Author: videoslearning.com

ស្រ៊ឹប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយធ្លាក់អ្វីៗដែលណែនធ្ងន់។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្លាក់ស្រ៊ឹប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រ៊ឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយលោតចុះលើទីផ្ទៃក្រាស់ណែន។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ទុះលោតទៅដីឮស្រ៊ឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រៈផ្សំ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ ស្រៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រៈពេញតួ

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. ស្រៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រៈផ្សំ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ ស្រៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សរ; សំ. ស្វរ ) អក្សរដែលអាចបញ្ចេញសំឡេងខ្លួនឯងបានផង អាចនាំព្យញ្ជនៈឲ្យចេញសំឡេងបាន មានសូរឮតាមរំពងរបស់ព្យញ្ជនៈផង ។ ស្រៈសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលី មាន ៨ តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឯ ឱ ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ១៣ តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឫ ឬ, ឭ, ឯ ឰ, ឱ ឳ ; ថែមស្រៈ ឮ មួយដោយឡែកមកទៀតជា ១៤ តួ ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាខ្មែរ ( សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ), រាប់ស្រៈផ្សំជាមួយនឹងនិគ្គហិតនិងវិសជ៌នីយផង, មាន ២១ តួគឺ អ អា អិ អី អឹ អឺ អុ អូ អួ អើ អឿ អៀ អេ អែ អៃ អោ អៅ អុំ អំ អាំ អះ ; រាប់ទាំង ឫ ឬ ឭ ឮ និងស្រៈ ឰ, ឪ, ឳ ផង ជា ២៨ តួ ។ ស្រៈទាំងនេះ, លើកតែ ឫ ឬ ឭ ឮ និង ឪ ចេញ, ចែកជា ២ យ៉ាងគឺ ស្រៈសុទ្ធដែលចេញសំឡេងតាមទំនើងខ្លួនឯង ហៅ ស្រៈពេញតួ (ត្រូវសរសេរពេញតួ) : អ អា ឥ ឦ ឧ ឪ ឬ ឩ ឯ ឰ ឱ ឳ ; អ អា ។ល។ អុំ អំ អាំ អះ; ( ចំពោះស្រៈ ឧ បុរាណសរសេរដាក់សញ្ញាត្រីសព្ទ ( ៊ ) ពីលើជា ឧ៊ អ. ថ. អុក, ប៉ុន្តែតមក ឈប់ប្រើសញ្ញានេះ នៅតែត្រឹម ឧ; មើលក្នុង និទាន Introduction ផង ) ។ ស្រៈមិនពេញតួដែលប្រើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈហៅ ស្រៈផ្សំ ត្រូវសរសេរគំនូសដូច្នេះ | ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ, ផ្សំជា ក កា កិ កី កឹ កឺ ។ល។ កុំ កំ កាំ កះ ; ឬ ផ្សំជាមួយនឹងស្រៈ អ ពេញតួជា អ អា អិ អី អឹ អឺ ។ល។ អុំ អំ អាំ អះ ផងក៏បាន ។ ស្រៈផ្សំទាំង ២១ តួនេះ កាលបើគ្រូបង្រៀនសិស្សឲ្យរៀនផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈ អឃោសៈ ត្រូវបង្គាប់សិស្សឲ្យអានជាសូរសំឡេងតូចថា ក ស្រៈ អ ក, ក ស្រៈ អា កា, ក ស្រៈ អិ កិ, ក ស្រៈ អី កី, ក ស្រៈ អឹ កឹ, ក ស្រៈ អឺ កឺ ។ល។ ក ស្រៈ អុំ កុំ, ក ស្រៈ អំ កំ, ក ស្រៈ អាំ កាំ, ក ស្រៈ អះ កះ ( ត្រូវឲ្យសិស្សសរសេរស្រៈជា | ា ិ ី ឹ ឺ ។ល។ ុំ ំ ាំ ះ ) ។ បើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ ត្រូវបង្គាប់សិស្សឲ្យអានជាសូរសំឡេងធំដូចជាមានសញ្ញាត្រីស័ព្ទ ( ៊ ) នេះនៅពីលើ ប៉ុន្តែពុំត្រូវឲ្យប្រើត្រីស័ព្ទផ្សំជាមួយផងទេ គ្រាន់តែឲ្យសិស្សអានបញ្ចេញសំឡេងឲ្យឮធំប៉ុនគ្នានឹងសំឡេងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ ប៉ុណ្ណោះ គឺត្រូវឲ្យអានផ្សំថា គ ស្រៈ អ៊ គ, គ ស្រៈ អ៊ា គា, គ ស្រៈ អ៊‍ិ គិ, គ ស្រៈ អ៊‍ី គី, គ ស្រៈ អ៊‍ឹ គឹ, គ ស្រៈ អ៊‍ឺ គឺ, ។ល។ គ ស្រៈ អ៊ុំ គុំ, គ ស្រៈ អ៊ំ គំ , គ ស្រៈ អ៊‍ាំ គាំ, គ ស្រៈ អ៊ះ គះ ( ត្រូវឲ្យសិស្សសរសេរស្រៈជា | ា ិ ី ឹ ឺ ។ល។ ុំ ំ ាំ ះ មិនត្រូវឲ្យដាក់ត្រីស័ព្ទផ្សំផងទេ ) ។ គ្រូបង្រៀនសិស្សឲ្យផ្សំស្រៈជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈតាមសំឡេងតូចធំបែបនេះ ទើបត្រឹមត្រូវតាមរបៀបការសិក្សាអក្សរខ្មែរតាំងពីក្នុងបុរាណកាលរៀងមក; ទាំងសិស្សសោត ក៏អាចចេះអក្សរខ្មែរទៀងទាត់ច្បាស់លាស់ផង ។ ត្រង់ព្យញ្ជនៈឃោសៈគ្រប់តួ គ្រូគួរប្រយ័ត្នកុំឲ្យសិស្សអានល្អៀងសំឡេង ត្រង់បែបផ្សំជាមួយនឹងស្រៈសំឡេងធំ ៥ តួគឺ អ៊ា អៀ អ៊ុំ អ៊ំ អ៊ាំ ( គា គៀ គុំ គំ គាំ, ទា ទៀ ទុំ ទំ ទាំ, នា នៀ នុំ នំ នាំ . . . នេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. សរស៑; បា. សរ ) ទីដក់ទឹកធំ ដែលកើតពីជីកឬកើតឯងក៏មាន (ដែលកើតឯងហៅ ជាតស្រះ អ. ថ. ជា-តៈ—, ប៉ុន្តែខ្មែរច្រើនហៅ ត្រពាំង ទៅវិញ ។ តាមកំណើតពាក្យ គួរសរសេរ ស្រ័ស ព្រោះក្លាយមកពី សំ. សរស៑ ប៉ុន្តែធ្លាប់ប្រើជា ស្រះ មកយូរអង្វែងហើយ ) ។ ស្រះបោក្ខរណី ( —បោក-ខៈរ៉ៈ— ) ស្រះមានឈូក ។ ស្រះស្រង់ ( ម. ព. ស្រង់ ន. ) ។ ស្រះស្រី ស្រះមានសិរី, ស្រះមានស្រីសួស្ដី (ច្រើនប្រើជា ព. ទេ. ឬ ព. កា. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បុកជ្រំរឿយៗ, បុកជ្រំពន្លិច, ច្រំរឿយៗ ឬ ច្រំពន្លិច ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រំទឹកល្អក់ឲ្យរងថ្លា; ស្រំពន្លិច។

                     ភ្លៀងស្រំ ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងខ្ជោកៗ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះអណ្ដូងមួយប្រភេទ ជីករាក់ដងទឹកល្អក់មកចាក់ឲ្យពេញ ហើយយកច្រមបុកជ្រំរឿយៗឲ្យរងថ្លា។

ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដូងស្រំ ( សម្រាប់ស្រុកដែលក្រទឹកក្នុងខែប្រាំង )។

                        ឈ្មោះដំឡូងព្រៃមួយប្រភេទ មើមវែង ចុះជ្រៅត្រង់ទៅក្នុងដី សាច់មើមមានសរសៃ តែប្រើការបរិភោគបាន។

ឧទាហរណ៍៖ ដំឡូងស្រំ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលរងថ្លាដោយបុកជ្រំរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកស្រំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោលៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមិនទាន់រលួយ គ្រាន់តែស្លោកឬគ្រាន់តែស្រពោន ដោយស្រុស ( ច្រើននិយាយចំពោះបន្លែឬអន្លក់ )
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុសអន្លក់ស្រោលៗ ។

                     . ប្រ. ព្រួលៗ
ឧទាហរណ៍៖ ចេះស្រោលៗ ចេះព្រួលៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោមឫសធ្មេញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជាតិឆ្អឹងផុយដែលស្រោបឫសធ្មេញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោមភ្នែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សាច់ភ្នែកដែលសរបស់មនុស្សសត្វ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោមដាវក្រពើ, ស្រអំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្ស កំពស់ ៨ -២០ម ដុះក្នុងព្រៃស្ងួតជ្រុះស្លឹក ព្រៃគម្ពោត និងវាលស្មៅធំ នៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ។ ផ្លែរាងវែង ស្រដៀងដាវ ពេលហាលស្ងួត ក្រោយយកគ្រាប់ចេញ អាចដុតដូចប៉ុយសម្រាប់បង្កាត់ភ្លើង ។ ឈើប្រើសង់ខ្ទមបាន ។​
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោមជើង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះសុពណ៌កោសបាទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោមខួរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្បែកស្រទាប់ស្តើងដែលរុំខួរក្បាល និងខួរឆ្អឹងខ្នង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វត្ថុសម្រាប់ស្រោបឱបពីខាងក្រៅដើម្បីការពារមិនឲ្យសៅហ្មង ឬឲ្យកំបាំង, ឲ្យស្រួលចាប់កាន់, ឲ្យល្អមើល
ឧទាហរណ៍៖ ស្រោមវ៉ែនតា, ស្រោមកាំបិតស្នៀត, ស្រោមដាវ, ស្រោមស្នែង ។

                     ថង់ជើងឬដៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រោមជើង, ស្រោមដៃ ។

                      ( សព្ទអារក្ស ) អាវ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោបដណ្ដប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (ព. ប្រ.) ជួយឱបក្រសោបបិទបាំងមិនឲ្យបែកការឬមិនឲ្យលេចឮខ្ចរខ្ចាយ; នាំគ្នាជួយសង្គ្រោះដោះទុក្ខ។
ឧទាហរណ៍៖ បានរួចខ្លួនដោយសារពួកញាតិមិត្រជួយស្រោបដណ្ដប់; ជួយស្រោបដណ្ដប់ឲ្យបានធូរស្រួល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ផ្អោបពាសពីខាងក្រៅ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រោបមាស, ស្រោបប្រាក់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានវត្ថុដទៃផ្អោបពាសពីខាងក្រៅ។ ( ម. ព. ស្រោក ន. )។
ឧទាហរណ៍៖ ឈើស្រោបស្ពាន់, ធ្មេញស្រោបមាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោត្រិយៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ស្រោត្រិយ; បា. សោត្តិយ ឬ សោត្ថិយ ) ព្រាហ្មណ៍។
ឧទាហរណ៍៖ ពូជស្រោត្រិយ : ពូជព្រាហ្មណ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោត្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្រោត្រ; បា. សោត ) ត្រចៀក ( ម. ព. សោត ន. ផង ) ។ រ. ស. ព្រះស្រោត្រ ត្រចៀកក្សត្រិយ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ស្រោតស៑; បា. សោត) ខ្សែទឹក ។ ព. ពុ. ឈ្មោះលោកុត្តរធម៌មួយគូ គឺ មគ្គផលជាដើមខ្សែ ( ម. ព. សោតា ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចាក់វត្ថុរាវមានទឹកជាដើម ចម្រោកលើឬបង្ហៀរលើ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រោចដំណាំ, ស្រោចទឹកមន្ត ។

                     ព. ប្រ. ធ្លាក់សំដៅលើដូចគេស្រោច, ប្រមូលមូលត្រូវត្រង់លើ ។
ឧទាហរណ៍៖ រឿងនុ៎ះស្រោចទៅលើតែមនុស្សម្នាក់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ព្រមគ្នាសំដៅដាក់ជាឯកប្បហារ
ឧទាហរណ៍៖ លើកគ្នាស្រោចមកពីនាយ ឬ លើកគ្នាប៉ុនគេស្រោចមកពីនាយ ។

                      ស្រោចស្រង់ ស្រោចឲ្យបាត់ក្ដៅ ស្រង់ឲ្យរូចពីការលិចលង់ គឺសង្គ្រោះឲ្យបានរួចចាកទុក្ខ
ឧទាហរណ៍៖ ស្រោចស្រង់ ស្រោចឲ្យបាត់ក្ដៅ ស្រង់ឲ្យរូចពីការលិចលង់ គឺសង្គ្រោះឲ្យបានរួចចាកទុក្ខ ព្រះពុទ្ធស្រោចស្រង់សត្វ ។

                     ធម៌ស្រោចស្រង់សត្វ ធម៌ដែលញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យរួចចាកទុក្ខ ( ពុទ្ធសាសនាទាំងមូលឬមគ្គផលនិព្វាន ) ។ ស្រោចស្រព ស្រោចផងស្រពផង ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរមួយមេ។
ឧទាហរណ៍៖  ភ្លេងស្រោង។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ខ្ពស់ស្រឡះ; ខ្ពស់ល្ហេវ, ខ្ពស់ស្រឡេវ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ពស់ស្រោង; ព្រៃស្រោង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោកទឹក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ជាំទឹក។
ឧទាហរណ៍៖ ដើមម្ទេសស្រោកទឹកងាប់អស់ ( និយាយតាមទម្លាប់ដោយស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះនិយាយថា ស្រក់ទឹក ច្រ. ប្រ. ជាំទឹក ជាង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់ក្រងដោយចម្រៀកកូនឈើ ឬ ឫស្សីជាដើម មានសណ្ឋានច្រឡោ សម្រាប់ដាក់ផ្លែឈើដែលបេះបានក្នុងព្រៃ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្លែមាក់ប្រាងមួយស្រោក ( អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ស្រោប )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្រួយខ្លាំង ងាយកាច់, ងាយច្របាច់ជាដើម ( ខ្ញោក )។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រួយស្រោក។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ស្រុះគ្នាជាឯកប្បហារ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ទុះស្រោកឡើងព្រមគ្នា, ពួកទាហានដើរស្រោកចុះស្រោកឡើង។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយជាន់លើវត្ថុស្រួយមានស្លឹកឈើទុំៗ ជាដើម ( សូរឮ ប្រោក ), ឬសូរឮដោយមនុស្សច្រើននាក់ ដើរបោះជំហានព្រមៗគ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរជាន់ស្លឹកឈើស្រោកៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចាក់ចេសប្រទាក់ឆ្វាក់ញឹកជាក្រឡាល្អិតៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែះសំពត់ធ្លុះ។

                     ចំពាក់ចាក់ស្រែះ ចំពាក់ឆ្វាក់ដូចជាចាក់ចេសស្រែះ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះអាវឬកន្សែងជាដើម ដែលស្រែះជាក្រឡាល្អិតៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ អាវស្រែះ, កន្សែងស្រែះ។

                    ឈ្មោះផ្សិតមួយប្រភេទមានស្នាប់ដូចជាចាក់ស្រែះ ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្សិតស្រែះជាផ្សិតពុលបរិភោគពុំបាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រួយខ្លាំង, ស្រួយក្រៃពេក
ឧទាហរណ៍៖ ស្រួយស្រែស។

                     សម្ដីស្រួយស្រែស សម្ដីស្រួយច្បាស់លាស់ ( សម្ដីរឹងតែពីរោះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែមួរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រែដែលដុះស្រូវមួរ ( ម. ព. មួរ ផង ) ។
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមរឹង ( ស្ទើរជារុក្ខជាតិ ) សម្បុរក្រហម ស្លឹកល្អិតៗ ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ។

                          គុម្ពព្រឹក្សម៉្យាងកម្ពស់ ៤0-៧0 ស.ម. ដើម និងមែកតូចៗ ពណ៌ក្រហម ប្រែជាខ្មៅពេលស្ងួត ដុះក្នុងព្រៃស្រោងជិតព្រៃស្មាច់។ ពេលខ្លះ ដើមនេះដុះតាមមាត់ផ្លូវនៃទ្វីបអាស៊ី និងអូស្ត្រាលីផ្នែក្តៅ។ ជាស្មៅសម្រាប់គោក្របីស៊ី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែន្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យប្រើក្លាយឃ្លាតមកពី សែន្យ ដែលក្លាយមកពី សំ. សៃន្យ “សេនីយ៍” គឺទាហានឬកងទ័ពជើងគោក ( ម. ព. សែន្យ ឬ សែន្យា ) ។ ខ្មែរប្រើពាក្យ ស្រែន្យ ជាឋានន្តរមន្ត្រី, ដូចជា ស្រែន្យសង្គ្រាម; ស្រែន្យធិបតី ( សែន្យាធិបតី < សៃន្យាធិបតិ ); ស្រែន្យអនុជិត ( សែន្យានុជិត < សៃន្យានុជិត ) ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែងកង្កែប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះរោគស្បែកមួយប្រភេទកើតនៅអណ្ឌៈឬនៅកៀនភ្លៅ មានអាការរលាកៗ ហើយក្រៀមជាក្រមរស្រទាប់ៗ បណ្ដាលអំពីទឹកសុក្កៈដែលធ្លាក់មកប៉ះត្រូវ ជារោគរមាស់ខ្លាំងម្ដងៗ អេះទៅចេញទឹករងៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះរោគកើតនៅស្បែកចេញជាកណ្ដាប់គគ្រាតបណ្ដាលឲ្យរមាស់; មានឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាគឺ ស្រែងជ្វា ស្រែងឡើងកណ្ដាប់ក្រហមផេរ ។ ស្រែងដែក ស្រែងឡើងសាច់ខ្មៅក្រៀមរឹងគគ្រាត ។ ស្រែងផេះ ស្រែងឡើងសម្បុរប្រផេះ កាលណាអេះហុយព្រោង។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះកិលាសៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បញ្ចេញសម្រែក។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែកច្រៀង, ស្រែកបទ, ស្រែកយំ, ស្រែកសួរ, ស្រែកហៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទីដីដែលកើតពីគាស់រានជាទំនាបលើកភ្លឺព័ទ្ធរាំងទឹក សម្រាប់ស្ទូងឬព្រោះស្រូវ ។ ស្រែជើងស្រុក ស្រែក្បែរភូមិលំនៅ ។ ស្រែបុណ្យ ( ព. ប្រ. ) បដិគ្គាហកបុគ្គលដែលញ៉ាំងទាយកទាយិកាឲ្យបានបុណ្យច្រើន ( បុញ្ញក្ខេត្ត )
ឧទាហរណ៍៖ មាតាបិតា ជាស្រែបុណ្យនៃបុត្រធីតា, ព្រះពុទ្ធព្រះអរហន្តជាស្រែបុណ្យដ៏ឧត្តមនៃសត្វលោក, ជីដូនជីតាជាស្រែបុណ្យនៃចៅប្រុសស្រី, ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាស្រែបុណ្យនៃជនានុជន មានវ័យក្មេងជាង, ស្មូមយាចកអ្នកកម្សត់ទុគ៌ត ជាស្រែបុណ្យសាធារណៈនៃជនានុជនទួទៅ ។

                     ស្រែប្រាំង ស្រែសម្រាប់ស្ទូងស្រូវក្នុងរដូវប្រាំង ។ ស្រែពង្រោះ ស្រែសម្រាប់ព្រោះស្រូវ ។ ស្រែវស្សា ស្រែសម្រាប់ធ្វើស្រូវក្នុងរដូវវស្សា ។ ស្រែអំបិល ទីដែលទប់ខាំងទឹកប្រៃឲ្យខះជាអំបិល ។ ល ។ ភាសិតបុរាណថា ធ្វើស្រែនឹងទឹក ធ្វើសឹកនឹងបាយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្រវាំងដោយអត់ងងុយហួសពេកជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នែកស្រែ ឬ ស្រែភ្នែក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រេះ

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រែះ កិ. និង ន. )។ ( ម. ព. ស្រែះ ន. )។ ( ម. ព. ស្រែះ កិ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រេណី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្រេណី ) ដូចគ្នានឹង សេណី ដែរ ( ម. ព. នេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រេចបាច់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ស្រេចបរិបូរ, ស្រេចគ្រប់គ្រាន់។
ឧទាហរណ៍៖ ហើយស្រេចបាច់; ចាំឲ្យហើយស្រេចបាច់សិន !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រេច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ 
មានន័យថា ចប់ហើយ, អស់កិច្ចហើយ, ដល់ទីបំផុតហើយ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រេចការ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលបរិបូរ, គ្រប់គ្រាន់, សព្វគ្រប់។
ឧទាហរណ៍៖ ចប់ស្រេច។

                     ស្រេចស្រាប់ មានគ្រប់សព្វ ។
ឧទាហរណ៍៖ មានស្រេចស្រាប់; អីវ៉ាន់ស្រេចស្រាប់, រៀបចំទុកស្រេច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រេង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ត្រជាក់ខ្លាំង។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រជាក់ស្រេង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចង់ផឹកទឹក
ឧទាហរណ៍៖ ស្រេកទឹក, ស្រេកតែ ។

                       ស្រេកឃ្លាន ស្រេកផងឃ្លានផង ។ ព. ប្រ. ចង់ឬមានចំណង់ក្រៃពេក
ឧទាហរណ៍៖  ស្រេកឃ្លានចំពោះទ្រព្យ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់បិបាសា

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រៀវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ព្រឺស្រយង់ស្រពន់ ដោយប៉ះពាល់សម្ផស្ស ប្លែកខុសប្រក្រតី មានសម្ផស្សត្រជាក់ជាដើម
ឧទាហរណ៍៖ ស្រៀវធ្មេញ។

                     ព្រឺដោយស្ញើបខ្លាំង
ឧទាហរណ៍៖ ខ្លាចស្រៀវសាច់ ។

                     ព្រឺខ្លួនខ្ញាកៗ សង្កើសង្កាញ់រកកល់គ្រុន ។
ឧទាហរណ៍៖ យប់មិញមិនគ្រុនទេ គ្រាន់តែស្រៀវបន្តិចៗ ។

                     ស្រៀវគ្រុន ឬ គ្រុនស្រៀវ គ្រុនមានលាយស្រៀវផង។ ស្រៀវស្រាញ ( ម. ព. ស្រាញ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា តូចរៀវ, ខ្ពស់ស្រឡះសមរម្យ
ឧទាហរណ៍៖ រាងស្រៀវ។

                      ខ្ពស់ស្រឡេវគួរស្ញើប ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើមឈើខ្ពស់ស្រៀវ។

ឧទាហរណ៍៖ សេះស្រៀវ, គោស្រៀវ ( ប្រើតាមទម្លាប់ដោយស្រុក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រៀក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលលើសជាងគ្នាបន្តិចបន្តួច។
ឧទាហរណ៍៖ ចំណេះស្រៀកគ្នា, ល្អស្រៀកគ្នា; ដើរលឿនស្រៀកគ្នា។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលលើសជាងគ្នាបន្តិចបន្តួច។
ឧទាហរណ៍៖ ចំណេះស្រៀកគ្នា, ល្អស្រៀកគ្នា; ដើរលឿនស្រៀកគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឿង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ងោង, ងេងងោង, ងឿងៗបន្តិចៗ; ដែលកម្រើកបន្តិចៗ។
ឧទាហរណ៍៖ វិលមុខស្រឿងៗ; ស្រវឹងស្រឿងៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ងោង, ងេងងោង, ងឿងៗបន្តិចៗ; ដែលកម្រើកបន្តិចៗ។
ឧទាហរណ៍៖ វិលមុខស្រឿងៗ; ស្រវឹងស្រឿងៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រើបស្រាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា កើតតម្រេកទៅរកកាម, ត្រេកត្រអាលឬត្រអេកត្រអាលភ្លេចខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រើប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រំជួលចិត្ត, កួចបំណង ចង់ឃើញ, ចង់ធ្វើ. . . អ្វីៗដែលចំពើប ដែលប្លែក; ត្រេកត្រអាលតាមៗគ្នាម្ដងៗ; កំរើបចិត្តត្រេកត្រង់ទៅរកកាម
ឧទាហរណ៍៖ ស្រើបតាមគេ, ស្រើបមើលល្ខោន ។

                     ស្រើបស្រួល ស្រួលចិត្តដោយស្រើប, ស្រើបចិត្តតាមគ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

កក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា គួរដល់ការ, ងាយស្រួល។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដីស្រួលបួល; និយាយស្រួលបួល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា គួរដល់ការ, ងាយស្រួល។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដីស្រួលបួល; និយាយស្រួលបួល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រួល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលឥតទាស់, ឥតទើសទាក់, មិនរអាក់រអួល; ងាយ; ដែលមិនមានមោះហ្មង; ដែលមិនលំបាក, ស្រណុក; មិនឈឺចាប់; សើច ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្លូវស្រួលទៅមក, ការស្រួលធ្វើ; ដើរស្រួល។

                     ស្រួលកក្អៀក សើចកក្អៀក ( រ. ស. ថា ទ្រង់ព្រះសម្រួលកក្អៀក ) ។ ស្រួលខ្លួន ស្រណុកខ្លួន, មិនឈឺចាប់ ។ ស្រួលស្រេច ស្រេចដោយស្រួល, ស្រេចបាច់ ។ សើចស្រួល សើចកក្អៀក ។ ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលឥតទាស់, ឥតទើសទាក់, មិនរអាក់រអួល; ងាយ; ដែលមិនមានមោះហ្មង; ដែលមិនលំបាក, ស្រណុក; មិនឈឺចាប់; សើច
ឧទាហរណ៍៖ ផ្លូវស្រួលទៅមក, ការស្រួលធ្វើ; ដើរស្រួល។

                     ស្រួលកក្អៀក សើចកក្អៀក ( រ. ស. ថា ទ្រង់ព្រះសម្រួលកក្អៀក ) ។ ស្រួលខ្លួន ស្រណុកខ្លួន, មិនឈឺចាប់ ។ ស្រួលស្រេច ស្រេចដោយស្រួល, ស្រេចបាច់ ។ សើចស្រួល សើចកក្អៀក ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រួយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សុខុមសត្តមួយប្រភេទ មានស្លាប ខ្លួនសំប៉ែត ជាពួកលោហិតភក្ស ច្រើននៅក្រាញជញ្ជក់ឈាមត្រង់កៀនគល់កន្ទុយគោ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនស្វិត ងាយបាក់, ងាយបែក, ងាយឆែបឆា, ងាយខ្ទេច
ឧទាហរណ៍៖ វត្ថុស្រួយ ឬ របស់ស្រួយ ។

                      ដែលមិនល្វន់, មិនរឹង ។
ឧទាហរណ៍៖ បាយស្រួយ ។

                      ស្រួយខ្ញោក ស្រួយខ្លាំង ។ ស្រួយស្រឹង ស្រួយព្រោះអស់សម្ងួត ។ ស្រួយស្រឹប ស្រួយទំពាឮក្រឹបៗ ។ ស្រួយស្រែស ( ម. ព. ស្រែស ) ។ ពាក្យស្រួយ ពាក្យដែលមានអក្សរ រ ប្រកបឬពាក្យដែលមាន រេផៈ ( ៌ ), ដូចជា កណ្ដុរ, ខ្នុរ, ឆ្នាំកុរ, បង្អុរភ្លៀង, អសុរ; ទុគ៌ត, ទុព៌ល, ទុរ្ភិក្ស, បព៌ត ជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រួប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរវត្ថុស្រួយដែលបែកខ្ទេច, ដែលជាន់, ដែលសង្កត់ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ជាន់សំបកខ្យងបែកស្រួប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្រួលខ្លួនមិនងាស់សរសៃ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសៃស្រួត, ពត់ខ្លួនរាល់ព្រឹកឲ្យស្រួតសរសៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រួចស្រាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឈ្លាសវៃក្រៃពេក; មោះមុតយ៉ាងវិសេស។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រាជ្ញាស្រួចស្រាល់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រួច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកើតដោយសម្រួច; ដែលរៀវតូចខាងចុង; ដែលមានមុខតូចរៀវមុត
ឧទាហរណ៍៖ ឈើស្រួច; កំពូលស្រួច; បន្លាស្រួច, ស្រួចដូចម្ជុល ។ ព. ផ្ទ. ទាល។

                      ព. ប្រ. មោះមុត; ឈ្លាសវៃ, វាងវៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រាជ្ញាស្រួច ។

                       ស្រួចរលែម ស្រូចវែងរលាំ, ស្រួចគួរស្ញើប
ឧទាហរណ៍៖ ស្នែងក្របីស្រួចរលែម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយដួល, ដោយធ្លាក់ឬដោយទម្លាក់អ្វីៗ
ឧទាហរណ៍៖ ដួលស្រូស។

                     ផសស្រូស វាយតែមួយផសដួលស្រូស ។ ធ្លាក់ស្រូស ធ្លាក់ស្រឡះ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូវពន្លៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រូវមួយល្អីដែលគេដាក់ជូនឆ្មបក្នុងវេលាបង្កក់កូនខ្ចី ដែលហៅថា បង្កក់ឆ្មប ( ប្រើតាមទំនៀមប្រទេស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រូវជាជាតិដុះលើដី ឬក្នុងទឹក កំពស់ ១-១.៣០ម គេដាំដើម្បីយកអង្ករ ដាំបាយជាអាហារសំខាន់ ជាពិសេស នៅអាស៊ី និងអាហ្រ្វិក ។ គ្រាប់ស្រូវដែលជាន់ជម្រុះសំបក ទៅជាអង្ករសំរូប ។ ត្រូវជាន់ ឬបុកយកកន្ទក់ចេញ ទើបបានជាអង្ករសម្រិត ។ អង្ករសំរូបមានវីតាមីន B1 ជាច្រើនសម្រាប់រម្ងាប់រោគស្ពឹក ។ អង្ករសម្រិត មិនសូវមានឱជារស ដូចស្រូវសាលីឡើយ មានស្រូវជាច្រើនមុខណាស់ ស្រូវអង្ករមុខនីមួយៗ មានឈ្មោះល្អៗ ដូចជា នាង ស នាងក្រអូប នាងផ្កាភ្ញី ជាដើម-ល-។ មុខមួយៗខុសគ្នាតាមទំហំគ្រាប់ ពណ៌ ចំនួនរោម ធាតុគីមី រសជាតិ-ល-។ រយៈពេលចាប់ពីសាបព្រុះដល់រដូវច្រូត មានកម្រិតខុសៗគ្នា គឺពី ៩០ទៅ ២០០ថ្ងៃ ។ ប្រទេសខ្មែរមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ធ្វើស្រូវ១ឆ្នាំបានជាងបីលានតោន ផ្ទៃដីធ្វើស្រែមានចំនួន ៧០ភាគរយ នៃផ្ទៃដី ទាំងអស់ដែលអាចធ្វើកសិកម្មបាន ។ អង្ករ មានបិដ្ឋជាតិច្រើន ហេតុនេះគេប្រើអង្ករធ្វើជាស្រាក៏បាន។ អង្ករទ្វីបឥណ្ឌូចិនមានរសជាតិជាងអង្ករ នៃប្រទេសផ្សេងៗ ក្នុងសកលលោក ។ បបរអាចរម្ងាប់រោគចុកពោះ និងមួល ធ្វើឱ្យបាត់ស្រេកទឹក និងបន្ថយការបែកញើសច្រើន ។ ចំបើងជាអាហារគោ ក្របី ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូលក្រហម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សមួយប្រភេទ កម្ពស់ ដល់ ៤០ ម មានទ្រង់ទ្រាយរាងសាជីជ្រុង មែកត្រង់ទៅលើ កំពូលក្រឡូម​ដុះក្នុងព្រៃភ្នំប្រទេសជាច្រើន ដែលនៅក្រោមអានុភាពខ្យល់រដូវ (mousson) ឥណ្ឌូចិន ប្រជុំកោះនៃប្រទេសជ្វា ឥណ្ឌូនេស៊ី និងកោះ Fidji។ ក្នុងប្រទេសខ្មែរ ស្រូលក្រហមដុះផ្តុំគ្នា លាយជាមួយស្រូល ស លើភ្នំបូកគោ ហើយមានកម្ពស់មិនលើសពីស្រូល ស ឡើយ​គឺជាព្រឹក្សតឿ។ នៅជុំវិញឆកសមុទ្រកំពង់សោម ស្រូលក្រហមនេះមានដុះលាយជាមួយស្រូល ស ជាដរាប។ ឈើស្រូលក្រហម គឺមានពណ៌ក្រហម មានក្លិនក្រអូប មានពណ៌លឿងលាយបៃតង គេប្រើសម្រាប់ធ្វើធូប និងធ្វើឱសថព្យាបាលជំងឺធ្លាក់ស ឆ្អឹង ឈឺពោះ ។ល។ មែកតូចខ្មែរលើប្រើប្រាស់សម្រាប់ដុតបំភ្លឺពេលយប់ងងឹត។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូល ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សមួយប្រភេទ កម្ពស់ ២០-៣០ ម មានដើមត្រង់ទៅលើ ដុះក្នុងព្រៃត្រជាក់ ជិតជ្រោះ ឬលើជ្រលងភ្នំនៃទ្វីបអាស៊ីផ្នែកក្តៅក្នុងចន្លោះឧបព្វេធពី ៥០០-១៥០០ ម។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ដើមឈើច្រើនដុះលើកំពូលភ្នំបូកគោ ហើយព្រឹក្សនេះមានកម្ពស់ទាបណាស់ ត្រឹម ២-៤ ម ប៉ុណ្ណោះ គេប្រទះឃើញដើមស្រូល ស ក្នុងព្រៃក្រាស់ជុំវិញឆកសមុទ្រកំពង់សោម។ ឈើពណ៌ស ទន់ ស្រាល សម្រាប់ប្រើធ្វើក្តារ និងគ្រឿងក្នុងផ្សេងៗទៀតនៃផ្ទះ។ គេចូលចិត្តដាំដើមស្រូល ស លើដីវាល ដើម្បីឱ្យដុះឈើឡើងវិញ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ពួកស្រល់ ។ ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទទៀត ពួកច្រកែងទួយ តែមានខ្លឹមប្រើការជាគ្រឿងទព្វសម្ភារៈបាន ( ច្រើនដុះក្នុងបឹង )។
ឈ្មោះព្រឹក្សមួយប្រភេទ កម្ពស់ ១០-១៥ ម ដុះក្នុងព្រៃត្រជាក់លើភ្នំ ដែលមានព្វេធពី ៦៥០ ទៅ ១៦០០ម នៃប្រទេសក្តៅ និងក្តៅមធ្យមសកលលោក។ នៅស្រុកខ្មែរ ដើមស្រូលដុះច្រើនលើភ្នំបូកគោ ក្នុងព្រៃតឿ កម្ពស់ ២-៤ម ។ ឈើពណ៌លឿងភ្លាវ ជាឈើលេខ ២ សម្រាប់សង់ផ្ទះ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូបកំដៅ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មគីមីដែលត្រូវការថាមពលឥតដាច់ដើម្បីដំណើរការប្រតិកម្ម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បឺតចូល
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូបទឹក, ស្រូបខ្យល់, ទឹកកួចស្រូបពន្លិច។

                      ស៊ីបាយស្រូបទឹក ស៊ីបាយដែលចាក់ទឹកលាយស្រូបគ្រូកៗ ។ ព្រះធរណីស្រូប ផែនដីស្រូបចូលលិចចុះបាត់ទៅ
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះធរណីស្រូបទេវទត្ត។

                      ព. ប្រ. ចាយឬដាច់បង់ប្រាក់ច្រើនទៅលើមុខការណាមួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូបប្រាក់ច្រើនទៅលើជំនួញស្រូវ ។

                      ស្រូបស្រង ។
ឧទាហរណ៍៖ ហិតស្រូបស្រងក្លិន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ទាញសារធាតុចូលជាដុំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ប្រញាប់រួសរាន់ឲ្យទាន់ពេលឬឲ្យទាន់ការ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរស្រូត; ដំណើរស្រូត។

                     ស្រូតរូត ស្រូតដោយប្រញាប់រួសរាន់, ស្រូតរូតរះពេញកម្លាំង, ពេញទំហឹង ។

ឧទាហរណ៍៖ ដើរស្រូតរូត, ធ្វើការស្រូតរូត; ដំណើរស្រូតរូត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ប្រញាប់រួសរាន់ឲ្យទាន់ពេលឬឲ្យទាន់ការ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរស្រូត; ដំណើរស្រូត។

                      ស្រូតរូត ស្រូតដោយប្រញាប់រួសរា ន់, ស្រូតរូតរះពេញកម្លាំង, ពេញទំហឹង ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរស្រូតរូត, ធ្វើការស្រូតរូត; ដំណើរស្រូតរូត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលព្រមព្រៀងគ្នាឥតទាស់ទាក់, ព្រមព្រឺស, ដែលស្រវាស្រទេញព្រមគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ស្រុះគ្នាដូចស្រមោច, ធ្វើការស្រុះគ្នា; ពួកនុ៎ះស្រុះគ្នាណាស់។

                      ស្រុះដៃ ដណ្ដើមដៃគ្នាឥតសំចៃកម្លាំង ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការស្រុះដៃ ។

                       ស្រុះស្រួល យល់ព្រមជាមួយគ្នាឥតទទឹងទាស់ ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលព្រមព្រៀងគ្នាឥតទាស់ទាក់, ព្រមព្រឺស, ដែលស្រវាស្រទេញព្រមគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុះគ្នាដូចស្រមោច, ធ្វើការស្រុះគ្នា; ពួកនុ៎ះស្រុះគ្នាណាស់។

                     ស្រុះដៃ ដណ្ដើមដៃគ្នាឥតសំចៃកម្លាំង ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការស្រុះដៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដាក់របស់ស្រស់ឆៅក្នុងទឹកកំពុងពុះឬក្នុងទឹកក្ដៅ តែមួយរំពេចមិនឲ្យយូរហួសប្រមាណ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុសអន្លក់ស្ដៅ, ស្រុសមាន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្រុតិ ) ការស្ដាប់; ត្រចៀក; ដំណឹង; វេទ ។ ស្រុតិធរ គុ. ដែលខ្មីឃ្មាតសង្វាតរៀនសូត្រ, ដែលជាអ្នករៀន។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សស្រុតិធរ; បើស្រ្តីជា ស្រុតិធរា។

                      អ្នកមានចំណេះ; ចេះវេទ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកស្រុតិធរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទ្រុឌចុះ, លិចទាបចុះ ខុសប្រក្រតី ។
ឧទាហរណ៍៖ ដីស្រុត, សសរស្រុត ។

                     លាប់ ( ចំពោះដំរី )
ឧទាហរណ៍៖ ដំរីស្រុត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទញ់រញ់ញាត់ចុះក្រោម, រញ់ខាតប្រវែងប្រក្រតី ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្លាក់ពីលើចុងឈើស្រុញចង្កេះ, ទូលអង្ករធ្ងន់ស្រុញក។

                       ស្រុញគំនិត ទញ់រញ់គំនិត ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទញ់រញ់ញាត់ចុះក្រោម, រញ់ខាតប្រវែងប្រក្រតី។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្លាក់ពីលើចុងឈើស្រុញចង្កេះ, ទូលអង្ករធ្ងន់ស្រុញក។

                      ស្រុញគំនិត ទញ់រញ់គំនិត។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្លុយ, ដែលមានសម្រុង
ឧទាហរណ៍៖ សំពត់ស្រុង ។ ព. ផ្ទ. ខើច។

                      ទាំងស្រុង ទាំងមូល, ទាំងអស់, ពេញទី ។
ឧទាហរណ៍៖ ខុសទាំងស្រុង ។

                      ទាំងស្រុងទាំងកំរោល ដោយដំណើរជាកំរោលទាំងអស់ ។
ឧទាហរណ៍៖ រំលោភលើទាំងស្រុងទាំងកំរោល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុកកំណើត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី ស្រុកដែលប្រសូតចាកគភ៌មាតា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុកកើតសម្បហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រុកកើតចម្បាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភូមិលំនៅរបស់ពួកមនុស្ស; ទីប្រជុំកាន់ការរាជការរដ្ឋបាល ដែលនៅក្នុងអំណាចរាជការទីរួមខែត្រ ។ ចៅហ្វាយស្រុក មន្ត្រីរដ្ឋបាលជាចាងហ្វាងស្រុក ( សព្វថ្ងៃប្រើជា អភិបាលស្រុក )

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា រដ្ឋបាលស្រុកដែលស្ថិតក្រោមដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹម

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រិម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹបៗ

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រិបៗ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹបស្រៀប

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រិបស្រៀប )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្រួយខ្លាំង, ស្រួយទំពាឮក្រឹបៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រួយស្រឹប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹង្គី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្ឫង្គី; បា. សិង្គី ) ឈ្មោះមាសមួយប្រភេទ។
ឧទាហរណ៍៖ មាសស្រឹង្គី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹង្គារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្ឫង្គារ; បា. សិង្គារ ) សេចក្តីស្រឡាញ់; តម្រេក; គ្រឿងប្រលោមចិត្ត ។ ស្រីស្រឹង្គារ ស្រីដែលមានលំអគួរឲ្យកើតសេចក្តីស្រឡាញ់; ស្រីស្នំ ។ ស្រឹង្គារភាសិត (—រៈ—) ពាក្យដែលនាំឲ្យកើតសេចក្តីស្រឡាញ់; រឿងនាំឲ្យកើតតម្រេក, សាស្ត្រាល្បែង។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្ឫង្គ; បា. សិង្គ ) ស្នែង; ធ្មុង។ ស្រឹង្គសត្វ សត្វមានស្នែង។
ឧទាហរណ៍៖ គោ, ក្របី, ទន្សោង,… ជាស្រឹង្គសត្វ។

                     ស្រឹង្គមច្ឆៈ ឬ—មច្ឆា ត្រីមានធ្មុង ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រីអណ្ដែង, ត្រីកញ្ចុះ, ត្រីឆ្លាំង,… ជាស្រឹង្គមច្ឆា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឫស្សីព្រៃមួយប្រភេទ

 ឧទាហរណ៍៖ ឫស្សីស្រឹង។

ឈ្មោះខ្ទឹមមួយប្រភេទ ។

 ឧទាហរណ៍៖ ខ្ទឹមស្រឹង ។

                    ក្រាជញ្ជក់ផ្លែស្រូវ ដែលកំពុងនៅជាទឹកដោះ

ឧទាហរណ៍៖ ស្រឹងជញ្ជក់ស្រូវ ( ហៅតាមទម្លាប់ដោយស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ត្រឹង ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអស់សម្ងួត, ស្ងួតក្រៃពេក
ឧទាហរណ៍៖ ស្ងួតស្រឹង។

                    ស្ងួតដល់ស្រួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រួយស្រឹង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រី​សាធារណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រី​ពេស្យា (តាម​ទម្លាប់, ពុំ​ដែល​ប្រើ​ថា ស្រី​សាធារណៈ ទេ, ធ្លាប់​ប្រើ​តែ សាធារណ៍ ដូច្នេះ​ឯង) ។ ព. ផ្ទ. អសាធារណៈ ឬ –ធារណ៍ ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ សរសេរ​ជា សាធារណ (–រៈណៈ), ដូច​ជា សាធារណ​ការ ការ​ជា​សាធារណៈ, ការ​ដែល​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ទួទៅ មិន​ចេះ​អស់​មិន​ចេះ​ហើយ ។ ហៅ​ដោយ​សន្មតិ សំដៅ​ការ​លើក​ថ្នល់, សង់​ស្ពាន, សង់​ផ្ទះ​ជាដើម របស់​រាជការ
ឧទាហរណ៍៖ ក្រសួង​សាធារណ​ការ ក្រសួង​មេ​ការ​សម្រាប់​រាជការ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីសោភ័ន

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រីសោភ័ណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីសោភ័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រីល្អ ( ម. ព. សោភ័ណ ឬ សោភ័ន ផង ) ។ ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងទីរួមខែត្របាត់ដំបង ( ហៅក្លាយជា ស៊ីសូផុន ក៏មាន តាមសំនៀងសៀមដែលសរសេរជា ឝ្រីសោភន អ. ថ. ស៊ីសូផុន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីលង្កា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស ស្រីលង្កា, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) កូឡុំបូ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីម័ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ឝ្រីមត៑ ) មានសិរី, មានស្រីសួស្ដី; មានលំអ; មានទ្រព្យ។

ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សស្រីម័ត; បើស្ត្រីជា ស្រីមតី ( —ម៉ៈ— ): នាងស្រីមតី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីមតី

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រីម័ត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីប្រសើរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លេងស្រីប្រសើរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រីឆ្នាស់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រីមានះ មាត់រឹងរកតែរឿងឈ្លោះ ប្រកែកនឹងគេរឿយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាសាធារណៈ ឃ្លាតមកពីពាក្យសំស្ក្រឹតថា ស្ត្រី គឺមនុស្សជាតិដែលមានភេទទីទៃពី ប្រុស ( បុរិសៈ ឬ បុរស ), ទីទៃពី ខ្ទើយ ( បណ្ឌក ); ត្រូវប្រើឲ្យស្របគូគ្នាថា ស្រី-ប្រុស ឬ ប្រុស-ស្រី; កុំប្រើថា ស្ត្រី-ប្រុស ឬ បុរស-ស្រី ឡើយ, ត្រូវប្រើថា បុរស-ស្ត្រី ឬ ស្ត្រី-បុរស ទើបស្របគ្នា : ប្រុសស្រីជាប្ដីប្រពន្ធ, បុរសស្ត្រីជាស្វាមីភរិយា ( ប្រើពាក្យស្របគ្នាយ៉ាងនេះទើបសម ) ។ ព. កា. ថា : ស្រីប្រុសទាំងទ្វី ជាគូមានពី- បុរាណព្រេងនាយ ស្រីជាប្រពន្ធ ប្រុសទោះសម្ទាយ បណ្ឌិតទាំងឡាយ ឲ្យឈ្មោះថាប្ដី ។ ស្ត្រីនិងបុរស ក្នុងលោកទាំងអស់ ភរិយាស្វាមី គឺប្ដីប្រពន្ធ ហ្នឹងឯងលោកស្ដី ជនក្នុងលោកីយ៍ ហៅបានតាមថ្នាក់ ។ ប្ដីជាអ្នករក ទ្រព្យធនបានមក ប្រពន្ធទុកដាក់ ចាស់ទុំបុរាណ បានពោលបញ្ជាក់ ឲ្យនាងឲ្យអ្នក ចងចាំគ្រប់ប្រាណ ។ សំណាបយោងដី រីឯស្រីៗ យោងប្រុសសាមាន្យ ទោះមារយាទខ្សោយ- ក៏ដោយបើបាន ស្រីមានសន្តាន ខ្ជាប់ខ្ជួនមួនមាំ ។ តែងបានចម្រើន ទ្រព្យាកើតកើន ព្រោះស្រីថែទាំ ចាត់ចែងទុកដាក់ ចេះលាក់សន្សំ សង្វាតខិតខំ រក្សាឲ្យគង់ ។ ល ។ (ម. ព. ស្ត្រី ទៀតផង)។ មានកាព្យច្បាប់ស្រីជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី ព្រះបរមកោដ្ឋ ( ព្រះអង្គដួង ) ថ្លែងអំពីសុចរិត ៨ ប្រការជាមង្គលរបស់ស្រី, យើងយល់ឃើញថា គួរស្រង់យកមកចុះក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ដើម្បីរក្សាព្រះកេរ្តិ៍ទុកឲ្យបានឋិតថេរចិរកាលតវែងឆ្ងាយទៅ; ព្រះរាជនិពន្ធនោះដូចតទៅនេះថា ៖ នេះនឹងសម្ដែង បរិយាយចារចែង ដើមបទអដ្ឋា- ហិ ឋានេហិ សុចរិតា ឥត្ថីលក្ខណា មង្គលច្នេះពិត។ ប្រែថាស្រីជា កើតកបលក្ខណា ដោយនូវសុចរិត មង្គលប្រាំបី ឲ្យស្រីពិនិត្យ ចាំយកជាក្រឹត្យ គ្រប់រូបស្រីៗ ។ ដើមបទព័ណ៌នា លោកថាស្រីជា សុចរិតភក្ដី ឫករាបស្រគត់ ផ្គង់ផ្គត់សម្ដី ការកេរ្តិ៍ខ្មាសស្រី បរិសុទ្ធមែនមួន ។ លោកថាស្រីត្រង់ កាន់សុចរិតផ្គង់ គំនិតចេះស្ងួន អស់ទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រយ័ត្នថែធួន ទុកដាក់ខ្ជាប់ខ្ជួន មិនមានប្រមាទ ។ លោកថាស្រីគាប់ កាន់សុចរិតខ្ជាប់ ឧស្សាហ៍សង្វាត ធ្វើការសន្សំ តឿនខ្ញុំឲ្យឃ្មាត ឲ្យខ្មីសង្វាត មិនមានស្ងៀមដៃ ។ លោកថាស្រីប្រាជ្ញ សុចរិតអង់អាច ចេះអធ្យាស្រ័យ ញាតិព្រៀងទៅមក រាប់រករួសវៃ ទោះជនដទៃ ក៏រាប់តាមពិត ។ លោកថាស្រីស្អាត សុចរិតគ្មានឃ្លាត មែនមានគំនិត ចេះរៀបអាហារ ភ្នាក់ងារស្រីពិត រណ្ដាប់ផ្គាប់ចិត្ត ប្ដីគ្រប់វេលា ។ លោកថាស្រីស្មោះ កាន់សុចរិតឆ្ពោះ ចាំចិត្តស្នេហា តែនឹងអង្គប្ដី ឥតបីរេរា ស្ម័គ្រស្មោះស្មើជា និត្យនៅរៀបរៀង ។ លោកថាស្រីស្លូត សុចរិតរហូត អបអត់ឥតល្អៀង តាមពាក្យប្ដីផ្ដាំ ចងចាំទុកទៀង ពោលពាក្យមិនឃ្លៀង មិនឃ្លាតសត្យា ។ លោកថាស្រីស្មើ សុចរិតស័រពើ អាចរងធានា ទម្ងន់ចិត្តប្ដី ទោះបីទុក្ខា ខ្សត់ក្រម្ដេចម្ដា អាចទទួលប្រាណ ។ សុចរិតប្រាំបី ជាមង្គលស្រី ប្រសើរក្រមាន អ្វីមកផ្ទឹមផ្ទាល់ ឲ្យដល់នេះបាន ស្រីណាអាចធ្យាន ចិត្តចាំរៀនយក៍ ។ ទាំងប្រាំបីច្បាប់ ហៅស្រីមហាគាប់ លោកីយ៍កម្រ ស្រីកាន់សុចរិត ប្រព្រឹត្តល្អិតល្អ ស្រីណាថាក្រ ធ្វើតាមពុំបាន ។ លោកថាស្រីនោះ ចិត្តអាក្រក់ស្មោះ ស្អប់ដំបូន្មាន ផ្សាដោយសារចិត្ត ទុច្ចរិតសន្តាន បង្ហិនធនធាន ចើកអាសមាយា ។ ក្ដីជួច្រើនកល ក្រដឹងចេះដល់ លែបខាយពុតវា បើចិត្តចង់ស្រាប់ ចង់ស្ដាប់ហាក់ជា ងាយដាយសោះសា ចេះឯងដឹងឯង ។ ឯត្រង់ច្បាប់ល្អ តិចទេយល់ក្រ កម្រក្រៃលែង ក្រព្រោះមិនចង់ ប្រុងអង្គឲ្យស្ដែង ក្រដោយចិត្តល្បែង ចំណង់តណ្ហា ។ អំពើសុចរិត អធ្យាស្រ័យចិត្ត សម្អាតឧស្សាហ៍ ស្មើស្មោះស្លូតត្រង់ ផ្គត់ផ្គង់ក្រឹត្យា ប្រាំបីនេះណា សុចរិតប្រាកដ ។ ឯសុចរិតស្រី ផ្គត់ផ្គង់ស្វាមី លោកឲ្យអបអត់ ឱនអៀនចិត្តទន់ ចេះគន់បែបបទ តាមតែចិត្តពត់ ម្ដេចៗតាមបាន ។ មិនមានប្រកែក មិនមានជជែក ថាធ្វើមិនបាន ទោះអៀនអន់អត់ សង្កត់ចិត្តប្រាណ តាមចិត្តប្ដីធ្យាន ម្ដេចៗមិនថា ។ ច្បាប់នេះគួរស្រី នៅនាលោកីយ៍ ផ្ចង់ចិត្តឧស្សាហ៍ កាន់ក្ដីសុចរិត ជាក្រឹត្យថ្លៃថ្លា ឲ្យខ្ជាប់ជាក់ជា ចរិតសព្វថ្ងៃ ។ កាន់បានដូច្នោះ នឹងឮកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ប្រសើរពេកក្រៃ នឹងបានសាន្តសុខ ចៀសទុក្ខចង្រៃ ដល់បរលោកថ្លៃ សោយសុខសួគ៌សិទ្ធ ។ សំដែងសេចក្តី ពីមង្គលស្រី ប្រសើរពេកពិត គ្រប់ទាំងប្រាំបី ក្រឹត្យស្រីសុចរិត ចែងចប់ភាសិត តាមព្រះបាលី ។ I៚មើលក្នុងពាក្យ ប្រុស, ប្ដី, ប្រពន្ធ ទៀតផង ។ (បើពេញចិត្ត, គួរទន្ទេញឲ្យចាំរត់មាត់, ជាការប្រពៃពេក)។

                     ( សំ. ឝ្រី; បា. សិរី ) សិរី ។ ខ្មែរច្រើនប្រើជាពាក្យរួមពីខាងដើមសព្ទដទៃ, ដូចជា ព្រះស្រីសព៌េជ្ញ ព្រះសព៌េជ្ញមានសិរី ( ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ) ។ ស្រីសួស្ដី សិរីសួស្ដី ។ ល ។ ( ម. ព. សិរី ផង ) ។ រ. ស. ព្រះស្រីខណ្ឌស្លាក្រក ។ ព្រះស្រីចុណ្ណ ស្លាបុក ។ ព្រះស្រីជីប ម្លូបៀក ។ ព្រះស្រីតម្ពុល ស្លាតម្ពុល ។ ព្រះស្រីសន្លឹក ម្លូ, ស្លឹកម្លូ ។ ព្រះស្រីសុក្កា ស្លាស្លឹង ។ ព្រះស្រីសួង ថ្នាំចុក ។ ព្រះស្រីហរិត ស្លាខ្ចី។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា  គុណនាម

មានន័យថា ( សំ. ឝ្រីល “មានសិរី” ) ខ្មៅរលើប ឬរលោង, រលង់។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្មៅស្រិល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រិម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( សំ. ស្រិម្ភ “បៀតបៀន; ពិឃាត; បំបាត់បង់, ធ្វើឲ្យវិនាស, ឲ្យលិចលង់” ) ដែលលិចបន្តិចម្ដងៗសន្លឹម
ឧទាហរណ៍៖ លិចស្រិម។

                 ព. ប្រ. ដែលចេះតែខាតបង់ហិនហោចទ្រព្យសម្បត្តិឥតមានសេចក្តីចម្រើន ឬដែលចេះតែដុនដាបពៀបចុះឥតស្រាកស្រាន្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រិបៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយធ្លាក់តំណក់ភ្លៀងតូចៗស្រាលៗលើដំបូលផ្ទះជាដើម ឬឮដោយដើរជាន់ស្រាលៗ តិចៗលើអ្វីៗដែលស្រួយៗ, សូរឮសស្រិប។
ឧទាហរណ៍៖ រលឹមស្រិបៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រិបស្រៀប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮស្រិបៗស្រៀបៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បុកសម្រាំងឲ្យបានជាអង្ករសម្រិត។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រិតអង្ករ។

                     ល្អដូចគេស្រិត ល្អដូចជាអង្ករដែលគេស្រិតរួចហើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រិចៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលស្រក់តិចៗមិនស្រាក, ដែលស្រក់សស្រិច។
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកស្រក់ស្រិចៗ, រលឹមស្រិចៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សុខុមសត្តមួយប្រភេទ មានស្លាបសន្ដានតាឱ តែរូបតូចជាងតាឱ មានទ្រនិចទិចចាប់ពើតក្ដៅ
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាំងទិច។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្លេកស្លាំងមិនសូវមានឈាមជ័រ, ដែលឡើងសម្បុរស្រអាប់ឬជាំដាំ ព្រោះអត់ងងុយច្រើន ឬព្រោះនឿយខ្លាំង។
ឧទាហរណ៍៖ សាច់ស្រាំង, នឿយស្រាំងខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ស្រាម “ពិការ, ស្លាប់ដៃឬស្លាប់ជើង ឬក៏ស្លាប់ទាំងដៃទាំងជើង; ខ្វិន” ) ដែលមានស្នាមប្រេះឆា
ឧទាហរណ៍៖ ចានស្រាំ។

                    ព. ប្រ. ដែលមានមោះមៃ; ដែលក្រំចិត្ត
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តស្រាំ ឬ ស្រាំចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាស់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បិទ, រាំង ដោយសម្រាស់
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាស់ច្រក, ស្រាស់របង។

                     និយាយស្រាស់ ឬ និយាយស្រាស់ផ្លូវ ( ព. ប្រ. ) និយាយរាំងមិនឲ្យជ្រៀតជ្រែកបាន, មិនឲ្យចាប់ដំណើរបាន ។ ព. ទ. បុ. នៅស្រុកត្រូវស្រាស់បន្លា អារសាច់ជូនខ្លាទើបចូលព្រៃបាន ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ផ្គាប់ផ្គុនឥស្សរជន ដែលមានអំណាចលើខ្លួនទើបបានសេចក្តីសុខស្រួល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាវ័ក

មានន័យថា ( ម. ព. ស្រាវក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាវិកា

មានន័យថា ( ម. ព. សាវក ឬ សាវ័ក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាវណី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ស្រាពណី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាវណមាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. សាវណមាស)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាវជ្រាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) រាវរកឲ្យឃើញពិត, រើសើពិនិត្យតាំងពីដើមដល់ចុង ឲ្យឃើញសព្វគ្រប់, សាកសួរសង្កេតដោយពិនិត្យយ៉ាងល្អិត។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាវជ្រាវរកទាល់តែឃើញការណ៍ពិត, ស្រាវជ្រាវរាវរកការណ៍កំបាំង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្រាវជ្រាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) រាវរកឲ្យឃើញពិត, រើសើពិនិត្យតាំងពីដើមដល់ចុង ឲ្យឃើញសព្វគ្រប់, សាកសួរសង្កេតដោយពិនិត្យយ៉ាងល្អិត។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាវជ្រាវរកទាល់តែឃើញការណ៍ពិត, ស្រាវជ្រាវរាវរកការណ៍កំបាំង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត