Author: videoslearning.com

អចលនវត្ថុតាមការកំណត់របស់ច្បាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សិទ្ធិភណ្ឌិកទាំងឡាយលើអចលនវត្ថុ និងចលនវត្ថុទាំងឡាយ ដែលបានកំណត់ដោយច្បាប់ជាអចលនវត្ថុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនវត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ, ឧហ្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថុ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. អចលនវត្ថុពីកំណើត អចលនវត្ថុពីភ័ព្វវាសនា និងអចលនវត្ថុតាមការកំណត់របស់ច្បាប់។ ២. ដី និងវត្ថុផ្សេងៗ រួមបញ្ចូលទាំងអ្វីគ្រប់យ៉ាងនៅលើដី និងក្រោមដី និងតាំងនៅ ឬភ្ជាប់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ទៅនឹងដីនោះ ទោះបីជាកើតឡើងដោយធម្មជាតិ ឬកើតឡើងដោយមនុស្សក៏ដោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនទ្រព្យមួយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា អចលនទ្រព្យដែលមានឯកសារសម្គាល់អចលនទ្រព្យមួយ ដូចជា៖ ប័ណ្ណសម្គាល់សិទ្ធិ ឬប័ណ្ណសម្គាល់សិទ្ធិកាន់កាប់អចលនវត្ថុ ឬវិញ្ញាបនបត្រសម្គាល់ម្ចាស់អចលនវត្ថុ ដែលចេញដោយរដ្ឋបាលសុរិយោដី ឬឯកសារពាក់ព័ន្ធនឹងការកាន់កាប់អចលនទ្រព្យដែលបញ្ជាក់ដោយអាជ្ញាធរឃុំសង្កាត់ ឡើងទៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលនទ្រព្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ដី ផ្ទះ អគារ និងសំណង់ផ្សេងៗ ដែលសង់ភ្ជាប់នឹងដីនោះ។ ២. ដី ផ្ទះ អគារ និងសំណង់ផ្សេងៗ ទោះបីបានចុះបញ្ជី (មានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ) ឬមិនបានចុះបញ្ជី (គ្មានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិ) ក្តី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចលកម្មហិរញ្ញវត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ការវិនិយោគលើមូលបត្រ ឬមូលបត្រដែលបានមកពីការចូលរួមទុនជាមួយសហគ្រាស ឬក្រុមហ៊ុន។ អចលកម្មហិរញ្ញវត្ថុនេះ ជាទ្រព្យសកម្មហិរញ្ញវត្ថុថេរមិនចរន្ត។ ទ្រព្យសកម្មហិរញ្ញវត្ថុ ដែលជាអចលកម្មហិរញ្ញវត្ថុ រួមមាន មូលបត្រគ្រប់ប្រភេទទាំងអស់ វិញ្ញាបនបត្រផ្ញើប្រាក់ ប័ណ្ណសន្យារ៉ាប់រង ផលបត្រពាណិជ្ជកម្ម ប័ណ្ណសងតាមបញ្ជា រូបិយណត្តិ និងមូលប្បទានបត្រជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលមិនកម្រើក, មិនកក្រើក, មិនរំភើប; នឹង, នឹងធឹង, នឹងនៅ; ស្ងប់ ។ ន. ភ្នំ ។ អចលគ្រាម ស្រុកដែលស្ងប់ឥតរបះរបោរ, ស្រុកដែលមានសន្តិសុខ ។ អចលចិត្ត ចិត្តនឹង, ចិត្តនឹងធឹង; ចិត្តស្ងប់ ។ អចលភណ្ឌ ភណ្ឌៈដែលលើកយកទៅណាពុំរួច ។ អចលរដ្ឋ រដ្ឋសុខស្ងប់ ។ អចលវត្ថុ អសង្ហារិមវត្ថុ, អចលភណ្ឌ ( ខ្មែរច្រើនប្រើជា អចលនវត្ថុ ) ។ អចលស្សទ្ធា ( អៈចៈល៉័សស័ត-ធា ) ការជឿស៊ប់ឥតងាកបែរ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អចរណភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អចរណ + ភាវ ) ការដើរទៅមកមិនកើត; ការទៅមករកគ្នាពុំបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្អែល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា យកដៃពាល់ត្រដុសស្រាលៗរឿយៗ ឬស្ទាបច្បូតចុះច្បូតឡើងស្រាលៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្អែលខ្នង មាតាអង្អែលបុត្រ ( ម. ព. បបោសអង្អែល និង ស្ទាប ផង )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់បរាមាសៈ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្ស ឬ អង្សៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស​ហារក ឬ –ហារី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ក​ធ្វើ​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ដោយ​ការ​លី ​ឬ​រែក, ពុន, សែង ។ (បើ​ស្ត្រី​ជា អង្ស​ហារិកា ឬ –ហារិនី) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស​ហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​នាំ​អ្វី​ៗ​ទៅ​មក​ដោយ​ស្មា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស​ភារៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទម្ងន់​ដែល​ត្រូវ​នាំ​ទៅ​មក​ដោយ​ស្មា គឺ​អ្វី​ៗ​ដែល​មាន​ទម្ងន់​ត្រូវ​លី, រែក, ពុន, សែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស​ភណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿង​លី, រែក, ពុន, សែង (ហៅ អង្សិណក​ភណ្ឌ ក៏​បាន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស​កូដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចង្កួយ​ស្មា (រ. ស.)។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​អង្ស​កូដ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស័ក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អំស ” ស្មា “, អំសក ឬ អំសិក “ដែលទាក់ទងឬជាប់ដោយស្មា ” ) កាសាវពស្ត្រមួយយ៉ាងសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកសម័យសព្វថ្ងៃពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងព័ទ្ធមកក្រោមក្លៀកខាងស្ដាំ ប្រើជាទ្រនាប់ញើសពីខាងក្នុងឧត្តរាសង្គ, ជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ឬបរិក្ខារពិសេស ប្រើក៏បាន មិនប្រើក៏បាន ព្រោះគ្រឿងបរិក្ខារនេះ ពុំមែនជាពុទ្ធានុញ្ញាតទេ . . . ដូចគ្នានឹង វត្ថពន្ធទ្រូង ដែរ ប្រើក៏បាន មិនបាច់ប្រើក៏បាន ជាចីវររាប់ចូលក្នុង បរិក្ខារចោឡៈ ដែលអដ្ឋកថាប្រាប់ថា បព្វជិតប្រើច្រើនប៉ុន្មានក៏បាន ឥតមានកំហុសទេ ( ព. វិ. ពុ. ) ។ ម. ព. វត្ថពន្ធ ផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្សៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អង្ស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្សុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អំសុ; សំ. អំឝុ ) រស្មី ។ អង្សុមន្ដ ( —ម៉ន់ ) ឬ អង្សុមាលី អ្នកមានរស្មី ឬអ្នកមានកម្រងរស្មី ( ព្រះអាទិត្យ ) ។ អង្សមាលា កម្រងរស្មី, ខ្សែរស្មី។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្សិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អំសិក ) ដែលទាក់ទងឬជាប់ដោយស្មា, ដែលនាំយកទៅមកដោយស្មា; អ្វីៗដែលត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង ។ អង្សិកភណ្ឌ ( ម. ព. អង្សភណ្ឌ ក្នុងពាក្យ អង្ស ឬ អង្សៈ ) ។ អង្សិកវត្ថុ វត្ថុដែលត្រូវលីឬរែក, ពុន, សែង។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. អំសិក ) ដែលទាក់ទងឬជាប់ដោយស្មា, ដែលនាំយកទៅមកដោយស្មា; អ្វីៗដែលត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង ។ អង្សិកភណ្ឌ ( ម. ព. អង្សភណ្ឌ ក្នុងពាក្យ អង្ស ឬ អង្សៈ ) ។ អង្សិកវត្ថុ វត្ថុដែលត្រូវលីឬរែក, ពុន, សែង។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្សាអង់គេ្លស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា កត្តានៃភាពរឹងនៃទឹកស្មើទៅនឹង ១ ផ្នែកនៃកាល់ស្យូមកាបូណាត និង ៧០,០០០ផ្នែកទឹក។ គេហៅម្យ៉ាងទៀតថា អង្សាជលារក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្សាកំណើត

