អក្សណៈ
មានន័យថា ( ម. ព. អក្ខណៈ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
Author: videoslearning.com
តើពាក្យ «អក្ខោហិណី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខោហិណី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( ម. ព. អក្ខោភិនី )។
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) កងទ័ពជើងគោកមួយក្បួនធំ ( មហាចតុរង្គសេនា ) មានទាហានថ្មើរជើង ១០៩. ៣៥០, ទាហានសេះ ៦៥. ៦១០, ដំរី ២១. ៨៧០, រថឬរទេះ ២១. ៨៧០ និងយុទ្ធភណ្ឌគ្រប់ព្រម។
ឧទាហរណ៍៖ កងទ័ពមួយអក្ខោហិណី; ហៅ អក្ខោភិនី ក៏បាន ( បែបប្រើក្នុងបុរាណសម័យ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខោសានភូគោល» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខោសានភូគោល
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អក្ខោសាននៃផែនដី។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខោសានភូគោល» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខោសានភូគោល
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អក្ខោសាននៃផែនដី។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខោសាន» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខោសាន
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទីបំផុតទាំងពីរខាងនៃអក្សដែលគេស្មានថា ព្រះអាទិត្យគោចរព័ទ្ធជុំវិញក្នុងរយៈម្ភៃបួនម៉ោង ចុងបំផុតទាំងពីរខាងនៃចុម្ពិតពល ទីចុងដើមដែលមិនចេះជួបគ្នា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខោភិនី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខោភិនី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក្សៅហិណី ) សំខ្យាចំនួនមួយរយសែននិន្នហុត ។ អក្ខោភិនី ខ្មែរប្រើជា គុ. ក៏មាន សំដៅសេចក្ដីថា “ច្រើនរាប់ពុំអស់”។
ឧទាហរណ៍៖ មានច្រើនជាអក្ខោភិនី ( មើលក្នុងពាក្យ អក្ខោហិណី ឬ អក្សៅហិណី ទៀតផង )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខោ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខោ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពី អក្ខោភិនី សំដៅសេចក្ដីថា ” ច្រើន, ច្រើនក្រៃ, គរគោក “។
ឧទាហរណ៍៖ មានជាអក្ខោយកទៅណាពុំអស់ ( ព. សា. )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខិ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខិ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក្សិ ) ភ្នែក, កែវភ្នែក ។ អក្ខិកាណ ខ្វាក់ភ្នែកម្ខាងឬភ្នែកខ្វាក់ម្ខាង : មនុស្សអក្ខិកាណ ។ អក្ខិបខុម ( —ប៉ៈ— ) រោមភ្នែក ( ហៅ អក្ខិលោមា ក៏បាន ) ។ អក្ខិភេសជ្ជ ( —ស័ច-ជៈ ឬ —ស័ច ) ថ្នាំភ្នែក ។ ល ។ ( ម. ព. អក្សិ ផង )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរ—» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរ—
មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. អក្ខរ ឬ អក្ខរៈ និង អក្ខរៈ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរសម្បត្តិ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរសម្បត្តិ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការមិនឃ្លៀងឃ្លាតអក្ខរៈ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរវិបល្លាស» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរវិបល្លាស
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបំប្លែងអក្សរ (ម. ព. វិបល្លាស ផង) ។ អក្ខរសម័យ វិធីប្រើអក្សរ, ការសរសេរឬអានអក្សរ; ការសរសេរកើត ឬមើលដាច់ : ចេះអក្ខរសម័យ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរវិបត្តិ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរវិបត្តិ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការឃ្លៀងឃ្លាតតួ ឬសំឡេងអក្ខរៈ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរវិន្យាស» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរវិន្យាស
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជុំអក្ខរ; អក្ខរៈដែលរៀងតាមលំដាប់; អក្ខរានុក្រម; លិខិត, សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរវិធី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរវិធី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បែបវេយ្យាករណ៍និយាយអំពីអក្ខរៈ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរវិទូ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរវិទូ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកចេះអក្សរហ្មត់ចត់, អ្នកចេះអក្សរសាស្រ្ត (ស្ត្រីក៏ជា អក្ខរវិទូ ដូចគ្នា)។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរមុខ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរមុខ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នករៀនអក្សរ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរប័ដ ឬ –បដ្ត» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរប័ដ ឬ –បដ្ត
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំបារប្រាក់ជាដើមដែលសរសេរ ឬឆ្លាក់អក្សរ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរជីវក ឬ –ជីវកៈ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរជីវក ឬ –ជីវកៈ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្មេរ, ស្មៀន (លិបិការ, លេខកៈ); អ្នកតែងសេចក្ដី (បើស្ត្រីជា អក្ខរជីវិកា)។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរជននី –តូលិកា ឬ –លេខនី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរជននី –តូលិកា ឬ –លេខនី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប៉ាកកៃ ឬស្លាបប៉ាកកា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរក្រម ឬ អក្សរក្រម» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរក្រម ឬ អក្សរក្រម
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លំដាប់អក្សរ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរៈ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរៈ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អក្ខរ )។
( បា. អក្ខរ; សំ. អក្សរ ) ធម្មជាតអស់សង្ខតធម៌ ( ព្រះនិព្វាន ) ។ អក្ខរដ្ឋាន ឋាននិព្វាន ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរា—» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរា—
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្ខរ ឬ អក្ខរៈ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរាវិរុទ្ធ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរាវិរុទ្ធ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (-វិរុត; បា. < អក្ខរ “អក្សរ” + អវិរុទ្ធ “មិនខុស, ត្រឹមត្រូវ”) ការសរសេរអក្សរមិនខុស, សិល្បៈនិងរបៀបដែលសរសេរពាក្យពេចន៍ ឲ្យបានត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាណាមួយ ។ល។ អក្ខរៈ។
ឧទាហរណ៍៖ សិល្បៈ និងទំនងដែលសរសេរពាក្យក្នុងភាសាណាមួយឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរាភិធាន ឬ អក្ខរាភិធានសព្ទ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរាភិធាន ឬ អក្ខរាភិធានសព្ទ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អក្ខរ + អភិធាន “ឈ្មោះ; ពាក្យ; មេពាក្យ” ឬ បា. អក្ខរ + សំ. អភិធាន + ឝព្ទ) មេពាក្យដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់អក្សរ (វចនានុក្រម)។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរានុក្រម» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរានុក្រម
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អក្ខរ + សំ. អនុក្រម; បា. អក្ខរានុក្កម; សំ. អក្សរានុក្រម) លំដាប់អក្សរ; អក្សរ ឬពាក្យដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់, វចនានុក្រម។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ពហុ. របស់ អក្ខរ “អក្សរ” ) អក្សរទាំងឡាយ, អក្សរគ្រប់តួ ( សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យឬប្រើជាឋានន្តរស្មៀន, ដូចជា ឃុនវិចិត្រអក្ខរា, ហ្លួងវិសេសអក្ខរា ជាដើម ) ។ បុរាណច្រើនប្រើសំដៅយកពាក្យកាព្យពីរឿងស្នេហា ឬពីរឿងនឹករលឹកដែលសរសេរផ្ញើទៅគូសង្សារឬកល្យាណមិត្រ ក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្ញើអក្ខរា, បានទទួលអក្ខរា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរសម័យ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរសម័យ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិធីប្រើអក្សរ គឺការសរសេរឬអានអក្សរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ទាត់ក្នុងអក្ខរសម័យ ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរវិញ្ញាស» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរវិញ្ញាស
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រាប់ ហៅអក្សរមួយតួៗ ឱ្យសរសេរតាម ឬការអានពាក្យតាមព្យាង្គមួយៗ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរប្បយោគ ឬ អក្សរប្រយោគ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរប្បយោគ ឬ អក្សរប្រយោគ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អក្សរផ្ញើជើង ឬអក្សរគ្រវាត់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរប្បភេទ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរប្បភេទ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក្សរប្រភេទ ) បែបអក្សរដែលចែកជាគូៗ តាមសូរសំឡេងជាទំនាស់នឹងគ្នា; មាន ៥ គូ ឬ ១០ ប្រភេទគឺ សិថិល “អក្សរមានសំឡេងធូរ” គឺអក្សរដែលឥតខ្យល់ ហ លាយ, មាន ១០ តួគឺ ក គ , ច ជ , ដ ឌ , ត ទ , ប ព” និង ធនិត “អក្សរមានសំឡេងតឹង” គឺអក្សរដែលមានខ្យល់ ហ លាយផង មាន ១០ តួ គឺ ខ ឃ , ឆ ឈ , ឋ ឍ , ថ ធ , ផ ភ ( សំឡេង សំ. និង បា. ថា ក្ហៈ , គ្ហៈ ; ច្ហៈ , ជ្ហៈ ; ដ្ហៈ , ឌ្ហៈ ; ត្ហៈ , ទ្ហៈ ; ប៉្ហៈ , ព្ហៈ” ជាគូ ១; ទីឃៈ “អក្សរមានសំឡេងវែង” និង រស្សៈ “អក្សរមានសំឡេងខ្លី” ជាគូ ១; គរុ “អក្សរមានសំឡេងធ្ងន់ឬយូរ” និង លហុ “អក្សរមានសំឡេងស្រាលឬរហ័ស” ជាគូ ១; និគ្គហិត “អក្សរដែលមាននិគ្គហិតឬដំលើ” និង វិមុត្ត “អក្សរដែលមានសូរសំឡេងហាមាត់បន្តិច” ជាគូ ១; សម្ពន្ធ “អក្សរដែលចងបទភ្ជាប់គ្នាជាសន្ធិ, ដូចជា រាជាណាចក្រ” និង វវត្ថិត “អក្សរដែលកាត់ញែកចេញពីបទសន្ធិ, ដូចជា រាជអាណាចក្រ “អាណាចក្ររបស់ព្រះរាជា” ជាគូ ១ ( ព. វ. )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរកោវិទ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរកោវិទ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកឈ្លាសក្នុងអក្សរសាស្រ្ត។
ឧទាហរណ៍៖ អក្ខរកោវិទមានគំនិតឆ្ពោះត្រង់អក្សរសាស្រ្តជានិច្ច ( ស្រ្តីជា អក្ខរកោវិទា ឬ អក្ខរកោវិទី ) ។ ព. កា. ថា : អក្ខរកោវិទ រែងតែរិះគិត ឆ្ពោះត្រង់អក្សរ របស់ជាតិខ្លួន ឲ្យបានបវរ មានចិត្តត្រេកអរ ស្មោះឆ្ពោះត្រង់ជាតិ។
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកឈ្លាសក្នុងអក្សរសាស្រ្ត។
ឧទាហរណ៍៖ អក្ខរកោវិទមានគំនិតឆ្ពោះត្រង់អក្សរសាស្រ្តជានិច្ច ( ស្រ្តីជា អក្ខរកោវិទា ឬ អក្ខរកោវិទី ) ។ ព. កា. ថា : អក្ខរកោវិទ រែងតែរិះគិត ឆ្ពោះត្រង់អក្សរ របស់ជាតិខ្លួន ឲ្យបានបវរ មានចិត្តត្រេកអរ ស្មោះឆ្ពោះត្រង់ជាតិ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខរ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខរ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អក្ខរ; សំ. អក្សរ ) ស្នាមគំនូសមានតួរាងផ្សេងៗសម្រាប់ប្រើសរសេរកត់ពាក្យសម្ដីនិងសេចក្ដីទាំងពួងប្រើមិនចេះអស់ ( អក្សរ ) ចែកជាពីរពួកគឺ ស្រៈ និង ព្យញ្ជនៈ ( ម. ព. ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ ផង ) ។ ចំអក្ខរៈ ត្រូវតាមខ្យល់អក្សរមិនល្អៀង ។ ព. ប្រ. ត្រូវត្រង់មិនល្អៀង ( ព. សា. ) ។ ពេញអក្ខរៈ ពេញទ្រពងមាត់, ពេញចំហ ( ប្រើចំពោះតែសម្ដី ) : និយាយពេញអក្ខរៈ ។ អក្ខរក្រម ឬ អក្សរក្រម ( —ក្រំ ) លំដាប់អក្សរ ។ អក្ខរជននី ( —ជៈនៈ— ), —តូលិកា ឬ —លេខនី ( —ខៈ— ) ប៉ាកកៃឬស្លាបប៉ាកកា ។ អក្ខរជីវក ឬ —ជីវកៈ ( —វក់ ឬ —វៈកៈ ) ស្មេរ, ស្មៀន ( លិបិការ, លេខកៈ ); អ្នកតែងសេចក្ដី ( បើស្ត្រីជា អក្ខរជីវិកា ) ។ អក្ខរប័ដ ឬ —បដ្ដ ដំបារប្រាក់ជាដើមដែលសរសេរឬឆ្លាក់អក្សរ ។ អក្ខរប្បយោគ ( អ័ក-ខៈរ៉័ប-ប៉ៈយោក ) ឬ អក្សរប្រយោគ អក្សរផ្ញើជើង ឬ អក្សរគ្រវាត់ ។ អក្ខរមុខ អ្នករៀនអក្សរ ។ អក្ខរវិទូ អ្នកចេះអក្សរហ្មត់ចត់, អ្នកចេះអក្សរសាស្រ្ត ( ស្ត្រីក៏ជា អក្ខរវិទូ ដូចគ្នា ) ។ អក្ខរវិធី បែបវេយ្យាករណ៍និយាយអំពីអក្ខរៈ ។ អក្ខរវិន្យាស ( —វិន-យាស ) ប្រជុំអក្ខរ; អក្ខរៈដែលរៀងតាមលំដាប់; អក្ខរានុក្រម; លិខិត, សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ ។ អក្ខរវិបត្តិ ការឃ្លៀងឃ្លាតតួឬសំឡេងអក្ខរៈ ។ អក្ខរវិបល្លាស ការបំប្លែងអក្សរ ( ម. ព. វិបល្លាស ផង ) ។ អក្ខរសម័យ វិធីប្រើអក្សរ, ការសរសេរឬអានអក្សរ; ការសរសេរកើតឬមើលដាច់ : ចេះអក្ខរសម័យ ។ អក្ខរសម្បត្តិ ការមិនឃ្លៀងឃ្លាតអក្ខរៈ ។ អក្ខរានុក្រម ( —រ៉ា-នុ-ក្រំ; បា. អក្ខរ + សំ. អនុក្រម; បា. អក្ខរានុក្កម; សំ. អក្សរានុក្រម ) លំដាប់អក្សរ; អក្សរឬពាក្យដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់, វចនានុក្រម ។ អក្ខរាភិធាន ឬ អក្ខរាភិធានសព្ទ ( បា. អក្ខរ + អភិធាន “ឈ្មោះ; ពាក្យ; មេពាក្យ” ឬ បា. អក្ខរ + សំ. អភិធាន + ឝព្ទ ) មេពាក្យដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់អក្សរ ( វចនានុក្រម ) ។ អក្ខរាវិរុទ្ធ ( —វិរុត; បា. < អក្ខរ “អក្សរ” + អវិរុទ្ធ “មិនខុស, ត្រឹមត្រូវ” ) ការសរសេរអក្សរមិនខុស, សិល្បៈនិងរបៀបដែលសរសេរពាក្យពេចន៍ ឲ្យបានត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាណាមួយ។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខមា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខមា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) អក្ខន្តី ឬ អក្សាន្តី; ដំណើរមិនព្រមអត់ទោសឲ្យ ។ ព. ផ្ទ. ខមា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខបាដក» មានន័យដូចម្ដេច ?
តើពាក្យ «អក្ខបាដ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខបាដ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក្សបាដ ) ទីសម្រាប់លេងល្បែងដាល់ឬចំបាប់ជាដើម; ទីកីឡា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខន្តី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខន្តី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អក្ខន្តិ; សំ. អក្សាន្តិ ) ការមិនអត់ទ្រាំ, ដំណើរអត់ធន់ពុំបាន; ដំណើរទប់កំហឹងពុំឈ្នះ ឬដំណើរអត់ខឹងពុំបាន។
ឧទាហរណ៍៖ កើតក្តីបង់ទ្រព្យព្រោះអក្ខន្តី ( ប្រើជា អក្ខមា ឬ អក្សមា ក៏បាន ) ។ ព. ផ្ទ. ខន្តី, ខមា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខធូតី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខធូតី
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្ខធូត និង អក្ខទេវី )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខធូត» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខធូត
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អក្ខធុត្ត; សំ. អក្សធូត៌ ) អក្ខទេវី ឬ ជូតការ, ជូតការី ( បើស្ត្រីជា អក្ខធូតី ឬ —ធុត្តី )។
ឧទាហរណ៍៖ ព. កា. ថា ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា អក្ខធូតា ទោះប្រុសទោះស្រី រែងតែលង់ខ្លួន ផ្ទួនដោយទុក្ខភ័យ វិនាសហិនហៃ ចង្រៃរួបរឹត ។ គួរសាធុជន តាំងចិត្តឲ្យធ្ងន់ ក្រាស់ដោយការគិត ឲ្យស្គាល់រាក់ជ្រៅ ក្នុងមួយជីវិត ជនស្លាប់គំនិត រមែងរងទុក្ខ ។ ឬមួយបែបទៀតថា : រីធូតមានបី មួយអ្នកលេងស្រី មួយអ្នកលេងស្រា មួយអ្នកប្រព្រឹត្ត អំពើពាលា លេងស៊ីសងគ្នា ហៅអក្ខធូត។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខធុត្តី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខធុត្តី
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្ខធូត និង អក្ខទេវី )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខធុត្តី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខធុត្តី
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្ខធូត និង អក្ខទេវី )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខទេវី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខទេវី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. អក្សទេវិន៑ ) អ្នកលេងល្បែងចេញកូនដើរតាមក្រឡា មានល្បែងបាស្កានិងចត្រង្គជាដើម; អ្នកលេងល្បែងភ្នាល់ឬល្បែងស៊ីសងផ្សេងៗ ( ជូតការ ឬ ជូតការី ); បើស្ត្រីជា អក្ខទេវិនី ឬ អក្សទេវិនី ( ហៅ អក្ខធូត ក៏បាន; បើស្ត្រីជា អក្ខធុត្តី ឬ —ធូតី )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខទេវិនី» មានន័យដូចម្ដេច ?
តើពាក្យ «អក្ខទស្ស» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខទស្ស
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក្សទឝ៌ក ឬ អក្សបាដក ) អ្នកពិភាក្សាក្តី, អ្នកជំនុំក្ដី, ចៅក្រម ។ អក្ខទស្សដ្ឋាន ( អ័ក-ខៈទ័ស-ស័ត-ឋាន ) ទីជំនុំក្ដី, សាលាជំនុំ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ខណៈ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ខណៈ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អក្ខណ; សំ. អក្សណ ) ស្របក់, កាលឬវេលាដែលមិនមែនជាឱកាស, ដែលឃ្វាងចាកប្រយោជន៍, ដែលមិនសមប្រកប; វេលាមិនល្អ; ពេលប្រទះលើគ្រោះកាច។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទះលើអក្ខណៈ, មនុស្សមិនស្គាល់អក្ខណៈ ។ ព. ផ្ទ. ខណៈ ឬ ក្សណៈ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសវត្ថុ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសវត្ថុ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អាក្រោឝ + វស្តុ ) វត្ថុនៃការជេរឬវត្ថុជាគ្រឿងជេរ គឺពាក្យជេរប្រដូចថា អាសត្វ ! , អាក្របី !; អាឆ្កែ ! , អាជ្រូក ! , អានរក ! , អាប្រេត ! ជាដើម។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសន—» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសន—
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្កោសន ឬ —នៈ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនភាព» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនភាព
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈជេរ, ដំណើរជេរគ្នា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនការណ៍ ឬ –ហេតុ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនការណ៍ ឬ –ហេតុ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ ឬដំណើរនៃការជេរ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនការណ៍ ឬ –ហេតុ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនការណ៍ ឬ –ហេតុ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ ឬដំណើរនៃការជេរ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនៈ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនៈ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អក្កោសន )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនា—» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនា—
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្កោសន ឬ —នៈ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនាការ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនាការ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អក្កោសន + អាការ) អាការជេរ, អាការនៃជំនេរ ។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសនា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសនា
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អក្កោសន ឬ —នៈ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្កោសន» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្កោសន
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អក្កោសន; សំ. អាក្រោឝន ) ការជេរ, ពាក្យជេរ, ជំនេរ ( ប្រើជា អក្កោសនា ក៏បាន ) ។ អក្កោសនការណ៍ ឬ —ហេតុ ហេតុឬដំណើរនៃការជេរ ។ អក្កោសនភាព ភាវៈជេរ, ដំណើរជេរគ្នា ។ អក្កោសនាការ ( បា. អក្កោសន + អាការ ) អាការជេរ, អាការនៃជំនេរ។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក្ក» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក្ក
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក៌ ) ព្រះអាទិត្យ ។ អក្កពន្ធុ ( —ព័ន-ធុ ) សុរិយគោត្រឬសុរិយពន្ធុ ។ អក្កមណ្ឌល សុរិយមណ្ឌល ។ អក្កមាលា សុរិយមាលា ។ អក្ករង្សី រស្មីព្រះអាទិត្យ។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសល—» មានន័យដូចម្ដេច ?
តើពាក្យ «អកុសលវិបាក» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលវិបាក
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្នាមគំនូសចិត្តជាអកុសល, គំនូសបាប; ផលបាប។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលវិតក្ក» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលវិតក្ក
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការត្រិះរិះទៅរកអំពើអាក្រក់, តម្រិះអាក្រក់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលលាភ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលលាភ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបានបាប។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលមូល» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលមូល
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឫសគល់ឬទីតាំងនៃអកុសល (មាន ៣ យ៉ាងគឺ លោភៈ, ទោសៈ, មោហៈ)។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលធាតុ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលធាតុ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុជាអកុសលគឺនុយបាបឬចំណីបាប។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលធម៌» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលធម៌
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធម៌ជាអកុសល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលតាមមកផ្តល់» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលតាមមកផ្តល់
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បាបតាមមកផ្តល់, បាបចេញមុខឲ្យផល ។
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អាក្រក់, ដែលជាបាប; ដែលមិនឈ្លាស
ឧទាហរណ៍៖ អំពើអកុសល ។
(ព. កា.) : រីអកុសល ជាកម្មតែងផ្តល់ ក្តីទុក្ខលំបាក ឲ្យដល់អ្នកធ្វើ មិនឈប់មិនស្រាក កម្មនោះស្រកាក គួរជនផងខ្លាច ។ ផ្ទុយពីកុសល ដែលតែងតែផ្តល់ ក្តីសុខមិនកាច កម្មនេះល្អលន់ ជាបុណ្យអង់អាច បានជាអ្នកប្រាជ្ញ ពេញចិត្តចង់ធ្វើ ។ ជនជឿផលកម្ម មានស្មារតីចាំ ប្រព្រឹត្តអំពើ កុសលកល្យាណ ក្សេមក្សាន្តឥតបើ មានមោះហ្មងលើ មនោទ្វារឡើយ ។ ព. ផ្ទ. កុសល ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈកុសៈល៉ៈ, ដូចជា អកុសលកម្ម កម្មអាក្រក់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលចេតសិក» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលចេតសិក
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចេតសិកជាអកុសល (ក្នុងព្រះអភិធម្មថាមាន ១៤ យ៉ាង។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលចេតនា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលចេតនា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការតាំងចិត្តជាបាប, គំនិតបាប; គំនិតអាក្រក់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលចិត្ត» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលចិត្ត
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្តជាអកុសល, ចិត្តបាប។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលកិរិយា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលកិរិយា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កិរិយាអាក្រក់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលកម្មបថ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលកម្មបថ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គន្លងនៃអំពើអាក្រក់ (ផ្លូវបាប, ផ្លូវទុច្ចរិត មាន ១០ យ៉ាងគឺ កាយទុច្ចរិត ៣, វិចីទុច្ចរិត ៤, មនោទុច្ចរិត៣)។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសលកម្ម» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសលកម្ម
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទំនួលចិត្តដែលប្រទាញឱ្យប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ អំពើអាក្រក់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកុសល» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកុសល
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អកុឝល ) សេចក្ដីអាក្រក់, បាប, អពមង្គល : អកុសលតាមមកផ្ដល់ គឺបាបតាមមកផ្ដល់, បាបចេញមុខឲ្យផល ។ គុ. អាក្រក់, ដែលជាបាប; ដែលមិនឈ្លាស : អំពើអកុសល ។ ( ព. កា. ) : រីអកុសល ជាកម្មតែងផ្ដល់ ក្ដីទុក្ខលំបាក ឲ្យដល់អ្នកធ្វើ មិនឈប់មិនស្រាក កម្មនេះស្រកាក គួរជនផងខ្លាច ។ ផ្ទុយពីកុសល ដែលតែងតែផ្ដល់ ក្ដីសុខមិនកាច កម្មនេះល្អលន់ ជាបុណ្យអង់អាច បានជាអ្នកប្រាជ្ញ ពេញចិត្តចង់ធ្វើ ។ ជនជឿផលកម្ម មានស្មារតីចាំ ប្រព្រឹត្តអំពើ កុសលកល្យាណ ក្សេមក្សាន្តឥតបើ មានមោះហ្មងលើ មនោទ្វារឡើយ ។ ព. ផ្ទ. កុសល ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈកុសៈល៉ៈ, ដូចជា អកុសលកម្ម កម្មអាក្រក់ ។ អកុសលកម្មបថ ( —ក័ម-ម៉ៈបត់ ) គន្លងនៃអំពើអាក្រក់ ( ផ្លូវបាប, ផ្លូវទុច្ចរិត មាន ១០ យ៉ាងគឺ កាយទុច្ចរិត ៣, វចីទុច្ចរិត ៤, មនោទុច្ចរិត ៣ ) ។ អកុសលកិរិយា កិរិយាអាក្រក់ ។ អកុសលចរិយា ចរិយាអាក្រក់ ។ អកុសលចិត្ត ចិត្តជាអកុសល, ចិត្តបាប ។ អកុសលចេតនា ( —តៈន៉ា ) ការតាំងចិត្តជាបាប, គំនិតបាប; គំនិតអាក្រក់ ។ អកុសលចេតសិក ( —តៈសិក ) ចេតសិកជាអកុសល គឺអារម្មណ៍ដែលកើតរលត់ព្រមជាមួយនឹងចិត្តជាអកុសល ( ក្នុងព្រះអភិធម្មថាមាន ១៤ យ៉ាង ) ។ អកុសលធម៌ ធម៌ជាអកុសល ។ អកុសលធាតុ ( —ធាត ) ធាតុជាអកុសល គឺនុយបាបឬចំណីបាប ។ អកុសលមូល ឫសគល់ឬទីតាំងនៃអកុសល ( មាន ៣ យ៉ាងគឺ លោភៈ, ទោសៈ, មោហៈ ) ។ អកុសលលាភ ការបានបាប ។ អកុសលវិតក្ក ការត្រិះរិះទៅរកអំពើអាក្រក់, តម្រិះអាក្រក់ ។ អកុសលវិបាក ស្នាមគំនូសចិត្តជាអកុសល, គំនូសបាប; ផលបាប។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកិរិយវាទី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកិរិយវាទី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកប្រកាន់និយាយបដិសេធបុណ្យបាបថាធ្វើទៅឥតអំពើ, អ្នកប្រកាន់មិនជឿបុណ្យបាប ( បើស្ត្រីជា អកិរិយវាទិនី ) ។ ព. ផ្ទ. កិរិយវាទី, កិរិយវាទិនី។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកិរិយវាទិនី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកិរិយវាទិនី
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អកិរិយវាទី )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកិរិយវាទ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកិរិយវាទ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការពោលពាក្យថាបុណ្យបាបដែលធ្វើមិនមែនហៅថាធ្វើទេ គឺថាធ្វើបុណ្យធ្វើបាបមិនមែនបានបុណ្យបានបាបទេ, សម្ដីបដិសេធបុណ្យបាបថាធ្វើទៅឥតអំពើ; អ្នកមិនជឿបុណ្យបាប ។ ព. ផ្ទ. កិរិយវាទ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកាល» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកាល
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) កាលមិនគួរ, កាលខុសប្រក្រតី; ដែលខុសកាល, ដែលពុំជួកាល : វេលានេះជាអកាល ។ ( ព. កា. ) : ជនទាំងអម្បាល គួរស្គាល់អកាល និងកាលវេលា ដែលគួរប្រព្រឹត្ត ឲ្យបានសមជា អ្នកមានប្រាជ្ញា ស្មារតីរឹងប៉ឹង ។ ព. ផ្ទ. កាល ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈកា-ល៉ៈ, ដូចជា អកាលការី អ្នកធ្វើការខុសកាល ( ស្ត្រីជា អកាលការិនី ) ។ អកាលចារី អ្នកទៅមកខុសកាល, អ្នកត្រាច់ខុសកាលវេលា ( ស្រ្តីជា អកាលចារិនី ) ។ អកាលជាត ឬ អកាលភូត អ្វីៗដែលកើតឬដែលមានខុសកាល ( ឥត្ថី. អកាលជាតា ឬ អកាលភូតា ) ។ អកាលញ្ញុតា ភាវៈនៃអ្នកមិនស្គាល់កាល, ការមិនស្គាល់កាល ។ អកាលញ្ញូ អ្នកមិនស្គាល់កាលចូលចេញជាដើម ។ អកាលបុច្ឆា ការសួរខុសកាល ។ អកាលបុស្ប ( —បុស ) ផ្កាឈើខុសកាលឬខុសរដូវតាមទម្លាប់ ។ អកាលផល ផ្លែឈើខុសកាលឬខុសរដូវ ។ អកាលមរណៈ មរណៈក្នុងកាលមិនសមគួរ, សេចក្ដីស្លាប់មិនត្រូវតាមកាលធម្មតា គឺស្លាប់ដោយអំណាចឧបច្ឆេទកកម្មចូលមកផ្ដាច់ផ្ដិលជីវិត ។ អកាលមេឃ មេឃដែលបង្អុរភ្លៀងខុសកាល, ភ្លៀងពុំជួកាល ។ អកាលវាទី អ្នកនិយាយស្ដីខុសកាល គឺកាលដែលមិនគួរនិយាយស្ដីក៏និយាយស្ដីដែរ ( ស្ត្រីជា អកាលវាទិនី ) ។ អកាលសន្ទនា សន្ទនាខុសកាល, ការនិយាយប្រាស្រ័យខុសកាល។ល។
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) កាលមិនគួរ, កាលខុសប្រក្រតី; ដែលខុសកាល, ដែលពុំជួកាល : វេលានេះជាអកាល ។ ( ព. កា. ) : ជនទាំងអម្បាល គួរស្គាល់អកាល និងកាលវេលា ដែលគួរប្រព្រឹត្ត ឲ្យបានសមជា អ្នកមានប្រាជ្ញា ស្មារតីរឹងប៉ឹង ។ ព. ផ្ទ. កាល ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈកា-ល៉ៈ, ដូចជា អកាលការី អ្នកធ្វើការខុសកាល ( ស្ត្រីជា អកាលការិនី ) ។ អកាលចារី អ្នកទៅមកខុសកាល, អ្នកត្រាច់ខុសកាលវេលា ( ស្រ្តីជា អកាលចារិនី ) ។ អកាលជាត ឬ អកាលភូត អ្វីៗដែលកើតឬដែលមានខុសកាល ( ឥត្ថី. អកាលជាតា ឬ អកាលភូតា ) ។ អកាលញ្ញុតា ភាវៈនៃអ្នកមិនស្គាល់កាល, ការមិនស្គាល់កាល ។ អកាលញ្ញូ អ្នកមិនស្គាល់កាលចូលចេញជាដើម ។ អកាលបុច្ឆា ការសួរខុសកាល ។ អកាលបុស្ប ( —បុស ) ផ្កាឈើខុសកាលឬខុសរដូវតាមទម្លាប់ ។ អកាលផល ផ្លែឈើខុសកាលឬខុសរដូវ ។ អកាលមរណៈ មរណៈក្នុងកាលមិនសមគួរ, សេចក្ដីស្លាប់មិនត្រូវតាមកាលធម្មតា គឺស្លាប់ដោយអំណាចឧបច្ឆេទកកម្មចូលមកផ្ដាច់ផ្ដិលជីវិត ។ អកាលមេឃ មេឃដែលបង្អុរភ្លៀងខុសកាល, ភ្លៀងពុំជួកាល ។ អកាលវាទី អ្នកនិយាយស្ដីខុសកាល គឺកាលដែលមិនគួរនិយាយស្ដីក៏និយាយស្ដីដែរ ( ស្ត្រីជា អកាលវាទិនី ) ។ អកាលសន្ទនា សន្ទនាខុសកាល, ការនិយាយប្រាស្រ័យខុសកាល។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកអំបុក» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកអំបុក
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះពិធីមួយប្រភេទ មានការសម្រក់ទៀនលើស្លឹកចេកស្រស់ផ្សងមើលទឹកភ្លៀងក្នុងឆ្នាំភ្នែក បន្ទាប់ឆ្នាំនោះ, បន្ទាប់ពីសម្រក់ទៀនមក នាំគ្នាអកអំបុក, ធ្វើក្នុងវេលាយប់នៃថ្ងៃ ១៥ កើតខែកត្តិក ( ហៅ ពិធីសំពះព្រះខែ ក៏បាន ) ។ ចំណែកខាងព្រះរាជពិធី ធ្វើក្នុងវេលាយប់នោះដែរ, រួមជាមួយគ្នានឹងព្រះរាជពិធីចុះផែ, ក្នុងវេលារសៀលដល់ល្ងាចមានប្រណាំងទូក, វេលាយប់មានបណ្ដែតប្រទីបជ្វាលា, អុជពន្លឺរំសេវផ្សេងៗមានកាំជ្រួចជាដើម . . . ។ ហៅដោយរួបរួមថា ព្រះរាជពិធីចុះផែ កំណត់ ៣ ថ្ងៃ គឺថ្ងៃ ១៤, ១៥ កើតនិងថ្ងៃ ១ រោចខែកត្តិក។
ឧទាហរណ៍៖ ថ្ងៃអកអំបុក ពួកខ្មែរអ្នកស្រុក តែងធ្វើពិធី ហៅអកអំបុក សូមសុខសួស្ដី តាមប្រពៃណី បុរាណព្រេងព្រឹទ្ធ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកសមុទ្រ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកសមុទ្រ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៧០-៨៥ ស.ម.។ ពេលទំមែកឈើខ្លួនឈរត្រង់ ក្បាល ទ្រូង និងពោះពណ៌សព្រលែត ស្លាបពណ៌សព្រលែត តែស្លាបទី១ និងទី២ពណ៌ខ្មៅ ចំពុះធំខុប ផ្នែកលើគល់កន្ទុយពណ៌ខ្មៅ។ ទីជំរកៈ ឆ្នេរសមុទ្រ កោះ និងនៅទឹកសាបមានម្តងម្កាល។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ ជាប្រភេទកម្រ។ រដូវបន្តពូជៈ ខែកញ្ញ ដល់មិថុនា ពងចំនួន២។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អករ៍» មានន័យដូចម្ដេច ?
អករ៍
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ស., សំ. បា. អ < ន ‘មិន, ពុំ, ឥត’ + ករ “ធ្វើ’ ) អ្នកមិនធ្វើការអ្វី ។ ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីមានអាយុច្រើន ដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំងឲ្យមានយសធំជាង យាយ, ចាស់, ទុំ ទាំងពួង ប៉ុន្តែឥតនឿយដោយធ្វើការអ្វីទេ គ្រាន់តែចូលក្រាបបង្គំគាល់ តាមពេលកំណត់ក្នុងព្រះរាជពិធីទំាងពួងម្ដងៗ, ក្រៅពីវេលានោះ គ្រាន់តែនាំក្សត្រីឬចៅចមក្នុងព្រះបរមរាជវាំងទៅមកដោយកិច្ចណាមួយម្ដងៗប៉ុណ្ណោះ ។ អករ៍ នេះរមែងជ្រើសរើសយកព្រះស្នំចាស់ៗ ក្នុងរជ្ជកាលមុនៗមកឲ្យធ្វើ ព្រោះជាអ្នកដឹងបែបបទទំនៀមទម្លាប់ច្រើន ( សរសេរក្លាយជា អក ក៏មាន ) ។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី ( ព្រះបរមកោដ្ឋ ) ទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំងស្រ្តីទី អករ៍ ៩ នាក់, ទី យាយ ១២ នាក់, ទី ចាស់ ៤ នាក់, ទី ទុំ ៤ នាក់, រួមជា ២៩ នាក់ ។ អករ៍ ៩ នាក់នោះតាំងជាទី លោកព្រះ ១, ទី អ្នកព្រះ ៤, ទី អ្នក ៤ គឺ ទី ១-លោកព្រះអករ៍ចមក្សត្រី ( ជាអធិបតី ), ២-អ្នកព្រះអករ៍មង្គលក្សត្រី, ៣- អ្នកព្រះអករ៍ជាតីឧត្តម, ៤- អ្នកព្រះអករ៍ធីតាភិរម្យ, ៥- អ្នកព្រះអករ៍បទុមវង្សា; ៦- អ្នកអករ៍រាជានុពង្ស, ៧- អ្នកអករ៍រាជវង្សឧត្តលា, ៨- អ្នកអករ៍ឯកអគ្គកញ្ញា, ៩- អ្នកអករ៍សុតាជាតី ។ យាយ ១២ នាក់នោះតាំងជាទី លោកអ្នកយាយ ៤, ទី អ្នកយាយ ៤, ទី យាយ ៤ គឺ ១- លោកអ្នកយាយស្រីពិលាស, ២- លោកអ្នកយាយឱភាសសួនស័ក្តិ, ៣- លោកអ្នកយាយនារីអន័គ្ឃ, ៤- លោកអ្នកយាយវរលក្ខណ៍អនេក; ៥- អ្នកយាយទេពកោមល, ៦- អ្នកយាយកុសលភិសេក, ៧- អ្នកយាយបវរអតិរេក, ៨- អ្នកយាយឯកអគ្គក្សត្រី; ៩- យាយបុរាណរាជ្យរម្យ, ១០- យាយសមស័ក្ដិព្រឹទ្ធ, ១១- យាយព្រេងសុចរិត, ១២- យាយព្រឹទ្ធជរា ។ ទី ចាស់ បួននាក់គឺ ១- ចាស់រាជអមច្ចា, ២- ចាស់បរិវារក្សត្រ, ៣- ចាស់ជាបរិស័ទ, ៤- ចាស់ចាត់បុរី ។ ទី ទុំ ៤ នាក់គឺ ១- ទុំទទួលផ្ចង់, ២- ទុំប្រុងប្រក្រតី, ៣- ទុំគាប់ភក្ដី, ៤- ទុំខ្មីបម្រើ ។ ហៅដោយរួបរួមទាំង ៤ ពួកថា អករ៍, យាយ, ចាស់, ទុំ ។ ( ព. កា. ឲ្យងាយចាំ )។
ឧទាហរណ៍៖ អករ៍យាយចាស់ទុំ ដែលព្រះបរម- កោដ្ឋក្សត្រិយ៍ក្សាន្ត ទ្រង់ប្រោសប្រទាន ងារទាំងប៉ុន្មាន ដើម្បីឲ្យបាន ទុកជាព្រះកេរ្តិ៍ ។ ក្នុងកាលខាងមុខ គួរជនចាំទុក ឲ្យបានឋិតថេរ កុំឲ្យបាត់សូន្យ គួរកូនចៅខ្មែរ កុំហ៊ានបង្វែរ បំបែរបំបាត់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អករណីយ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អករណីយ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលមិនគួរធ្វើ, ដែលមិនគប្បីឬមិនត្រូវធ្វើ ។
ឧទាហរណ៍៖ អំពើនុះជាអករណីយ ។
ព. ផ្ទ. ករណីយ ។ អករណីយកម្ម អំពើឬការដែលមិនគួរធ្វើ ។ អករណីយកិច្ច កិច្ចដែលមិនគួរធ្វើ; កិច្ចដែលសមណៈមិនត្រូវធ្វើដោយដាច់ខាត។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកយំ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកយំ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះបទភ្លេងមួយប្រភេទ មានលំនាំបទ អណ្ដឺតអណ្ដកគន្លាក់គន្លើនគ្រលួច ស្រដៀងនឹងសូរសព្ទអកយំ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លេងអកយំ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកម្មិកភាព» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកម្មិកភាព
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៅស្ងៀមមិនធ្វើការងារ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកម្មធាតុ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកម្មធាតុ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អកម៌— ) មូលឬឫសដើមនៃកិរិយាសព្ទដែលមិនមានកម្ម ( ព. វ. ) ។ ព. ផ្ទ. សកម្មធាតុ ( ម. ព. អកម្មកិរិយា ទៀតផង )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកម្មកិរិយា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកម្មកិរិយា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អកម៌ក្រិយា ) កិរិយាសព្ទដែលកាលណានិយាយមិនបាច់ដាក់អំពើដែលត្រូវធ្វើមកផងទេ, ដូចជា ដេក, ដួល, ឈរ, អង្គុយ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ដេកលើគ្រែ, ដួលលើផែនដី, ឈរលើរានហាល, អង្គុយក្នុងបន្ទប់; ហៅ អកម្មធាតុ ក៏បាន ( ព. វ. ) ។ ព. ផ្ទ. សកម្មកិរិយា, សកម្មធាតុ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកព្រៃច្រើនពណ៌» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកព្រៃច្រើនពណ៌
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៦១-៧៥ ស.ម.។ ពេញវ័យៈ ខ្នងសំបុរត្នោតខ្ចី ឆូតៗខ្មៅផ្នែកកពោះ អង្កន់រោមភ្លោ មានកំប៉ោយតូចមួយ។ មិនទាន់ពេញវ័យ មានពណ៌ខ្មៅ ។ ទីជំរកៈ ព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះ។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានគ្រប់ទីកន្លែងតែកំរ។ រដូវបន្ទពូជៈ ចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ឧសភា ពងមានចំនួនមួយគត់។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកពស់ព្រៃ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកពស់ព្រៃ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៥៦-៧៤ ស.ម.។ ស្លាបពណ៌ត្នោតក្រម៉ៅ ពេលហើយមានឆ្នូតគែមក្រោមនៃស្លាបពណ៌ខ្មៅ បន្ទាប់មកពណ៌ស ដងខ្លួនមានអុជៗសពាសពេញ និងមានកំប៉ោយក្រាស់មានឆ្នូតទទឹងខ្មៅធំចុងកន្ទុយ។ ទីជំរកៈ ព្រៃស្រោង ព្រៃល្បោះ និងដំណុះព្រៃក្មេង ព្រៃជាំ។ ជីវសាស្ត្រៈ ស៊ីពស់ជាអាហារ។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានគ្រប់ទីកន្លែង។រដូវបន្តពូជៈ ចាប់ពី មករា ដល់ខែតុលា ពងចំនួន១។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកប្បិយៈ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកប្បិយៈ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អកប្បិយ )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកប្បិយ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកប្បិយ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អកប្បិយ; សំ. អកល្បិយ ) ដែលមិនគួរ, មិនត្រូវទំនង, មិនសមដល់ការ; ដែលមានបញ្ញត្តិហាម : របស់អកប្បិយៈ ។ ព. ផ្ទ. កប្បិយ ឬ —យៈ ។ អកប្បិយបរិក្ខារ បរិក្ខារដែលមិនគួរប្រើប្រាស់; បរិក្ខារដែលមានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិហាមមិនឲ្យបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកប្រើប្រាស់ ។ អកប្បិយភណ្ឌ របស់ជាអកប្បិយៈ ។ អកប្បិយភោជន ភោជនដែលមិនគួរបរិភោគ ។ អកប្បិយមំសៈ ឬ —មំសំ ( —ម៉័ង-សៈ ឬ —ម៉័ង-ស័ង ) សាច់ដែលមិនគួរបរិភោគ ( យ៉ាងដូចសាច់ដំរី, សេះ, ពស់, ខ្លាជាដើម ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ហាមមិនឲ្យបព្វជិតឆាន់ ) ។ អកប្បិយវត្ថុ វត្ថុជាអកប្បិយៈ គឺអ្វីៗដែលមានបញ្ញត្តិហាមមិនឲ្យប្រើប្រាស់ឬមិនឲ្យបរិភោគ ។ អកប្បិយវោហារ សម្ដីដែលមិនគួរនិយាយ; សម្ដីដែលសមណៈមិនត្រូវនិយាយ។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកនិដ្ឋា» មានន័យដូចម្ដេច ?
តើពាក្យ «អកនិដ្ឋ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកនិដ្ឋ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អកនិឞ្ធ ) ឈ្មោះឋានសុទ្ធាវាសជាន់ទី ៥។
ឧទាហរណ៍៖ ឋានអកនិដ្ឋ; ហៅ អកនិដ្ឋា ក៏បាន ( ម. ព. សុទ្ធាវាស ក្នុងពាក្យ សុទ្ធ ទៀតផង ) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈកៈនិត-ឋៈ, ដូចជា អកនិដ្ឋព្រហ្ម ព្រហ្មក្នុងឋានអកនិដ្ឋ ។ អកនិដ្ឋភព ភពឬឋានអកនិដ្ឋ។ល។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកត្រីធំ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកត្រីធំ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៧៦-៨៤ ស.ម.។ ពេញវ័យៈ មានរូបរាងស្រដៀងអកត្រីក្បាលប្រផេះដែរតែមាឌធំជាង សំបុរត្នោតចាស់ ក្បាលប្រផេះ គល់កន្ទុយអង្កន់សធំ និងចុងកន្ទុយពណ៌ខ្មៅ។ មិនទាន់ពេញវ័យៈ ក្បាល ដើមទ្រូងពណ៌ប្រផេះក្រម៉ៅ កន្ទុយខ្មៅ ក្រោមស្លាបមានឆ្នូតសកណ្តាលស្លាប និងដោះមួយដុំនៅស្លាបទី១។ គែមស្លាបផ្នែកក្រោមពណ៌ត្នោត។ ទីជំរកៈ ទំនាបលិចទឹក បឹងធំៗ និងទន្លេ។ របាយៈ ជាប្រភេទ ខ្ចាត់ព្រាត់ ជូបប្រទះតែម្តងគត់ និងជាសត្វកម្រ។ រដូវបន្តពូជៈ ខែតុលា ដល់កុម្ភៈ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកត្រីតូច» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកត្រីតូច
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៥១-៦៨ ស.ម.។ ពេញវ័យៈ ស្រដៀងអកត្រីក្បាលប្រផេះដែរ តែមាឌតូចជាង ដែលមានពណ៌ប្រផេះស្រាលផ្នែកខ្នង និងកន្ទុយប្រផេះជាំ ក្រោមស្លាបពណ៌ខ្មៅអាចបង្ហាញនូវដៅសមួយដុំចុងស្លាបសងខាងកន្ទុយអង្កន់ខ្មៅខាងចុង។ មិនទាន់ពេញវ័យៈ ដងខ្លួនពណ៌ពព្លាក់ ក្រោមស្លាបពណ៌ស។ ទីជំរកៈ តាមស្ទឹង អូរធំៗក្នុងព្រៃ។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ កំណត់ត្រាចុងក្រោយនៅភាគនិរតី និងភាគឦសាននៃប្រទេស។ រដូវបន្តពូជៈ ខែមករា ដល់មេសា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកត្រីក្បាលប្រផេះ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកត្រីក្បាលប្រផេះ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៦៩-៧៤ ស.ម.។ មាឌធំ កវែងជាងអកដទៃ ក្បាលប្រផេះ សំបុរត្នោតចាស់ ចុងកន្ទុយខ្មៅ ពោះ និងកន្ទុយស ដើមទ្រូងពណ៌ឈាមជ្រូក ស្លាបក្រោមពណ៌ខ្មៅ។ ទីជំរកៈ ត្រពាំង ព្រៃលិចទឹក ទន្លេធំៗ។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានគ្រប់ទីកន្លែង ជាប្រភេទកម្រ។ រដូវបន្តពូជៈ ខែវិច្ឆិកា ដល់មិនា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកតវេទី» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកតវេទី
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អក្ឫតវេទិន៑ ) អ្នកដែលមិនតបឬមិនគិតនឹងតបឧបការគុណគេ; បើស្ត្រីជា អកតវេទិនី ។ ព. ផ្ទ. កតវេទី , កតវេទិនី។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកតវេទិនី» មានន័យដូចម្ដេច ?
តើពាក្យ «អកតវេទិតា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកតវេទិតា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ភាវៈនៃបុគ្គលអ្នកមិនតបគុណឬមិនគិតនឹងតបឧបការគុណគេ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកតញ្ញូ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកតញ្ញូ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា., សំ. អក្ឬតជ្ញ ) អ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ ( ចំពោះខ្លួន ) ។ ប្រើជា គុ. ក៏បាន : មនុស្សអកតញ្ញូ, ចិត្តអកតញ្ញូ ( ប្រើបានទាំងបុរសទាំងស្ត្រី ) ។ ព. កា. ថា : អកតញ្ញូ ព្រះពុទ្ធជាគ្រូ ទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ថា ទោះលើកផែនដី ទាំងមូលឲ្យវា ពុំស្កប់ចិន្ដា នៅតែរករឿង ។ ឬមួយបែបទៀតថា : អកតញ្ញូ បំភ្លេចគុណូ-បការៈចោល ទោះអ្នកផ្គត់ផ្គង់ មានគុណជាគោល វាតែងតែថ្កោលទោសជានិរន្តរ៍ ។ ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា ទោះលើកពសុធា ឲ្យវាគ្រប់គ្រាន់ វាឥតត្រេកអរ នៅតែបំភ័ន្ត បង្អាប់បង្អន់ បំភ្លេចគុណគាប់ ។ ព. ផ្ទ. កតញ្ញូ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកតញ្ញុតា» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកតញ្ញុតា
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ភាវៈ, ភាពឬដំណើរ ជាអ្នកមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ ( ចំពោះខ្លួន ) ។ ព. ផ្ទ. កតញ្ញុតា។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកខ្មៅដីសើម» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកខ្មៅដីសើម
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ៦៥-៧២ ស.ម.។ បណ្តោយខ្លួនធំ សំបុរត្នោតចាស់ បណ្តោយស្លាបខ្លី ចំពុះតូច កន្ទុយមូលរាងអក្ស U មានដៅសនៅគល់ស្លាបទី១ សងខាង។ មិនទានពេញវ័យៈ ផ្នែកខ្នងមានពណ៌សពពាល។ ទីជំរកៈ ទំនាបលិចទឹក បឹង ទន្លេ តំបន់វាលលំហ។ របាយៈ ជាប្រភេទឆ្លងកាត់ មានដោយកំរ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អកកំបោរ» មានន័យដូចម្ដេច ?
អកកំបោរ
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អក )។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អក» មានន័យដូចម្ដេច ?
អក
👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អកប្រអួល , អកអំបុក , អកថ្នាំផង់។
ឧទាហរណ៍៖ អកប្រអួល , អកអំបុក , អកថ្នាំផង់។
👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អជ្ឈុបាតកសត្តមួយប្រភេទ សម្បុរខ្លួនខ្មៅស្រអាប់ មាឌធំកន្តុលបន្តិចជាងកុកខ្មៅ, ឆាបចាប់មច្ឆជាតិជាចំណី; កាលណាព្រាត់គូឬព្រាត់កូន ស្រែកយំគ្រលួចសង្រេងសង្រៃហើរឆ្វៀលឆ្វាត់ខ្ពស់ៗ ទាបៗ ប្រះប្រាណ គួរឲ្យស្រងេះស្រងោចអាណោចអាធម្ម ( ហៅ អក តាមសូរវាយំ ) ។ គេតែងនិយាយប្រៀបថា កើតទុក្ខធំយំបោកខ្លួន ឬយំប្រះប្រាណដូចជាអក ។ ( ព. កា. ) : សត្វអកជាសត្វមានចិត្តស្មោះ អាឡោះអាល័យហួសទំនង នៅពេលដែលព្រាត់បាត់គូគ្រង ទោះព្រាត់រំលងកាលយូរថ្ងៃ ។ ស្រែកយំរង្គំមិនសូវស្រាក ក្រៀមក្រំលំបាកពន់ពេកក្រៃ ជួនកាលបោកខ្លួនឲ្យក្សិណក្ស័យ សង្រេងសង្រៃដល់ស្គាំងស្គម ។ មនុស្សខ្លះកើតទុក្ខដូចជាអក ច្រើនខកខូចចិត្តដល់ខ្លួនទ្រម ទោះគេពន្យល់ក៏ពុំព្រម រញមត្រាតែមានជំងឺ ។ ( មើលក្នុងពាក្យ អករ៍ និង ឧកញ៉ា , ឧកហ្លួង ) ។
ប្រដាប់ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗឬធ្វើដោយប្រាក់, មាសជាដើម មានរាងច្រឡោឬមានសណ្ឋានដូចបំពង់តូច មានមេមានគម្រប សម្រាប់ដាក់កំបោរបៀកម្លូ
ឧទាហរណ៍៖ កំបោរកន្លះអក, អកកំបោរលង់ហិន, អកកំបោរប្រាក់ ។
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត
តើពាក្យ «អ !» មានន័យដូចម្ដេច ?
អ !
👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរលាន់មាត់ដោយបញ្ជាក់សេចក្ដី ឬ ដោយបាត់ងឿងឆ្ងល់ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អ ! ដូច្នោះទេឬ ? អ៎ ! ឯណោះទេហៈ ? អ៎ ! អញ្ជើញមក !
ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត