Author: videoslearning.com

អណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស៊ុត ឬពងសត្វ, អង្គជាតមានក្នុងកាយនៃសត្វញីចំពូកខ្លះ ដែលជាគ្រឿងបណ្តុះជីវិត (ម.ព អង្គវិញ្ញាណ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដោត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈើឬដែកជាដើមដែលមានមុខស្រួចវែងសម្រាប់ដោត, សម្រាប់ជង់ ។ ប្រើជា គុ. ក៏បាន។
ឧទាហរណ៍៖ ឈើអណ្ដោត , ដែកអណ្ដោត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដែត—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អណ្ដែត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដែត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ឋិតនៅលើទឹក; រសាត់ឬលឿនលើទឹកដោយកម្លាំងខ្សែទឹក; រសាត់ឬលឿននាអាកាស ដោយកម្លាំងខ្យល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្តិលអណ្ដែតទឹកក្នុងពាង; សំណាត់អណ្ដែតតាមខ្សែទឹកទន្លេ, ប៉ុយគរសាត់អណ្ដែតទៅតាមខ្យល់ ។ ព. ផ្ទ. លិច។

                       ហើបឡើង ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ទូចឈើហុបឲ្យអណ្ដែតខ្ពស់ឡើង។

                       ព. ប្រ. បានរួចផុតពីក្រទៅជាមានឬពីទាបទៅជាខ្ពស់, ពីតូចទៅជាធំ

ឧទាហរណ៍៖ បុណ្យសំណាងជួយឲ្យអណ្ដែតឡើង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ស្រស់ថ្លា; មានបុណ្យសំណាងល្អ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈាមអណ្ដែត ។

                      ឈ្លាសវៃ, វាងវៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រាជ្ញាអណ្ដែត ។

                      អណ្ដែតចិត្ត ព្រឺព្រួចចិត្តខ្ពស់ឡើង ។ អណ្ដែតត្រសែត អណ្ដែតត្រដឹមត្រដែតលឿនលយឯអាកាស ។ អណ្ដែតរំពេ ( ព. ប្រ. ) ចេញឃ្លាតចាកជាតិភូមិឬលំនៅដើម ដើរខ្ចាត់ភ្លាត់ដាច់សង្វែងពីទីមួយទៅទីមួយ ប៉ុន្តែមិនមានសេចក្ដីលំបាកពេកទេ ( ប្រៀបដូចសត្វរំពេ ដែលហើរលើលំហសមុទ្រ ) ។ អណ្ដែតអណ្ដូង ( ព. ប្រ. ) អណ្ដែតខ្ពស់ស្រឡូងលន្លោច ឬ អណ្តែតខ្ពស់ៗទាបៗ; នឹកស្រងោចលន្លោចចិត្ត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះត្រីរំអិល ក្បាលសំប៉ែត មានពុកមាត់ មានធ្មុងពីរ មានពិស កាលណាមុតសាច់មនុស្សឈឺចាប់ពើត; ត្រីអណ្ដែងមាន ២ ប្រភេទគឺ អណ្ដែងងាំង មាឌតូចជាងអណ្ដែងទន់ ក្បាលធំទ្រងាងសាច់ហាប់; អណ្ដែងទន់ មាឌធំជាងអណ្ដែងងាំងសាច់ទន់ជ្រាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដើរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. បុ. ) ជណ្ដើរ ( គួរនឹងយកសេចក្ដីថា បានជាហៅ អណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ដើរបង្អន់ជើងឡើងចុះ; បានជាហៅ ជណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ជាន់ដើរឡើងចុះ; ប៉ុន្តែតាមលក្ខណៈនិងសណ្ឋាន, ពាក្យទាំងពីរនេះមានសេចក្ដីត្រូវគ្នាតែមួយយ៉ាង គឺសំដៅសេចក្ដីថា “ប្រដាប់មានកាំជាជាន់ៗឬជាថ្នាក់ៗ សម្រាប់ឡើងចុះ” ប៉ុណ្ណោះឯង; សម័យបច្ចុប្បន្ននេះច្រើនប្រើពាក្យ ជណ្ដើរ ជាង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដើកមាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សុខុមសត្វមួយប្រភេទ សម្បុរលឿងពព្រុស មានស្លាបហើរបាន ចូលចិត្តស៊ីស្លឹកល្ពៅ, តាសក់ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដើកមាសស៊ីស្លឹកល្ពៅរេចរិលអស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដើក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អដ្ឋិចម្មសត្តពួកមួយ មានស្នូកនិងពោះ ( ទ្រូង ) ក្រាស់រឹងសណ្ឋានជាក្រឡាៗ មានជើងបួន ខ្លីៗ ក្បាលនិងជើងលឹបលៀនបាន, មានឈ្មោះផ្សេងៗតាមលក្ខណៈរូបសណ្ឋានគឺ អណ្ដើកក្អែក, អណ្ដើកបិទមុខ ឬ —ក្បិតមុខ, អណ្ដើកព្រេច, អណ្ដើកសង្កល់ ។ ល ។ ( ព. ប្រ. ) : ម្ដាយអណ្ដើក ម្ដាយណាដែលគ្រាន់តែបង្កើតកូនមកហើយក៏បោះបង់ចោលមិនបីបាច់រក្សា, អ្នកប្រាជ្ញលោកពោលដោយឧបមាថា ម្ដាយនោះឯងដូចជាមេអណ្ដើកដែលគ្រាន់តែបញ្ចេញស៊ុត ហើយក៏កកាយដីលុបកប់ស៊ុតហើយបោះបង់ចោលឥតនឹកនាដូច្នោះដែរ; លទ្ធិពុទ្ធពោលថា ទោះបីយ៉ាងនេះក៏ដោយ មាតានោះក៏ឈ្មោះថាជា ម្ដាយ នៃកូននោះហើយ, កាលបើកូននោះបានស្គាល់ថាជា ម្ដាយបង្កើតរបស់ខ្លួន ក៏ត្រូវតែកូននោះជា កតវេទី ឬ កតវេទិនី ចំពោះម្ដាយនោះដែរ ។ ព. ផ្ទ. ម្ដាយមាន់ មានអត្ថន័យថា ម្ដាយដូចជាមេមាន់ ។ ឧបជ្ឈាយ៍អណ្ដើក និង ឧបជ្ឈាយ៍មាន់ ក៏មានន័យដូចគ្នានឹង ម្ដាយអណ្ដើក, ម្ដាយមាន់ ដែរ។
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតក្នុងពោះបណ្ដាលអំពីគ្រុនតត្រំតត្រើយយូរឬគ្រុនចាញ់ ។

ឧទាហរណ៍៖ កើតអណ្ដើក ។

                      បន្ទះឈើដែលកាប់កាត់ពុះបកយកសាច់ក្រៅជាកំណាត់ធំៗខ្លីៗដើម្បីនឹងបាំងសាច់ខាងក្នុងឲ្យរាប ។
ឧទាហរណ៍៖ បកអណ្ដើកឈើ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រណ្ដៅធំជ្រៅដែលកើតពីជីក : អណ្ដូងទឹក, អណ្ដូងប្រោះត្រី ។ អណ្ដូងត្បូង រណ្ដៅដែលជីករកត្បូង; ហៅតាមសៀមថា ប្ច់ អ. ថ. ប ( បត្បូង ) ។ អណ្ដូងប្រេង អណ្ដូងដែលមានប្រេង : អណ្ដូងប្រេងកាត ។ អណ្ដូងយោង អណ្ដូងជ្រៅដែលដងទឹកដោយយោង ។ អណ្ដូងលោហជាតិ ឬ —លោហធាតុ អណ្ដូងឬរណ្ដៅដែលជីកយកលោហៈ, លោហាករ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដឺតអណ្ដក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា អំពីអាការយំខ្សឹកខ្សួលខ្សេតខ្សតៗប៉ផ្តឺតប៉ផ្តក់រឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ យំអណ្ដឺតអណ្ដក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាប់អណ្ដោយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. សា. ) លំដាប់លំដោយ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រូវអង្គុយតាមអណ្ដាប់អណ្ដោយ ( ម. ព. លំដោយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាប់អណ្តា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. សា. ) រណ្ដាប់រណ្ដា, រណ្ដាប់ផ្សេងៗ។
ឧទាហរណ៍៖ រៀបអណ្ដាប់អណ្ដាទេយ្យទាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ថ្នាក់, ជាន់, លំដាប់ ។ ព. សា. រណ្ដាប់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនមែនជាប្រមុខ, សាធារណៈ; សាមញ្ញ; ដែលជាបរិវារគេ។
ឧទាហរណ៍៖ ភិក្ខុអណ្ដាប់ ឬ លោកអណ្ដាប់ ភិក្ខុសាមញ្ញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតសមុទ្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ឆ្អឹងទ្រូងត្រីមឹកមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាត សម្បុរ-ស សាច់រឹងច្រាញគគ្រាតៗ ប្រើការជាថ្នាំត្រជាក់ ឬប្រើការដុសខាត់លោហជាតិជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ដើររើសអណ្ដាតសមុទ្រដែលរលកបោកផាត់មកទើរលើដីនារ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតភ្លើង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មភ្លឺ និងក្ដៅនៅក្នុងមជ្ឍដ្ឋានឧស័្មនដែលក្នុងនោះប្រតិករហូរចូលទៅក្នុងនិងផលិតផលហូរចេញក្រៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតភើ្លងសំណាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អណ្ដាតភើ្លងវែងនៃឧស្ម័នដែលបពោ្ចញស្មើក្នុង ប្រវែងរបស់វា និងកបានកាបូនសេរីដូចៗគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតត្រកួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទប្រើការធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ ( តាមតម្រាពេទ្យខ្មែរបុរាណ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានសម្ដីរើរុះ; ( មើលក្នុងពាក្យ អណ្ដាត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតឆ្លាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) សំពត់ឬអ្វីមួយដែលលៀនលយសំយុងចុះក្រោមឬស្រប៉ើក។
ឧទាហរណ៍៖ ស្លៀកសំពត់ទម្លាក់អណ្ដាតឆ្លាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតឆ្កែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ រូបស្ដើងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាតឆ្កែ មានភ្នែកតែមួយ ត្រីអណ្ដាតឆ្កែ ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រីអណ្ដាតឆ្កែ។

                       ( ព. ប្រ. ) ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ រូបស្ដើងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាតឆ្កែ មានភ្នែកតែមួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រីអណ្ដាតឆ្កែ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាតគោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត ( ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ )។
ឧទាហរណ៍៖ ឫសអណ្ដាតគោ ពេទ្យខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើផ្សំជាថ្នាំឆ្នាំង . . . ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជិវ្ហា គឺអវយវៈមួយយ៉ាងនៅក្នុងមាត់ជាអាយតនៈខាងក្នុង ជាគូគ្នានឹងរសដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅសម្រាប់គ្រលៀសគ្រលៀវ . . . ( រ. ស. ហៅ ព្រះជិវ្ហា ) ។វត្ថុមានរូប                             សណ្ឋានជាឡត មានមាត់ស្រប៉ើក សម្រាប់ផ្លុំឲ្យលាន់ឮសូរសព្ទ

ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដាតប៉ី, អណ្ដាតស្រឡៃ ។

                      សាច់ឈើជាដើមមានសណ្ឋានស្រប៉ើក សម្រាប់ភ្ជិតឬគ្របបិទឲ្យជិតស្រួល
ឧទាហរណ៍៖ លកអណ្ដាតក្ដារញីឈ្មោល, អណ្ដាតគម្របផ្តិល, អណ្ដាតគម្របប្រអប់ ។

                      ព. ប្រ. កម្សួលភ្លើងដែលចេញពន្លឺធ្លោឡើង
ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដាតភ្លើង ។ ល ។

                      អណ្ដាតត្រកួត ឬ អណ្ដាតពីរ, អណ្ដាតព្រែក គុ. ( ព. ប្រ. ) ដែលប្រើសម្តីរើរុះម្ដងដូច្នេះម្ដងដូច្នោះយកជាការប្រាកដពុំបាន
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអណ្ដាតត្រកួត ឬ —ពីរ, —ព្រែក។

                      ព. សុ. អណ្ដាតជាអាទិ៍កន្លង គួរតែអ្នកផងប្រយ័ត្នអណ្ដាត ( គួរតែប្រយ័ត្នមាត់ កុំនិយាយឲ្យភ្លាត់ខុស ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះជីវ្ហា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណ្ដាក់អណ្ដល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការអណ្ដាក់អណ្ដល់; ដំណើរអណ្ដាក់អណ្ដល់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលទម្រាំតែដល់ចេះតែលើកដាក់ៗ ច្រើនលើកច្រើនដង; ដែលតតាក់តតាំច្រើនដង។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការអណ្ដាក់អណ្ដល់; ដំណើរអណ្ដាក់អណ្ដល់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អណូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំណែកខាងល្អិតបំផុតនៃអង្គឧស្ម័ន ឬផង់នៃអង្គខ្លះតាមធម្មជាតិ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. អណុ ) តូច, តូចឆ្មារ; ល្អិតណាស់ ។ ន. ឈ្មោះមាត្រាវាស់មួយយ៉ាងចំនួន ៣៦ បរមាណូ ( ម. ព. លិក្ខា ឬ លិក្សា ទៀតផង ) ។ អណូប្រមាណ ប្រមាណប៉ុនអណូ, ប្រមាណមួយអណូ។
ឧទាហរណ៍៖ តូចឆ្មារណាស់ជាអណូប្រមាណ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អឌ្ឍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ​សត្តាហៈ ឬ –សប្តាហ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លះ​សត្តាហៈ (កន្លះ​អាទិត្យ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍយោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ផ្ទះមានដំបួលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ​មាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លះ​ខែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ​មណ្ឌល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា កន្លះ​ ឬ​ពាក់​កណ្តាល​មណ្ឌល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ​ភាគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លះ​ភាគ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ​ទិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លះ​ថ្ងៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍោជុតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បន្ទាត់ត្រង់ហើយខ្លី (ពាក្យគណិតសាស្ត្រ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍសិទ្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ដែលមានសិទ្ធិពាក់កណ្ដាលម្នាក់ ដែលជារបស់ជនពីរនាក់ និងជាព្រំនៃកម្មសិទ្ធិនៃជនទាំងពីរនាក់នោះផង។ ឧទា៖ ជញ្ជាំងអឌ្ឍសិទ្ធិ គឺជញ្ជាំងរបស់ជនពីរនាក់ដែលមានផ្ទះជាប់គ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍសម្បជញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បជញ្ញៈស្រពេចស្រពិល មិនច្បាស់គឺកើតភ្លាមៗ ហើយរលត់ទៅវិញ​ (ម.ព. សម្បជញ្ញៈ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍយោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ផ្ទះមានដំបួលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបគ្រុឌ; ផ្ទះមានដំបូលតែម្ខាង, បង្ហា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍមាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក់កណ្តាល ឬពាក់កណ្តាលប្លាយនៃខែនីមួយៗ ពីរសប្តាហ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍមណ្ឌល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លះ​ ឬ​ពាក់​កណ្តាល​មណ្ឌល ។
ចំហៀងពាក់កណ្តាលនៃវណ្ឌមណ្ឌល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍចន្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អធ៌ + ចន្ទ្រ ) ព្រះចន្ទ្រពាក់កណ្ដាលវង់ ឬព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ ។ ព. ប្រ. ស្នាមគំនូស, ស្នាមចម្លាក់ឬអ្វីៗដែលមានសណ្ឋានដូចព្រះចន្ទ្រកន្លះភាគ; ( ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន )
ឧទាហរណ៍៖ គំនូសអឌ្ឍចន្ទ, សណ្ឋានអឌ្ឍចន្ទ។

                       ជណ្ដើរមានសណ្ឋានកាំដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគ ។
ឧទាហរណ៍៖ អឌ្ឍចន្ទប្រាសាទ, អឌ្ឍចន្ទខឿនចេតិយ ( រ. ស. ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍចក្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្ទៃអ្វីៗ ដែលមានរាងមូលដូចជាកង់ មួយចំហៀងពាក់កណ្តាលស្មើ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍគោល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំហៀងពាក់កណ្តាលនៃផែនដី ឬអាកាសវេហាស៍ដែលកាត់ដោយភូមធ្យរេខា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍក្រឹត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលធ្វើបានពាក់កណ្តាលហើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អឌ្ឍ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អធ៌ ) កន្លះ; ពាក់កណ្ដាល ។ អឌ្ឍទិន កន្លះថ្ងៃ ។ អឌ្ឍភាគ កន្លះភាគ ។ អឌ្ឍមណ្ឌល កន្លះឬពាក់កណ្ដាលមណ្ឌល ។ អឌ្ឍមាស កន្លះខែ ។ អឌ្ឍរត្ត ឬ —រត្តិ ( —រ័ត ) កន្លះយប់, ពាក់កណ្ដាលយប់ ( អធ្រាត្រ ) ។ អឌ្ឍសត្តាហៈ ឬ —សប្ដាហ៍ កន្លះសត្តាហៈ ( កន្លះអាទិត្យ )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋ​ស័ក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស័ក​ទី​៨ នៃ​ឆ្នាំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋ​សិក្ខាបទ ឬ–សីល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សិក្ខាបទ​ ឬ​សីល​៨ (អដ្ឋង្គិក​សីល) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋ​រស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រាំ​បី​ជ្រុង។
ឧទាហរណ៍៖ វិហារ​អដ្ឋ​រស្ស ឈ្មោះ​វិហារ​មួយ​ធំ​លើ​ភ្នំ​ព្រះ​រាជ្យ​ទ្រព្យ (ក្រុង​ឧដុង្គ​មាន​ជ័យ; អ្នក​ខ្លះ​ធ្លាប់​សរសេរ​ជា អដ្ឋារស “១៨” ឥត​ពាក្យ​ថា “ជ្រុង”) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋ​បទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​ជើង ៨ (ក្តារ​ចត្រង្គ​ឬ​ក្តារ​បាស្កា; ល្បែង​ចត្រង្គ​ឬ​បាស្កា ជាដើម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋ​ទិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទិស​ប្រាំ​បី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អដ្ឋិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​សណ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សណ្ឋាន​ឆ្អឹង; រាង​ឆ្អឹង ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​សង្ខលិក ឬ –សង្ឃាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាង​ឆ្អឹង, គម្រោង​ឆ្អឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​មិញ្ជៈ ឬ –មិញ្ជា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខួរ​ក្នុង​ឆ្អឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​ភក្ខ ឬ –ភ័ក្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វ​ដែល​អង្កៀម​ឆ្អឹង​ជា​អាហារ
ឧទាហរណ៍៖ សុនខ, ចចក,… ជា​អដ្ឋិ​ភក្ខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឆ្អឹង​ដែល​ធ្វើ​ឈាបន​កិច្ច​សុស​ហើយ (ប្រើ​ចំពោះ​តែ​អដ្ឋិ​ឥស្សរ​ជន​ថ្នាក់​ខ្ពស់ តាំង​ពី​សេនាបតី​ ឬ​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ចុះ​មក)។
ឧទាហរណ៍៖ រើស​អដ្ឋិ​ធាតុ, តម្កល់​អដ្ឋិ​ធាតុ, បញ្ចុះ​អដ្ឋិ​ធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​ចម្ម​ជាតិ ឬ ចម្ម​សត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វ​ដែល​មាន​ឆ្អឹង​ជា​ស្បែក គឺ​សត្វ​ដែល​មាន​តែ​ស្នូក​ឬ​សំបក​រូប ឥត​ស្បែក។
ឧទាហរណ៍៖ អណ្ដើក, ក្តាម, បង្កង,… ជា​អដ្ឋិ​ចម្ម​ជាតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិ​កល្យាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លម្អ​ឆ្អឹង (លម្អ​ធ្មេញ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិសីរ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ក្បាលត្រមែងនៅខាងចុងដងឆ្អឹងវែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិសង្ខលិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រោងឆ្អឹងនៃមនុស្ស និងសត្វ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិវិទ្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្អែកកាយវិភាគសាស្រ្ត ដែលបរិហារពីឆ្អឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិរូហណា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើចំណែកជាស្បែកស្តើងស្រទាប់នឹងឆ្អឹងខ្ចីឱ្យទៅជាឆ្អឹងរឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋិចម្មសត្វ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា និករថនិកសត្វដែលមានស្បែកសន្ធឹងពង្រួញប្រើដូចជាស្លាបហើរបាន មានប្រជៀវ ជ្រឹង ជាដើម​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋបាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ទឹក ៨ ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, —ដោយផ្លែព្រីង, —ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, —ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, —ដោយផ្លែស្រគំ, —ដោយផ្លែច័ន, —ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឳឈូកជាដើម, —ដោយផ្លែមាក់ប្រាង ។ មាន ៨ ប្រភេទដទៃទៀតគឺ ទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃ័រ, —ដោយផ្លែពុទ្រាតូច, —ដោយផ្លែពុទ្រាធំ, —ដោយទឹកដោះគោរាវ, —ដោយប្រេងល្ងជាដើម, —ដោយទឹកដោះស្រស់, —ដោយទឹកបបរ, —ដោយរសជាតិនៃវត្ថុស្រស់ពួកខ្លះមានបន្លែជាដើម ( សម្រាប់បព្វជិតមានជំងឺ ) ។ ហៅចំពោះឈ្មោះមួយៗ ឬហៅត្រឹមតែ ទឹកបាន ប៉ុណ្ណេះក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋបរិក្ខារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) គ្រឿងប្រើប្រាស់ ៨ យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ ( ចីពរ ), អន្តរវាសក ( ស្បង់ ), កាយពន្ធនៈ ( វត្ថពន្ធចង្កេះ ), បាត្រ ( ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង ), កាំបិតកោរ ( ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង ), ម្ជុល ( ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង ), តម្រងទឹក ( ទាំងតួនិងសំពត់សម្រាប់ត្រងផង ); ឯបរិក្ខារក្រៅពីនេះក៏ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ដែរ ហៅថា បរិក្ខារពិសេស ពុំរាប់ថាជាអដ្ឋបរិក្ខារឡើយ ( ព. វិ. ពុ. ) ។ ម. ព. បរិក្ខារ ផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋង្សៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. អដ្ឋំស < អដ្ឋ “ប្រាំ​បី” + អំស “ភាគ; ជ្រុង; ភាគ​នៃ​មុម”) ដែល​មាន​ភាគ​ ​ឬ​ជ្រុង ៨ (ប្រាំ​បី​ភាគ​ឬ​៨​ជ្រុង)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋង្គិក​សីល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សីល​មាន​សិក្ខាបទ ៨ (សីល ៨)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋង្គិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. < អដ្ឋ “ប្រាំ​បី” + អង្គិក “ដែល​មាន​អង្គ”) ដែល​មាន​អង្គ ៨, សម្មាមគ្គ (មើល​ក្នុង​ពាក្យ សម្មា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រភេទសិប្បិសត្វសមុទ្ទ ដែលមានជើងប្រាំបី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋកថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អត្ថ— , ត្ថ > ដ្ឋ; សំ. អថ៌— ) ពាក្យអធិប្បាយសេចក្ដីឲ្យងាយយល់, ពាក្យពន្យល់; វចនាធិប្បាយ; ពាក្យអធិប្បាយបាលី; គម្ពីរអធិប្បាយបាលី : ចេញអដ្ឋកថាពន្យល់, អដ្ឋកថាវិនយបិដក ( ម. ព. អត្ថ ផង ) ។ អដ្ឋកថាចារ្យ ( —បា; បា. សំ. < អដ្ឋកថា + អាចាយ៌; បា. អដ្ឋកថាចរិយ; សំ. អថ៌កថាចាយ៌ ) អាចារ្យអ្នកអធិប្បាយសេចក្ដីដែលលំបាកយល់ឲ្យងាយយល់; អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរអដ្ឋកថា ។ អដ្ឋកថាន័យ ន័យក្នុងគម្ពីរអដ្ឋកថា។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( បា; សំ. អឞ្ដ ) ប្រាំបី ( ៨ ) ។ អដ្ឋង្គិក ( អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ ; បា. < អដ្ឋ “ប្រាំបី” + អង្គិក “ដែលមានអង្គ” ) ដែលមានអង្គ ៨, សម្មាមគ្គ ( មើលក្នុងពាក្យ សម្មា ) ។ អដ្ឋង្គិកសីល សីលមានសិក្ខាបទ ៨ ( សីល៨ ) ។ អដ្ឋង្សៈ ( អ័ត-ឋ័ង-សៈ; បា. អដ្ឋំស < អដ្ឋ “ប្រាំបី” + អំស “ភាគ; ជ្រុង; ភាគនៃមុម” ) ដែលមានភាគឬជ្រុង ៨ ( ប្រំាបីភាគឬ៨ជ្រុង ) ។ អដ្ឋទិស ទិសប្រាំបី ។ អដ្ឋបទ ( —បត់ ) ដែលមានជើង ៨ ( ក្ដារចត្រង្គឬក្ដារបាស្កា; ល្បែងចត្រង្គឬបាស្កា ជាដើម ) ។ អដ្ឋរស្ស ( —រ៉ស់ ) ប្រាំបីជ្រុង : វិហារអដ្ឋរស្ស ឈ្មោះវិហារមួយធំលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ ( ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ; អ្នកខ្លះធ្លាប់សរសេរជា អដ្ឋារស “១៨” ឥតពាក្យថា “ជ្រុង” ) ។ អដ្ឋស័ក ស័កទី ៨ នៃឆ្នាំ ។ អដ្ឋសិក្ខាបទ ឬ —សីល សិក្ខាបទឬសីល ៨ ( អដ្ឋង្គិកសីល )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ដប្រតិភូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. ) អ្នកធានារឿងក្ដី, អ្នកថណាយក្ដី, អ្នកកាន់ក្ដី, ស្មាក្ដី។
ឧទាហរណ៍៖ ( ព. កា. ) អដ្ដប្រតិភូ ត្រូវជាវិញ្ញូ ដឹងការណ៍ខុសគាប់ កុំល្មោភតែលាភ ក្រសាវប្រញាប់ កាន់ក្ដីខុសច្បាប់ ស្លាប់ប្រយោជន៍ខ្លួន ។ ម. ព. ប្រតិភូ ផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដ្ដប្រតិភូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. ) អ្នកធានារឿងក្ដី, អ្នកថណាយក្ដី, អ្នកកាន់ក្ដី, ស្មាក្ដី។
ឧទាហរណ៍៖ ( ព. កា. ) អដ្ដប្រតិភូ ត្រូវជាវិញ្ញូ ដឹងការណ៍ខុសគាប់ កុំល្មោភតែលាភ ក្រសាវប្រញាប់ កាន់ក្ដីខុសច្បាប់ ស្លាប់ប្រយោជន៍ខ្លួន ។ ម. ព. ប្រតិភូ ផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដវី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដងព្រៃ; ព្រៃធំ ។ អដវីកម្មករ អ្នកធ្វើការស៊ីឈ្នួលថែរក្សាព្រៃ ។ អដវីបាល វនបាល ។ អដវីបិសាច វនបិសាច។ អដវីប្រទេស វនប្រទេស។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដវិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) អ្នករក្សាដងព្រៃ, មេព្រៃ, វនបាល, អដវីបាល; មុខការថែរក្សាព្រៃ, ក្រសួងមេព្រៃ ។ អដវិកាធិបតី អធិបតីក្រសួងមេព្រៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដដៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( ម. ព. អដដ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អដដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( បា. អដដ ) សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនអពពៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញោបត្ថម្ភិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អញ្ញុប— ឬ អញ្ញូប— , អញ្ញោប— < អញ្ញ “ដទៃ, ឯទៀត” + ឧបត្ថម្ភិត “ដែលគេទំនុកបម្រុង” , ឧ > ឩ ឬ ឧ > ឱ ) អ្នកដែលនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃអ្នកដទៃ; ប្រទេសដែលមានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃប្រទេសដទៃ ( ប្រើជា អញ្ញូបត្ថម្ភិត ក៏បាន ឧ > ឩ ) ។ បារ. Protectorat ប្រូតេកតូរ៉ាត៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញូបត្ថម្ភិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អញ្ញោបត្ថម្ភិត ដែរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាធីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ព. ផ្ទ. អត្តាធីន, សេរី ឬ ស្វៃរិន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អញ្ញាត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត​សីល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​មាន​សណ្តាប់ធ្នាប់​ ឬ​សំបុក​ទ្រយុក​យ៉ាង​ណា​គេ​ពុំ​អាច​ដឹង​បាន ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត​ជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្ស​ដែល​គេ​ពុំ​ស្គាល់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត​ក្រឹត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ធ្វើ​អ្វី​ៗ​ស្មាន​ៗ ព្រោះ​ពុំ​យល់​ការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត​កេត ឬ –វាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​មាន​លំនៅ​ពុំ​ប្រាកដ; មនុស្ស​សាត់​អណ្ដែត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត​កុលវង្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​មាន​វង្ស​ត្រកូល​ពុំ​ប្រាកដ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាតប័ណ្ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លិខិតដែលនាវាបតីទទួលដឹងថា ខ្លួនបានទទួលទំនិញដាក់ក្នុងកប៉ាល់​ហើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាតកវេសក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកភៀសខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ មានអញ្ញាតកវេសកមកពីបរទេស; មនុស្សនោះជាអញ្ញាតកវេសក ព្រមទាំងប្រពន្ធជាអញ្ញាតកវេសិកាមកជាមួយគ្នាផងដែរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាតកវេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការភៀសខ្លួនមិនឲ្យគេស្គាល់។
ឧទាហរណ៍៖ ដោះខ្លួនចេញទៅនៅស្រុកដទៃដោយអញ្ញាតកវេស។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដោយមិនចង់ឱ្យនរណាដឹង ដោយបន្លំឈ្មោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អជ្ញាត ) ដែលមិនដឹង, មិនស្គាល់, មិនចេះ, មិនយល់; ល្ងង់; ដែលគេមិនស្គាល់; ពុំប្រាកដ ។ អញ្ញាតកុលវង្ស ( —កុ-ល៉ៈវង់ ) អ្នកដែលមានវង្សត្រកូលពុំប្រាកដ ។ អញ្ញាតកេត ឬ —វាស អ្នកដែលមានលំនៅពុំប្រាកដ; មនុស្សសាត់អណ្ដែត ។ អញ្ញាតក្រឹត អ្នកដែលធ្វើអ្វីៗស្មានៗ ព្រោះពុំយល់ការ ។ អញ្ញាតជន ( —ជន់ ) មនុស្សដែលគេពុំស្គាល់ ។ អញ្ញាតសីល អ្នកដែលមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ឬសំបុកទ្រយុកយ៉ាងណាគេពុំអាចដឹងបាន ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញវាទកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) សម្ដីពោលគេចកែផ្សេងទីទៃពីការណ៍ពិត គឺបើគេសួរពីរឿងអ្វីមួយខ្លួនក៏បែរជាឆ្លើយឬនិយាយបន្លែបន្លប់ពីរឿងឬពីហេតុដទៃទៅវិញ
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកជាប់ចោទឬអ្នកធ្វើជាសាក្សីគេ ត្រូវឆ្លើយឬត្រូវនិយាយតាមការណ៍ពិត មិនត្រូវធ្វើអញ្ញវាទកម្មឡើយ ទើបរាប់ថាជាមនុស្សកាន់សុចរិតពិតត្រង់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញមញ្ញសង្គ្រោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការសង្គ្រោះដល់គ្នាទៅវិញទៅមក សមាគមដែលបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រមូលប្រាក់សង្គ្រោះគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញប្បដិប័ន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលប្រកាន់ចិត្តប្រឆាំងនឹងគន្ថបដិបទា អ្នកប្រៀនប្រដៅលទ្ធិដែលប្រឆាំង​នឹង​គន្ថបដិបទា។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលប្រកាន់ចិត្តប្រឆាំងនឹងគន្ថបដិបទា អ្នកប្រៀនប្រដៅលទ្ធិដែលប្រឆាំង​នឹង​គន្ថបដិបទា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញប្បដិបត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រឆាំង ជំទាស់នឹងមនោសញ្ចេតនារបស់គន្ថបដិបទា (ម.ព នោះ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញបទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អន្យ— ) បទដទៃ គឺបទដែលស្ទុះចេញពីក្នុងវិគ្គហៈទៅជាប្រធាន ( ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញទិដ្ឋិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលកើតមកពីអញ្ញទិដ្ឋិ អ្នកប្រកាន់គំនិតខ្ជាប់ក្នុងអញ្ញទិដ្ឋិ (ម.ព នោះ)។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកើតមកពីអញ្ញទិដ្ឋិ អ្នកប្រកាន់គំនិតខ្ជាប់ក្នុងអញ្ញទិដ្ឋិ (ម.ព នោះ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញទិដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មតិខុសហើយថែមទាំងប្រាសចាកប្រាជ្ញាទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញថាភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. —ភាវ ) ភាវៈទីទៃឬផ្សេងពីគ្នា, ដំណើរផ្ទុយគ្នាឬជាទំនាស់នឹងគ្នា; វិបល្លាស; ការប្រែប្រួល
ឧទាហរណ៍៖ ខុសជាអញ្ញថាភាពនឹងត្រូវ ។

                      លក្ខណៈអ្វីៗដែលមានតែក្នុងគំនិត ក្នុងការនឹកឃើញ (ផ្ទុយគ្នានឹងរូបដែលមានពិត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញត្រសព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អញ្ញត្រ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញត្រតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបាត់មុខពីទីណាហើយ ស្រាប់តែទៅនៅទីឯទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញត្រកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការលើកឱ្យប្លែកខុសពីវិធានធម្មតា អ្វីៗដែលគេឱ្យខុសពីគេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ញត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អន្យត្រ ) ទីទៃ, ទីទៃផ្សេងពីគេ, ដោយឡែក, ផ្សេង, ផ្សេងដោយឡែក ។ បា. ស. អញ្ញត្រភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ ភណ្ឌៈឬវត្ថុផ្សេងៗ, ដោយឡែក ។ អញ្ញត្រសព្ទ សព្ទដោយឡែក គឺពាក្យខ្លះដែលសរសេរខុសពីបែបប្រើអក្សរ ខុសពីសំឡេងនិយាយ ( ដើម្បីរក្សាបែបដើមឲ្យគង់នៅ ), ដូចជា នេះ, នោះ, ស្តេច, សម្ដេច, ស្រេច, សម្រេច, អញ, អ្នក ( មានសំឡេងជា និះ, នុះ, ស្ដាច់, សំដាច់, ស្រាច់, សម្រាច់, អាញ់, នាក់ ) ; ឬសូរអានឮផ្សេងពីសំឡេងអក្សរខ្មែរដូចជា ខែមីនា ( —នា ) ថា ( —ន៉ា ), ព័ត៌មាន ( ព័រ-តៈម៉ាន ) ថា ព័រ-ដ៏មាន, វត្តមាន ( វ័ត-តៈម៉ាន ) ថា វ័ត-តៈមាន ជាដើម នេះក៏ជា អញ្ញត្រសព្ទដែរ ពីព្រោះអានឮសូរតាមទម្លាប់ផ្សេងពីសូរស័ព្ទរបស់អក្សរខ្មែរ ។ ព. កា. ប្រាប់មិនឲ្យហ៊ានកែឬលុបអញ្ញត្រសព្ទ ថា
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ញត្រសព្ទ ប្រើតាមទម្លាប់ ចាស់ព្រឹទ្ធព្រេងនាយ សរសេរយ៉ាងនេះ គេស្ដីឲ្យក្លាយ សូរសព្ទឃ្លាតឆ្ងាយ ពីការសរសេរ ។ ដូចអញថាអាញ់ ពួកប្រាជ្ញមិនក្នាញ់ មិនហ៊ានបំបែរ មិនលុបលាងចោល មិនថ្កោលទោសដែរ បែបនេះពាក្យខ្មែរ សឹងមានក្រាស់ក្រែល ។ ទោះជនជាតិណា នៅក្នុងលោកា ក៏គេពុំដែល ហ៊ានលុបលាងចោល ព្រោះថ្កោលថាក្អែល ថាជាដំណែល ខុសគួរលុបឡើយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនដូចប្រក្រតី ដែលគួរដល់អញ្ញត្រកម្ម (ម.ព. អញ្ញត្រកម្ម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជ័ន, សណ្តែកបារាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិវារមួយប្រភេទ កើតក្នុងទ្វីបអាស៊ី តែគេនាំពូជដាំនៅគ្រប់ប្រទេសក្តៅក្នុងសកលលោក។ គេចូលចិត្តដាំដើមនេះសម្រាប់ឱ្យឡើងរបងជុំវិញគេហដ្ឋានជាលម្អ ដោយមានផកាសម្បុរខៀវល្អមើល។ ឫសស្រស់ពណ៌ស រសជាតិហាង គេប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អញ្ជ័ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អញ្ជន “ការបន្តក់ទឹកថ្នាំ; ថ្នាំទឹកសម្រាប់បន្តក់; ថ្នាំបន្តក់ភ្នែក; ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ; ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ; . . . ” ) ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ល្អួត ស្លឹកមូលៗល្អិតៗផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែក្នុងកម្ពុជរដ្ឋច្រើនតែព័ណ៌ខៀវស្រស់
ឧទាហរណ៍៖ គេច្រើនដាំអញ្ជ័នឲ្យវារឡើងរបងភូមិ ឬឲ្យវារឡើងតោរណៈភូមិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត