Author: videoslearning.com

ឡែឡ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ក្អែងក្អាង​ខ្លាំង​ៗ​ឥត​ប្រយោជន៍​ឥត​គោរព​កោត​ក្រែង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដី​ឡែឡ; និយាយ​ឡែឡ ។ ឧ. សូរ​ឡែ​ៗ​ឡ​ៗ​រឿយ​ៗ សូរ​រឡែរឡ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ក្អែងក្អាង​ខ្លាំង​ៗ​ឥត​ប្រយោជន៍​ឥត​គោរព​កោត​ក្រែង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដី​ឡែឡ; និយាយ​ឡែឡ ។ ឧ. សូរ​ឡែ​ៗ​ឡ​ៗ​រឿយ​ៗ សូរ​រឡែរឡ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡែមៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​រស​ផ្អែម​បន្តិច​ៗ ផ្អែម​ឡម​ៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្អែម​ឡែម​ៗ(ម. ប្រ. ច្រ. ប្រ. ឡម​ៗ ជាង) ។ ឧ. ពាក្យ​កូន​ក្មេង​និយាយ​បញ្ញែម​គ្នា​លេង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡែបឡប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អែប​អប ប្រចុប​ប្រចែង​អែប​អប​ឲ្យ​តែ​បាន​ស៊ី​បាន​ចាយ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡែបឡប​ស៊ី ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ជា​អ្នក​អែបអប ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ឡែបឡប។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដោយ​អែប​អប ។
ឧទាហរណ៍៖  រក​ស៊ី​ឡែបឡប ។ (ព. កា.) : រី​មនុស្ស​ឡែបឡប​ច្រើន​តែ​អែប​អប ពោល​ចាក់​បណ្ដោយ ប្រើ​ពាក្យ​ប្រចុប ត្រឡប់​មុខ​ក្រោយ កាល​បើ​គេ​ឲ្យ នេះ​នោះ​ដើរ​ចេញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡែបខាយ

មានន័យថា (ម. ព. លែបខាយ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡែកឡាន់

មានន័យថា (ម. ព. ឡាន់) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប៉ែក ប៉ែក​ផ្សេង ប៉ែក​ទីទៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដាក់​ដោយ​ឡែក ដាក់​ដោយ​ប៉ែក​ផ្សេង​ឬ​ដោយ​ខ្លួន​ផ្សេង ។ មួយ​ឡែក​ពី​ឡែក មួយ​ប៉ែក​ពីរ​ប៉ែក​ទីទៃ​ពី​គ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេះឡះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឡះ​ៗ​ក្រៃ​ពេក; ឡះ​ចុះ​ឡះ​ឡើង ឬ​ឡះ​ៗ​ទៅ​មក​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ បង្រះ​ឡេះឡះ ឈឺ​ឡេះឡះ ដំណើរ​ឡេះឡះ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឡះ​ៗ​ក្រៃ​ពេក; ឡះ​ចុះ​ឡះ​ឡើង ឬ​ឡះ​ៗ​ទៅ​មក​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ បង្រះ​ឡេះឡះ ឈឺ​ឡេះឡះ ដំណើរ​ឡេះឡះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេះឡោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​លាយ​ដោយ​ការ​លេង យក​ជា​ការ​មែន​ការ​ពិត​ពុំ​បាន, ដែល​រោយរាយ​ឬ​រាត់រាយ​ឥត​ប្រយោជន៍, ឥត​សព្ទ​ឥត​សារ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដី​ឡេះឡោះ និយាយ​ឡេះឡោះ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​លាយ​ដោយ​ការ​លេង យក​ជា​ការ​មែន​ការ​ពិត​ពុំ​បាន ដែល​រោយរាយ​ឬ​រាត់រាយ​ឥត​ប្រយោជន៍ ឥត​សព្ទ​ឥត​សារ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដី​ឡេះឡោះ និយាយ​ឡេះឡោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេសូតូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ឡេសូតូ, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី): ម៉ាសេរុយ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេវអាវ

មានន័យថា (មើល​ក្នុង​ពាក្យ ងប់ ២ ន.) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចុល្លព្រឹក្ស កំពស់ ៤-៥ ម ដុះក្នុងព្រៃល្បោះនៃទ្វីបអាស៊ីផ្នែកក្តៅ។ ត្រួយអាចធ្វើអន្លក់បរិភោគបាន។ គ្រូខ្មែរតែងយកដើមនេះ ធ្វើថ្នាំព្យាបាលឫសដូងបាត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេវឡៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ស. ហ្លេវហ្លៃ អ. ថ. ហ្លេ៎វហ្លៃ៎ ) ដែលយកជាការពុំបាន; ផ្ដេសផ្ដាស; សាបរលាប, ឥតតម្លៃ
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដីឡេវឡៃ, មនុស្សឡេវឡៃ ( ប្រើជា ហ្លេវហ្លៃ ក៏មាន; ម. ប្រ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដុំ​តូច​មូល​ក្រាស់​ឬ​មូល​សំប៉ែត មាន​រន្ធ​ឬ​ក៏​ក្រវិល សម្រាប់​ដាក់​ភ្ជាប់​នឹង​អាវ​ជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖  ឡេវ​អាវ ឡេវ​ខ្យង ឡេវ​ចាន ឡេវ​មាស ឡេវ​ប្រាក់ ពាក់​អាវ​ចំហ​ឡេវ ឡេវ​ក្ឌុម​ចីពរ ឬ ឡេវ​ក្ឌុម​សង្ឃាដី។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ស. លេវ អ. ថ. ល៉េវ “ថយថោក, ឥតតម្លៃ; មិនល្អ” )ដែលឥតឋានន្តរ, ឥតបណ្ដាស័ក្ដិ គឺដែលមិនទាន់មានងារការជាអ្វីនៅឡើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកឡេវ ( ច្រើនហៅចំពោះតែអ្នកធ្វើរាជការក្នុងព្រះរាជសម្នាក់ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេមឡឺម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលឡឺមចុះឡឺមឡើងរឿយៗ; ដែលរណេបរណឺបឡឺមៗ
ឧទាហរណ៍៖ ឈរឡេមឡឺម; មនុស្សឡេមឡឺម ។ ព. ទ. បុ. ប្រាជ្ញពុំស្មើប្រប បាក់ស្លឹកត្រចៀកខ្លប ពុំស្មើឡេមឡឺម អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអប អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ ( ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលឡឺមចុះឡឺមឡើងរឿយៗ; ដែលរណេបរណឺបឡឺមៗ
ឧទាហរណ៍៖ ឈរឡេមឡឺម; មនុស្សឡេមឡឺម ។ ព. ទ. បុ. ប្រាជ្ញពុំស្មើប្រប បាក់ស្លឹកត្រចៀកខ្លប ពុំស្មើឡេមឡឺម អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអប អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ ( ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេមឡាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ក្រឡេកក្រឡៅ​ដោយ​អាការ​ភ័យ​រឡេមរឡាម ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នែក​ឡេមឡាម (ម. ប្រ., ច្រ. ប្រ. រឡេមរឡាម ជាង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡេតូនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ឡេតូនី, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) រីហ្កា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡើយនីលែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា អាយតនិបាត
មានន័យថា ( ព. បុ. ពាក្យជា និទ្ធារណៈ គឺដកយកពីក្នុងចំនួនមកនិយាយ ) បណ្ដា, ជំនុំ, លាំ
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំ​មាន​កូន​ប្រាំ​នាក់​សុទ្ធ​តែ​ប្រុស ឡើយនីលែង​កូន​ទាំង​នោះ កូន​ម្នាក់​មិន​ចេះ​អក្សរ (សម័យ​ឥឡូវ​មិន​ដែល​ប្រើ, ប្រើ​ញឹក​ញយ​តែ​ពាក្យបណ្តា; ឯ​ពាក្យ ជំនុំ ប្រើ​រង្វើល​ៗ) : នារី ២០ នាក់​នាំ​គ្នា​ទៅ​ងូត​ទឹក​ទន្លេ បណ្តា​នារី​ទាំង ២០ នាក់​នោះ, ក្រពើ​គោះ​ម្នាក់​ស្លាប់​ទៅ, នារី ១៩ នាក់​ត្រឡប់​មក​ផ្ទះ​វិញ ដោយ​សំណោក​ខ្លាំង​ក្រៃ ព្រោះ​អាឡោះ​អាល័យ​នាង​ដែល​ស្លាប់ (បណ្ដា នេះ​ជា អា. និ. និទ្ធារណៈ ប្រើ​ជា​ជំនួស ឡើយនីលែង និង ជំនុំ លាំ ដែល​បុរាណ​ធ្លាប់​ប្រើ, ព. វ.; កុំ​ប្រើ ក្នុង​បណ្ដា ក្នុង​ជំនុំ ក្នុង​លាំ ក្នុង​ឡើយនីលែង ព្រោះ​ពាក្យ ក្នុង ក៏​ជា អា. និ. ដែរ, បើ​ប្រើ ក្នុង ផ្សំ​ផង​ទៅ​ជា អា. និ. ពីរ​ដង​ប្រគរ​គ្នា; បារ. Parmi) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡើយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ជា​ដាច់​ខាត ។ ពាក្យ​សម្រាប់​ប្រើ​រៀង​ខាង​ចុង​ពាក្យ​បដិសេធ កុំ គ្មាន ពុំ មិន អង្គឺ ឥត ឥត​អង្គឺ​មាន… ដូច​ជា ។
ឧទាហរណ៍៖ កុំ​ឡើយ កុំ​ឲ្យ​ឡើយ; គ្មាន​អ្វី​សោះ​ឡើយ ពុំ​បាន​ឡើយ; មិន​ដែល​ឃើញ​ឡើយ; អង្គឺ​ខ្ញុំ​ឡើយ (ព. បុ.) : ឥត​មាន​អ្នក​ណា​ម្នាក់​ទៅ​ឡើយ; ឥត​អង្គឺ​មាន​ឡើយ ។ ព. កា. ឡើយ​ណាទេ​ណា, សោះ​ណា ។ ឡើយ​នៃ ទេ​នៃ ។ ឡើយ​ហោង សោះ​ហោង ។ ល។ (ព. កា.) : រី​ពាក្យ​កាព្យ​ថា ឡើយ​នៃ, ឡើយ​ណា និង​ពាក្យ​ឡើយ​ហោង កវី​ប្រើ​ផ្សំ​កុំ​ឲ្យ​ចួន​ឆ្គង បើ​ឲ្យ​ហ្មត់ហ្មង គួរ​កុំ​សូវ​ប្រើ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡើងចាង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (មើល​ក្នុង​ពាក្យ ឡើង កិ.) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (មើល​ក្នុង​ពាក្យ ឡើង កិ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡើង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទៅ​ខាង​លើ ទៅ​ពី​ក្រោម​ទៅ​លើ (ទីទៃ​ពី​ចុះ)។
ឧទាហរណ៍៖ ឡើងជណ្ដើរ ។

                      ឡើងគណ ( –គន់ ) ឡើងគណៈ គឺចូលទៅរកលោកជាកំណាន់ខែត្រសាកសួរធម៌វិន័យ( ចំពោះតែបព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម ) ។ ឡើងចាង ឬ ឡើងចិត្តឡើងចាង បានចិត្តទ្រើសឃ្នង, ទ្រនង់មិនសូវកោតក្រែង, មិនសូវស្ដាប់បង្គាប់
ឧទាហរណ៍៖ ថ្នមកូនហួសពេក ទាល់តែឡើងចាងអស់; វាឡើងចិត្តឡើងចាងច្រងេងច្រងាងអស់ទៅហើយ ឥតស្ដាប់បង្គាប់ទេ ! ; មាតាបិតា មិនស្ដីមិនថា មិនគិតរាក់ជ្រៅ បណ្ដោយឲ្យកូន រហូតដល់ចៅ ឡើងចាងឃោរឃៅ ប្រដៅអស់កើត ។

                      ឡើងចិត្ត ឬ ឡើងទឹកចិត្ត បានចិត្ត ។ ឡើងជន្លង់ លតាជាតិផ្សេងៗដែលវារតោងជន្លង់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ម្លូជាដំណាំឡើងជន្លង់ ។

                       ម្លូជាដំណាំឡើងជន្លង់ ។
ឡើងជោរ, ឡើងជំនោរ ឬ ឡើងបញ្ជោរ រីករាយព្រោះគេបញ្ជោរ ។

                       ឡើងឈរ ក្រោកឈរ ( ព. សា. ) ។

                      ឡើងទ្រើង លតាជាតិផ្សេងៗដែលវារតោងទ្រើង
ឧទាហរណ៍៖ ដំណាំឡើងទ្រើង ។

                       ស្ទុះខ្ពស់ទៅលើ
ឧទាហរណ៍៖ ខ្លែងឡើង ។

                       ឡើងបាយស្រា ដែលរលួយកខ្វក់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងបាយស្រា ។ ឡើងបុណ្យ, ឡើងបុណ្យស័ក្ដិ ឬ ឡើងបុណ្យឡើងស័ក្ដិ លឿនងារការឬបណ្ដាស័ក្ដិពីថ្នាក់ទាបទៅថ្នាក់ខ្ពស់ ឬពីថ្នាក់តូចទៅថ្នាក់ធំ ។ ឡើងផ្ទះ ឡើងនៅក្នុងផ្ទះថ្មី ។ ឡើងរាជ្យ ( –រាច ) បានទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, បានសោយរាជ្យ។ ព. ប្រ. ឡើងអំណាចដោយសេចក្ដីព្រហើនយង់ឃ្នង( ហាក់ដូចជាបានសោយរាជ្យ )
ឧទាហរណ៍៖ ពួកពាលឡើងរាជ្យ, ឧទ្ទាមឡើងរាជ្យ ។

                      ឡើងរាសី មានស្រីសួស្ដី ។
ឡើងរោង តាំងពិធីពលីការគោរពបូជាពួកខ្មោចអារក្ស( ក្នុងរោងសង់ថ្មី ) តាមកាលកំណត់ដែលត្រូវធ្វើ ។

                      ឡើងស័ក ដែលចូលស៊ប់ក្នុងស័កឆ្នាំថ្មី
ឧទាហរណ៍៖ ពារឡើងស័ក ឬ ថ្ងៃឡើងស័ក ( ម. ព. សង្ក្រាន្ត និង ស័ក ផង ) ។

                      ឡើងសាច់ មានសាច់ ( ធាត់ជាងពីដើម ) ។
ចាប់តោងជាន់ប្រវាទៅលើ

ឧទាហរណ៍៖ ឡើងដើមឈើ, ឡើងត្នោត ។

                      ឡើងសិរី ឬ ឡើងស្រីសួស្ដី ស្រាប់តែមានសិរីឬស្រីសួស្ដីជាងពីមុន ។

                      ឡើងសម្ដី បញ្ចញសម្ដីឥតញញើត ។

                      ឡើងអំណាច មានអំណាចលើសពីប្រក្រតីដើម ។

                      ឡើងអំនួត និយាយអួតខ្លួនហួសពីដំណើរពិត ។

                      ឡើងអ្នកតា ប្រជុំគ្នាធ្វើពលីការបូជាអ្នកតា ។ ល ។

                      ចាប់តោងលូតទៅលើ

ឧទាហរណ៍៖ ម្លូឡើងជន្លង់, សណ្ដែកឡើងទ្រើង ។

                      ជន់ចម្រើនទឹកខ្ពស់ឬជ្រៅ
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកឡើង ( ព. ផ្ទ. ទឹកស្រក ) ។

                      ប៉ោងសាច់ខ្ពស់ជាងប្រក្រតី
ឧទាហរណ៍៖ នំអាកោឡើង ។

                      ស្ទុះពីក្រោមមកលើ
ឧទាហរណ៍៖ ស្លេស្ម៍ឡើង

                      ភ្ញាក់ហើយក្រោកពីដេក
ឧទាហរណ៍៖ ឡើងពីដេក ( ព. សា. ) ។ ល ។

                     ឡើង-ក ដែលមានកនិងបូគធំ
ឧទាហរណ៍៖ គោឡើង-ក ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចេះតែចម្រើនទៅខាងលើ
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ពស់ឡើង, ធំឡើង, ល្អឡើង; កាន់តែច្រើនឡើង; ដើរឆាប់ឡើង!