មានន័យថា ( ម. ព. អង្សា ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អំស ) ស្មា ( រ. ស. ) ព្រះអង្សា ស្មាក្សត្រិយ៍ ( ម. ព. អង្ស ឬ អង្សៈ ផង )។(                              សំ. អំឝ; បា. អំស ) ភាគ, ចំណែក; ភាគនៃមុមឬជ្រុង; មាត្រារង្វាស់មុមឬជ្រុង ។ ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់ល្វែងរាសី . . . ( ៣០ អង្សាជា ១ រាសី, ១២ រាសីជា ១ រាសិចក្រ ឬ ១ចក្ររាសី មាន ៣៦០ អង្សា . . . ។ ម. ព. រាសិចក្រ និង រាសី ផង ) ។ កម្រិតគំនូសលេខលើប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់មើលនូវធាតុក្ដៅត្រជាក់ជាដើម

ឧទាហរណ៍៖ កម្ដៅឡើងដល់ ៤០ អង្សា ។

                     ពាក្យហៅថ្ងៃទាំង ៧ តាំងពីអាទិត្យដល់សៅរ៍ ដែលតម្រូវនឹងឆ្នាំកំណើតតាមជតារបស់មនុស្ស ( តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍ ) ហៅថា អង្សា ឬ អង្សាកំណើត គឺតម្រូវដោយកំណត់ថា ឆ្នាំជូតនិងឆ្នាំមមែ អង្សាអាទិត្យ; ឆ្នាំឆ្លូវ, វក អង្សាចន្ទ្រ; ឆ្នាំខាល, រកា អង្សាអង្គារ; ឆ្នាំថោះ, ច អង្សាពុធ; ឆ្នាំរោង, កុរ អង្សាព្រហស្បតិ៍; ឆ្នាំម្សាញ់ អង្សាសុក្រ; ឆ្នាំមមី អង្សាសៅរ៍; តាមចាស់ៗ ធ្លាប់ចំណាំមកថា មនុស្សចាស់ជរា ដល់វេលានឹងស្លាប់ ច្រើនតែស្លាប់ក្នុងថ្ងៃអង្សារបស់ខ្លួនឬក្នុងថ្ងៃដើមអង្សា ( មុនថ្ងៃអង្សា១ថ្ងៃ ) ឬក៏ក្នុងថ្ងៃចុងអង្សា ( ក្រោយថ្ងៃអង្សាមួយថ្ងៃ ), មិនសូវលើសខ្វះឆ្ងាយពីនេះប៉ុន្មានទេ ( ម. ព. ជតា ផង ) ។ ( ម. ព. អង្សា ន. ) ។
កម្រិតលេខដែលគូសលើប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់ឱ្យដឹងធាតុក្រៅ ត្រជាក់ មានឧណ្ហមាត្រជាដើម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ១. រង្វាស់នៅលើមាត្រដ្ឋានសីតុណ្ហភាព។
២. ខា្នតមួយសំរាប់វាស់ភាពរឹងនៃទឹក ដូចជាកំរិតអង់គេ្លសឬកា្លក កំរិត បារាំង និងកំរិតអាលឺ្លម៉ង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អំស ) ស្មា ។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា អង្សា; ( រ. ស. ) : ព្រះអង្សា ស្មាក្សត្រិយ៍ ។ អង្សកូដ ចង្កួយស្មា ( រ. ស. ) : ព្រះអង្សកូដ ។ អង្សភណ្ឌ គ្រឿងលី, រែក, ពុន, សែង ( ហៅ អង្សិកភណ្ឌ ក៏បាន ) ។ អង្សភារៈ ទម្ងន់ដែលត្រូវនាំទៅមកដោយស្មា គឺអ្វីៗដែលមានទម្ងន់ត្រូវលី, រែក, ពុន, សែង ។ អង្សហារ ការនាំអ្វីៗទៅមកដោយស្មា ។ អង្សហារក ( —រ៉ក់ ) ឬ —ហារី អ្នកធ្វើការចិញ្ចឹមជីវិតដោយការលីឬរែក, ពុន, សែង ។ ( បើស្ត្រីជា អង្សហារិកា ឬ —ហារិនី )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្វែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា វែងឆ្ងាយណាស់ហើយ។
ឧទាហរណ៍៖ យូរអង្វែង, កាលអង្វែង, របស់អង្វែង, អង្វែងឆ្នាំហើយ; សូមឲ្យបានប្រកបដោយសេចក្ដីសុខអស់កាលជាអង្វែងទៅ!

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្វរករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា លើកដៃសំពះអង្វរឲ្យគេអាណិត; អង្វរងោចៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ឯងខុសហើយ ត្រូវតែអង្វករគេទៅ ! ( ម. ព. ករ ផង )។

                      សុំដោយទទូច ដោយលន់តួសំពះគេឱ្យអាណិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្វរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ប្រើជា អ្ចនវ្ចន អ. ថ. អន់វ៉ន ) ពោលពាក្យលំអុតទទូចបន្ទន់ចិត្ត ឲ្យអាណិត, ឲ្យចុះសម្រុង, ឲ្យយល់ព្រម តាមបំណងរបស់ខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ អង្វរឲ្យយល់ព្រមតាម, អង្វរឲ្យលែងប្រកាន់ទោស ។ អង្វរចិត្ត សូមឲ្យចុះចិត្តតាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រែដែក, ទៀនងំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចុល្លព្រឹក្សមួយប្រភេទកម្ពស់ ១-៨ ម ដុះក្នុងព្រៃជ្រៅច្រើនលើភ្នំ ក្នុងឥណ្ឌូចិន នៅស្រុកខ្មែរ អង្រែដែកមានជាច្រើនក្នុងព្រៃភ្នំបូកគោមុនឡើងដល់លើកំពូល។ គេនាំដើមអង្រែដែកលក់នៅបរទេស គេចូលចិត្តដាំជាលំអក្នុងសួន ឬក្នុងផ្ទះ។ ដើមនេះមានរាងជាបំពង់ក្រាស់ មានស្លឹកវែងៗ ដុះជាចាំបាច់នៅចុងមែក និងនៅលលើថ្នាំងនីមួយៗ។ សរសៃស្លឹកចាស់ៗអាចត្បាញជាអង្រឹងបាន។ គ្រូថ្នាំខ្មែរយកដើមកាត់កង់ៗ ត្រាំស្រា ធ្វើថ្នាំលើកកម្លាំង និងជាថ្នាំប៉ូវ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រែដែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងម្នាស់តែក្រាស់ៗ សម្បុរប្រផេះឥតបន្លា ។

                      ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាគូគ្នានឹងដើមត្បាល់ដែក។

ឧទាហរណ៍៖ ដើមអង្រែដែក ។ ដើមត្បាល់ដែកនិងអង្រែដែក តាមតម្រាពេទ្យសម័យបុរាណថា ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគបានច្រើនយ៉ាង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់សម្រាប់បុកទង្គិចទៅក្នុងត្បាល់។
ឧទាហរណ៍៖ អង្រែបុកស្រូវ, អង្រែត្បាល់ថ្ម, អង្រែត្បាល់ជាន់ ។ ព. ប្រ. ថា : សត្វទាំងឡាយរមែងទង្គុកទង្គិចដោយសេចក្ដីទុក្ខដូចជាអង្រែនិងត្បាល់ ។ ព. កា. ពន្យល់ឲ្យមនុស្សស្គាល់ក្ដីទុក្ខដែលទង្គុកទង្គិចដូចអង្រែនិងត្បាល់ថា : អង្រែនិងត្បាល់ ប្រតាប់ប្រញាល់ ទង្គិចឥតស្ងួន ប្រៀបដូចពួកសត្វ រងទុក្ខផ្ទួនៗ រាល់រូបរាល់ខ្លួន ចៀសវាងមិនផុត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រៀតនឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ទៀបនឹង, ជិតនឹង, រកកល់នឹង, វិះនឹង, ហៀបនឹង, ស្ទើរនឹង។
ឧទាហរណ៍៖ អង្រៀតនឹងបាន, អង្រៀតនឹងស្លាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រួន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យរញ្ជួយ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្រួនមែកឈើ ( និយាយថា អង្រន់ ក៏មាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រូស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែកមានបន្លាខ្លីៗសម្រាប់ប្រើការរូស; ហៅឲ្យពេញថា ដែកអង្រូស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមូលៗ មានរាងក្រឡូម តូចខាងមាត់លើ ធំគាយខាងក្រោម សម្រាប់រុតឬក្រុងមច្ឆជាតិ ។ អង្រុតមេឃ ( ព. ប្រ ) ជើងមេឃជុំវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់សម្រាប់ដេកយោលឬផ្ដេកកូនតូចយោលឲ្យដេកឆាប់លក់; មានច្រើនបែប : អង្រឹងធ្មៃ, អង្រឹងឫស្សី, អង្រឹងសំពត់ ។ ល ។ អង្រឹងស្នែង អង្រឹងពិសេសមានដងស្នែង សម្រាប់ឥស្សរជនជិះមានមនុស្សសែង : អង្រឹងស្នែងជាយានពិសេសមួយប្រភេទសម្រាប់ឥស្សរជនក្នុងបុរាណសម័យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្រង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្ទៃឬទទាក់គ្រលែង, ចាប់រលាក់ ឲ្យមូលរួមគ្នាឬឲ្យណែន ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្រង់អង្ករ ។

                     អង្រួនឬងក់ងើបៗបន្តិចៗញាប់ៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្រង់ក្បាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ទង់ទាត់, ស្មាច់អន្លង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អង្ទង់ទាត់ជាចុល្លព្រឹក្សកំពស់១-៤ម ដុះក្នុងព្រៃក្រាស់មាត់សមុទ្រនៅប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាម។ នៅខេត្តកោះកុង អ្នកស្រុកតែងស្ងោរឬសអង្ទង់ទាត់ អោយនារីកំពុងសម្រាលកូនផឹក ដើម្បីអោយកូនកើតឆាប់ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ឃើល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចេញអាការងងើលលើកដាក់ៗ, ទើលងើល។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអង្ឃើលចុះអង្ឃើលឡើង; ដំណើរអង្ឃើលៗ។

                        ព. ប្រ. គំនិតអង្ឃើល, ចិត្តអង្ឃើល, មនុស្សអង្ឃើល, ឫកពាអង្ឃើល គឺគំនិត, ចិត្ត, មនុស្ស, ឫកពាងងើល, ចចើល ឥតក្រែង ( ព. កា. )

ឧទាហរណ៍៖ ជនពាលងងើល ចេះតែអង្ឃើល ឥតគិតខុសត្រូវ ប្រទូស្ដប្រទាំង ប្រឆាំងរាំងផ្លូវ ក្លាយជាសត្រូវ ជាតិសាសន៍ក៏មាន ។ កើតជាមនុស្ស គួរស្គាល់ត្រូវខុស កុំដើរបំពាន បំពារលើច្បាប់ សម្រាប់ទូន្មាន ផ្លូវចិត្តឲ្យបាន សាន្តសុខស្ងប់ឡើយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលចេញអាការងងើលលើកដាក់ៗ, ទើលងើល
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអង្ឃើលចុះអង្ឃើលឡើង; ដំណើរអង្ឃើលៗ។

                      ព. ប្រ. គំនិតអង្ឃើល, ចិត្តអង្ឃើល, មនុស្សអង្ឃើល, ឫកពាអង្ឃើល គឺគំនិត, ចិត្ត, មនុស្ស, ឫកពាងងើល, ចចើល ឥតក្រែង ( ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ជនពាលងងើល ចេះតែអង្ឃើល ឥតគិតខុសត្រូវ ប្រទូស្ដប្រទាំង ប្រឆាំងរាំងផ្លូវ ក្លាយជាសត្រូវ ជាតិសាសន៍ក៏មាន ។ កើតជាមនុស្ស គួរស្គាល់ត្រូវខុស កុំដើរបំពាន បំពារលើច្បាប់ សម្រាប់ទូន្មាន ផ្លូវចិត្តឲ្យបាន សាន្តសុខស្ងប់ឡើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្ឃាក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចេញអាការដើរលើកដាក់ៗគគាត។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអង្ឃាក់ចុះអង្ឃាក់ឡើង; ដំណើរអង្ឃាក់ៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលចេញអាការដើរលើកដាក់ៗគគាត។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអង្ឃាក់ចុះអង្ឃាក់ឡើង; ដំណើរអង្ឃាក់ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្គ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​សីល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រភេទ​ប្រាប់​ដំណើរ​ដាច់​ឬ​ជាប់​សីល (ដូច​យ៉ាង បាណាតិបាត មាន​អង្គ​៥​គឺ ១-សត្វ​មាន​ជីវិត; ២-ដឹង​ថា​សត្វ​មាន​ជីវិត; ៣-គិត​នឹង​សម្លាប់; ៤-តាំង​ព្យាយាម​នឹង​សម្លាប់; ៥-សត្វ​ស្លាប់​ដោយ​ព្យាយាម​នោះ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​សម្ផស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ប៉ៈ, ទង្គុក, ទង្គិច​ត្រូវ​រាង​កាយ​គ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​សមនិធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កំណប់​ទ្រព្យ​ស្មើ​ដោយ​ខ្លួន​ប្រាណ គឺ​ចំណេះ​វិជ្ជា​ដែល​បាន​រៀន​ចេះ​ចាំ​ហើយ​ជាប់​នៅ​នឹង​ប្រាណ​ជានិច្ច​ ។
ឧទាហរណ៍៖ វិជ្ជា​គ្រប់​យ៉ាង​ជា​អង្គ​សមនិធិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​សន្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តំណ​ ឬ​សន្លាក់​នៃ​អវយវៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​វិជ្ជា ឬ–វិទ្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិជ្ជា​ទាយ​លក្ខណៈ​រូប​កាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​វិក្ខេប ឬ–វិក្ខេបន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ ​ឬ​លំនាំ​ងាក​បែរ, កម្រើក, លើក​ដាក់​នៃ​អវយវៈ (មាន​វាស​ដៃ, លើក​ជើង​ជាដើម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​រក្ខ ឬ –រក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទាហាន​រក្សា​អង្គ​ព្រះ​រាជា (ម. ព. ពល ២ ន. និង រាជង្គ​រក្ខ ក្នុង​ពាក្យ រាជ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​មន្រ្តី​សភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សភា​នៃ​ពួក​អង្គ​មន្រ្តី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​មន្រ្តី​សភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សភា​នៃ​ពួក​អង្គ​មន្រ្តី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​មន្រ្តី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មន្រ្តី​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ជា​អ្នក​ប្រឹក្សា​ការ​ផែន​ដី​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​រាជា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​មង្គានុសារី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (អង់-គៈម័ង-គា-នុសារ៉ី; បា. < អង្គ + ម- អាគម + អង្គ + អនុ-សារី) ខ្យល់​ដែល​បក់​ទួទៅ​តាម​អវយវៈ​តូច​ធំ ឲ្យ​កម្រើក​កាយ​កម្រើក​វាចា​បាន (ហៅ អង្គានុសារី ក៏​បាន < អង្គ + អនុសារី)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​ភេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ​ផ្សេង​រូប​កាយ​គ្នា, ដំណើរ​មាន​រូប​កាយ​ខុស​គ្នា, ការ​បែក​ឬ​បាក់​អវយវៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​ភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាព​រូប​កាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​ពិការ ឬ –វិការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពិការ​អវយវៈ (មាន​បាក់​ដៃ, បាក់​ជើង​ជាដើម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​ពិកល ឬ –វិកល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិកល​អវយវៈ (មាន​ឆែប​មាត់, ខ្វាក់​ភ្នែក​ជាដើម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​បរិច្ចាគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​លះ​បង់​ខ្លួន​ឲ្យ​ទាន​ទៅ​ស្មូម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​បរា​មាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ស្ទាប​អង្អែល​ខ្លួន​ប្រាណ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​បទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មេ​រៀន​ដែល​ប្រែ​ពី​ភាសា​ខ្លួន​ទៅ​ជា​ភាសា​ដទៃ (ព. វ.)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​បញ្ញត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បញ្ញត្តិ​ដោយ​មាន​ហេតុ​ជា​គ្រឿង​កំណត់; ហេតុ​ឬ​លក្ខណៈ​ដែល​លើក​ឡើង​ជា​គ្រឿង​កំណត់​បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​ទូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អង្គការ​ផ្នែក​ខាង​ទូត, មុខ​ក្រសួង​ទូត​ព្រម​ទាំង​បុគ្គលិក​នៃ​ស្ថាន​ទូត​ផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​កំណើត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អវយវៈ​សម្រាប់​បង្កើត​កូន (អង្គជាត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ​កាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រូប​កាយ, រូប​អង្គ, ខ្លួន​ប្រាណ, តួ​ខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ្រ័ក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសាមញ្ញ ( គ្រាន់តែនិយាយ មិនដែលសរសេរទេ ) ប្រើក្លាយឃ្លាតមកពីពាក្យ អង្គរក្ខ ឬ អង្គរក្ស “អ្នករក្សាអង្គ, ទាហានរក្សាអង្គព្រះរាជា” ( ម. ព. អង្គរក្ខ ឬ —រក្ស ក្នុងពាក្យ អង្គ ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ្រឺត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះខ្លាមួយប្រភេទ, ហៅតាមសូរសព្ទវាយំឮ “អង្គ្រឺតៗ”។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្លាអង្គ្រឺត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ្រង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លា ផ្លែមូលៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកក្មេងគង្វាលគោស្រុកស្រែ ច្រើនយកផ្លែអង្គ្រងធ្វើជាគ្រាប់កាំភ្លោះបាញ់លេង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គ័ល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជាពាក្យឃ្លាតក្លាយមកពីពាក្យ នង្គ័ល ( មើលពាក្យនេះនិងមើលក្នុងពាក្យ ប្រាក្រឹត ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាដង្កាប់មាំ មានគ្រឿងរឹតឬបន្ធូរបាន សម្រាប់ចាប់រឹតអ្វីៗដែលធ្វើដោយដែកជាដើម ឲ្យរឹងមិនឲ្យរង្គើក ដើម្បីរូសរម្លីងឬឆាបជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គំដែក, រឹតដោយអង្គំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គោលបន្លា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចុល្លព្រឹក្សនេះមានកម្ពស់ ៦ ទៅ ១២ម ដុះលើដីវាល។ កាលនៅតូចត្រឹមកម្ពស់នៅ ៦ ដើមនេះមានបន្លាច្រើន ឯបន្លានេះជ្រុះបន្តិចម្តងៗ ជិតអស់ ពេលដើមចាស់ទៅ។ រុក្ខជាតិនេះ ដុះក្នុងប្រទេសអាស៊ី ផ្នែកអាគ្នេយ៍។ ផ្លែបរិភោគបាន ឯផ្កាវិញ សត្វឃ្មុំចោមរោមជាច្រើន ដើម្បីជញ្ជក់លំអងយកទៅធ្វើទឹកឃ្មុំ។ ឈើអាចប្រើការធ្វើវត្ថុក្មេងលេង។ ជ័រអង្គោលបន្លា គេទុកសម្រាប់ធ្វើថ្នាំព្យាបាលជំងឺគ្រុន។ ខ្លឹមឈើ ពួកភ្នង និងខ្មែរលើដទៃទៀតជឿថា វត្ថុមួយអាចដេញទេពអរក្សអាក្រក់ឱ្យរត់ចេញពីខ្លួន និងលំនៅស្ថានរបស់ពួកគេ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះរោគស្បែកមួយប្រភេទ មានអាការគគ្រាតឡើងសម្បុរ-សកើតនៅសរីរប្រទេសដែលមានសក់ឬមានរោម បណ្ដាលឲ្យរមាស់។
ឧទាហរណ៍៖ ក្បាលអង្គែស៊ី, សេះកើតអង្គែ, ឆ្កែកើតអង្គែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គេ្លស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បារ. អង្គេ្លស៍ Anglais, ឥត្ថី. Anglaise ) ជាតិមនុស្សកើតនៅក្នុងកោះមួយប៉ែកក្នុងប្រទេសឬទ្វីបអឺរ៉ុប។
ឧទាហរណ៍៖ ជាតិអង្គ្លេស, ពួកអង្គ្លេស, ប្រទេសអង្គ្លេស ( សរសេរជា អង់គ្លេស ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុល្យាភរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្គុលី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អង្គុល ) ម្រាមដៃ; ធ្នាប់ ( អង្គុលី ) ។ ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់ប្រមាណ ៧ ធញ្ញមាស។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រមាណ ១២ អង្គុលៈ ជាមួយវិទត្ថិ; ហៅ អង្គុលី ក៏បាន ( ម. ព. លិក្ខា ឬ លិក្សា ទៀតផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្គុលី ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​សម្ភូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ក្រចក​ដៃ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​សន្ទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ផ្ទាត់​ម្រាម​ដៃ​ឲ្យ​សញ្ញា។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​អង្គុលី​សន្ទេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​សន្ទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ផ្ទាត់​ម្រាម​ដៃ​ឲ្យ​សញ្ញា។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​អង្គុលី​សន្ទេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​វេស្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រោម​ម្រាម​ដៃ (ស្រោម​ដៃ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​លេខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿង​ប្រដាប់​វាយ​ពុម្ព​អក្សរ​ដោយ​ចុង​ម្រាម​ដៃ, ម៉ាស៊ីន​វាយ​អក្សរ​ពុម្ព។
ឧទាហរណ៍៖ រៀន​វាយ​អង្គុលី​លេខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​យកៈ ឬ អង្គុល្យាភរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិញ្ចៀន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​មុទ្ទា ឬ –មុទ្រា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិញ្ចៀន​មាន​ត្រា (ចិញ្ចៀន​ត្រា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​ផោដនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​កាច់​ម្រាម​ដៃ​ឮ​សូរ​ស្រស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​ប្រណម ឬ –ប្រណម្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា​​ ប្រណម្យ​ម្រាម​ដៃ; ក្រពុំ​ម្រាម​ដៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី​បញ្ចកៈ ឬ –បញ្ចង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម្រាម​ដៃ​ទាំង​ប្រាំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលីលេខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿងប្រដាប់វាយពុម្ពអក្សរដោយចុងម្រាមដៃ, ម៉ាស៊ីនវាយអក្សរពុម្
ឧទាហរណ៍៖ រៀនវាយអង្គុលីលេខ ។

                      សិល្បៈខាងការវាយពុម្ពអក្សរដោយចុងម្រាមដៃ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុលី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ឬ សំ. ជា អង្គុលិ ក៏មាន ) ម្រាមដៃ; ធ្នាប់; អង្គុលៈ ( ម. ព. លិក្ខា ឬ លិក្សា ផង ) ។ អង្គុលីបញ្ចកៈ ឬ —បញ្ចង្គ ( —ប៉័ញ-ចៈកៈ ឬ —ប័ញ-ចង់ ) ម្រាមដៃទាំងប្រាំ ។ អង្គុលីប្រណម ឬ —ប្រណម្យ ( —ណំ ) ប្រណម្យម្រាមដៃ; ក្រពុំម្រាមដៃ ។ អង្គុលីផោដនៈ ( —ដៈន៉ៈ ) ការកាច់ម្រាមដៃឮសូរស្រស ។ អង្គុលីមុទ្ទា ឬ —មុទ្រា ចិញ្ចៀនមានត្រា ( ចិញ្ចៀនត្រា ) ។ អង្គុលីយកៈ ឬ អង្គុល្យាភរណៈ ( —យៈកៈ ឬ អង់-គុល-យាភៈរៈណៈ ) ចិញ្ចៀន ។ អង្គុលីលេខ គ្រឿងប្រដាប់វាយពុម្ពអក្សរដោយចុងម្រាមដៃ, ម៉ាស៊ីនវាយអក្សរពុម្ព : រៀនវាយអង្គុលីលេខ ។ អង្គុលីវេស្ដ ( —វេស-ស្ដៈ ឬ —វេស ) ស្រោមម្រាមដៃ ( ស្រោមដៃ ) ។ អង្គុលីសន្ទេស ការផ្ទាត់ម្រាមដៃឲ្យសញ្ញា : ធ្វើអង្គុលីសន្ទេស ។ អង្គុលីសម្ភូតក្រចកដៃ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលសំយុងមុខងងុលចុះក្រោម។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រវឹងអង្គុល, សំយុងមុខអង្គុល; មុខយារអង្គុល ។ ( ព. កា. ) : ស្រវឹងអង្គុល យារមុខងងុល ជជ្រុលជជ្រក តេងតាងពេញផ្លូវ ស្ទើរទៅស្ទើរមក ជួនស្រែកគំហក ដាក់កូនប្រពន្ធ ។ សើយលាត់ឥតខ្មាស ស្ដីអាសអាភាស ឥតក្រែងចិត្តជន ដែលគេឈរមើល រចល់ច្រើនលន់ កម្លាំងថយអន់ ទ្រេតទ្រោតទ្រីបទ្រាប ។ អ្នកប្រាជ្ញពោលថា អ្នកស្រវឹងស្រា រែងមានសភាព អាប់ឱនថយថោក ជ្រោកជ្រាកទន់ទាប ថែមទាំងញ៉ាំងលាភ ឲ្យថយផងដែរ។

                     ដែលទើបនឹងផ្ដើមទុំចុងកួរបន្តិចៗ។

ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវអង្គុលមេៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលសំយុងមុខងងុលចុះក្រោម។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រវឹងអង្គុល, សំយុងមុខអង្គុល; មុខយារអង្គុល ។ ( ព. កា. ) : ស្រវឹងអង្គុល យារមុខងងុល ជជ្រុលជជ្រក តេងតាងពេញផ្លូវ ស្ទើរទៅស្ទើរមក ជួនស្រែកគំហក ដាក់កូនប្រពន្ធ ។ សើយលាត់ឥតខ្មាស ស្ដីអាសអាភាស ឥតក្រែងចិត្តជន ដែលគេឈរមើល រចល់ច្រើនលន់ កម្លាំងថយអន់ ទ្រេតទ្រោតទ្រីបទ្រាប ។ អ្នកប្រាជ្ញពោលថា អ្នកស្រវឹងស្រា រែងមានសភាព អាប់ឱនថយថោក ជ្រោកជ្រាកទន់ទាប ថែមទាំងញ៉ាំងលាភ ឲ្យថយផងដែរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុយស្វា, ខ្លែងពណ៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិធំម្យ៉ាង មានទំពក់ជាក្បាចហៀនគូទខ្យងវារឡើងដើមឈើ ក្នុងព្រៃក្រាស់នៃប្រទេសជ្វា និងឥណ្ឌូចិន ស្លឹកហាលស្ងួតម្រាប់មូរបារីជក់។ គ្រាប់គេត្រាំស្រាផឹក ដើម្បីព្យាបាលជំងឺឺឈឺពោះផ្សេងៗ។
ឧទាហរណ៍៖ វល្លិធំម្យ៉ាង មានទំពក់ជាក្បាចហៀនគូទខ្យងវារឡើងដើមឈើ ក្នុងព្រៃក្រាស់នៃប្រទេសជ្វា និងឥណ្ឌូចិន ស្លឹកហាលស្ងួតម្រាប់មូរបារីជក់។ គ្រាប់គេត្រាំស្រាផឹក ដើម្បីព្យាបាលជំងឺឺឈឺពោះផ្សេងៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុយតែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អង្គុយចាំតែ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុយចាំតែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) រង់ចាំតែ, ចេះតែ ( ហាក់ដូចជាអង្គុយរង់ចាំតែ )។
ឧទាហរណ៍៖ មិនគិតធ្វើការរកស៊ីនឹងគេ អង្គុយចាំតែសុំគេ ! ; គ្មានអ្នកណានឹងអង្គុយតែឲ្យញយៗទេ ! ; ឥតធ្វើការអ្វីសោះ អង្គុយតែស្ដីឲ្យគេ ! ( ព. សា. ) ។ ព. កា. ថា : ខ្លួនឥតធ្វើអ្វី អង្គុយតែស្ដី ត្រួតត្រាលើគេ បន្ទោសញយៗ ថែមៗទ្វេទ្វេ ត្រង់ខ្លួនទទេ ឥតអៀនឥតខ្មាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា សម្រេចឥរិយាបថមួយ ដោយដាក់អង្គឲ្យគូទផ្ទាល់នឹងទីផ្ទៃឬលើអាសនៈណាមួយ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គុយច្រហោង, អង្គុយបញ្ឈរជង្គង់, អង្គុយបត់ជើង, អង្គុយពែនភ្នែន ។ល។ អង្គុយធម៌ អង្គុយស្មិងស្មាធិ៍ចម្រើនធម៌ ។ ល ។ ( ម. ព. ឥរិយាបថ ផង )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះសណ្ដែកមួយប្រភេទ ស្លឹក, ផ្លែ, គ្រាប់ ស្រដៀងនឹងសណ្ដែកទ្រើង ប៉ុន្តែដើមទាបៗ មិនវារមិនឡើងទ្រើង។
ឧទាហរណ៍៖ គ្រាប់សណ្ដែកអង្គុយសម្រាប់ប្រើការធ្វើនំចំណី។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់គង់, ទ្រង់និសីទនាការ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុកអង្គុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលខ្សឹកខ្សួលប៉ផ្អែបជ្រប់មុខ, ដែលកើតទុក្ខជ្រប់។
ឧទាហរណ៍៖ យំអង្គុកអង្គុល, កើតទុក្ខអង្គុកអង្គុល ។ ព. កា. កម្ចាត់ទុក្ខថា : ការកើតទុក្ខជ្រុល អង្គុកអង្គុល មមុលមិងមាំង អ្នកមានប្រាជ្ញា គួរតែប្រឆាំង កុំឲ្យចិត្តគាំង ក្នុងក្ដីសោកសៅ ។ ព្រះពុទ្ធប្រាប់ថា ត្រូវប្រើប្រាជ្ញា ដេញទុក្ខចេញក្រៅ ត្រូវកុំប្រមូល- ទុក្ខឲ្យក្ដួលក្ដៅ ដេញយូរៗទៅ គង់ទុក្ខឃ្លាតបាន ។ ព្រោះក្ដីកើតទុក្ខ តែងដេញក្ដីសុខ ឲ្យឃ្លាតចាកប្រាណ សុខនៅពុំកើត ដ្បិតទុក្ខរុញច្រាន កម្ចាត់ទុក្ខបាន ហៅថាមានសុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចេះតែលឿនស្មើជំហានអន្រ្ទុកទៅមុខឥតបង្អែបង្អង់។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអង្គុក, ដើរលឿនអង្គុក; ដំណើរអង្គុក។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលចេះតែលឿនស្មើជំហានអន្រ្ទុកទៅមុខឥតបង្អែបង្អង់។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអង្គុក, ដើរលឿនអង្គុក; ដំណើរអង្គុក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គឺអង្គែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទាក់ស្ទើរ, ហ៊ីងហ៊ាង។
ឧទាហរណ៍៖ គំនិតអង្គឺអង្គែ, សម្ដីអង្គឺអង្គែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គីការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អង្គីករណ៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គីករណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អង្គីករណ ឬ —ការ ) ការធ្វើសញ្ញាឬប្ដេជ្ញាដោយព្រមព្រៀងគ្នា; សញ្ញាឬសន្យាដែលធ្វើដោយបានយល់ព្រមជាមួយគ្នា ធ្វើការតាមអង្គីករណ៍; ប្រតិបត្តិតាមអង្គីការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្គ ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គាសីល, អង្គា, ភ្លៅកង្កែប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះចុលព្រឹក្សម្យ៉ាង កំពស់ ៤-៥ ម ដុះក្នុងព្រៃល្បោះ និងគុម្ពោត នៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ មែកផ្កា តែងមានដាក់លក់ក្នុងផ្សារ ពេលូលឆ្នាំចិន ពីខែមក ដល់ខែមេសា។ ផ្កាពណ៌លឿងតែងរីកឆាប់រហ័សពេលគេដាក់មែកក្នុងទឹកក្តៅឧណ្ហៗ ។ ផ្កានេះគេទុកជាវត្ថុដែលឱ្យចម្រុងចម្រើន។ តាមក្បួនឱសថបុរាណឫសអង្គសីល ជាថ្នាំរំលាយអាហារ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គាសីល

មានន័យថា ( ម. ព. អង្គា ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ឃោស្នាគ្នា, ប្រកាសប្រាប់គា្ន ឲ្យចូលប្រាក់កាសឬទេយ្យទានផ្សេងៗតាមសទ្ធា ក្នុងការធ្វើទាន ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គាសប្រាក់, អង្គាសអង្ករ។

                      ប្រគេនចង្ហាន់ដល់ភិក្ខុសង្ឃដោយការខ្នះខ្នែងលៃលកឲ្យគ្រប់គ្រាន់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកទាយកអង្គាសចង្ហាន់ភិក្ខុសាមណេរ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលបានមកដោយឃោស្នាគ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រាក់អង្គាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គាលឿង

មានន័យថា ( ម. ព. អង្គា ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គារ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្គារ ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អង្គារ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អង្គារ ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត