Category: Dictionary

ហិមគិរី ឬ–បព៌ត–សេល

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភ្នំ​ហិមពាន្ត​ឬ​ភ្នំ​ហិមាល័យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិបទូត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារព័នភណ្ឌិកា (បង្វិច ឬកញ្ចប់) ដែលផ្ញើឆ្ពោះទៅស្ថានទូតនៅបរទេសនីមួយៗ ហើយដែលក្រុមគយពុំអាចបើក ឬរើពិនិត្យបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិបឆ្នោត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រអប់មានចាក់សោ ចោះប្រហោងកណ្តាលសម្រាប់អ្នកបោះឆ្នោតស៊កសន្លឹកឆ្នោត ក្នុងការជ្រើសតាំង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិប

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហឹប) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិនហុន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហេ៏ន អ. ថ. ហិ៎ន “ឃើញ”+ ហន អ.ថ. ហុ៎ន “ផ្លូវ; ទិស; គ្រា; ដង” ) ការឃើញផ្លូវឃើញទំនង; ការស្គាល់ទិសទី; ការស្គាល់ខុសត្រូវ រាក់ជ្រៅ ខ្ពស់ទាប; ដាស់ដែរ
ឧទាហរណ៍៖ វា​នៅ​ក្មេង​ណាស់​មិន​ទាន់​ដឹង​ហិន​ហុន​អ្វី​ទេ កុំ​ប្រកាន់​ទោស​វា ! (ព. សា.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ហីន គុ. “ថយថោក,ថោកទាប, ទន់ទាប” ) វិនាស, សាបសូន្យ, លាញ, លិចលង់​ ។
ឧទាហរណ៍៖ ហិន​ទ្រព្យ ហិន​ខ្លួន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ថោក, ថោកទាប, ថយថោក ។
ឧទាហរណ៍៖ ហិនលក្ខណ៍ ឬ—លក្សណ៍ ដែលមានលក្ខណ៍ថោក, ខាតលក្ខណ៍ៈ មនុស្សហិនលក្ខណ៍ ( ម. ព. ហីនលក្ខណ៍ ឬ—លក្សណ៍ ទៀតផង ) ។ ហិនហៃ ដែលថយថោកផងហៃខាងខូចផង, ដែលវិនាសឬថយថោកជានិច្ច : មនុស្សហិនហៃ, មារយាទហិនហៃ ។ ហិនហោច ហិនផងហោចផង ឬហិននាំឲ្យហោច; នាំឲ្យសាបសូន្យ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិត—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. ហិត ន.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិត​មិត្រ ឬ –វាទី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ពេញ​ចិត្ត​និយាយ​តែ​អំពី​ការ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍ បើ​ស្រ្តី​ជា ហិត​វាទិនី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិត​ពាក្យ ឬ –វាចា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្តី​មាន​ផល​ប្រយោជន៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិត​ករ ឬ ការកៈ –ការី –ក្រឹត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ធ្វើ​ផល​ប្រយោជន៍​ឲ្យ អ្នក​ទំនុក​បម្រុង​ឬ​ផ្ចុង​ផ្តើម​ បើ​ស្រ្តី​ជា ហិត​ការិកា –ការិនី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតេ—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ហិតា— ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតេសី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បា. ហិត ឯសី អ្នក​ស្វែង អ្នក​ត្រូវ​ការ សំ. ហិតៃឞិន៑ ហិត + ឯឞិន៑ អ្នក​ស្វែង​រក​ឬ​អ្នក​ត្រូវ​ការ​ផល​ប្រយោជន៍ បើ​ស្រ្តី​ជា ហិតេសិនី។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតូបត្ថម្ភកៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ជនដែលច្បាប់ចាត់ឱ្យឃុំគ្រងទ្រព្យរបស់អនីតិជន ឬទ្រព្យរបស់ជនល្ងីល្ងើជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតា—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. ហិត ន.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតានុហិត​ប្រយោជន៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ប្រយោជន៍​តូច​ធំ​ឬ​តិច​ច្រើន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតានុពន្ធិន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ទាក់ទង​ដោយ​ផល​ប្រយោជន៍ ដែល​នាំ​ឲ្យ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍ ឬ​ឲ្យ​មាន​សេចក្ដី​សុខ​ក្សេមក្សាន្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតរោគ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.) រោគ​ហឺត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិតប្រណី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) អ្នក​ស៊ើប​ឲ្យ​ដឹង​ការណ៍ អ្នក​ស៊ើប​ការណ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ហិត”ស្រូបខ្យល់វែងៗ, ហឺត” ) ដាក់ច្រមុះជិតស្រូបឬស្រងយ៉ាងស្រាលឲ្យដឹងក្លិន
ឧទាហរណ៍៖ ហិត​ផ្កា ហិត​ក្លិន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ផលប្រយោជន៍, ប្រយោជន៍ដ៏ល្អ; សេចក្ដីសុខក្សេមក្សាន្ត; ការទំនុកបម្រុងឬផ្ចុងផ្ដើម; សំឡាញ់ភ្ងា;…។ ហិតករ ឬ—ការកៈ;—ការី, —ក្រឹត អ្នកធ្វើផលប្រយោជន៍ឲ្យ, អ្នកទំនុកបម្រុងឬផ្ចុងផ្ដើម ( បើស្ត្រីជា ហិតការិកា, —ការិនី )។ ហិតពាក្យ ឬ-វាចា សម្ដីមានផលប្រយោជន៍ ។ ហិតមិត្រ មិត្រអ្នកផ្ចុងផ្ដើមផលប្រយោជន៍ឲ្យ ។ ហិតវាទិន ឬ—វាទី អ្នកដែលពេញចិត្តនិយាយតែអំពីការមានផលប្រយោជន៍ ( បើស្ត្រីជា ហិតវាទិនី ) ។ ហិតានុពន្ធិន ដែលទាក់ទងដោយផលប្រយោជន៍, ដែលនាំឲ្យមានផលប្រយោជន៍ ឬឲ្យមានសេចក្ដីសុខក្សេមក្សាន្ត ។ ហិតានុហិតប្រយោជន៍ ផលប្រយោជន៍តូចធំឬតិចច្រើន ។ ហិតេសី ( បា. <ហិត+ឯសី”អ្នកស្វែង, អ្នកត្រូវការ”; សំ. ហិតៃឞិន៑ < ហិត + ឯឞិន៑ ) អ្នកស្វែងរកឬអ្នកត្រូវការផលប្រយោជន៍ ( បើស្ត្រីជា ហិតេសិនី ) ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់ឃាយី

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិណ្ឌូ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្ស​អ្នក​ប្រទេស​ឥណ្ឌា មាន​ច្រើន​ជាតិ​ច្រើន​ពួក។
ឧទាហរណ៍៖ ពួក​ហិណ្ឌូ ជាតិ​ហិណ្ឌូ លទ្ធិ​ហិណ្ឌូ ។ ហិណ្ឌូ​ស្តាន (< ហិណ្ឌូ + ស្ថាន) ប្រទេស​ជា​ទី​នៅ​នៃ​ពួក​ហិណ្ឌូ (ម. ព. ស្ថាន ផង)។ហិណ្ឌូ​ស្តានី ឬ–ស្តានីយ (–នី; < ហិណ្ឌូ + ស្ថានី) ប្រទេស ស្រុក ភូមិ, លំនៅ​នៃ​ពូក​ហិណ្ឌូ (ម. ព. ស្ថានីយ ផង) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិណ្ឌិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) ហោរ។
ឧទាហរណ៍៖ តាហិណ្ឌិក​កំពុង​នឹក​រក​ទំនាយ ។ហិណ្ឌិកាចារ្យ ហោរាចារ្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិញ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ព. សា.) ជូរ​ខ្លាំង ជូរ​ធ្វើ​មុខ​ស្ញេញ។
ឧទាហរណ៍៖ ជូរ​ហិញ ។ ហេញ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិច

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​សម្រាប់​និយាយ​ផ្សំ​ជា​មួយ​នឹង​ពាក្យ ហក់ ហើរ ហោះ  ថា : ហិច​ហក់ ហក់​ភ្លែត​ចុះ​ភ្លែត​ឡើង; ហិច​ហើរ ហើរ​ឆ្វាត់​ឆ្វៀល​ខ្ពស់​ៗ​ទាប​ៗ; ហិច​ហោះ ហោះ​ភ្លែត​ចុះ​ភ្លែត​ឡើង ហោះ​ឆ្វៀល​ឆ្វាត់​សន្លឹម​លន្លឹម (ព. កា.)។
ឧទាហរណ៍៖ ពួក​យក្ស​កំលោះ ស្ទុះ​ឡើង​ហិច​ហោះ ថ្លោះ​លើ​ជួរ​ភ្នំ បញ្ចេញ​ឫទ្ធី ជា​ភ្លើង​យ៉ាង​ធំ ឆេះ​ឆាប​រង្គំ រង្គាល​ពេញ​ព្រៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិង្សា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ហឹសា ) ការបៀតបៀន, ការពាធា, ការធ្វើអាក្រក់រកគ្នា, ការធ្វើទុក្ខគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ត្រូវ​កុំ​ឲ្យ​មាន​ហិង្សា​រក​គ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិង្គុល

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ហិង្គុល ឬ ជាតិហិង្គុល ) ជាតិហិង្គុល ( ច្រើនសរសេរ ជាត— ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហិង្គុ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) មហាហិង្គុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហា៎្ន !

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ណ៎ះ ! ឬ ណា៎ !) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាំ្នង

---

មានន័យថា ( ម. ព. ណាំង និង ហ្ន័ង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាអឺៗ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​បន្ទរ​ក្នុង​បទ​ច្រៀង​ពួក​ខ្លះ​មាន​បទ​អុំទូក​ពាក្យ​បួន​ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ បង​អុំ​ទូក​ទៅ បោច​ស្មៅ​យាប្លង​យក​ស្រី​ទៅ​ផង ហាអឺៗ បាន​ជា​ពីរ​នាក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាឡូកាបួ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា “ក្រុមសមាសធាតុសរីរាង្គដែលមួយផ្នែកផ្សំដោយហាឡូសែន រួមបញ្ចូលទាំង ក្លរ៉ូភ្លុយអរ៉ូកាបួ (CFCs) អ៊ីដ្រូក្លរ៉ូភ្លុយអរ៉ូកាបួ (HCFCs) អ៊ីដ្រូភ្លុយអរ៉ូកាបួ ហាឡុង មេទីលក្លរួ មេទីលប្រូមួ ។ល។ សមាសធាតុហាឡូកាបួជា​ច្រើន មានសក្ដានុពលកម្ដៅសកលកម្រិតខ្ពស់ហើយ ហាឡូកាបួដែលផ្សំដោយក្លរ និងប្រូមជាសមាសធាតុធ្វើឲ្យធ្លុះធ្លាយ ស្រទាប់អូសូន ។ “

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាហា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ.) គន្ធ័ព្វ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​បន្លឺ​ដោយ​អស្ចារ្យ ​ឬ​ដោយ​មាន​សេចក្ដី​ទុក្ខ​ព្រួយ​ខ្លាំង (ព. កា. ឬ ព. ទេ. ; ត្រូវ​នឹង​ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា យី ! យីអើ ! យីអើ ហ្ន៎ ! ឰ ! ឰយា !) ។ ហាហាការការ​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​ទុក្ខ​ព្រួយ​ខ្លាំង; ការ​នាំ​ឲ្យ​កើត​កោលាហល ឲ្យ​ជ្រួល​ជ្រើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសិប

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( ស. ល. ហាសិប អ. ថ. —ស៊ិប < ហា “ប្រាំ” + ស៊ិប “ដប់” ) ដប់ប្រាំដង( ៥០ )
ឧទាហរណ៍៖ ហាសិប​ពីរ​ដង​ជា ១០០ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសហឺយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរ​កណ្តាស់​ខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសហាយ!

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរ​សំណើច​សប្បាយ ​ឬ​សំណើច​ចំអក។
ឧទាហរណ៍៖ សើច​ហាសហាយ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសនី—

---

មានន័យថា ( ម. ព. ហាសនីយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសនីយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ម. ព. ហសនីយ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសនាដករ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គូរបាំជាអ្នកសំដែងហាសនាដកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសនាដកម្ម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រឿងរបាំដំណាលពីទំនៀមទម្លាប់ ពីប្រវេណីរបស់សង្គមដែលនាំឱ្យអ្នកទស្សនាអស់សំណើចទប់មិនឈ្នះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាសនាដកម្ម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រឿងរបាំដំណាលពីទំនៀមទម្លាប់ ពីប្រវេណីរបស់សង្គមដែលនាំឱ្យអ្នកទស្សនាអស់សំណើចទប់មិនឈ្នះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាស!

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរ​សើច​សប្បាយ​ឬ​សើច​ចំអក។
ឧទាហរណ៍៖ សើច​ហាស ! ឬ សើច​ហាស ៗ សើច​ហាសហាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) សំណើច, ការសើចសប្បាយ; សេចក្ដីរីករាយ ( ហសនៈ ) ។ហាសការណ៍ ហេតុដែលនាំឲ្យបានសើច, ឲ្យកើតសេចក្ដីរីករាយ ។ហាសចិត្ត ចិត្តរីករាយ ។ ហាសភាព ភាវៈឬដំណើរសើចសប្បាយឬរីករាយ ។ ហាសវត្ថុ រឿងដែលនាំឲ្យបានសើច, រឿងសើច, រឿងកំប្លែង។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាវ!

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​សម្រាប់​ស្រែក​បង្គាប់​ឲ្យ​ដំរី​ឈប់ គឺ​បង្គាប់​ថា ឈប់! ឬ​ថា ចូរ​ឈប់ !; ឯង​ចូរ​ឈប់ ! ដូច​ជា ហាវ អា​ប្រកប ! (ឈប់​អា​ប្រកប !) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាវ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហ័វ និង ហៅ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈ​ឬ​ដំណើរ​ឆាប់​ភ្លាម; ស្របក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លើង​ឆេះ​ព្រៃ​តែ​មួយ​ហាវ​រលត់​អស់; ខឹង​តែ​មួយ​ហាវ​បាត់ (ខឹង​តែ​មួយ​ឆាវ​បាត់) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ភ្លាម; រោល​ៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឧស​ឆេះ​ហាវ​ៗ ឧស​ដែល​ដុត​ឆេះ​ភ្លាម​ៗ​អស់​ឬ​ឆេះ​រោល​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាល

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្ងួតដោយអំណាចកម្ដៅថ្ងៃឬដោយអំណាចខ្យល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ហាលសំពត់ទទឹក។ ហាលខ្យល់ នៅក្នុងទីមានខ្យល់, នៅក្នុងទីកណ្ដាលវាលមានខ្យល់បក់ខ្លាំង ។ ហាលងៀត ( ម. ព. ងៀត ) ។ ហាលថ្ងៃ នៅក្នុងទីមានកម្ដៅថ្ងៃ : ឈរហាលថ្ងៃ ។ ហាលភ្លៀង នៅក្នុងភ្លៀង, ទ្រាំឲ្យទទឹកភ្លៀង : ឈរហាលភ្លៀង, ធ្វើការហាលភ្លៀង។ ហាលមុខ ចេញមុខក្នុងទីប្រជុំកណ្ដាលវាលឬក្នុងទីវាលមានប្រជុំជន :ឈរហាលមុខ ។ ហាលអាកាស យកខ្យល់អាកាស, សំដិលខ្លួនក្នុងទីមានអាកាសល្អ ដើម្បីឲ្យស្រួលខ្លួន ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហារ៉ារ៉េ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ស៊ីមបាវ៉េ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហារី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហារិន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហារិនី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ន ឬ ហារី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហារិន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឬ បា. ) អ្នកដែលនាំយកអ្វីៗទៅ; បើស្ត្រីជា ហារិនី ។ អទិន្នហារិន ឬ—ហារី ( អ. ថ. អៈទិន-នៈ— ) អ្នកយករបស់ដែលគេមិនឲ្យ ( ចោរ ) ; បើស្ត្រីជា អទិន្នហារិនី( ចោរស្រី )។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហារ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចែក បែង​ជា​ចំណែក រក​ឲ្យ​ឃើញ​ជា​ចំណែក (ពាក្យ​ប្រើ​ក្នុង​ក្បួន​នព្វន្ត)
ឧទាហរណ៍៖ ហារ​លេខ ។ លេខ​ហារ លេខ​ចែក ។ មុក្តាហារ ឬ មុត្តាហារ(ម. ព. មុក្តា ឬ មុត្តា) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការនាំយកអ្វីៗទៅ; អ្វីៗដែលល្មមនាំយកទៅបាន។ ខ្សែជាគ្រឿងប្រដាប់ក; កង-ក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាយន—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហាយនៈ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាយនៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ហាយន ) ឆ្នាំ ។ សេចក្ដីវិនាស, សេចក្ដីសាបសូន្យ; ដំណើរទ្រុឌទ្រោម
ឧទាហរណ៍៖ ការប្រព្រឹត្តអាក្រក់នាំឲ្យមានហាយនៈ ។ ព. ផ្ទ. វឌ្ឍនៈ ។បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ សរសេរជា ហាយន អ. ថ. —យៈនៈ, ដូចជា ហាយនការណ៍ ហេតុនៃសេចក្ដីវិនាស, ហេតុដែលនាំឲ្យវិនាស ។ ហាយនធម៌ ធម៌គឺបែបបទដែលនាំឲ្យវិនាស ។ ហាយនភាព ភាវៈឬដំណើរនៃសេចក្ដីវិនាស ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ប្រាម ឃាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ហាម​មិន​ឲ្យ​ចូល ហាម​ពួក​ក្មេង​មិន​ឲ្យ​មាត់ ។ ហាម​ឃាត់ ឃាត់​យ៉ាង​តឹងតែង ។ ហាម​ប្រាម ប្រាម​ប្រាប់​ឬ​ប្រាប់​ប្រាម; ឃាត់​ដោយ​មាន​បម្រាម ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រឹម ( ចំពោះតែវត្ថុរឹងដែលមានកម្រាស់តិច )
ឧទាហរណ៍៖ ហាមថាស, ហាមតុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាប់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ណែន ណែន​រឹង​ច្រឹះ; ណែន​ក្តន់​មិន​ជ្រោក​មិន​ជ្រាយ។
ឧទាហរណ៍៖ ដី​ហាប់; សាច់​ហាប់ ។ ឈឺ​ហាប់​ថ្ងាស ឈឺ​ធ្ងន់​ខ្លាំង​ឡើង​សាច់​ថ្ងាស​ហាប់​រលោង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាប

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហាប ” រែក, អម្រែក ” ) ទម្ងន់មួយរយនាឡិឬពីរចុង ( ៦០គីឡូក្រាម )
ឧទាហរណ៍៖ អង្ករ​មួយ​ហាប ថ្លឹង​ឲ្យ​គ្រប់​មួយ​ហាប ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាន់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហ័ន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យឥណទាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ហានិភ័យដែលកើតឡើងដោយសារឥណទាយិកខកខាន ឬមិនមានលទ្ធភាពក្នុងការទូទាត់សេវាបំណុល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យអនុលោមភាព

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ចូលមើលពាក្យ ៖ ហានិភ័យគន្លឹះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យហិរញ្ញវត្ថុ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ចូលមើលពាក្យ ៖ ហានិភ័យគន្លឹះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យរូបិយប័ណ្ណ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ហានិភ័យដែលកើតឡើងដោយសារបម្រែបម្រួលអត្រាប្ដូរប្រាក់រវាងរូបិយវត្ថុជាតិនិងរូបិយប័ណ្ណបំណុល ឬរវាងដុល្លារអាមេរិកនិងរូបិយប័ណ្ណបំណុល (ក្នុងបរិការណ៍នៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន) ហើយដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំហំនៃបន្ទុកសេវាបំណុល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យប្រតិបត្តិការ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ចូលមើលពាក្យ ៖ ហានិភ័យគន្លឹះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អានុភាពនៃការបាត់បង់ដោយគ្រោះមហន្តរាយ លើអាយុជីវិតសុខភាព ជីវភាពរស់នៅ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងសេវាកម្មនានា ដែលអាចកើតឡើងចំពោះសហគមន៍ ឬសង្គមនៅពេលមួយក្នុងអនាគត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យគន្លឹះ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ជាទូទៅ ហានិភ័យអាចរាប់បញ្ចូល នូវ៖ ហានិភ័យប្រតិបត្តិការ៖ ជាហានិភ័យលើការបាត់បង់ ដែលជាលទ្ធផលបរាជ័យ នៃដំណើរការមនុស្សនិងប្រព័ន្ធ ឬពីហេតុការណ៍ពីខាងក្រៅ។ ហានិភ័យហិរញ្ញវត្ថុ៖ ជាលទ្ធភាពលទ្ធភាពដែលព័ត៌មានផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ត្រូវបានរៀបចំឡើងមិនត្រឹមត្រូវ ដោយសារការសម្រេចចិត្តរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំពុំសមស្រប។ ហានិភ័យអនុលោមភាព៖ ជាលទ្ធភាពដែលសកម្មភាពមិនអនុលោមតាមច្បាប់និងបទប្បញ្ញត្តិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិភ័យ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន, ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ, គយ, លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ភាពដែលអាចកើតមាននូវផលវិបាក ការធ្វើទុក្ខទោស ឬការបាត់បង់ដែលបានរំពឹងទុក (ស្លាប់ របួស ទ្រព្យសម្បត្តិ ជីវភាព សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានរំខាន ឬបរិស្ថានត្រូវបានខូចខាត) ដែលបណ្ដាលមកពីអន្តរកម្មរវាងមុខសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ ឬមនុស្សទៅនឹងភាពងាយរងគ្រោះ។ ២. គ្រោះថ្នាក់ដែលបណ្ដាលមកពីសារពាង្គកាយកែច្នៃរស់មកលើបរិស្ថានជីវៈចម្រុះ សង្គម វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ច។ ៣. ព្រឹត្តិការណ៍ ឬសកម្មភាពដែលអាចកើតមានឡើង និងធ្វើឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់ការសម្រេចនៃគោលបំណង។ ៤. សក្តានុពលនៃព្រឹត្តិការណ៍ ឬសកម្មភាព (រួមទាំងដំណើរគ្មានសកម្មភាព) ដែលនឹងអាចបណ្តាលឱ្យមានលទ្ធផលមិនដូចការប៉ងប្រាថ្នា ដូចជាផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានទៅលើការសម្រេចគោលបំណងធុរកិច្ច ឬកំហុសឆ្គងនៅក្នុងរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ។ ៥. ភាពកើតឡើងនូវព្រឹត្តិការណ៍ដែលប៉ះពាល់ដល់ការសម្រេចនូវគោលបំណង។ ហានិភ័យត្រូវបានវាស់វែងជាផលប៉ះពាល់ និងលទ្ធភាពដែលអាចកើតឡើង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានិទៃសកៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វ័យជីវិតទីប្រាំមួយ ក្នុងចំណោមវ័យជីវិតទាំងដប់ (៥១- ៦០ ឆ្នាំ) = វ័យទន់។
ឧទាហរណ៍៖ (ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ << ប្រជុំវប្បធម៌>> ដោយ ឡុច ផ្លែង បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៧៣)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានភាគី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.) ដែល​មាន​ចំណែក​ខាង​វិនាស; អ្នក​ដែល​មាន​ចំណែក​ទៅ​ខាង​តែ​វិនាស អ្នក​ដែល​ចេះ​តែ​វិនាស ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​វៀច​ជា​ហាន​ភាគី; បើ​ស្រ្តី​ជាហាន​ភាគិនី ។ ព. ផ្ទ. វឌ្ឍន​ភាគី –គិនី ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា.) ដែល​មាន​ចំណែក​ខាង​វិនាស; អ្នក​ដែល​មាន​ចំណែក​ទៅ​ខាង​តែ​វិនាស អ្នក​ដែល​ចេះ​តែ​វិនាស ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្ស​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​វៀច​ជា​ហាន​ភាគី; បើ​ស្រ្តី​ជាហាន​ភាគិនី ។ ព. ផ្ទ. វឌ្ឍន​ភាគី –គិនី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានភាគិយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា.) ដែល​បាន​តែ​ខាង​វិនាស (មិន​ចម្រើន) ។
ឧទាហរណ៍៖ ការសេពគប់ជនពាលជាហានភាគិយ ។ ព. ផ្ទ. វឌ្ឍនភាគិយ, វិសេសភាគិយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានភាគិនី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (មើល​ពាក្យ ហាន​ភាគី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហានតែថា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា (ព. សា.) គួរ​បើ​ដែរ គួរ​អ្វី ពុំ​សម​បើ។
ឧទាហរណ៍៖ គេ​ស្តី​ឲ្យ​ម្តង​រួច​ទៅ​ហើយ ហាន​តែ​ថា​ខំ​ចូល​ទទ្រប​ទៅ​រក​គេ​ទៀត ! ហ៊ានតែថា

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ហ៊ាន ។ ហានក្លា ក្លាហាន មោះមុត ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្ត​ហានក្លា ។ អាច​ហាន អាច​ហ៊ាន អង់អាច មិន​ខ្លាច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាត់ហោង

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ម. ព. ហ័ត​ហោង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាត់ព្យាម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ព្យាយាម​ហាត់ ហាត់​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ (ព. កា.)
ឧទាហរណ៍៖ ឧស្សាហ៍​ហាត់​ព្យាម រមែង​មាន​នាម ថា​អ្នក​សម្ភី ពុំ​សូវ​មាន​អន់ ច្រើន​ចេះ​ខ្ទេចខ្ទី ឡើង​ជា​មុនី ក៏​សឹង​តែ​មាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាត់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យជំនាញ, រៀនឲ្យស្ទាត់, ហ្វឹក
ឧទាហរណ៍៖ ហាត់សរសេរ, ហាត់គុន, ហាត់ភ្លេង។ ហាត់ប្រាណ ហាត់ខ្លួនឲ្យថ្នឹក, បង្វឹកខ្លួន; ហាត់ឲ្យយឺតសរសៃក្នុងខ្លួនជាដើម : ល្បែងហាត់ប្រាណ ល្បែងដែលនាំឲ្យយឺតសរសៃ, ឲ្យស្រួលខ្លួន, ឲ្យមានកម្លាំងច្រើន,ឲ្យថ្នឹកក្នុងការលើកទម្ងន់ជាដើម; ល្បែងបុរាណយ៉ាងដូច ទាញព្រ័ត្រ, ចោលឈូង, លោតអន្ទាក់, ទាត់សី ជាដើម; ល្បែងសម័យឥឡូវដូចយ៉ាងហាត់ពត់ខ្លួន, ទាត់បាល់, វាយកូនគ្លី, ហាត់លោតតោង ជាដើម ។

                      វិជ្ជាហាត់ប្រាណ វិជា្ជមានបែបបទផ្សេងៗឲ្យហាត់ប្រាណ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាណូយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ក្រុង​ធំ​របស់​ដែន​តុងកាំង (វៀតណាម​ខាង​ជើង)។
ឧទាហរណ៍៖ ក្រុង​ហាណូយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាដក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) មាស ( សុវណ្ណ ) ។ ហាដកម័យ ( —ដៈកៈម៉ៃ ) ដែលធ្វើដោយមាស, ដែលយកមាសធ្វើ ។ ហាដកវិចិត្រ ( —ដៈកៈ— ) ដែលវិចិត្ររចនាដោយមាស ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាច់ជា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា (ព. សា.) ក្រែង​តែ ស្មាន​ជា ស្មាន​ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ ហាច់​ជា​គេ​មិន​មក ហាច់​ជា​ស្រេច​ទៅ​ហើយ (ប្រើ​តាម​ទម្លាប់​និយាយ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាច់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ត្រាច់​ចរ​ប៉ើច​ចុះ​ប៉ើច​ឡើង មិន​នឹង​នួន (ច្រើន​ប្រើ​ចំពោះ​ស្រ្តី)។
ឧទាហរណ៍៖ ចុះ​ហាច់​ទៅ​រក​ប្រុស​ឯណា​តាំង​ពី​ព្រលឹម​ដល់​ព្រលប់ ? (ព. ទ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាង

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ចិ. ហ័ង; យ. យកមកប្រើជាហាង; ស. ប្រើជា ហាង ) ផ្ទះលក់ទំនិញធំៗ, ឃ្លាំងទំនិញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ហាងលក់សំពត់គ្រប់យ៉ាង, តាំងហាង ។

                     ( ស. ) កន្ទុយ : ខ្សែហាង ខ្សែកន្ទុយគឺខ្សែដែលតភ្ជាប់ពីចុងកែបមកពាក់ក្រោមគល់កន្ទុយសេះ ។

ឧទាហរណ៍៖ រឹតខ្សែអុកពាក់ខ្សែហាង រឹតខ្សែទ្រូងពាក់ខ្សែកន្ទុយ ( ច្រើនប្រើក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍បុរាណ ឬប្រើក្នុងពាក្យកាព្យបុរាណ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ល្វីង​លាយ​ប្រហាត (ដូច​យ៉ាង​រស​ទំពាំង​ឫស្សី​ព្រៃ​ជាដើម)។
ឧទាហរណ៍៖ រស​ហោង ។

                      ដែល​ធុំ​ខ្មោះ​ក្រហាត (ដូច​យ៉ាង​ក្លិន​សេះ​ជាដើម)។
ឧទាហរណ៍៖ ក្លិន​ហោង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាក់ៗ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ភ្លាម​ៗ ដោយ​អាការ​កំពុង​រហាក់​ឬ​ដោយ​នឿយ​ហត់ អស់​កម្លាំង។
ឧទាហរណ៍៖ ទើប​នឹង​មក​ដល់​ហាក់​ៗ​ស្រាប់​តែ​ឬ​ដំណឹង​មិន​ល្អ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហាក់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ដូច​ជា ទំនង​ជា; កួន​ជា; លោ​ជា ។
ឧទាហរណ៍៖ ហាក់​នឹង​ថា ហាក់​នឹង​ទៅ ។ ហាក់​ក៏​នឹង​ថា ដូច​ជា​នឹង​ថា ។ ហាក់​ជា ប្រហែល​ជា (ច្រើន​ប្រើ​ក្នុង​កាព្យ) ។

                      ហាក់​ដូច ឬហាក់​ដូច​ជា ក្រែង​ដូច ប្រាកដ​ដូច។
ឧទាហរណ៍៖ បើ​យើង​មិន​ទៅ​ហាក់​ដូច​ជា​យើង​មិន​រាប់​អាន​គេ ។ ហាក់​បើ​ថា ដូច​ជា​ថា ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហា !

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរ​សើច​ខ្លាំង​ព្រម​គ្នា
ឧទាហរណ៍៖ សើច​ហា ! ។

                     (​សំ. បា. ហា ឬ ហាហា) សូរ​សព្ទ​បន្លឺ​ដោយ​មាន​ទុក្ខ​ព្រួយ​ខ្លាំង ​ឬ​និន្ទា​ជាដើម ត្រូវ​នឹង​ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា ឱ ! អា ! ឰយា !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា របើក​ហើយ​ច្រហ​ឡើង; ធ្វើ​ឲ្យ​របើក​ហើប​ឡើង; បើក​មាត់​ច្រហ​ឡើង។
ឧទាហរណ៍៖ ហា​មាត់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលរបើកហើបឡើង, ដែលប្រេះហើបច្រហ : លៀសហាលថ្ងៃហា, ផ្លែសំរោងទុំប្រេះហា ។ ហាទៅត្រង់ណាចេះតែកើតការ និយាយទៅត្រង់ណាចេះតែកើតការទាំងអស់ ។ ហាមាត់មិនរួច ហើបមាត់ស្ដីមិនកើត ឬហើបមាត់ស្ដីថាមិនកើតព្រោះទើសទាល់។ ហាហៅ ស្រែកហៅ ( ព. កា. ) អ្នកមានពូជផៅ ឃើញភ្ញៀវហាហៅ ចៅរ៉ៅរាក់ទាក់ ចរចាស្មោះស្មើ អើពើដោយស្ម័គ្រ ហៅលោកហៅអ្នក តាមការប្រាស្រ័យ ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( ស.ល. ហា ) ប្រាំ ( ៥ )
ឧទាហរណ៍៖ ចោរហារយ ចោរប្រាំរយ( មានប្រើខ្លះតែក្នុងសាស្ត្រាបុរាណ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហឫទ័យ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. ហទ័យ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហហ្មុក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ហ្ច់ហ្មក អ.ថ. ហ-ហ្មុក”ខ្ចប់-កប់” ) ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទធ្វើដោយត្រីស្រស់ផ្សំគ្រឿងមានកាពិបុកនិងខ្ទិះដូងជាដើម ខ្ចប់ចំហុយ
ឧទាហរណ៍៖ ហហ្មុក​ត្រី​រ៉ស់ ហហ្មុក​ត្រី​អណ្តែង​ដាក់​ស្លឹក​ញ (គួរ​កុំ​ច្រឡំ​ហៅ អាម៉ុក  ព្រោះ​ជា​សម្តី​ពុំ​គួរ​សោះ​ឡើយ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសៗ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ហស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហស្ដិន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ហត្ថី ដែរ ( ម. ព. នេះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហស្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ; បា. ហត្ថ ) ដៃ។ ខ្មែរប្រើជា រ.ស.
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះហស្ដ ។

                     ព្រះហស្ដលេខា( —ហ៊ាស់-ស្ដៈ— ) អក្សរដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់សរសេរឬព្រះនាមដែលទ្រង់ចុះស៊ីញេ ។ ឡាយព្រះហស្ដ ឬ ឡាយព្រះហស្ដលេខា( —ហ៊ាស់-ស្ដៈ— )ទ្រង់សរសេរអក្សរឬទ្រង់ចុះព្រះនាម( ចុះស៊ីញេ ) ។ ល ។ ( ម. ព. ហត្ថ ផង; គួរកុំច្រឡំ ហស្ដ ជា ហស្ថ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហស្ដ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ; បា. ហត្ថ ) ដៃ។ ខ្មែរប្រើជា រ.ស. ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះហស្ដ ។

                      ព្រះហស្ដលេខា( —ហ៊ាស់-ស្ដៈ— ) អក្សរដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់សរសេរឬព្រះនាមដែលទ្រង់ចុះស៊ីញេ ។ ឡាយព្រះហស្ដ ឬ ឡាយព្រះហស្ដលេខា( —ហ៊ាស់-ស្ដៈ— )ទ្រង់សរសេរអក្សរឬទ្រង់ចុះព្រះនាម( ចុះស៊ីញេ ) ។ ល ។ ( ម. ព. ហត្ថ ផង; គួរកុំច្រឡំ ហស្ដ ជា ហស្ថ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសិត—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. ហសិត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសិត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) សើច, សើចហើយ; រីករាយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សំណើច; សេចក្ដីរីករាយ ។ ហសិតភាព ភាវៈសើច; ការសើចសប្បាយ; ការរីករាយ។ ហសិតុប្បាទចិត្ត ( ហៈសិ-តុប-ប៉ាទៈចិត; បា. < ហសិត + ឧប្បាទ “កើត,កើតឡើង” + ចិត្ត ) ចិត្តដែលនាំឲ្យកើតសំណើច, ឲ្យញញឹម ឬឲ្យកើតសេចក្ដីរីករាយ (ព. អ. ) ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​គួរ​ឲ្យ​សើច; ដែល​គួរ​ឲ្យ​រីករាយ។
ឧទាហរណ៍៖ ល្បែង​ហសិត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសិកា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) សំណើច, សំណើចក្អាកក្អាយសប្បាយភ្លេចខ្លួន
ឧទាហរណ៍៖ កុំធ្វើហសិកាភ្លេចខ្លួន ក្រែងគ្រោះមកជួន នៅនាលោកីយ៍ ។ ព. កា ថាៈ ហៃនាងកញ្ញា ធ្វើហសិកា ត្រូវគិតមុខក្រោយ គិតការណ៍រាក់ជ្រៅ ពុំត្រូវបណ្ដោយ ឲ្យចិត្តទន់ខ្សោយ ត្រអាលភ្លេចខ្លួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសាភិប្រាយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. < ហស ឬហស៑ “សើច; រីករាយ” + អភិប្រាយ “បំណង; ចំណង់; សេចក្តីប្រាថ្នា” ; បា. ហសាធិប្បាយ < ហស + អធិប្បាយ) ការនឹកចង់សើច; ការមានបំណងដើម្បីសើចលេងសប្បាយ; បំណងក្នុងការរីករាយសប្បាយ
ឧទាហរណ៍៖ បព្វជិត​មិន​គួរ បណ្តោយ​ចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ហសាភិ-ប្រាយ​ក្នុង​ពេល​ណា​មួយ​ឡើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសន​វិទ ឬ–វិទូ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ស្គាល់​សូរ​សំណើច អាច​ទាយ​បាន​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសន​ភាព

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈ​សើច ការ​សើច​សប្បាយ ការ​រីករាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ហសន ) សំណើច; សេចក្តីរីករាយ ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃសរសេរជា ហសន អ. ថ. ហៈសៈន៉ៈ, ដូចជា ហសនភាព ភាវៈសើច, ការសើចសប្បាយ; ការរីករាយ ។ ហសនវិទ ឬ–វិទូ អ្នកស្គាល់សូរសំណើច( អាចទាយបាន … ) ។ហសនាការ ( –ន៉ា–; សំ. បា. < ហសន + អាការ ) អាការនៃហសនៈ ។ ហសនោបាយ ( –ន៉ោ–; សំ.បា. < ហសន + ឧបាយ ) ឧបាយនៃហសនៈ; ការសើចជាឧបាយ, ជាកិច្ចកល។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនោ—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. ហសនៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនោបាយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.បា. < ហសន + ឧបាយ ) ឧបាយនៃហសនៈ; ការសើចជាឧបាយ, ជាកិច្ចកល។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនីយ—

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. ហសនីយ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនីយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ.បា. ហាសនីយ) ដែល​គួរ​ឲ្យ​សើច; ដែល​គួរ​រីករាយ។
ឧទាហរណ៍៖ ល្បែង​ហសនីយ ។

                       ហសនីយ​កីឡា (–យ៉ៈ–) ល្បែង​ដែល​គួរ​សើច ដែល​គួរ​រីករាយ ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចង់​មើល ។ សហនីយដ្ឋាន ទី​ហសនីយ ។ល។ ហាសនីយ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនាការ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < ហសន + អាការ ) អាការនៃហសនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

ហសនា–

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើល​ក្នុង​ពាក្យ ហសនៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---