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូ៎

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឡូ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូឡា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឡូ​ៗ​ខ្លាំង​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡូឡា; សម្ដី​ឡូឡា ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឡូ​ៗ​ខ្លាំង​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡូឡា; សម្ដី​ឡូឡា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូហ្ស៊ីស្ទិក

មានន័យថា ដំណើរការ ឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន(ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការ ឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូហ្ស៊ីស្ទិកមានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំង ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមហ៊ុន ឌីអេចអិល (DHL) ជាក្រុមហ៊ុនលំដាប់ពិភាពលោកដែលទទួលធ្វើសេវាឡូហ្ស៊ីស្ទិកដោយទទួលរៀបចំដឹកជញ្ជូនទំនិញឆ្លងពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសផ្សេងទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូរីអធិការកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឡូរីដើរដោយគ្រឿងចក្រសម្រាប់វិស្វករ ដើរត្រួតមើលការផ្សេងៗតាមផ្លូវរថភ្លើង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូរីយន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រថលាតដូចខាងលើ តែដើរដោយគ្រឿងចក្រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូរីបន្ទុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រថលាតសម្រាប់ផ្ទុកគ្រឿងសម្ភារ រត់តាមផ្លូវរទេះភ្លើងដោយមនុស្សរុញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូយថូយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (យ.) ដែល​មិន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ សោះ​អង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែល​តាម​តែ​បាន តាម​តែ​រួច​ពី​ដៃ; ដែល​ឥត​ប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស ។
ឧទាហរណ៍៖ គំនិត​ឡូយថូយ; ធ្វើ​ការ​ឡូយថូយ(ពាក្យ​សាមញ្ញ​ទំនើប​ថ្មី) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា (យ.) ដែល​មិន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ សោះ​អង្គើយ; ខ្ជីខ្ជា; ដែល​តាម​តែ​បាន តាម​តែ​រួច​ពី​ដៃ; ដែល​ឥត​ប្រយោជន៍; ផ្ដេសផ្ដាស ។
ឧទាហរណ៍៖ គំនិត​ឡូយថូយ; ធ្វើ​ការ​ឡូយថូយ(ពាក្យ​សាមញ្ញ​ទំនើប​ថ្មី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ពាក្យ​សាមញ្ញ​ទំនើប​ថ្មី​ប្រើ​កាត់​ខ្លី​មក​ពី​ពាក្យឡូយថូយ សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ផ្តាស ផ្ដេសផ្ដាស” ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ឡូយ, គំនិត​ឡូយ; កុំ​ឡូយ​ពេក ! (ម. ព. ឡូយថូយ ផង) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ពាក្យ​សាមញ្ញ​ទំនើប​ថ្មី​ប្រើ​កាត់​ខ្លី​មក​ពី​ពាក្យឡូយថូយ សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ផ្តាស ផ្ដេសផ្ដាស” ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ឡូយ គំនិត​ឡូយ; កុំ​ឡូយ​ពេក ! (ម. ព. ឡូយថូយ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូម៉េ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស តូហ្គោ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូត៍លទ្ធកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ការប្រមូលផ្តុំទំនិញ ឬសំណង់ ដែលមានលក្ខណៈបច្ចេកទេសដូចគ្នា ឬស្រដៀងគ្នាដាក់ចូលក្នុងក្រុមតែមួយ សម្រាប់ធ្វើលទ្ធកម្មតែមួយលើក។ ២. ការប្រមូលផ្ដុំនូវទំនិញ សំណង់ សេវាកម្ម ឬសេវាទីប្រឹក្សាដែលមានលក្ខណៈបច្ចេកទេសដូចគ្នា ឬស្រដៀងគ្នា បញ្ចូលគ្នាជាក្រុមតែមួយសម្រាប់ធ្វើលទ្ធកម្មតែមួយលើក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូត៍នេសាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ចំណាត់ថ្នាក់នៃដែននេសាទទឹកសាប ដែលផ្ដល់នូវផលនេសាទ ហើយត្រូវបានកំណត់ភូមិសាស្រ្តជាក់លាក់ដែលមានប្រព័ន្ធបឹង ព្រែក ព្រៃលិចទឹក ធនធានជលផល និងជីវចម្រុះ ដែលកំណត់នូវការកកើត និងរីកធំធាត់របស់មច្ឆជាតិ វារីសត្វ និងវារីរុក្ខជាតិ ហើយនិងត្រូវបានកំណត់នូវទីតាំង និងពេលវេលាអាជីវកម្មជាក់លាក់ ដោយមិនជះឥទ្ធិពលដល់ទីតាំងដទៃទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូត៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឡូ ) ។ ( ម. ព. ឡូ ន. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា ចូលមើលពាក្យ ៖ សណ្ឋាគារ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ព. បុ.) មូល​ស្រួច​ជ្រលម​សណ្ឋាន​គូទ​ត្រល់ (សម័យ​ឥឡូវ​មិន​ដែល​ប្រើ) ។ ព. សា. មិន​ឡូញ​ទេ មិន​កើត​ទេ មិន​ផេះ​ទេ ។ ចួន​កាល​ប្រើ​សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “ខូច វិនាស; មិន​កើត​ការ” ក៏​មាន។
ឧទាហរណ៍៖ ឡូញ​ហើយ ! វិនាស​ហើយ ! អស់​កើត​ជា​ការ​ហើយ ! ប្រើ​ជា ក្បាល​ឡូញ ក៏​មាន : អស់​កើត​ជា​ក្បាល​ឡូញ​អី​ហើយ ! (ព. សា.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូងឡាង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា អំពី​សូរ​ស្រែក​ឡូង​ៗ​ក្អេងក្អាង។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែក​ឡូងឡាង ។និយាយ​ឡូងឡាង និយាយ​វ៉ូងវ៉ាង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា អំពី​សូរ​ស្រែក​ឮ​មូល​គ្រលួច​ទៅ​ខាង​លើ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែក​ឡូង សម្ដី​ឡូង (វ៉ូង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បារ.ឡូត៍ Lot ) ចំណែកផ្សេងៗក្នុងការបែងចែកឬចំនួនផ្សេងៗដែលបែងចេញជាភាគ ។
ឧទាហរណ៍៖​ ដីមួយឡូ, បែងចែកជាឡូត៍ ។

                      ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះតែចំនួនរបស់ ៦ គូ ឬ ចំនួន ១២ ( ដូចយ៉ាងចាននិងដបជាដើម )
ឧទាហរណ៍៖ ចានមួយឡូ ( ចាន១២ ), ថ្នាំដប់ពីរឡូ ( ថ្នាំទឹក ២៤ ដប ) ។

                      ( យ. ហ្លូ៎ Lo “រន្ធ; ប្រហោង” )ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទ លេងដោយបោះកាសឬលុយឱ្យចូលក្នុងរន្ធដីតូច . . . ជាល្បែងក្មេង

ឧទាហរណ៍៖ ពួកក្មេងលេងឡូ ( សព្វថ្ងៃរាជរដ្ឋាភិបាលហាមមិនឱ្យលេង ព្រោះជាល្បែងស៊ីសងនាំឱ្យហិនហោចប្រយោជន៍គ្រប់យ៉ាង ) ។

                      ( ម. ព. ចាប៉ឹក ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា អំពី​សូរ​ស្រែក​ខ្លាំង​ឮ​គ្រលួច ឬ​សូរ​និយាយ​ខ្លាំង​ពេញ​សំឡេង។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែក​ឡូ និយាយ​ឡូ​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុលៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​សូរ​ក្អុល​ៗ ឬ​គ្រលរ​មិន​ច្បាស់ ព្រោះ​អណ្ដាត​ធំ​ពេក​ឬ​ព្រោះ​ពិការ​អណ្ដាត រឹង​អណ្តាត​ឬ​ក៏​ព្រោះ​និយាយ​ទាំង​កំពុង​មាន​អ្វី​នៅ​ពេញ​ក្នុង​មាត់។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡុល​ៗ; សម្ដី​ឡុល​ៗ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​មាន​សូរ​ក្អុល​ៗ ឬ​គ្រលរ​មិន​ច្បាស់ ព្រោះ​អណ្ដាត​ធំ​ពេក​ឬ​ព្រោះ​ពិការ​អណ្ដាត រឹង​អណ្តាត​ឬ​ក៏​ព្រោះ​និយាយ​ទាំង​កំពុង​មាន​អ្វី​នៅ​ពេញ​ក្នុង​មាត់។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡុល​ៗ; សម្ដី​ឡុល​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុបៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ញាប់​ៗ​ប្រឡិបប្រឡុប ឬ រឡិបរឡប់​ពុំ​សូវ​ច្បាស់លាស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡុប​ៗ; សម្ដី​ឡុប​ៗ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ញាប់​ៗ​ប្រឡិបប្រឡុប ឬ រឡិបរឡប់​ពុំ​សូវ​ច្បាស់លាស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡុប​ៗ; សម្ដី​ឡុប​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុងសុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. រ្ចងទ្រង អ. ថ. រ៉ងសុង “រងទ្រង់” ) ឈ្មោះបែបទម្រង់សក់មួយប្រភេទនៃបុរសកាត់ចៀរជើងសក់មូល សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាសម្បួរទេសឬផ្កាក្ចម្ពប៉ែកខាងលើទុកឱ្យមានភាពវែងក្រពុំ
ឧទាហរណ៍៖ កាត់សក់ឡុងសុង ។ ព. កា. ថា : សម័យព្រេងនាយ ប្រុសខ្មែរទាំងឡាយ កាត់សក់ឡុងសុង គេរាប់អានថា សមរូបសមទ្រង់ បែបនេះពុំគង់ នៅយូរប៉ុន្មាន ។ មនុស្សប្រុសនិងស្រី នៅនាលោកីយ៍ តាក់តែងខ្លួនប្រាណ តាមកាលសម័យ និយមរាប់អាន តាំងពីបូរាណ រៀងដល់ឥឡូវ ។ បណ្ឌិតឃើញថា ការតែងកាយា តាមលោកតម្រូវ ទោះសមទោះឆ្គង ទោះត្រូវពុំត្រូវ ពីដើមឥឡូវ សន្មតថាល្អ ។

                       ( ស. លងស្រង អ.ថ. ល៉ុងសុ៎ង “ចុះស្រង់” , សៀមមួយម៉ាត់ ខ្មែរមួយម៉ាត់ ផ្សំគ្នា ) ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងថ្វាយក្នុងវេលាដែលព្រះរាជាទ្រង់ស្នាន ( ទ្រង់ស្រង់ )
ឧទាហរណ៍៖ លេងភ្លេងឡុងសុង ( លេងភ្លេងស្ដេចស្រង់ ); ឬលេងក្នុងវេលានិមន្តភិក្ខុសង្ឃស្រង់ទឹកក្នុងថ្ងៃសង្ក្រាន្តជាដើមក៏ប្រើខ្លះដែរ ។ ព. កា. ថា : មហាក្សត្រិយ៍ឬសង្ឃ នៅពេលត្រូវស្រង់ ទឹកដោយកម្សាន្ត ក្នុងកាលចូលឆ្នាំ ជាថ្ងៃសង្ក្រាន្ត ហៅថាពេលស្នាន មានភ្លេងឡុងសុង ។ សម័យសព្វថ្ងៃ បើចង់កែខៃ គួរហៅភ្លេងស្រង់ ចម្រើនសិរី មង្គលអស់អង្គ ទោះក្សត្រិយ៍ទោះសង្ឃ ប្រសិទ្ធ**សួស្ដី ។ **ពាក្យ “ប្រសិទ្ធ” ត្រូវបានកែតម្រូវពីពាក្យដើម “ប្រស្រិទ្ធ” ដោយហេតុថាពុំមានពាក្យ “ប្រស្រិទ្ធ” ទេ អនុលោមតាមវចនានុក្រមខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុងបុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. រ្ចើបត អ. ថ. រឿបុត; បារ. កាណូត៍ Canot ) កាណូត មានរូបសណ្ឋាននិងឈ្មោះផ្សេងៗ
ឧទាហរណ៍៖ ឡុងបុត​ក្ដោង ឡុងបុត​ចែវ ឡុងបុត​យន្ត ឬ ឡុងបុត​ម៉ាស៊ីន ឡុងបុត​ស្រង់ ឬ ឡុងបុត​មួយ​ជីវិត… (ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ​ហៅ សំប៉ាន មាន​រូប​សណ្ឋាន​ដូច​ឡុងបុត​ដែរ សម្រាប់​ប្រើ​ការ​ជា​ជំនួយ​ឬ​ជា​គ្រឿង​កំដរ​សំពៅ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុងដ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស អង់គ្លេស (ចក្រភព)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុងដ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស អង់គ្លេស (ចក្រភព)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុងចុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ចិ.) ទាំងអស់ ដែល​ខាត​បង់​ឬ​ខូច​ខាត​ទាំងអស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ខាត​ឡុងចុង; មិន​កើត​ការ​ទេ​ឡុងចុង​អស់​ទៅ​ហើយ ! (ព. កា.) : ខាត​បង់​ឡុងចុង បាត់​ដើម​ទាំង​ស្រុង លង់​ព្រោះ​យល់​ឃ្វាង ត​ទៅ​ខាង​មុខ ត្រូវ​គិត​ត្រូវ​រាង កុំ​គិត​ឲ្យ​ឃ្វាង ដូច​កាល​មុន​ទៀត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា (ចិ.) ទាំងអស់ ដែល​ខាត​បង់​ឬ​ខូច​ខាត​ទាំងអស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ខាត​ឡុងចុង; មិន​កើត​ការ​ទេ​ឡុងចុង​អស់​ទៅ​ហើយ ! (ព. កា.) : ខាត​បង់​ឡុងចុង បាត់​ដើម​ទាំង​ស្រុង លង់​ព្រោះ​យល់​ឃ្វាង ត​ទៅ​ខាង​មុខ ត្រូវ​គិត​ត្រូវ​រាង កុំ​គិត​ឲ្យ​ឃ្វាង ដូច​កាល​មុន​ទៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុកអៅដោយខុសច្បាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ចំណូលមិនមែនសារពើពន្ធ
មានន័យថា ឡុកអៅដែលបន្តធ្វើដោយនិយោជិក នៅក្រោយពេលដែលតុលាការការងារបានសម្រេចថា ឡុកអៅដែលបានកើតឡើងពីមុនជាឡុកអៅខុសច្បាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡុកឡាក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (យ.) (“រង្កៀក”) រង្កៀក​ឲ្យ​ផ្អៀង​ចុះ​ផ្អៀង​ឡើង​រឿយ​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ កប៉ាល់​កឿង​នាំ​គ្នា​ឡុកឡាក់​ឲ្យ​របូត​ពី​កន្លែង​ដែល​ជាប់ ។

                      (ព. ប្រ.) ធ្វើ​អុកឡុក​វឹកវរ ធ្វើ​យុកយាក់​ឲ្យ​ជ្រួល​ច្របល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ វា​នាំ​គ្នា​មក​ធ្វើ​ឡុកឡាក់​ពេញ​ផ្ទះ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ល្បែង​ស៊ី​សង​មួយ​ប្រភេទ​មាន​គ្រាប់ ៣ សណ្ឋាន​បួន​ជ្រុង​ស្មើ​ភាគ មាន​ភ្នែក​ដូច​មេ​អាប៉ោង អ្នក​ដែល​ជា​មេ​ដាក់​គ្រាប់​ទាំង​បី​ក្នុង​ចាន​មាន​គម្រប ហើយ​ចាប់​អង្រង់ អ្នក​ចាក់​ត្រូវ​ចាក់​លើ​ផ្ទាំង សំពត់​ឬ​ផ្ទាំង​ក្រដាស មាន​រូប​ដោយ​ស្មាន​តាម​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ ឡុកឡាក់​ជា​ល្បែង​របស់​យួន​ចិន (ម. ព. ឡុកឡាក់ ១ កិ. ផង) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា (ព. ប្រ.) ធ្វើ​អុកឡុក​វឹកវរ ធ្វើ​យុកយាក់​ឲ្យ​ជ្រួល​ច្របល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ វា​នាំ​គ្នា​មក​ធ្វើ​ឡុកឡាក់​ពេញ​ផ្ទះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡឺមៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ម. ព. ឡឺម ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡឺម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​បង្ហាញ​មុខ​ឲ្យ​ឃើញ​មួយ​ភ្លែត​ៗ; ដែល​ចួន​ឃើញ​ចួន​បាត់​ឬ​ភ្លាម​ឃើញ​ភ្លាម​បាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរ​ឡឺម​ចុះ​ឡឺម​ឡើង ដើរ​ឡឺម​ៗ​ក្នុង​ព្រៃ ។ ឡឺម​ៗ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡឺនឡង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​បើក​ភ្នែក​ធំ​ធ្វើ​ក្រឡង់​ដោយ​អាការ​ឆ្ងល់​ខ្លាំង​ឬ​ភ័យ​ខ្លាំង​ឬ​ក៏​ព្រោះ​ជាប់​កុន​ជាប់​ដំណើរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នែក​ឡឺនឡង់; ឆ្ងល់​ឡឺនឡង់ ភ័យ​ឡឺនឡង់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​បើក​ភ្នែក​ធំ​ធ្វើ​ក្រឡង់​ដោយ​អាការ​ឆ្ងល់​ខ្លាំង​ឬ​ភ័យ​ខ្លាំង​ឬ​ក៏​ព្រោះ​ជាប់​កុន​ជាប់​ដំណើរ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នែក​ឡឺនឡង់; ឆ្ងល់​ឡឺនឡង់ ភ័យ​ឡឺនឡង់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡឺត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ស. លើត អ. ថ. ល៉ឺត “លើសលែង; ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់; យ៉ាងល្អ; ប្រសើរ” ) ដែលតម្លើងឫកឬលេងឫកហួសភាពខ្លួន, ដែលសម្ដែងឫកពាឬអាការកិរិយាខ្ពស់ហួសប្រមាណខ្លួន ។
ឧទាហរណ៍៖ ឫក​ឡឺត មនុស្ស​ឡឺត (ព. សា.) ។ ព. កា. ពន្យល់​កុំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ឫក​ឡឺត​ថា : កុំ​ធ្វើ​ឫក​ឡឺត ក្រឱងក្រអឺត ឲ្យ​គេ​មើល​ងាយ ទោះ​ជន​ធំ​តូច ទោះ​ជន​សម្ទាយ អ្នក​ផង​ទាំង​ឡាយ គេ​ស្អប់​ឫក​ឡឺត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡឹមៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ក្រឡឹមឬកំប្លឹមចេញចូលៗបន្តិចៗឬខ្ពស់ៗទាបៗ
ឧទាហរណ៍៖ ពស់នៅក្នុងរន្ធឈើឃើញតែក្បាលឡឹមៗ ( ច្រ. ប្រ. ក្រឡឹម ឬ កំប្លឹម ជាង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡឹប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា លួច​កិប​បន្លំ​លាក់​ទុក​ខ្លះ, កិប​បំបាត់​យក​ខ្លះ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡឹប​ប្រាក់​រាជការ ឡឹប​ប្រាក់​ពន្ធ និយាយ​ថា ស៊ី​ឡឹប ក៏​បាន (ព. កា.) : កុំ​ប្រើ​កល​ឡឹប លៃលក​កាញ់​កិប បំបាត់​បំបែរ យើង​កើត​ជា​មនុស្ស ស្រី​ប្រុស​ជាតិ​ខ្មែរ ដឹង​ខុស​ត្រូវ​ដែរ ត្រូវ​កាន់​ទៀង​ត្រង់ ។ ព្រះ​ពុទ្ធ​ត្រាស់​ថា សត្វ​ក្នុង​លោកា រាល់​រូប​រាល់​អង្គ បើ​ចង់​បាន​សុខ ត្រូវ​ខំ​ផ្ចិតផ្ចង់ កាន់​ធម៌​ត្រង់​ៗ សុខ​កើត​មាន​ឯង ។ មើល​ក្នុង​ពាក្យ ស៊ី ១ កិ. ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិមឡុំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឡិមឡុម ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. ឡិមឡុម ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិមឡុម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ចាប់​ចុង​ព្រយុង​ដើម​ស្រមូល​ប្រឡិមប្រឡុំ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដី​ឡិមឡុម; គំនិត​ឡិមឡុម; និយាយ​ឡិមឡុំ ។ (ព. កា.) : ត្រូវ​ហាត់​និយាយ កុំ​ធ្វើ​រាយមាយ ឡិបឡុប​ឡិមឡុម កុំ​ប្រើ​ឫកពា ចច្រិមចច្រុម កណ្ដាល​ជំនុំ ឲ្យ​គេ​ធុញ​ទ្រាន់ ។ ការ​ចេះ​ព្រោះ​ហាត់ សម្ដី​ព្រោះ​មាត់ ធ្លាប់​ថ្នឹក​គ្រប់​គ្រាន់ បើ​ឥត​បាន​ហាត់ រែង​នឹក​ពុំ​ទាន់ និយាយ​ច្រើន​ភ័ន្ត នែៈ​ៗ​ញយ​ៗ ។ សម្ដី​ជា​ឯក ត្រូវ​ការ​ជជែក ពាក្យ​ពេចន៍​មិន​ខ្សោយ បើ​អន់​សម្ដី និយាយ​ច្រើន​ធ្លោយ បាត់​មុខ​បាត់​ក្រោយ នែៈ​ៗ​ច្រំ​ដែល ។ ឡិមឡុំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ចាប់​ចុង​ព្រយុង​ដើម​ស្រមូល​ប្រឡិមប្រឡុំ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដី​ឡិមឡុម; គំនិត​ឡិមឡុម; និយាយ​ឡិមឡុំ ។ (ព. កា.) : ត្រូវ​ហាត់​និយាយ កុំ​ធ្វើ​រាយមាយ ឡិបឡុប​ឡិមឡុម កុំ​ប្រើ​ឫកពា ចច្រិមចច្រុម កណ្ដាល​ជំនុំ ឲ្យ​គេ​ធុញ​ទ្រាន់ ។ ការ​ចេះ​ព្រោះ​ហាត់ សម្ដី​ព្រោះ​មាត់ ធ្លាប់​ថ្នឹក​គ្រប់​គ្រាន់ បើ​ឥត​បាន​ហាត់ រែង​នឹក​ពុំ​ទាន់ និយាយ​ច្រើន​ភ័ន្ត នែៈ​ៗ​ញយ​ៗ ។ សម្ដី​ជា​ឯក ត្រូវ​ការ​ជជែក ពាក្យ​ពេចន៍​មិន​ខ្សោយ បើ​អន់​សម្ដី និយាយ​ច្រើន​ធ្លោយ បាត់​មុខ​បាត់​ក្រោយ នែៈ​ៗ​ច្រំ​ដែល ។ ឡិមឡុំ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិបឡុប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឡុប​ៗ​ញ័រ​មាត់​ញ័រ-ក​មិន​សូវ​ច្បាស់លាស់។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡិបឡុប; សម្ដី​ឡិបឡុប; និយាយ​ឡិបឡុប​ៗ​ពិបាក​ស្ដាប់​ណាស់ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឡុប​ៗ​ញ័រ​មាត់​ញ័រ-ក​មិន​សូវ​ច្បាស់លាស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយ​ឡិបឡុប; សម្ដី​ឡិបឡុប; និយាយ​ឡិបឡុប​ៗ​ពិបាក​ស្ដាប់​ណាស់ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហ្លេន អ. ថ. ហ្លេ៎ន ) ចៅទួត។ ខ្មែរប្រើស្ទើរជាបរិវារសព្ទ សម្រាប់និយាយបានតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចៅ ថា: ចៅឡិន ចៅទួតឬចៅដែលជាប់ក្រសែញាតិឆ្ងាយទៅហើយ។ ( ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ត្រកូលញាតិផៅ ពីកូនដល់ចៅ រៀងដល់ចៅឡិន គួរប្រុងប្រយ័ត្ន កុំឲ្យហោចហិន គំនិតឲ្យឆ្អិន កុំឲ្យឃ្លៀងឃ្លាត។ ពូជពង្សធ្លាប់ខ្ពស់ ធ្លាប់មានស័ក្តិយស ត្រូវរក្សាជាតិ កុំធ្វើលែនលន ឲ្យបង់មារយាទ ត្រូវយោងវង្សញាតិ ដោយក្ដីឃ្មាតខ្មី។ ខ្លួនបានធំថ្កើង កុំឲ្យចើងម៉ើង ឲ្យញាតិប្រុសស្រី គេធុញគេទ្រាន់ គេស្អប់មិនស្ដី សូវបង់អ្វីៗ កុំឲ្យបង់ឈ្មោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិច

មានន័យថា (មើល​ក្នុង​ពាក្យ លិច ន.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិងឡាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្រឡាំងកាំង អាំងឡាំង គាំង​ស្មារតី។
ឧទាហរណ៍៖  ខ្ញុំ​ទៅ​ជា​ឡិងឡាំង​គិត​អ្វី​មិន​ទាន់; គំនិត​ឡិងឡាំង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្រឡាំងកាំង អាំងឡាំង គាំង​ស្មារតី។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំ​ទៅ​ជា​ឡិងឡាំង​គិត​អ្វី​មិន​ទាន់; គំនិត​ឡិងឡាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិងឡង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ធ្វើ​ភ្នែក​មូល​ក្រឡង់​គ្រលៀស​ប្រស្រី​រឿយ​ៗ ដោយ​អាការ​ឆ្ងល់​ខ្លាំង​ឬ​ភ័យ​ខ្លាំង​ឬ​ក៏​ព្រោះ​ជាប់​កុន​ជាប់​ដំណើរ
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នែក​ឡិងឡង់; ធ្វើ​ភ្នែក​ឡិងឡង់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​ធ្វើ​ភ្នែក​មូល​ក្រឡង់​គ្រលៀស​ប្រស្រី​រឿយ​ៗ ដោយ​អាការ​ឆ្ងល់​ខ្លាំង​ឬ​ភ័យ​ខ្លាំង​ឬ​ក៏​ព្រោះ​ជាប់​កុន​ជាប់​ដំណើរ
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នែក​ឡិងឡង់; ធ្វើ​ភ្នែក​ឡិងឡង់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡិកឡក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​និយាយ​ភាសា​របស់​ខ្លួន​មិន​ទាន់​ច្បាស់ (ព្រោះ​នៅ​ជា​ក្មេង​តូច) ។
ឧទាហរណ៍៖  ក្មេង​តូច​និយាយ​ឡិកឡក់; នៅ​ក្មេង​ឡិកឡក់; និយាយ​ឡិកឡក់​ដូច​ជា​កូន​ក្មេង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែល​និយាយ​ភាសា​របស់​ខ្លួន​មិន​ទាន់​ច្បាស់ (ព្រោះ​នៅ​ជា​ក្មេង​តូច) ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្មេង​តូច​និយាយ​ឡិកឡក់; នៅ​ក្មេង​ឡិកឡក់; និយាយ​ឡិកឡក់​ដូច​ជា​កូន​ក្មេង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាំសាំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ចិនគឹងតាំងឬក្វាងទុង ) ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស ។

ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​ឡាំសាំ និយាយ​ឡាំសាំ; សម្ដី​ឡាំសាំ (ព. ទ.) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ចិនគឹងតាំងឬក្វាងទុង ) ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​ឡាំសាំ និយាយ​ឡាំសាំ; សម្ដី​ឡាំសាំ (ព. ទ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាំប៉ា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( យ. ឡាំប៉ា Lâm-pa ) ទម្លាក់ក្រាញតឹងទារពុំលែងឬរំអុក, ទទូច, ផ្ដែកវេរ ក្រាញមិនទៅណា ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡាំប៉ាយកទាល់តែបាន ។ យំឡាំប៉ា យំទទូចមិនលែង, យំក្រាញនៅមិនទៅណា, យំបោកខ្លួនទធាក់ទម្លាក់ក្រាញ។ យ. ខ្លះថា ឡាំយ៉ា Lâm-gia ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដេរ​ដាន​ចេស​យ៉ាង​ញឹក​យក​ជា​ការ​ប្រើ​បាន។
ឧទាហរណ៍៖ ឡាំង​ចង្កេះ​ខោ (និយាយ​តាម​ទម្លាប់​ដោយ​ស្រុក ខ្លះ​ធ្លាប់​និយាយ​ថា ដេរ​ដាន​ញឹក ឬ ដាន​សម្រេច) ។ ឡាំង​ចោល ដេរ​ត្រង់​ជាយ​សំពត់​ដោយ​ដៃ​ឬ​ដោយ​យន្ត​មិន​ក្បៀស​ត្រឡប់​មុខ​ព្រុយ​ចូល : គ្រាន់​តែ​ឡាំង​ចោល​បាន​ហើយ​មិន​បាច់​ផ្តួល​ទេ ! (អ្នក​ខ្លះ​ធ្លាប់​និយាយ​ថា ដាន​ចោល) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បន្ទះ​ឈើ​ដែល​វាយ​ដែក​គោល​បោះ​ភ្ជាប់​​មាន​រាង​ស្រដៀង​នឹង​ហឹប​បួន​ជ្រុង​ឬ​ទ្រវែង​បន្តិច​សម្រាប់​ដាក់​អីវ៉ាន់​ផ្សេង​ៗ
ឧទាហរណ៍៖ ឡាំង​សំពត់ ឡាំង​ប្រេង​កាត សំបក​ឡាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ល. លាំ អ. ថ. លុ័ម “ភ្លេង; បទឃ្លោង” ) បទភ្លេងឬបទទំនុកច្រៀងមានរយៈចង្វាក់ញឹករន្ថាន់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លេង​ឡាំ បទ​ឡាំ ច្រៀង​ឡាំ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាហាវ៉ាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស គុយបា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាវហាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ចិ.) ឈ្មោះ​គ្រឿង​សម្ល​មួយ​ប្រភេទ​នាំ​មក​ពី​ប្រទេស​ចិន; ប្រើ​ជា​គ្រឿង​ផ្សំ​ថ្នាំ​ក្តៅ​ក៏​បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាវ(ជីវឡាវ)

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា បំពង់រាងកោណសំរាប់បង្ហូរវត្ថុរាវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាវ (សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិត)

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ឡាវ (សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិត), (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) វៀងចន្ទន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បំពង់​មាន​មាត់​រីក ប៉ែក​ខាង​ក្រោម​ស្តួច​រៀវ​តូច​សម្រាប់​ស៊ក​ក្នុង​មាត់​ដប​ជាដើម ចាក់​ប្រេង​ឬ​ទឹក​កុំ​ឲ្យ​ហៀរ​ចេញ​មក​ខាង​ក្រៅ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡាវ​ចាក់​ប្រេង (បារ. Ontonnoir) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាយឡុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. លេហ្ល័ង អ. ថ. ល៉េហ្ល័៎ង ) លក់របស់ដោយបើកឱកាសឲ្យអ្នកទិញដេញថ្លៃគ្នា អ្នកណាហ៊ានថ្លៃជាងគេបានអ្នកនោះ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡាយឡុង​របស់ លក់​ឡាយឡុង (លក់​ជា​រាជការ​ឬ​ដោយ​មាន​អនុញ្ញាត​ពី​រាជការ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាយព្រះហស្តលេខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា អក្សរក្សត្រិយ៍ខត្តិយត្រកូលផងទាំងពួង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (រ. ស.) ចុះ​ព្រះ​បរម​នាម​ឬ​ចុះ​ព្រះ​នាម (ស៊ីញេ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​ករុណា​ជា​ម្ចាស់​ជីវិត ទ្រង់​ឡាយ​លើ​ចុតហ្មាយ ដែល​បណ្តា​រាស្រ្ត​ក្រាប​បង្គំ​ទូល​សូម… ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រះបរមនាម ឬព្រះនាម ដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់ចុះដោយព្រះហស្ដព្រះអង្គ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើចុតហ្មាយក្រាបបង្គំទូលសូមឡាយ ។

                      ច្រើនប្រើពាក្យ ឡាយព្រះហស្ដ, ឡាយព្រះហស្ដលេខា ( ម. ព. ហត្ថ និង ហស្ដ ផង; គួរកុំច្រឡំសរសេរឡាយព្រះហស្ថ ឬ ឡាយព្រះហស្ថលេខា ( ព្រោះ បា. ហត្ថ, សំ. ហស្ដ ) ។ដែល​

                      សាច់ឆ្នួតៗ វែងៗ : ពកធ្នង់មានឡាយ ( បើឈើស្រឡៅហៅ អង្កាញ់ ថា : ស្រឡៅអង្កាញ់ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មាន​ព័ណ៌​ឆ្នូត​ៗ វែង​ៗ

ឧទាហរណ៍៖ ឈើ​សាច់​ឡាយ ។

                      រយាល ដែល​ចេះ​តែ​ឃ្លាត​ៗ វេលា
ឧទាហរណ៍៖ ចេះ​តែ​ឡាយ​ៗ​ទៅ​មិន​បាន​ទៅ​មក​រក​គ្នា (ប្រើ​ជា ហ្លាយ ក៏​បាន) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា រយាល ដែល​ចេះ​តែ​ឃ្លាត​ៗ វេលា

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាប់យេរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បារ. La biére, អ.Beer ) មើលពាក្យ ប៉ីយែរ ។ ( ម. ព. ឡាប់យេរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាប៉ាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ប្រទេស បូលីវី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ល. លាប អ. ថ. ល៉ាប ) ឈ្មោះម្ហូបភ្លាលាវមួយប្រភេទ ធ្វើដោយហាន់សាច់ស្រស់ឬត្រីស្រស់ផ្សំគ្រឿងផ្សេងៗ មានលាយទឹកអង្ករលីងផង ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡាប​ត្រី​រ៉ស់ ឡាប​មាន់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​សម្រាប់​ប្រើ​ផ្សំ​ជា​មួយ​នឹង​ពាក្យ ឡែក ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ ដាក់​ដោយ​ឡែក​ដោយ​ឡាន់ ដាក់​ដោយ​ជួរ​ដោយ​សង្កាត់ ឬ​ដោយ​មុខ​ដោយ​ប៉ែក​ទីទៃ​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រមូរដែកមានសណ្ឋានជាចម្រៀកឬជាបន្ទះតូចកាលណាមួលរឹតឲ្យតឹងមានកម្លាំងប្រឹងរលារវាតចេញ សម្រាប់ញ៉ាំងគ្រឿងចក្រឲ្យដើរជាដើម
ឧទាហរណ៍៖ ឡាននាឡិកា ។

                     ឈ្មោះចង្កៀងមានឡាន មានចក្រ មានស្លាបកង្ហារវិលបក់កាត់ផាត់ផ្សែងឲ្យពន្លឺភ្លើងភ្លឺថ្លា
ឧទាហរណ៍៖ ចង្កៀងឡាន ។

                     ព. ប្រ. រថយន្ត ។
ឧទាហរណ៍៖ បើកឡាន, ជិះឡាន ( រថយន្តឥតមានឡានសោះទេ ប៉ុន្តែហៅតាមរូបរថតូចៗ មានទ្រង់ទ្រាយដូចរថយន្ត មានឡានមួលឲ្យតឹងរត់រឥលទៅបាន សម្រាប់កូនក្មេងលេង, រូបរថនោះគេនាំយកពីប្រទេសក្រៅមកលក់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តាំងពីកាលដែលមិនទាន់មានរថយន្តមែនទែនមកដល់នៅឡើយ, លុះតមកមានរថយន្តមកដល់ជាដំបូង ខ្មែរក៏នាំគ្នាហៅ ឡាន រាល់មាត់ជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃ, សម្ដីក្នុងផ្លូវការ គួរលែងហៅ ឡាន គួរហៅ រថយន្ត វិញ, បើមានគេសួរ យើងអាចឆ្លើយរួច, ដោះស្រាយបានដោយងាយ តាមប្រភពនៃពាក្យនេះ ) ។

                      ន្ទាស រមូដែកមានសណ្ឋានជាចម្រៀក ឬជាបន្ទះតូច កាលណាមូលរឹតតឹងអស់ទំហឹង រលាតចេញហើយញ៉ាំងគ្រឿងចក្រដែលភ្ជាប់ជាមួយនោះឱ្យដើរ។ រថយន្ត ជាពាក្យរបស់អ្នកស្រុក ដែលពីដើមមិនទាន់មានរថយន្តមែនៗ ហើយឃើញតែល្បែងកូនក្មេងដែលគេធ្វើដូចជាតួរថយន្តដើរដោយឡាននោះ ក៏នាំគ្នាហៅជាប់រហូតមក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាញ់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( យ. ឡាន់ Lanh ” ត្រជាក់ ” ) ឈ្មោះព្រែយួនមានសាច់ជិតម៉ដ្ឋរលីងរលើបត្រជាក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រែ​ឡាញ់, ខោ​ឡាញ់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាញ់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( យ. ឡាន់ Lanh ” ត្រជាក់ ” ) ឈ្មោះព្រែយួនមានសាច់ជិតម៉ដ្ឋរលីងរលើបត្រជាក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រែ​ឡាញ់, ខោ​ឡាញ់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាចៅ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលលូក-ល, លូកនាយលូកអាយ, លូកលើសើក្រោមចែប៉ប្រែនាំឲ្យអផ្សុក
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដីឡាចៅ ។

                      ដែលប្រើសម្ដីលូក-លចែប៉ប្រែ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សឡាចៅ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាក់—

មានន័យថា ( ម. ព. ឡាក់ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាក់ឡាំង

មានន័យថា (ដូច​គ្នា​នឹង ហ្លាក់ហ្លាំង ដែរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាក់

មានន័យថា ( ដូចគ្នានឹង ហ្លាក់ ដែរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហ្លាក គុ. ឬ កិ. វិ. “ដែលផ្សេងឬប្លែកពីប្រក្រតី” ) ជ្រួស, ជ្រលួស ( ពាក្យប្រើក្នុងល្បែងឡូ )
ឧទាហរណ៍៖ បោះលុយឡាក ។

                      ព. ប្រ. ងាកឬទាសគំនិតចេញទៅរកបុរសឬស្រ្តីដទៃ
ឧទាហរណ៍៖ ឡាកចោលប្តី ។ ឡាកគំនិត ឬ គំនិតឡាក ទាសឬជ្រួសគំនិតខុសផ្លូវខុសទំនង ( យ. ក៏ថា ឡាក ដែរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡយកែវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. លយកែវ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡប់ៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលនិយាយញាប់ៗខ្លាំងៗ, រឡប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយឡប់ៗ, សម្ដីឡប់ៗ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលនិយាយញាប់ៗខ្លាំងៗ, រឡប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយឡប់ៗ, សម្ដីឡប់ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡប់ឡែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហ្លប អ. ថ. ហ្លុប “គេច, មិនឲ្យចួប; បំបាំង; កំបាំង; ជិត, បិទជិត”+ លេ អ. ថ. ល៉ែ “មើល, រមិលមើល” ) របាំងបញ្ឈរដាក់បាំងមាត់ទ្វារជាដើមមិនឲ្យក្រឡេកមើលឃើញទៅក្នុងឬទៅក្រៅ
ឧទាហរណ៍៖ ឡប់ឡែ​បាំង​មាត់​ទ្វារ អង្គុយ​ក្នុង​ឡប់ឡែ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ភ័ន្ត​វិល​វល់​ស្មារតី ព្រោះ​ស្លន់​ឬ​ព្រោះ​គេ​និយាយ​បន្លប់​ជាដើម
ឧទាហរណ៍៖ ឡប់​គំនិត​គិត​មិន​ឃើញ ។ ឡប់​ពុទ្ធោ ឡប់​រក​នឹក​ពុទ្ធោ​ពុំ​ឃើញ ភ័យ​ឡប់​ពុទ្ធោ ។ ព. សា. ត្រឡប់​វិញ, វិល​វិញ : ឡប់​មក​វិញ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ផ្សាយ​ក្លិន​ធុំ​អាក្រក់​ខ្លាំង
ឧទាហរណ៍៖ ស្អុយឡប់, ឆ្ងៀមឡប់

                      ព. ប្រ. ដែលខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ អាប់អន់លេចឮសាយសុសសព្វទិសទី ។
ឧទាហរណ៍៖ កេរ្តិ៍ឈ្មោះស្អុយឡប់។ ( ព. កា. ) : កេរ្តិ៍ឈ្មោះស្អុយឡប់ ទោះលាបទឹកអប់ ក៏កែមិនឡើង ទោះបីមានបុណ្យ យសស័ក្ដិធ្លាប់ថ្កើង ប្រើឫកចើងម៉ើង ក៏ឡើងមិនរួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហ្ល្ចត អ. ថ.ហ្លត “លំផូង; បំពង់តូច; . . . ” )បំពង់តូចមានប្រហោងរហូត សម្រាប់ដាក់ប្រហកខាងក្នុងប្រហោងអ្វីៗ
ឧទាហរណ៍៖ ឡត​ស្ពាន់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡជីវឧស្ម័ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា សំណង់មូលមួយប្រភេទសង់ពីឥដ្ឋតាន់ និងបេតុងកប់ក្នុងដី ផ្ទុកដោយលាមកសត្វដែលអាចបង្កើតឧស្ម័នមេតាន ឬជីវឧស្ម័ន ហើយអាចបន្សល់នូវជីធម្មជាតិដ៏ល្អប្រសើរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡងៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា (ព. សា.) ពាក្យ​សម្រាប់​ក្មេង​យក​ដៃ​ស្ទាប​អង្អែល​គូទ​គោ​ឬ​ក្របី​លោម​ឲ្យ​កង​កន្ទុយ​ឡើង ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡង​ៗ​កង​កន្ទុយ !… ។ កងៗ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តាំងយូ​ក្រដាស​តូច​សាច់​រឹង​រាង​ខុប​ក្រឡូម សម្រាប់​ថ្វាយ​អ្នកតា (របស់​ចិន​យួន) ។
ឧទាហរណ៍៖ បន់​អ្នកតា​ថ្វាយ​ឡង់ រូប​អ្នកតា​បាំងឡង់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡងងឹត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា កាបូនខ្មៅកើតឡើងដោយសារចំហេះមិនសព្វនៃអ៉ីដ្រូកាបួរាវ និងឧស្ម័នក្នុងឡបិតជិតដែលខ្វះអុកស៊ីសែន។ គេប្រើវាជាជំនួយបន្ថែមសំរាប់កៅស៊ូសំយោគ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡកឡាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា និយាយ​ឡក​ដោយ​ពាក្យ​លែបខាយ​ឬ​និយាយ​ឡក​ឲ្យ​រឿយ​ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡកឡាយ​ឲ្យ​ដឹង​ខ្លួន និយាយ​ឡកឡាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហ្ល្ចក អ. ថ. ហ្លក ”លង; បន្លាច” ) ប្រើសម្ដីលូក-លឲ្យដឹងខ្លួនឬឲ្យអន់ចិត្ត, និយាយចំអកឲ្យ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡកឲ្យឈឺចិត្ត, និយាយឡក ។

                     សម្ដែងអាការក្រមាច់ក្រមើម មានញាក់មុខជាដើម ( អាការរបស់ត្លុក )
ឧទាហរណ៍៖ ឡកមុខ, ឡកឆៃយ៉ាំ ។

                    ( ព. ប្រ. ) ត្រឡប់មុខជាក្រោយក្រោយជាមុខ
ឧទាហរណ៍៖ ឡកចុះឡកឡើង, ឡកមុខឡកក្រោយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ឡ

មានន័យថា ព្យញ្ជនៈទី ៣២ តាមលំដាប់ពួកព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ, ជាព្យញ្ជនៈទី ៧ ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងភាសាខ្មែរ, ជាមុទ្ធជៈ មានសំឡេងកើតក្នុងក្បាល។ សម្រាប់បាលីភាសា មិនដែលប្រើជាតួដើមពាក្យឡើយ មានប្រើបន្តិចបន្តួចតែជាតួចុងពាក្យ ដូចជា កីឡា, ចក្កវាឡ, ចូឡា, ចូឡាមណិ ជាដើម ។ សម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹត មិនមានប្រើសោះ, ត្រង់ពាក្យណាដែលបាលីភាសាប្រើតួ ឡ សំស្ក្រឹតប្រើជាតួ ឌ ដូចជា បា. គរុឡ,កីឡា, ចូឡា, ចូឡាមណិ; សំ. គរុឌ, ក្រីឌា, ចូឌា, ចូឌាមណិ; ពាក្យខ្លះសំស្ក្រឹតប្រើតួ ល ត្រង់កន្លែងដែលបាលីជា ឡ ក៏មាន, ដូចជា បា. ចក្កវាឡ, កាឡបក្ខ, កាឡសីហ; សំ. ចក្រវាល, កាលបក្ស, កាលសឹហ ជាដើម។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណជាន់ដើម មិនប្រើសោះ ប្រើតែ ល ឬ ល៉, ក្នុងសម័យបុរាណជាន់បន្ទាប់ជាលំដាប់មក មានប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួច, លុះចំណេរតមកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ខ្មែរប្រើតួ ឡ ច្រើនជាងពីដើម; ពាក្យណាដែលមានសំឡេងជា ឡ ដូចជា ឡក, ឡត, ឡាយ, ឡេះឡោះ, សំឡាញ់, សំឡេង ជាដើម សម័យបុរាណប្រើជា ល៉ក, ល៉ត, ល៉ាយ, ល៉េះល៉ោះ, សម្លាញ់, សម្លេង . . .( ប៉ុន្តែសម្លាញ់, សម្លេង សម័យឥឡូវក៏នៅប្រើដែរ ) ។ ល ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែក​ឡ យំ​ឡ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុកឬជើងក្រានគុកធំទូលាយ បិទភ្ជិតទុកឲ្យមានប្រហោងតែត្រង់កន្លែងដែលត្រូវទុក សម្រាប់ដុតឥដ្ឋជាដើមបង្ហប់កម្ដៅឲ្យឆ្អិន ។
ឧទាហរណ៍៖ ឡឥដ្ឋ, ឡក្បឿង, ឡធ្យូង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរស្រែកឬយំឮខ្លាំង ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែកឡ, យំឡ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ហ្ឫទ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហទ័យ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ហ្ស៊ីប្រាល់តា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ហ្ស៊ីប្រាល់តា, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) ហ្ស៊ីប្រាល់តា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ហ្ស៊កថោន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ហ្គីយ៉ាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ហ្ស៊កដានី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ហ្ស៊កដានី, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) អាម៉ាន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ហ្សាម៉ាអ៊ីក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ហ្សាម៉ាអីុក, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) ឃីងស្តូន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត