Author: videoslearning.com

អញ្ជើញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ជូនដំណឹងឬហៅរកដោយគោរព ចំពោះឥស្សរជនជាគ្រហស្ថមានក្សត្រិយ៍ជាដើម ឬចំពោះសាធារណជនជាគ្រហស្ថដែលត្រូវប្រើពាក្យគួរសមទៅរក
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ជើញសម្ដេច, អញ្ជើញព្រះអង្គម្ចាស់, អញ្ជើញអស់លោក, អញ្ជើញពួកចាស់ទុំ ; . . . ( ចំពោះបព្វជិតប្រើពាក្យថា និមន្ដ ) ។

                       រើជាពាក្យបង្គាប់ឬអង្វរឲ្យទៅ, ឲ្យចូលជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ជើញស្ដេច ! , អញ្ជើញព្រះតេជព្រះគុណ !, អញ្ជើញលោក! , អញ្ជើញ!; . . . ។

                       កិ. នុ. ប្រើជាជំនួយកិរិយាសព្ទពួកខ្លះ សម្រាប់និយាយទៅរកជនដែលត្រូវគោរព
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះតេជព្រះគុណអញ្ជើញទៅណា ?, អញ្ជើញលោកចូល !, អញ្ជើញពិសា ! ; . . . ។

                      ចំពោះក្សត្រិយ៍ ប្រើពាក្យថា ស្ដេច, យាង ក៏មាន ( តាមគួរដល់ដំណើរសេចក្ដី )
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រង់ស្ដេចទៅណាក្រាបទូល ? ; សូមស្ដេចព្រះករុណា . . .។

                      អញ្ជើញគ្រឿង នាំយកគ្រឿងដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រើប្រាស់ទៅដាក់ជិតព្រះអង្គ ។ ពួកអញ្ជើញគ្រឿង ពួកមហាតលិកអ្នកអញ្ជើញគ្រឿង ។ ល ។ ( គួរប្រយ័ត្នកុំនិយាយថា អន់ជើញ ឲ្យធ្លាប់មាត់ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. បុ. ) ម្ជុល
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ជុលទុកឲ្យគង់ ប្រាក់ក្នុងថង់ទុកឲ្យជា ប្រើខ្ញុំមើលចិត្តវា ទោះកាចជាមើលឲ្យស្ដែង ( សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជលី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អញ្ជលិ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជលិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អញ្ជលិ ឬប្រើជា អញ្ជលី ក៏មាន; សំ. អញ្ជលិ ) ក្រពុំម្រាមដៃ ( ទាំង ១០ ), ការផ្គុំម្រាមដៃទាំង ១០ គោរព : ប្រណម្យអញ្ជលី, លើកកំបង់អញ្ជលីប្រណម្យ ( ពាក្យកាព្យប្រើក្លាយកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ជុលី ក៏មាន : ប្រណម្យជុលី ដាក់លើសិរសី . . . ” ) ។ អញ្ជលិកម្ម ឬ —ករ ការធ្វើអញ្ជលី គឺការលើកក្រពុំម្រាមដៃទាំង ១០ សំពះគោរព ។ អញ្ជលិករណីយ ( —កៈរ៉ៈណី ) បុគ្គលដែលគួរឲ្យលើកអញ្ជលីសំពះគោរព ( បុគ្គលដែលគួរឲ្យគេចង់សំពះ ) : អរិយបុគ្គលជាអញ្ជលិករណីយ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជតៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អញ្ជចៗ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ម. ព. អញ្ជចៗ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជចៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានអាការដំណើរបន្ទន់ជង្គង់ជតៗខ្ពស់ៗទាបៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអញ្ជចៗ, រតអញ្ជតៗ; ដំណើរអញ្ជតៗ ( និយាយថា អញ្ចូចៗ ក៏មាន ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានអាការដំណើរបន្ទន់ជង្គង់ជតៗខ្ពស់ៗទាបៗ
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអញ្ជចៗ, រតអញ្ជតៗ; ដំណើរអញ្ជតៗ ( និយាយថា អញ្ចូចៗ ក៏មាន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជកធំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តិណជាតិ (ស្មៅ) ដើមកំណើតនៅប្រទេសជ្វា គេនាំគ្រាប់ដោយចៃដន្យយកទៅគ្រប់ប្រទេសក្តៅនានា។ ហេតុនេះ នៅស្រុកខ្លះ គេទុកដើមអញ្ជកធំជាស្មៅអាក្រក់ តែនៅកម្ពុជា គ្រូបុរាណ តែប្រើដើមស្មៅនេះផ្សំធ្វើថ្នាំព្យាបាលជំងឺទាស់ក្រោយសម្រាលកូន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ឆើល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានការលោតខ្ពស់ៗទាបៗខ្លីៗស្រាលៗ
ឧទាហរណ៍៖ លោតអញ្ឆើល, ក្អែកលោតអញ្ឆើលៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចូចៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានអាការដំណើរខ្ញូចៗស្មើៗ
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអញ្ចូចៗ; ដំណើរអញ្ចូចៗ ( ម. ព. អញ្ជចៗ ឬ អញ្ជតៗ ផង ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានអាការដំណើរខ្ញូចៗស្មើៗ
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអញ្ចូចៗ; ដំណើរអញ្ចូចៗ ( ម. ព. អញ្ជចៗ ឬ អញ្ជតៗ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលរាចឬហូររាក់រហែលៗ ( ចំពោះតែទឹក )
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកភ្លៀងរាចវាលស្រែអញ្ចាបៗ, ទឹកហូរអញ្ចាបៗ ( ពាក្យនេះកាលណាបើនិយាយផ្ទួនថា អញ្ចាបៗ មានន័យស្រដៀងគ្នានឹងពាក្យ អញ្ចាចៗ ដែរ ស្ទើរជាវេវចនៈនឹងគ្នា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចាញព្រះទន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា សាច់ធ្មេញ (អញ្ចាញធ្មេញ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចាញធ្មេញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា អញ្ចាញព្រះទន្ត

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចាញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្នាមក្រឡាញៗនៅបាតដៃបាតជើង, ម្រាមដៃម្រាមជើង
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ចាញដៃ, អញ្ចាញជើង ( លាយដៃ, លាយជើង ) ។

                      សាច់ដែលស្ទបស្រោបអវ:យវៈ ឬសាច់ដែលជ្រួញៗខ្ពស់ៗទាបៗស្រោបអវយវៈឯទៀត
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ចាញធ្មេញ, អញ្ចាញក្រចក ។

                     ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមតូច មែកសាងញ៉ាង ស្លឹករង្វើលៗ ផ្កាលឿង ផ្លែមូលៗស្ដួចខាងក្បាល សណ្ឋានកដប វេលាទុំមានសម្បុរលឿង ផ្លែចាស់ប្រើការធ្វើជាតំណាប់បាន
ឧទាហរណ៍៖ ដើមអញ្ចាញច្រើនដុះក្នុងទំនាប ឬ ក្នុងព្រៃរនាម ។

                     ចុល្លព្រឹក្សវល្លិវារឡើងលើរុក្ខជាតិជុតខាង មានបែកមែកសាខា មែកតូចៗ ដែលដុះចេញពីគល់មែកធំៗ អាចក្លាយទៅជាបន្លា។ ដើមនេះច្រើនដុះក្នុងព្រៃគុម្ពោត នៃទ្វីបអាស៊ីផ្នែកក្តៅ។ ផ្លែទុំគេចូលចិត្តបរិភោគណាស់។ គេឃើញមានតំណាប់ផ្លែលក់ក្នុងផ្សារ។ ស្លឹក និងមែកអញ្ចាញ សំបកជ័រស្អិតណាស់ គ្រូថ្នាំខ្មែរប្រើស្លឹក និងមែកដែលត្រាំទឹក ហើយធ្វើថ្នាំបន្ធូរការឈឺចាប់ពេលនោម ដោយមកពីជំងឺប្រមេះ។ ឫសអញ្ចាញសម្រាប់ធ្វើឱសថព្យាបាលការនោមមិនដឹងខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចាច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលរាចពាសពេញតែរាក់មើលឃើញស្ងាចត្រដាច ( ចំពោះតែទឹក )
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកជន់សាយចូលវាលអញ្ចាច, ភ្លៀងដក់ទឹកអញ្ចាចៗតាមវាលស្រែ, ទឹករាចអញ្ចាចៗ ( ប្រើជា ចិញ្ចាច ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា “ដែលមើលទៅឃើញទឹកសស្ងាចឬភ្លឺស្ងាច” ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ចង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទមានក្រឡាដូចមងតែមានដងទាំងពីរខាង សម្រាប់កាន់ដឹកវាត់ឲ្យជាប់មច្ឆជាតិក្នុងទឹកមានជម្រៅល្មមដើរបាន
ឧទាហរណ៍៖ ដឹកអញ្ចង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញាតកជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អញ្ញាតក + ជន ) មើលក្នុងពាក្យ អញ្ញាតកជន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បុសសព្វនាម
មានន័យថា ខ្ញុំ ( ជាអញ្ញត្រសព្ទ ) ។ ពាក្យសម្រាប់ហៅខ្លូនឯង ជាសម្ដីកូនក្មេង និយាយទៅរកកូនក្មេងផងគ្នា ឬមនុស្សចាស់និយាយទៅរកកូនក្មេង, និយាយទៅរកមនុស្សស្មើភាពដែលស្និទ្ធស្នាល ឬក៏អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូចដោយស្និទ្ធស្នាល
ឧទាហរណ៍៖ ឯងទៅចុះ អញមិនទាន់ទៅទេ ! ។

                       ខ្មែរបុរាណព្រេងនាយប្រើជាពាក្យខ្ពស់, មានពាក្យក្នុងសិលាចារឹកថា វ្រះកម្រតាងអញ ( —ក័ម-ម្រ៉ៈ— ) គឺព្រះតេជព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ ឬលោកអ្នកធំរបស់ខ្ញុំ ។ អញខ្ញុំ; អញខ្ញុំព្រះអង្គ; អញខ្ញុំម្ចាស់ ខ្ញុំ; ខ្ញុំព្រះអង្គ; ខ្ញុំម្ចាស់ ( ព. បុ. ប្រើតែក្នុងសម័យព្រេងនាយ ) ។ អញឯង ខ្ញុំឯង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈោសាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការស្ទង់មើល, ការស្ទង់មើលឲ្យដឹងទីបំផុត។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអជ្ឈោសាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈោកាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ទីវាលស្រឡះ; ទីវាលកណ្ដាលថ្ងៃ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈរក្នុងអជ្ឈោកាស។

                      ទីវាលស្រឡះឥតមានអ្វីបិទបាំង ហើយមានខ្យល់ចេញចូលបានងាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈេសនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការអញ្ជើញ, សម្ដីអញ្ជើញ; ការអារាធនា, ការនិមន្ដ, សម្ដីនិមន្ដ; ការអង្វរ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអជ្ឈេសនា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈុប្បាតបក្សី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា និករបក្សីដែលស៊ីសាច់ រស់ដោយសាច់ ដូចយ៉ាងសត្វខ្វែក ត្មាតជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈុប្បាតកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អជ្ឈុប្បាតក + សត្ត, < អធិ > អជ្ឈ + ឧប្បាតក ) សត្វបក្សីដែលរកស៊ីដោយការឆាបឆក់។
ឧទាហរណ៍៖ អក, ខ្លែង, ប្រមង់, រអាត, ស្ទាំង, . . . ជាអជ្ឈុប្បាតកៈ ឬជា អជ្ឈុបាតកសត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈុប្បាតកសត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អជ្ឈុប្បាតកៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈាស័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អជ្ឈាសយ < អធិ “សង្កត់” + អា-សយ “ដេកអាស្រ័យនៅ, ដេកក្រាញនៅ” , អធិ > អជ្ឈ; សំ. អធ្យាឝយ ) សភាវៈដែលដេកអាស្រ័យនៅក្នុងចិត្ត ( អធ្យាស្រ័យ ) គឺបំណង, ចំណង់ចិត្ត, ចំណុចចិត្ត; អារម្មណ៍ ( ម. ប្រ. , ច្រ. ប្រ. អធ្យាស្រ័យ ជាង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈាចារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការប្រព្រឹត្តកន្លងបញ្ញត្តិ, ការប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់; មារយាទអាក្រក់។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានអជ្ឈាចារគេពិបាកស្ដីថាណាស់ ។ វេវ. វីតិក្កម ឬ វីតិក្រម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈាចារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការប្រព្រឹត្តកន្លងបញ្ញត្តិ, ការប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់; មារយាទអាក្រក់។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានអជ្ឈាចារគេពិបាកស្ដីថាណាស់ ។ វេវ. វីតិក្កម ឬ វីតិក្រម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈត្តិកទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ទានដែលប្រព្រឹត្តទៅខាងក្នុង គឺការឲ្យទានខ្លួនឬឲ្យទានបុត្រភរិយាទៅស្មូម។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះវេស្សន្ដរទ្រង់ពេញព្រះទ័យនឹងធ្វើអជ្ឈត្តិកទាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ្ឈត្តសន្ដាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អជ្ឈត្ត + សន្ដាន; សំ. អធ្យាត្ម ) សន្ដានចិត្តរបស់ខ្លួន; វិស័យនៃខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ តាមអជ្ឈត្តសន្ដានរៀងខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជ៌ុន

មានន័យថា ( ម. ព. អរជុន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជីវិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា អវត្តមានភាវៈរស់ ឬសុចខុមប្រាណ ឬសារពាង្គកាយមានជីវិត។ ផ្នែកនៃសារពាង្គកាយរស់ ដែលពុំមានលទ្ធភាពយកមកបន្តពូជ ដាំ ឬចិញ្ចឹម ចាត់ទុកថាជាសមាសភាគអជីវិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជីរណា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការមិនស្រួលខ្លួនដោយមកពីអាហារមិនរលាយ ការចាក់ច្រាស់ដោយបរិភោគច្រើនហួសកម្រិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជសាទិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វចតុបាតដែលស្រដៀងនឹងពពែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជវីថិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវពពែ ( ព. ហ. ) ។ ល ។ (ម.ព. វីថិ បន្ថែម)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជនប្រទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អជន “ដែលឥតមនុស្ស; ស្ងាត់” + ប្រទេឝ ) ប្រទេសឥតមនុស្ស, ឋានស្ងាត់; ព្រៃសុទ្ធ, ព្រៃធំទុគ៌មស្ងាត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អជដាកាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អជដា “ដែលឥតមានអ្វីទើសទែង” + អាកាស ) អាកាសល្ហល្ហេវឬធ្លុងត្លេវ, អាកាសវាលធំធេងសន្លឹមលន្លឹមបែកផ្សែង។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្យល់អជដាកាស ខ្យល់ទ្រទឹក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆិនទ្រព្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា  វត្ថុដែលដណ្តើមបានមកពីសត្រូវ វត្ថុដែលចោរលួច ប្លន់យកបានទៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆិទ្រព្រឹត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. —វ្ឫត្តិ; បា. អច្ឆិទ្ទវុត្តិ ) ការប្រព្រឹត្តមិនដាច់, ដំណើរធ្វើការងារជាប់ជានិច្ច ( ច្រើននិយាយតែពីការល្អ)។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានអច្ឆិទ្រព្រឹត្តិតែងបានសម្រេចប្រយោជន៍សមតាមបំណង។ ព. កា. ថា : អច្ឆិទ្រព្រឹត្តិ ជនជាបណ្ឌិត ពេញចិត្តរាល់ប្រាណ រមែងកាន់យក ពុំឲ្យខាតខាន ព្រោះនាំឲ្យបាន ប្រយោជន៍ខ្ពង់ខ្ពស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆិទ្ទវុត្តី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកដែលប្រព្រឹត្តធ្វើការងារជាប់ជានិច្ច; អ្នកប្រព្រឹត្តសេចក្ដីល្អជានិច្ច ( បើស្ត្រីជា អច្ឆិទ្ទវុត្តិនី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆិទ្ទវុត្តិនី

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អច្ឆិទ្ទវុត្តី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆាវ័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អច្ឆាវទ៑ ) គោរព, ធ្វើឬសម្ដែងសេចក្ដីគោរព; គំនាប់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការសម្ដែងសេចក្ដីគោរព; ការគំនាប់។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអច្ឆាវ័ទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆាទភណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អច្ឆាទនៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆាទនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អច្ឆាទន; សំ. អាច្ឆាទ ឬ អាច្ឆាទន ) គ្រឿងបិទបាំងរាងកាយ គឺសំពត់ស្លៀកដណ្ដប់, គ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់គ្រប់យ៉ាង, សម្លៀកបំពាក់។
ឧទាហរណ៍៖ —ខ្វះអច្ឆាទភណ្ឌ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អច្ឆរិយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ​វត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វត្ថុ​ដែល​គួរ​កោត​សរសើរ, វត្ថុ​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ស្ងើច​ក្រៃ​ពេក ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ​មនុស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្ស​អស្ចារ្យ, មនុស្ស​ឧត្ដម​បំផុត​ឥត​មាន​ពីរ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​សព្វញ្ញុ​ពុទ្ធ​ជា​អច្ឆរិយ​មនុស្ស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ​មនុស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្ស​អស្ចារ្យ, មនុស្ស​ឧត្ដម​បំផុត​ឥត​មាន​ពីរ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​សព្វញ្ញុ​ពុទ្ធ​ជា​អច្ឆរិយ​មនុស្ស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ​បុគ្គល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុគ្គល​អស្ចារ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ​ការណ៍ ឬ–ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការណ៍ ឬ​ហេតុ​ជា​អស្ចារ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយវត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វត្ថុដែលគួរឱ្យពិតពិលរមិលមើល ដែលគួរកោតសរសើរ ស្ញប់ស្ញែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយគតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគួរពិតពិលរមិលមើល ដែលគួរកោតសរសើរស្ញប់ស្ញែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អាឝ្ចយ៌ ) ដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក; ដែលគួរទះដៃស្ងើចសរសើរ; ដែលគួរស្ញែងក្រៃពេក ( អស្ចារ្យ ) ។ អច្ឆរិយការណ៍ ឬ —ហេតុ ការណ៍ឬហេតុជាអស្ចារ្យ ។ អច្ឆរិយបុគ្គល បុគ្គលអស្ចារ្យ ។ អច្ឆរិយបុរស បុរសអស្ចារ្យ ។ អច្ឆរិយមនុស្ស មនុស្សអស្ចារ្យ, មនុស្សឧត្តមបំផុតឥតមានពីរ : ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធជាអច្ឆរិយមនុស្ស ។ អច្ឆរិយវត្ថុ វត្ថុដែលគួរកោតសរសើរ, វត្ថុដែលគួរឲ្យស្ងើចក្រៃពេក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆរា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អប្សរស៑ ) ស្រីអប្សរ, ស្រីសួគ៌ ។ អច្ឆរាទេពី ឬ —ទេវី ( ព. ប្រ. ) ទេពីមានលម្អដូចជាស្រីអប្សរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ឆន្នបុប្ផាណ្ឌជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អនុសាខានៃរុក្ខជាតិ ដែលមានអង្គសម្រាប់បន្តពូជមើលឃើញនៅខាងក្រៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ច័យទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទ្រព្យសម្បត្តិដែលបានមក ដោយសំបុត្រអំណោយ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សំបុត្របណ្ដាំដែលផ្ដាំឱ្យចែកទ្រព្យមរតកណាមួយទៅឱ្យជនណាម្នាក់ ឬច្រើននាក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលប្រញឹកប្រញាប់, រវៀសរវៃ, រួសរាន់, ភ្លាមៗ; ដែលខុសប្រក្រតី ។ អច្ចេកចីវរ ចីវរដែលទាយករវៀសរវៃចាត់ចែងប្រគេនបព្វជិត ព្រោះគេឃើញការមិនទៀងនៃជីវិតរបស់គេ ( ព. វិ. ពុ. ) ។ អច្ចេកទាន ទានដែលគេរវៀសរវៃឲ្យ ព្រោះគេឃើញថា ជីវិតរបស់គេមិនទៀង ។ អច្ចេកយាត្រា យាត្រារូសរាន់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អច្យុត ) ដែលឥតកម្រើក; ខ្ជាប់ខ្ជួន; នឹងធឹង ។ ន. ព្រះនិព្វាន; អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ខ្ជាប់ខ្ជួន, អ្នកមានចិត្តនឹងធឹង វិស្ណុ ។ អច្ចុតតាបស ឬ —ឥសី, —ឫសី តាបសឬឥសីអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ខ្ជាប់ខ្ជួន ( នាមឥសីមួយរូបក្នុងរឿងមហាវេស្សន្ដរជាតក ដែលជូជកបញ្ឆោតឲ្យប្រាប់ផ្លូវទៅចួបនឹងព្រះវេស្សន្ដរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចាសន្នភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈអ្វីៗ ដែលនឹងគំរាមកំហែងដល់អនាគត ដែលនឹងកើតមាននៅពេលយ៉ាងខ្លីបំផុត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចាសន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគំរាមគំហែងក្នុងអនាគតយ៉ាងខ្លី ដែលនឹងមានមកនៅពេលខាងមុខយ៉ាងខ្លី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចានុរោធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការលុតក្រាបហួសហេតុ លក្ខណៈរបស់បុគ្គលជាអ្នកលុតក្រាបហូសហេតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចន្តិកជន,​ -បុគ្គល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនជាអ្នកពេញចិត្តនឹងគំនិត ឬមតិ ដែលជ្រុលហួសប្រមាណ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អច្ចន្តភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលតាំងនៅខាងចុងបំផុត ដែលជ្រុល ហួសប្រមាណ (ម.ព កោដិភាគ បរាកោដិ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចៃតន្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អចៃដន្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចៃដន្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អចៃតន្យ ) ដំណើរមិនបណ្ដាលឲ្យគិតឃើញ, ការបាំងគំនិត ឬការនាំឲ្យបាំងគំនិត។
ឧទាហរណ៍៖ ដំណើរនុះជាអចៃដន្យ ។ ព. ផ្ទ. ចៃដន្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចេស្ដា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អចេឞ្ដា ) ដំណើរឥតចេស្ដា គឺដំណើរទន់ខ្សោយ, អស់កម្លាំង, អស់ការប្រឹងប្រែង; ដំណើរកម្រើកអវយវៈមិនកើត។
ឧទាហរណ៍៖ ព. កា. ថា បណ្ឌិតលោកថា រីអចេស្ដា នាំចិត្តនិងកាយ ឲ្យអន់ទន់ខ្សោយ រាយមាយរសាយ កិច្ចការទាំងឡាយ រមែងកើលគាំង ។ ព. ផ្ទ. ចេស្ដា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចេលក៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អចេលកៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចេលកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អចេលក ) អ្នកមិនស្លៀកសំពត់ គឺអ្នកបួសពួកតិរ្ថិយដែលតមមិនស្លៀកសំពត់ ដោយប្រកាន់តាមលទ្ធិថាការប្រព្រឹត្តដូច្នេះ ជាគ្រឿងកម្ចាត់សេចក្ដីលោភជាដើម ( អ្នកបួសអាក្រាត )។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកអចេលកៈមានតែក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ( ម. ព. ទិគម្ពរ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរ​និវាសី អចិរ​និវាសី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​នៅ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន; ភ្ញៀវ​ដែល​មក​នៅ​សម្នាក់​មួយ​ពេល​ពីរ​ពេល (បើ​ស្ត្រី​ជា អចិរ​និវាសិនី) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរ​និវាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​នៅ​មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន; ការ​នៅ​សម្នាក់​ឬ​នៅ​សម្រាក​ភ្លាម​ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរ​ទ្យុតិ, អចិរប្បភា, –ប្រភា, –ភាស ឬ អចិរាភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជោតិ​ភាព​ដែល​មាន​ពន្លឺ​ ឬ​រស្មី​មិន​យូរ គឺ​មាន​ពន្លឺ​ភ្លែត​ៗ​បាត់ (ផ្លេកបន្ទោរ, មហារីក ឬ​ស្វា​ញាក់​ចិញ្ចើម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរ​កាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាល​ ឬ​វេលា​មិន​យូរ, ពេល​ខ្លី (ព. ផ្ទ. ចិរ​កាល ឬ ចីរ​កាល)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរា —

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អចិរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរដ្ឋិតិ ឬ –ស្ថិតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ការ​ឋិត​នៅ​ ឬ​តាំង​នៅ​មិន​យូរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរដ្ឋិត ឬ –ស្ថិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ឋិត​នៅ​ឬ​តាំង​នៅ​មិន​យូរ។
ឧទាហរណ៍៖ របស់​អចិរដ្ឋិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរ —

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អចិរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលមិនយូរ, ឆាប់, ភ្លាមៗ; ដែលមិនឋិតថេរ ។ អចិរកាល កាលឬវេលាមិនយូរ, ពេលខ្លី ( ព. ផ្ទ. ចិរកាល ឬ ចីរកាល ) ។ អចិរដ្ឋិត ឬ —ស្ថិត ( —រ៉ាត់-ឋិត ឬ —រ៉ាស់-ស្ថិត ) ដែលឋិតនៅឬតាំងនៅមិនយូរ : របស់អចិរដ្ឋិត ។ អចិរដ្ឋិតិ ឬ —ស្ថិតិ ( —រ៉ាត់-ឋិ-តិ ឬ —រ៉ាស់-ស្ថិ-តិ ) ការឋិតនៅឬតាំងនៅមិនយូរ ។ អចិរទ្យុតិ, អចិរប្បភា, —ប្រភា, —ភាស ឬ អចិរាភា ( —ទ្យុត, —រ៉ាប់-ប៉ៈ ឬ ប្រៈ —, —រ៉ា — ) ជោតិភាពដែលមានពន្លឺឬរស្មីមិនយូរ គឺមានពន្លឺភ្លែតៗបាត់ ( ផ្លេកបន្ទោរ, មហារីក ឬ ស្វាញាក់ចិញ្ចើម ) ។ អចិរនិវាស ការនៅមិនយូរប៉ុន្មាន; ការនៅសម្នាក់ឬនៅសម្រាកភ្លាមៗ ។ អចិរនិវាសី អ្នកដែលនៅមិនយូរប៉ុន្មាន; ភ្ញៀវដែលមកនៅសម្នាក់មួយពេលពីរពេល ( បើស្ត្រីជា អចិរនិវាសិនី )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិន្ត្រៃយ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អចិន្តេយ្យ; សំ. អចិន្ត្យ, អចិន្តនីយ ) ដែលពុំគួរគិត, ដែលពុំអាចគិតឃើញ, ដែលហួសវិស័យគំនិត ( បើទុកជាខំប្រឹងគិតយ៉ាងណា ក៏ពុំអាចឃើញដោយសព្វគ្រប់បាន )

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ ឬដំណើរដែលពុំគួរគិត ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា “មិនចេះអស់ មិនចេះហើយឬរកទីចប់គ្មាន” ក៏មាន, ថា “ជានិច្ច” ក៏មាន
ឧទាហរណ៍៖ ដំណើរនេះជាអចិន្ត្រៃយ៍; ទៅមកជាអចិន្ត្រៃយ៍ ។

                    ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា អចិន្ត្រៃយ៍ មាន ៤ យ៉ាងគឺ វិស័យរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, វិស័យនៃឈាន, ផលនៃកម្ម, ការគិតអំពីលោក ឬ គំនិតនៃសត្វលោក ( ទាំង ៤ យ៉ាងនេះជាដំណើរហួសវិស័យគំនិត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិន្ត្រៃយភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាព រយៈកាលដែលតែងប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច (ម.ព. និច្ចការ -កាល ​ និត្យភាព)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិន្ត្រៃយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលតាំងនៅជានិច្ចកាល ឥតលស់ពេលវេលា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិន្តា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) ការនឹកពុំឃើញ, ការនឹកពុំដល់; ដំណើរពុំបានជាចាប់ភ្លឹក; ការឥតគំនិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិន្តបុគ្គល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុគ្គលជាអ្នកមានគំនិតរវើរវាយ តាមតែខ្លួនគិតឃើញ ហើយចេះតែធ្វើទៅ ទោះបីមិនបានសម្រេចដូចបំណងក៏ដោយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា បុគ្គលជាអ្នកមានគំនិតរវើរវាយ តាមតែខ្លួនគិតឃើញ ហើយចេះតែធ្វើទៅ ទោះបីមិនបានសម្រេចដូចបំណងក៏ដោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្តិភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អចិត្តិ ) ភាវៈឬដំណើរភ្លេចស្មារតី, ការភ័ន្ដស្មារតី; ដំណើរស្រឡាំងកាំង ។ ព. កា. សម្រាប់ឲ្យប្រុងស្មារតី។
ឧទាហរណ៍៖ អចិត្តិភាព តែងមានដរាប ព្រោះក្ដីប្រមាទ ទ្វេធ្វេសស្មារតី មិនខំសង្វាត បណ្ដោយឲ្យឃ្លាត រវាតការចាំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្តក—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អចិត្តកៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្តក​ទោស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទោស​ដែល សូម្បី​ឥត​ក្លែង​ធ្វើ​សោះ ក៏​ត្រូវ​តែ​មាន (ព្រោះ​កន្លង​បញ្ញត្តិ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្តក​កម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អំពើ​ដែល​ភ្លាត់​ភ្លាំង​ធ្វើ​ដោយ​ឥត​ក្លែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្តកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អចិត្តក ) ដែលមិនប្រកបដោយចិត្ត គឺដែលឥតមានបំណង, ដែលមិនក្លែង : សិក្ខាបទនេះជាអចិត្តកៈ ( ព. វិ. ពុ. ) ។ ព. ផ្ទ. សចិត្តកៈ ។ អចិត្តកកម្ម អំពើដែលភ្លាត់ភ្លាំងធ្វើដោយឥតក្លែង ។ អចិត្តកទោស ទោសដែល សូម្បីឥតក្លែងធ្វើសោះ ក៏ត្រូវតែមាន ( ព្រោះកន្លងបញ្ញត្តិ )។ អចិត្តកាបត្តិ ( បា. < អចិត្តក + អាបត្តិ ) អាបត្តិដែលភិក្ខុ ទោះបីឥតក្លែងធ្វើសោះ ក៏គង់តែត្រូវ ( ព្រោះកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្តកាបត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អចិត្តក + អាបត្តិ) អាបត្តិ​ដែល​ភិក្ខុ ទោះ​បី​ឥត​ក្លែង​ធ្វើ​សោះ ក៏​គង់​តែ​ត្រូវ (ព្រោះ​កន្លង​ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ល្ងង់, ខ្លៅ : មនុស្សអចិត្ត; បើស្ត្រីជា អចិត្តា ( ព. កា. ) ។ អចិត្ត ! ល្ងង់ ! ទើងមើង ! ។ អចិត្តជន ឬ —បុគ្គល ជនឬបុគ្គលល្ងង់, មនុស្សខ្លៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អចល )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល​វត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អសង្ហារិម​វត្ថុ, អចល​ភណ្ឌ (ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​ជា អចលន​វត្ថុ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល​រដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រដ្ឋ​សុខ​ស្ងប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល​ភណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភណ្ឌៈ​ដែល​លើក​យក​ទៅ​ណា​ពុំ​រួច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល​ចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្ត​នឹង, ចិត្ត​នឹងធឹង; ចិត្ត​ស្ងប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល​គ្រាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្ត​នឹង, ចិត្ត​នឹងធឹង; ចិត្ត​ស្ងប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ប្រឹថពី, ពសុធា, ផែនដី ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ សព្វសត្វធម្មតា នៅលើអចលា មហាប្រឹថពី សឹងមានបំណង ប៉ងឲ្យមានក្ដី- សុខរាល់រាត្រី មិនឲ្យអាប់អន់ ។ ខ្លះបែរជាឃ្វាង ធ្វើខុសច្រងាង ស្លើតស្លក់ស្លោស្លន់ យល់ខុសជាត្រូវ ដើរតាមផ្លូវភ័ន្ដ ពុទ្ធារហន្ត ប្រដៅពុំកើត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលស្សទ្ធា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ជឿ​ស៊ប់​ឥត​ងាក​បែរ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលន—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អចលនៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អចលន ) ការមិនកក្រើក, មិនកម្រើក, មិនរំភើប; ការស្ងប់ ។ អចលនភាព ភាវៈមិនកម្រើក ។ អចលនវត្ថុ ( អៈចៈល៉ៈន៉ៈវ័ត-ថុ ) មើលក្នុងពាក្យ អចល ( គួរប្រើជា អចលវត្ថុ វិញ ព្រោះ អចល ជា គុ., អចលន ជា ន. , ដែលពុំគួរផ្សំជាមួយនឹងវត្ថុ ជា ន. ដែរ, ឬប្រើ អសង្ហារិមវត្ថុ វិញក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនវត្ថុឯកទេសកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថុ
មានន័យថា អចលនវត្ថុមួយប្រភេទ ដែលមានលក្ខណៈកម្រ និងមានលក្ខណៈពិសេសពីធម្មជាតិតែមួយគត់ ដែលតម្រូវឱ្យការរៀបចំ និងការស្ថាបនាឡើងនូវទម្រង់សំណង់ ឬអគារដើម្បីឱ្យស្របទៅនឹងលក្ខណៈពិសេសរបស់វា រួមទាំងការកំណត់ទំហំ ទីតាំង និងការបំពាក់បរិក្ខារ និងគ្រឿងបង្គុំផ្សេងៗ។ អចលនវត្ថុទាំងនោះ រួមមាន៖ រោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងកាត និងកន្លែងផលិតសារធាតុគីមី រោងចក្រថាមពលអគ្គិ-សនី រោងចក្រផលិត និងដំឡើងនាវា គ្រឿងបង្គុំឯកទេសសម្រាប់ផលិតកម្ម ទីធ្លាសាធារណៈរបស់រដ្ឋ ព្រះវិហារ និងសារមន្ទីរ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនវត្ថុពីភ័ព្វវាសនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា វត្ថុដែលជាប់នឹងដី ឬបញ្ចូលជាមួយសំណង់ទាំងឡាយដែលមិនអាចបំបែកចេញបាន ដោយមិនធ្វើឱ្យមានការខូចខាត ឬមិនដូរសភាពដើម ដូចជាដើមឈើឧបករណ៍តែងលម្អជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនវត្ថុពីកំណើត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ដីធម្មជាតិ ដូចជា ដីព្រៃឈើ ដីកាប់រាន ដីដាំដុះ ដីទុកទំនេរ ឬមិនអាចដាំដុះ ដីលិចទឹកដោយទឹកនៅនឹង ឬទឹកហូរ និងសំណង់ ឬការរៀបចំទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅជាប់មួយកន្លែង កើតឡើងដោយអំពើរបស់មនុស្ស ហើយមិនអាចរំកិល ឬផ្លាស់ប្ដូរកន្លែងបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត