Author: videoslearning.com

ស្ងើក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្រាលពេក, ស្រាលណាស់។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាលស្ងើក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងួន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ថ្នម, ថ្នាក់ថ្នម, ថ្និតថ្នម; ប្រយ័ត្ន, ថែទាំដោយប្រយ័ត្ន; សំចៃ ។ ស្ងួនគ្រង គ្រប់គ្រងរក្សាដោយថ្នម, ដោយប្រយ័ត្ន ។ ស្ងួនចិត្ត ថ្នមចិត្ត ។ ស្ងួនចំណី ប្រយ័ត្នចំណី គឺមិនហ៊ានបរិភោគចំណីដែលជាទំនាស់នឹងរោគ ។ ស្ងួនទ្រព្យ សំចៃទ្រព្យ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលគួរថ្នាក់ថ្នម ឬអ្នកដែលគួរឲ្យថ្នមចិត្ត ។
ឧទាហរណ៍៖​ ស្ងួនពិសី, ស្ងួនពុំងា ឬ ស្ងួនភ្ងា, ស្ងួនព្រលឹង, មាសស្ងួន, ស្រីស្ងួន, . . . ( សម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ )។

                    ព. ទ. បុ. ស្រឡាញ់ខ្លួនត្រូវស្ងួនចំណី ស្រឡាញ់ស្រីត្រូវថ្នមចិត្ត ( សេចក្ដីងាយ មិនបាច់អធិប្បាយ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគួរថ្នាក់ថ្នម ឬអ្នកដែលគួរឲ្យថ្នមចិត្ត
ឧទាហរណ៍៖ ព. ទ. បុ. ស្រឡាញ់ខ្លួនត្រូវស្ងួនចំណី ស្រឡាញ់ស្រីត្រូវថ្នមចិត្ត ( សេចក្ដីងាយ មិនបាច់អធិប្បាយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលឥតទទឹក, ឥតសើម។
ឧទាហរណ៍៖ ឈើស្ងួត, ដីស្ងួត; ស្ងួតខ្លួន។

                   ស្ងួតកិលេស អស់កិលេស ។ ស្ងួតស្ងប់ ( ម. ព. ស្ងប់ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សមានកម្ពស់ ១០-៣០​ ម មានដើមកំណើតក្នុងឧព្វេធប្រទេសជ្វា។ គេនាំយកទៅដាំតាមមាត់សមុទ្រលើដីខ្សាច់។ តែនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រហែលដើមស្ងាវដុះឯងៗ តែមិនសូវមានច្រើនផ្តុំគ្នាឡើយ ក្នុងទីក្រុងគេដាំស្ងាវជាលំអគេហដ្ឋាន ឬវិថីនានា។ មែកស្ងាវធ្វើអុសដុតឆេះល្អណាស។ ឈើអាំចសង់ផ្ទះបាន។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បើកមាត់ធំដកដង្ហើមវែងមានសូរសព្ទផង ដោយមិនមានបំណងសោះ កើតមានព្រោះងុយដេក, ព្រោះដេកមិនស្កប់ ឬ ព្រោះអស់កម្លាំង។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ងាបហួម ស្ងាបឮសូរហួម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះស្លាព្រៃ ដើមតូចសាច់រឹងជាងស្លាស្រុក ច្រើនដុះបែកចេញជាកូនរមពីគល់ ផ្លែតូចៗប្រើការបាន តែមិនសូវចត់។
ឧទាហរណ៍៖ ស្លាស្ងាបងាយដាំជាងស្លាស្រុក ទោះខែប្រាំងដីស្ងួតក៏មិនងាប់ ( អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ស្លាស្នាប )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ងប់ឥតមានសូរសព្ទ, ឥតលេចឮ; ដែលស្ងប់ឥតជ្រួលច្រាល់។
ឧទាហរណ៍៖ ទីស្ងាត់; ចិត្តស្ងាត់ចាកកាម។

                    ស្ងាត់បាត់ ស្ងាត់មិនលេចឮ ។ ស្ងប់ស្ងាត់ ( ម. ព. ស្ងប់ ) ។ ស្ងៀមស្ងាត់ ស្ងៀមមិនស្ដីនិយាយ, ស្ងៀមមិនឮមាត់ ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងាច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ផ្ងាវ, សភ្លឺ, សចិញ្ចាច ពេញពាស។
ឧទាហរណ៍៖ រលកបែកផ្កាត្រែងសស្ងាចពេញទន្លេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ងប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រម្ងាប់; ស្ងៀម; ឥតកម្រើក, មិនរំជួល, មិនជ្រួលច្រាល់; ឈប់, លើកលែង
ឧទាហរណ៍៖ ខ្យល់ស្ងប់ ឬ ស្ងប់ខ្យល់ ឥតមានខ្យល់បក់។

                  ចិត្តស្ងប់ ឬ ស្ងប់ចិត្ត ចិត្តរម្ងាប់ចាកសេចក្តីជ្រួលច្រាល់, ចិត្តនឹងធឹង ។ ស្ងប់រម្ងាប់ ស្ងៀមស្ងប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តស្ងប់រម្ងាប់។

                  ស្ងប់សង្គ្រាម ឬ ស្ងប់សឹក ឈប់ច្បាំង, លើកលែងច្បាំង។ ស្ងប់ស្ងាត់ ស្ងាត់មិនមានសូរសព្ទ; ស្ងាត់បាត់ ។ ស្ងប់ស្ងួត ឬស្ងួតស្ងប់ សញ្ជប់សញ្ជឹង, ទ្រមឹងទ្រមើយ, ក្រៀមក្រំ ។ ស្ងប់ស្ងៀម ឬ ស្ងៀមស្ងប់ ស្រគត់ស្រគំ, នឹងធឹង, រៀបរយ, មិនសូវស្ដីនិយាយ ។ សមុទ្រស្ងប់ សមុទ្រឥតរលក ។ ស្រុកស្ងប់ ស្រុកសុខសប្បាយ, ប្រកបដោយសន្តិសុខ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្ពោតមិនហាប់, មិនណែន។
ឧទាហរណ៍៖ ឈើសាច់ស្គោក ( ម. ព. ស្គាំង ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គួយ

មានន័យថា ( ម. ព. ស្កួយ ន. និង គុ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គុស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា សច្បាស់, សក្បុស, សសុទ្ធ។
ឧទាហរណ៍៖ សស្គុស ( ប្រើជា ស្គុះ ក៏មាន ) ។ ស្គុសស្គាយ ( ម. ព. ស្គាយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលធំធាត់ស្គោកពុំសម។
ឧទាហរណ៍៖ ធំស្គុល។

                     ដែលរីកធំគគុល។
ឧទាហរណ៍៖ រីកស្គុល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលរីកស្កុលគគុល។
ឧទាហរណ៍៖ ដំបៅរីកស្គុយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានសណ្ឋានរីកស្កុលអណ្ដែតឬរសាត់យឺតៗគ្រុយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដុំពពុះទឹកអណ្ដែតស្គុយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គឺ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនដាក់គ្រាប់ ដោយមានរោគបៀតបៀន គឺមានទឹកគ្រប់គ្រាន់តែចេញផ្កាហើយមិនដាក់គ្រាប់ ព្រោះក្រាចាប់ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវស្គឺ ។ ស្កកស្គឺ ( ម. ព. ស្កក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្ពឹក, យឺត, ដែលមិនរួស; ដែលមិនហាប់, មិនណែន។
ឧទាហរណ៍៖ ទូកស្គឹះ; សាច់ស្គឹះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្កក, ស្គម, ស្គោក ថា
ឧទាហរណ៍៖ ស្កកស្គាំង ស្កកក្រៀមក្រទាំង។

                     ស្គាំងស្គម ស្គមក្រទាំង, ស្គមកំព្រយកំព្រឹង ។ ស្គោកស្គាំង ស្គោកក្រៀមក្រទាំង, ស្គោកសោះកក្រោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គាល់​អត្ថ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្គាល់​ដំណើរ; ស្គាល់​សេចក្ដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចាំបាន, ចាំជាក់, ចំណាំបាន, ដឹងបាន, ដឹងច្បាស់, ចាំស្និទ្ធ
ឧទាហរណ៍៖ ស្គាល់គ្នា, ស្គាល់ចិត្ត, ស្គាល់ឈ្មោះ, ស្គាល់ផ្លូវ។

                      ស្គាល់គ្នា គុ. ដែលស្គាល់គ្នាជាក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សស្គាល់គ្នា។

                     ស្គាល់ប្រមាណ ដឹងប្រមាណ។ ស្គាល់ភ្ងា ស្គាល់ជិតដិតស្និទ្ធស្នាល ដូចជាសំឡាញ់ភ្ងា។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គា, ស្បូវរណ្តាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តិណជាតិរស់បានមួយប្រភេទកម្ពស់ ១-១,៥ ម ស្លឹកល្អិតៗដុះលើទីវាលកណ្តាលថ្ងៃ​ និងតាមមាត់ផ្លូវនៃប្រទេសក្តៅសកលលោក។ មើម និងឫសមានក្លិនក្រអូប គេអាចប្រើវាចំហុយយកប្រេងផ្សេងៗ។ នៅប្រទេសខ្មែរមានដើមស្គាច្រើនដុះក្នុងព្រៃរនាមជុំវិញទន្លេសាប ​អ្នកស្រុកទីនោះ ប្រើមើម និងឫសសម្រាប់ធ្វើប្រេងលាបខ្លួនអោយក្រអូប និងការពារសំពត់កុំអោយសត្វល្អិតស៊ី។ ស្លឹកអាចប្រើប្រក់ដំបូលផ្ទះបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើមេថុនសេវនៈ ( ចំពោះតែឧរគសត្វឬទីឃជាតិ )។
ឧទាហរណ៍៖ ពស់ស្គារគ្នា ( ប្រើជាពាក្យប្រៀប សម្រាប់សត្វឯទៀតឬមនុស្សក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្គុស។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្ការីកស្គុសស្គាយ ផ្កាសម្បុរ-សដែលរីកត្រសាយត្រសុំ, ផ្កា-សរីកត្រសោល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គាក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលយារសំយុងស្ដូក។
ឧទាហរណ៍៖ យារស្គាក់; ធ្លាក់ស្គាក់ ( ព. ព. ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលយារសំយុងស្ដូក ។
ឧទាហរណ៍៖ យារស្គាក់; ធ្លាក់ស្គាក់ ( ព. ព. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គា, ស្បូវរណ្តាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តិណជាតិរស់បានមួយប្រភេទកម្ពស់ ១-១,៥ ម ស្លឹកល្អិតៗដុះលើទីវាលកណ្តាលថ្ងៃ​ និងតាមមាត់ផ្លូវនៃប្រទេសក្តៅសកលលោក។ មើម និងឫសមានក្លិនក្រអូប គេអាចប្រើវាចំហុយយកប្រេងផ្សេងៗ។ នៅប្រទេសខ្មែរមានដើមស្គាច្រើនដុះក្នុងព្រៃរនាមជុំវិញទន្លេសាប ​អ្នកស្រុកទីនោះ ប្រើមើម និងឫសសម្រាប់ធ្វើប្រេងលាបខ្លួនអោយក្រអូប និងការពារសំពត់កុំអោយសត្វល្អិតស៊ី។ ស្លឹកអាចប្រើប្រក់ដំបូលផ្ទះបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះស្មៅមានដើមរឹង, មានពីរប្រភេទគឺ ស្គាក្រអូប ស្គាមានឫសក្រអូប ប្រើជាគ្រឿងអប់បាន, គេច្រើនដាក់ត្រាំក្នុងប្រេងស្អិតប្រើលាបសក់; ស្គាធំ ឬ ស្គាព្រៃ ស្គាដើមធំៗ ច្រើនដុះតាមវាលទំនាប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿងទួងវាយដំឲ្យលាន់ឮសូររំពង ដាសដោយស្បែកតែម្ខាងឬទាំងពីរខាង, មានច្រើនបែប : ស្គរខ្មែរ ឬ ស្គរអារក្ស ស្គរមានរាងធំម្ខាងតូចម្ខាង ធ្វើដោយដីដុតដាសតែម្ខាង ដោយស្បែកពស់ប្រមោយដំរីឬស្បែកពស់ឯទៀត ក៏បានខ្លះ ។ ស្គរជ័យ ស្គរសម្រាប់ទួងយកជ័យ, ស្គរទ័ព ។ ស្គរធំ ស្គរមានរាងធំ ធ្វើដោយឈើលុង ដាសស្បែកគោទាំងពីរខាងសម្រាប់វាយប្រាប់យាម, វាយឲ្យសញ្ញាគ្នា ឬប្រើក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះកីសោ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចុះសាច់, តិចសាច់។
ឧទាហរណ៍៖ ស្គមកំព្រយ, ស្គមកំព្រឹង, ស្គមប្រដក់។

                     ព. ប្រ. ទ័លក្រ; ខ្សត់ខ្សោយ ។ ព. ផ្ទ. ធាត់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គន់អំបោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា “ឈ្មោះ តិណជាតិដុះក្នុងទឹក មានកំពស់រហូតដល់ ១ម ឬសកប់ក្នុងភក់។ មានដុះក្នុងទឹកស្រះ ត្រពាង ដែលមិនហូរនៃប្រទេសអាស៊ីក្តៅ។ មែក ទងស្លឹក និងទងផ្កា រាងឆ្មារដូចអំបោះ គេអាចបរិភោគជាបន្លែឆៅ ឬឆ្អិន ក្នុងសម្លបាន។ តាមក្បួនឱសថបុរាណគេឆុងឬស និងស្លឹកផឹក ដើម្បីព្យាបាលរោគគ្រុន ការអស់កម្លាំង ជំងឺរាក់ធ្មេញ និងក្រពះ ដែលមិនរំលាយអាហារ។”

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គន់ទំនប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ស្លឹកឆែកៗ ច្រើនដុះនៅទំនប់ឬភ្លឺស្រែ . . .។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គន់ដំរី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តិណជាតិ ដុះក្នុងទឹកដូចស្គន់អំបោះដែរ តែកំពស់លើសបន្តិច មានស្លឹកក្រាស់ ហើយធំជាងច្រើន។ ដើមនេះមានដុះក្នុងបឹង ស្រះ ត្រពាំងគ្រប់ប្រទេសក្តៅសកលលោក។ ដើម និងទងផ្កាខ្ចីៗអាចបរិភោគជាបន្លែបាន។ ផ្កាគេប្រើសម្រាប់ធ្វើជាអន្លក់ទឹកគ្រឿង។ ដើម និងទងផ្កាពុំអាចបរិភោគឆៅទេ ត្រូវចំអិនជាមុនសិន។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្គន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិទឹកមួយពួក សន្តានព្រលឹត តែដើមតូចៗ, មានខ្លះប្រើជាបន្លែឬអន្លក់បាន; មាន ៤ ប្រភេទ គឺ ស្គន់ជើងមាន់ ស្គន់ដើមរឹងច្រាញបន្តិច សម្បុរក្រហមក្រមៅ ( ប្រើការបាន ); ស្គន់ដំរី ស្គន់ដើមថ្លោសស្លឹកធំជាងស្គន់ឯទៀត មានរសល្វីង ( ប្រើការមិនកើត ); ស្គន់ស្គុះ ស្គន់ដើមថ្លោសសណ្ឋានជាជ្រុង ( ប្រើការបាន; ហៅត្រឹមតែ ស្គុះ ក៏បាន ); ស្គន់អំបោះ ស្គន់ដើមតូចឆ្មារ ទន់ល្មៃ សម្បុរ-ស ( ប្រើការបាន ល្អជាងគេ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្អេក, ដាសស្ទើរប្រគរលើគ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្លែស្កះ, ពងចៃស្កះ ( ម. ព. ស្អេក ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កៀប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា មានអាការស្ទើរប្រាត់ស្ទើររមាស់, ចេញអាការស្អុះស្អាប់រសឹបរសាវអស់ទាំងខ្លួន
ឧទាហរណ៍៖ ចូលកើបស្រូវក្នុងជង្រុកស្កៀបអស់ទាំងខ្លួន។

                     ព. ប្រ. ស្កៀបរមាស់ មោះមៃ, ទាស់អធ្យាស្រ័យគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅជាមួយគ្នាជាសុខ ឥតដែលស្កៀបរមាស់ទេ ។

                    មិនស្កៀបចិត្ត មិនស្កប់ចិត្ត ឬមិនញញើត, មិនព្រឺរោមមួយ ។ មិនស្កៀបជើងធ្មេញ មិនបាត់ឃ្លាន ( ព្រោះអាហារតិចតួចពេក ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មានអាការស្ទើរប្រាត់ស្ទើររមាស់, ចេញអាការស្អុះស្អាប់រសឹបរសាវអស់ទាំងខ្លួន
ឧទាហរណ៍៖ ចូលកើបស្រូវក្នុងជង្រុកស្កៀបអស់ទាំងខ្លួន។

                      ព. ប្រ. ស្កៀបរមាស់ មោះមៃ, ទាស់អធ្យាស្រ័យគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖​ នៅជាមួយគ្នាជាសុខ ឥតដែលស្កៀបរមាស់ទេ ។

                      មិនស្កៀបចិត្ត មិនស្កប់ចិត្ត ឬមិនញញើត, មិនព្រឺរោមមួយ ។ មិនស្កៀបជើងធ្មេញ មិនបាត់ឃ្លាន ( ព្រោះអាហារតិចតួចពេក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កើក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្រាលពេក, ស្រាលណាស់ ( ស្ងើក )។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាលស្កើក ( ស្កើក និង ស្ងើក ជាវេវចនៈផ្លាស់ប្តូរគ្នាបាន, ប្រើតាមដោយធ្លាប់និយាយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កួយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះដំណាំមួយប្រភេទដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងពោតតែតូចជាង, ចេញផ្លែជាគ្រាប់រាយៗ កាលនៅខ្ចីប្រើដាល់ជាអំបុកបាន គ្រាប់ទុំមានសម្បុរ-ស សាច់រឹងប្រើការដោតក្រងក៏បាន ( រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកធញ្ញជាតិ ) ។
ធញ្ញជាតិមួយប្រភេទ (សន្តានស្រូវ ពោត ។ល។) ដុះតាមមាត់ផ្លូវនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ គេតែងដាំជិតផ្ទះ។ ដើមស្កួយចេញផ្លែជាគ្រាប់រាយៗ កាលនៅខ្ចីគេប្រើដាល់ជាអមបុកបាន គ្រាប់ទុំមានសម្បុរស សាច់រឹង ប្រើការដោយក្រងធ្វើខ្សែក ឬធ្វើផ្កាំ។ ស្លឹក និងឫស គេឆុងផឹកដើម្បីឱ្យនោមច្រើន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ពព្រុសស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់ស្កួយទុំ ( មាន់ )។
ឧទាហរណ៍៖ មាន់ស្កួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កូវលលក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលមានសាច់ផ្អូកពព្រុស ( ស្រដៀងនឹងសម្បុរក្បាលលលក ) រកកល់ពុក ( ឈើ )។
ឧទាហរណ៍៖ ឈើឡើងសាច់ស្កូវលលក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កូវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សក់… ដែលក្លាយពីខ្មៅទៅជា-ស, សក់… ស។
ឧទាហរណ៍៖ ដកស្កូវ។

                     ស្កូវព្រោង ស្កូវសព្រោង ។ ស្កូវល្បាយ ស្កូវល្បាយអាចម៍ខ្លា ( ម. ព. ល្បាយ ផង ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលក្លាយពីខ្មៅទៅជា-ស, ស ( ចំពោះតែសក់, រោម, ពុកមាត់, ពុកចង្កា )។
ឧទាហរណ៍៖ សក់ស្កូវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កូញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្កាញជុកជិត។
ឧទាហរណ៍៖ រោមក្លៀកស្កូញ។

                     ស្កូញស្កាញ ស្កូញក្រៃពេក, ស្មូញស្មាញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កុយ

មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ឆ្កុយ ( ប្រើតាមទម្លាប់និយាយ តែច្រើនប្រើ ឆ្កុយ ជាង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កុបជេ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ម៉ាសេដ្វាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កុន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទើសទាក់, ទាស់ការ, ទាស់ដំណើរ, នាំឲ្យរអាក់រអួលឬឲ្យអាក់ខាន, ឲ្យខកខាន, ឲ្យថ្លោះការ, ឲ្យខូចការ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្កុនការ, ស្កុនគំនិត, ស្កុនដំណើ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការទើសទាក់, ឧបសគ្គ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទះលើស្កុន។

                   កុំដើរពានស្កុន កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ កុំធ្វើស្រែស្រូវ នៅផ្លូវដំរី ( សាស្ត្រា ច្បាប់រាជនេតិ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្រតូវ, ស្រខូវ; សស្រខូវ, សទទុង។
ឧទាហរណ៍៖ ទទូរស្កុង; សស្កុង។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ស្រតូវ, ស្រខូវ; សស្រខូវ, សទទុង។
ឧទាហរណ៍៖ ទទូរស្កុង; សស្កុង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កឹមស្កៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ធំខ្ពស់សម្បើម; ធំធេងល្វឹងល្វើយ, ធំល្ហល្ហេវ។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្នំស្កឹមស្កៃ, ធំស្កឹមស្កៃ; សមុទ្រស្កឹមស្កៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលខ្មៅស្រឡះឯកឯង; ខ្មៅសង្វិល។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្មៅស្កិល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អន់ឃ្លាន ( ដោយបានបរិភោគខ្លះ ), រកកល់ឆ្អែត។
ឧទាហរណ៍៖ គោស៊ីស្មៅស្កាំ។

                  ស្កាំចិត្ត រកកល់ឆ្អែតចិត្ត, ស្កប់ចិត្ត ។ មិនស្កាំ ឬ មិនស្កាំចិត្ត មិនស្កប់ចិត្ត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា អន់ឃ្លាន ( ដោយបានបរិភោគខ្លះ ), រកកល់ឆ្អែត។
ឧទាហរណ៍៖ គោស៊ីស្មៅស្កាំ។

                    ស្កាំចិត្ត រកកល់ឆ្អែតចិត្ត, ស្កប់ចិត្ត ។ មិនស្កាំ ឬ មិនស្កាំចិត្ត មិនស្កប់ចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រម្ងាប់, អន់, ថយខ្សោយស្រាកស្រាលជាងប្រក្រតី។
ឧទាហរណ៍៖ ជំងឺស្កាល, រមាស់ស្កាល, កមស្កាល។

                     ស្កាលទុក្ខ ស្រាកស្រាលទុក្ខ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា រម្ងាប់, អន់, ថយខ្សោយស្រាកស្រាលជាងប្រក្រតី។
ឧទាហរណ៍៖ ជំងឺស្កាល, រមាស់ស្កាល, កមស្កាល។

                      ស្កាលទុក្ខ ស្រាកស្រាលទុក្ខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ មុខស្រួចឆ្លឺម ជើងខ្លីៗ សម្បុរត្នោត, ស្រដៀងនឹងកំប្រុក តែមាឌធំជាង, ជាពួករន្ធកសត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាធំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា -ទំហំ ៖ ក្បាល-ដងខ្លួន : 440-480 ម.ម កន្ទុយ: 260-310 ម.ម ទំនង់: 3-4 ក្រ។ -ភិនភាគ ៖ ជាប្រភេទសត្វស្កាធំមួយមានកន្ទុយខ្លី និង មានឆ្នូតសចាប់ពីមាត់រហូតដល់ស្មា ។ សម្បុរខ្លួនទាំងមូលគឺ ប្រផេះឫត្នោតចាស់។ -ជីវសាស្រ្ត ៖ ចូលចិត្តរស់នៅដោយឯកា ហើយរកស៊ីពេលយប់ ។ ចំណីរបស់វា គឺសត្វដែលរស់នៅអាស្រ័យនឹងទឹក ។ សត្វចិញ្ចឹមអាចរស់នៅបានដល់ទៅ10ឆ្នាំ ។ -របាយ និង ស្ថានភាព ៖ មិនទាន់មានទិន្នន័យច្បាស់លាស់សំរាប់វាយតំលៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្ទាក់ផ្លូវ, ស្ទាក់ដំណើរ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្កាត់ផ្លូវ, ស្កាត់ច្រក។

                     ស្កាត់ពាក្យ ឬ ស្កាត់សម្ដី ស្ទាក់ពាក្យ, ស្ទាក់សម្ដី ។ និយាយស្កាត់ និយាយស្ទាក់ផ្ដាច់តំណសម្ដី មិនឲ្យមានតទៅទៀត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាតូច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា -ទំហំ ៖ ក្បាល-ដងខ្លួន : 350-410 ម.ម កន្ទុយ: 250-290 ម.ម ទំនង់: 0.5-1 គក្រ។ -ភិនភាគ ៖ មានមាឌតូច ខ្លួនទាំងមូលមានសម្បុរត្នោតចាស់ ឯក្បាលភាគច្រើនរាងក្រហម ។ រោមរបស់វាមានពណ៌ សនិងខ្មៅ ឆ្លាស់គ្នាមួយៗ ។ ពេលជួបនឹងសត្រូវ រោមរបស់វាបះត្រង់។ -ជីវសាស្រ្ត ៖ ចូលចិត្តរស់នៅតាមព្រៃល្បោះ ក្បែរភូមិ និងតែងអង្កេតឃើញរត់កាត់ផ្លូវនៅពេលថ្ងៃ ។ វារកចំណីទាំងយប់ទាំងថ្ងៃនៅលើដី ហើយវាកំរឡើងដើមឈើ ច្រមុះវាអាចស្រង់ក្លិនបានល្អ ហើយអាចតាមដានសត្ចជាចំណីរហូតដល់រូង ។ -របាយ និង ស្ថានភាព ៖ ជាប្រភេទសត្វសំបូរមានគ្រប់ទីកន្លែង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា គគ្រើមសោះផ្អោះឥតរសជាតិ ( ចំពោះតែគ្រឿងបរិភោគដែលដឹងរសដោយជិវ្ហាបសាទ )។
ឧទាហរណ៍៖ ស៊ីលាជទទេ ស្កាតៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានឫស, សរសៃ, រោម, រឹងច្រាញច្រើនជុកជិត។
ឧទាហរណ៍៖ ឫសស្កាញ ។ ស្កូញស្កាញ ( ម. ព. ស្កូញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធ្នើរក្នុងគេហដ្ឋាន សម្រាប់ដាក់ទើរអីវ៉ាន់ស្រាលៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដាក់រមូរកន្ទេលទើរលើស្កាក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធ្នើរក្នុងគេហដ្ឋាន សម្រាប់ដាក់ទើរអីវ៉ាន់ស្រាលៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដាក់រមូរកន្ទេលទើរលើស្កាក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ពាក្យហៅកាត់ខ្លីមកពី បាសកា ឬ បាស្កា ) ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ពួកចត្រង្គ តែមានមេពីរហៅថា តៅ មានសណ្ឋានបួនជ្រុង មានរន្ធ ៦ សម្រាប់លើកទម្លាក់លើក្ដារ, មានកូន ២៤ ឬ ៣០ . . . ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ឆ្អែត; បរិបូណ៌, ពេញចំណង់ ។ រ. ស. ផ្ទំស្កល់ ផ្ទំលក់ ។ ស្កប់ស្កល់ ( ម. ព. ស្កប់ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឆ្អែត; បរិបូណ៌, ពេញចំណង់ ។ រ. ស. ផ្ទំស្កល់ ផ្ទំលក់ ។ ស្កប់ស្កល់ ( ម. ព. ស្កប់ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ករអាសេតូន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ស្កររេដុកម្មមួយចំនួនដែលមានផ្ទុកអាសេតូន ឧទាហរណ៍ 1,2 មូណូ – អាសេតូន – D – គ្លុយកូហ្វុយរ៉ាណូស និង1,2 – 5,6 – ឌីអាសេតូន – D គ្លុយកូហ្វុយរ៉ាណូស។ គេហៅម៉្យាងទៀតថា គ្លុយកូសអាសេតូន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កររាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្ករដែលគេដាំទឹកឱ្យពុះរួចចាក់លាយ ដើម្បីលក់ឱ្យបានបំណេញច្រើន ឬយកទៅបិតស្រា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្ករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វត្ថុមានរសផ្អែមកើតអំពីទឹកអំពៅ, ទឹកត្នោតជាដើម ដែលរំងាស់ឲ្យបានសាច់ ( បា. សក្ខរា; សំ. ឝក៌រា ហៅចំពោះតែ ស្ករក្រាម ) ។ ស្ករក្រាម ស្ករអំពៅមានសាច់រឹងជាដុំៗ សណ្ឋានក្រួស ។ ស្ករដូង ស្ករកើតពីទឹកផ្កាដូង ( មិនសូវមាន ) ។ ស្ករត្នោត ស្ករកើតអំពីផ្កាត្នោត ( ជារបរធំមួយរបស់ខ្មែរ ) ។ ស្ករទន្សែ ស្ករកើតពីទឹកផ្កាទន្សែ ( ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមិនដែលធ្វើ ) ។ ស្ករផែន ស្ករដែលចាក់ជាផែន ( កាលបើដាក់តម្រួតៗគ្នា ស្រាក់នឹងស្លឹកត្នោត ហៅ ស្ករស្រាក់ ) ។ ស្ករ-ស ស្ករអំពៅមានសាច់ស ។ ស្ករអំពៅ ស្ករបន្ទះដែលកើតពីទឹកអំពៅ ។ ល ។ ព. ទ. បុ. ស្ករជិតស្រមោច ស្ត្រីជិតបុរស ( ច្រើនតែប៉ះនាយប៉ះអាយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ឆ្អែត, គ្រប់គ្រាន់, អស់ចិត្ត, ពេញចំណង់; អស់ងងុយ, អស់ល្បក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្កប់ចិត្ត, ដេកស្កប់។

                       ស្កប់ស្កល់ ឆ្អែតឆ្អន់, ឆ្អែតពេញចំណង់។ ព. ទ. បុ. ទន្លេដប់មិនស្កប់សមុទ្រមួយ ទោះបីបានមានប៉ុន្មានក៏នៅតែមិនស្កប់ចិត្ត ( ព្រោះបំណងប្រាថ្នាចេះតែខ្វះកន្លះជានិច្ច ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កន្ធាពារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ស្កន្ធាវារ; បា. ខន្ធាវារ ) កងទ័ព, កងទ័ពដែលបោះក្នុងភាគបន្ទាយ; ទ័ពទាយ; ភាគបន្ទាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) ដូចគ្នានឹង ខន្ធ ដែរ ។ ស្កន្ធនិវ៌ាណ ( ស្ក័ន-ធៈនិរ-វ៉ាន ) ដូចគ្នានឹង ខន្ធនិព្វាន ដែរ ( ម. ព. និព្វាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កន្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) សេចក្តីវិនាស, ការរំលាងបង់; ឈ្មោះបុត្ររបស់សិវៈ; ឈ្មោះបិសាចពួកមួយជាអ្នកបណ្ដាលឲ្យកើតជំងឺ, ឲ្យកើតចម្បាំង, ឲ្យកើតជាពួកចោរ ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ); ជំងឺដែលបិសាចពួកមួយបណ្ដាលឲ្យកើត; . . . ។ ខ្មែរហៅជំងឺដែលចាប់កូនក្មេងតូចៗ បណ្ដាលឲ្យមានអាការឈឺប្លែកៗ មានតឹងដើមទ្រូងផ្អើះៗ ក្ដាប់ដៃក្ដាប់ជើងជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្កន្ទចាប់, ស្កន្ទជាន់, ជំងឺស្កន្ទ។

                        ស្កន្ទគ្រាះ ( ស្កន់-ទៈ—; សំ. ស្កន្ទគ្រហ ) ដំណើរចាប់ជំងឺដែលបណ្ដាលពីបិសាចស្កន្ទ, ជំងឺស្កន្ទចាប់, ស្កន្ទជាន់ ។ ស្កន្ទមារ ( ស្កន់-មា ) មារចូលជ្រែក, មារជ្រែក: ត្រូវស្កន្ទមារ ។ ស្កន្ទរោគ ( ស្កន់-ទៈ— ) ជំងឺស្កន្ទ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស្កក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) នៅផ្អាកមិនហើយ, សំកកនៅ, ខកខាន ព្រោះមានឧបស័គ្គណាមួយរារាំង។
ឧទាហរណ៍៖ ស្កកការ, ស្កកដំណើរ ឬ ការស្កក, ដំណើរស្កក។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនដាក់គ្រាប់, ដែលឥតគ្រាប់ព្រោះស្ងួតដី ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវស្កក, ពោតស្កក។

                       ស្កកស្គឺ ស្កកនិងស្គឺ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវខ្ញុំស្កកខ្លះស្គឺខ្លះ ( ម. ព. ស្គាំង និង ស្គឺ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័រពើ

មានន័យថា (មើលពាក្យ សារពើ )។
ស័រពើ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ព្ទសាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្នែកវិជ្ជាខាងភាសា ដែលចែងពីសូរខ្យល់សំឡេង និងការអានឱ្យត្រឹមត្រូវ តាមសង្កាត់របស់ពាក្យនីមួយៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ព្ទសាធុការពរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យប្រសិទ្ធពររកគ្នា ក្នុងឱកាសចូលឆ្នាំថ្មី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ព្ទបច្ចេកទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស័ព្ទដែលប្រើបានចំពោះតែវិជ្ជាមួយៗ ដាច់ឡែក ដូចជាស័ព្ទ​ប្រើក្នុងវិជ្ជាពេទ្យ​ ក្នុងផ្លូវជំនួញជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ព្ទនាមិកកិរិយាសព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កិរិយាស័ព្ទ ដែលខ្លួនប្រើ ឬធ្វើខ្លួនឯង ដូចជាពាក្យថា ខ្ញុំលាងជម្រះកាយដោយខ្លួនឯង ដូច្នេះជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​ សំដី ភាសា គិតប្រមាណតាមអត្ថន័យ ។ (ម. ព. សព្ទ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ប្ត

មានន័យថា ( ម. ព. សប្ដ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ត្យ

មានន័យថា ( ម. ព. សត្យ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ង្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សង្ខ; សំ. ឝង្ខ ) ខ្យងសមុទ្រមួយបែប គូទស្រួច មានស្នាមវិលស្រួច** សម្បុរ-ស, សម្រាប់ពួកបារគូផ្លុំ ឬសម្រាប់ដងទឹកស័ក្ដិសិទ្ធិស្រោចក្នុងព្រះរាជពិធីជាដើម **ពាក្យ “ស្រួច” ត្រូវបានកែសម្រួលពីពាក្យដើម “ស្រួល” ទើបសមស្របតាមបរិបទនេះ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកបារគូផ្លុំស័ង្ខ, ស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខថ្វាយ។

                       ឈ្មោះសារាយសមុទ្រមួយប្រភេទដើមល្អិតល្វន់សម្បុរ-ស ។
ឧទាហរណ៍៖ សារាយស័ង្ខ ( ហៅ សារាយអំបោះ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ង្កសី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បារ. ហ័្សង្ក Zinc មកពីពាក្យ អាល្លឺម៉ង់ដ៍**; ស. ស័ងកៈសី អ. ថ. ស័ងកៈស៊ី ) លោហធាតុសុទ្ធមួយប្រភេទ សម្បុរ-សដូចសំណសាច់រឹង, ប្រើការបានច្រើនបែប **ពាក្យ “អាល្លឺម៉ង់ដ៍” ត្រូវបានកែតម្រូវពីពាក្យដើម “អល្លឺម៉ង់ដ៍” ទើបត្រឹមត្រូវតាមសំឡេងអាននៃពាក្យភាសាបារាំង “Allemand”។
ឧទាហរណ៍៖ ថាំងស័ង្កសី, រោងប្រក់ស័ង្កសី ( ហៅ ស័ង្គសី ក៏មាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ងខ្យា

មានន័យថា ( ម. ព. សង់ខ្យា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័គ៌ៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សគ៌ៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ក្ដិសិទ្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝក្ដិ + សិទ្ធិ “សេចក្ដីសម្រេច” ) ការសម្រេចដោយអំណាច ។ គុ. ដែលមានអំណាច ឬដែលអាចឲ្យសម្រេចប្រយោជន៍បាន, ដែលវិសេសវិសាល; ដែលពូកែឆុតឆាប់, ដែលខ្លាំងពូកែ : របស់ស័ក្ដិសិទ្ធិ, មន្តស័ក្ដិសិទ្ធិ, ថ្នាំស័ក្ដិសិទ្ធិ។ ប្រើជា កិ. វិ. ផងក៏បាន : ធ្វើឲ្យឃើញស័ក្ដិសិទ្ធិ ធ្វើឲ្យឃើញជាក់ស្ដែង, ឲ្យឃើញប្រាកដ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ក្ដិ

មានន័យថា ( ម. ព. សក្ដិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ក ឬ សករាជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាល សម័យ យុគ កាលបរិច្ឆេទជាចំណុចខាងដើមនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ណាមួយ ដែលគេទុកជាប្រមាណ ដូចយ៉ាងឯកស័ក ទោស័ក ត្រីស័ក…រហូតដល់សំរិទ្ធិស័កនៃពុទ្ធសករាជ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស័ក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝក ) កាល, សម័យ, យុគ; ការរាប់លំដាប់ឆ្នាំ; ពួកជនជាតំណវង្សដែលជាប់ទាក់ទងដោយក្សត្រិយ៍សកៈ ឬ សាលិវាហនៈ ( ម. ព. សករាជ ផង ) ។
ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែការរាប់លំដាប់ឆ្នាំ តាំងពីស័កទី ១ ដល់ស័កទី ១០ ត្រឡប់សាមករាប់ពីស័កទី ១ វិញ គឺរាប់ថា
ឧទាហរណ៍៖ ឯកស័ក, ទោស័ក, ត្រីស័ក, ចត្វាស័ក, បញ្ចស័ក, ឆស័ក, សប្តស័ក, អដ្ឋស័ក, នព្វស័ក, សំរឹទ្ធិស័ក; ដូចជា ឆ្នាំថោះឯកស័ក ។ ល ។ ឆ្នាំជូតសំរឹទ្ធិស័ក; ឆ្នាំឆ្លូវឯកស័ក, . . . ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊្អែល

មានន័យថា ( ម. ព. ស្អែល )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊្អុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស្គុយក្រាស់ប៉ុន្តែសមរម្យ។
ឧទាហរណ៍៖ ដុះពោះស៊្អុយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ោងអំពោង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលសំពោងទើងមមើង។
ឧទាហរណ៍៖ ទូលបង្វិចស៊ោងអំពោង; រទេះដឹកចំបើងស៊ោងអំពោង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ែះពភ្លែះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលពភ្លែះក្រៃពេក; ខ្ជីខ្ជា។
ឧទាហរណ៍៖ ឫកពាស៊ែះពភ្លែះ, សម្ដីស៊ែះពភ្លែះ; ធ្វើការស៊ែះពភ្លែះ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលពភ្លែះក្រៃពេក; ខ្ជីខ្ជា។
ឧទាហរណ៍៖ ឫកពាស៊ែះពភ្លែះ, សម្ដីស៊ែះពភ្លែះ; ធ្វើការស៊ែះពភ្លែះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ែសគ្រមែស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចេញអាការអ៊ែសមមែសរឹងៗ, អ៊ែសមែសក្រៃពេក; ខ្ជីខ្ជាតាមតែបាន។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរស៊ែសគ្រមែស; ធ្វើការស៊ែសគ្រមែស; ឫកស៊ែសគ្រមែស។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលចេញអាការអ៊ែសមមែសរឹងៗ, អ៊ែសមែសក្រៃពេក; ខ្ជីខ្ជាតាមតែបាន។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរស៊ែសគ្រមែស; ធ្វើការស៊ែសគ្រមែស; ឫកស៊ែសគ្រមែស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដាក់នែបថែម, សៀតថែម; ដាក់ថែមលើ, ដាក់បន្តុបពីលើ, កែមថែម។
ឧទាហរណ៍៖ ស៊ែមជាពីរជាន់, ដាក់ស៊ែមឲ្យស្មើ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានសម្បុរចម្រុះគ្នា; សចម្រុះខ្មៅ។
ឧទាហរណ៍៖ សេះសម្បុរស៊ែម ( ច្រើនហៅសេះដែលមានរោម-សនិងខ្មៅលាយចម្រុះគ្នា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់ធ្វើដោយសំណុំសក់កន្ទុយសេះមានដងសម្រាប់កាន់វាយវាត់កម្ចាត់សុខុមសត្វមានស្លាប មានមូស, រុយជាដើម ( រ. ស. ហៅ ព្រះវាលវីជនី; ម. ព. នេះផង )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានខ្នងអ៊ែន គូទ-ងបន្តិច។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្នងអ៊ែនស៊ែ, រាងស៊ែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីអេឡិចត្រូគីមី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា តារាងពាក់កណ្ដាលប្រតិកម្មតាមលំដាបប់កើនឡើងនៃទំនោរការចាប់យកអេឡិចត្រុង។ តារាងនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានថាតើ ប្រតិកម្មបនេ្ទរអេឡិចត្រុងនឹងដំណើរការដែរឬទេ។ ពាក់កណ្ដាលប្រតិកម្មអាចផ្ដាច់អេឡិចត្រុងពីពាក់កណ្ដាលប្រតិកម្មដែលនៅក្រោមវាក្នុងស៊េរី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីអាសេទីឡែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ស៊េរីនៃអ៊ីដ្រូកាបួខ្សែលាតមិនឆ្អែតដែលនិមួយៗមាន សម័្ពន្ធ 3 ជាន់យ៉ាងតិច 1 និងមានរូបមន្ដទូទៅ CnH2n-2 ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីអាលីផាទិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ស៊េរីនៃសមាសធាតុកាបូនអុីដ្រូសែនខ្សែបើក។ ថ្នាក់ពីរ សំខាន់គឺស៊េរីដែលមានសម្ព័ន្ធឆ្អែត និងស៊េរីដែលមានសម្ព័ន្ធមិនឆ្អែត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីសាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ស៊េរីដែលកើតឡើងក្នុងស្ប៉ិចនៃអាតូមច្រើនដែលមានអេឡិចត្រុង 1, 2 ឬ 3 ក្នុងស្រទាប់ក្រៅដែលក្នុងនោះចំនួនកង់ទិចម៉ូម៉ង់នៃមុំអរប៊ីតាល់សរុបប្រែប្រួលពី 2 ទៅ 1។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីសកម្មភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ស៊េរីនៃធាតុដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា។ ឧទាហរណ៍៖ លោហៈតំរៀបតាមលំដាប់ថយចុះនៃសកម្មភាពគីមី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីបំលាស់ទី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ធាតុគីមីក្នុងលំដាប់ថយចុះនៃប៉ូតង់ស្យែលអវិជ្ជមានរបស់ វា។ គេហៅម្យ៉ាងទៀតថា ស៊េរីថេរ ស៊េរីចលនាអេឡិចត្រុង និងស៊េរីប៉ូតង់ស្យែល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីបំពេញអេឡិចត្រុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រព័ន្ធដែលអរប៊ីតាល់ត្រូវបានបំពេញអេឡិចត្រុងដោយការចាប់ផ្ដើមដោយអ័រប៊ីតាល់ដែលមានថាមពលទាបបំផុត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីនៅក្នុងទំនាក់ទំនងទៅនឹងភាគហ៊ុន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា ការបែងចែកចំណាត់ថ្នាក់ភាគហ៊ុនឱ្យទៅជាប្រភេទភាគហ៊ុននីមួយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីគ្រឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សេរីកើតឡើងក្នុងស្ប៉ិចបន្ទាត់នៃអាតូម និងអ៉ីយ៉ុងច្រើនមាន អេឡិចត្រុងមួយ ពីរ ឬបីក្នុងស្រទាប់ក្រៅដែលក្នុងនោះចំនួនសរុបនៃអរប៊ីតាល់ ម៉ូម៉ង់តូមជាមុំចំនួនកង់ទូមប្រែប្រួលពី ៣ ទៅ ២។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊េរីកាល់វ៉ានិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល electrochemical series ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ើសគ្រមើស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា លំៗ, ច្បោលៗ, ខ្ជីខ្ជា, ច្រកាចច្រកូវ; លែនលន, ស៊សគ្រលស។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការស៊ើសគ្រមើស; ឫកស៊ើសគ្រមើស, សម្ដីស៊ើសគ្រមើស។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា លំៗ, ច្បោលៗ, ខ្ជីខ្ជា, ច្រកាចច្រកូវ; លែនលន, ស៊សគ្រលស។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការស៊ើសគ្រមើស; ឫកស៊ើសគ្រមើស, សម្ដីស៊ើសគ្រមើស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ើមគគ្រើម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា គគ្រើមក្រៃពេក, គគ្រើមគគ្រាំង។
ឧទាហរណ៍៖ សំពត់សាច់ស៊ើមគគ្រើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ើប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ល. ប្រើជា សឺប អ. ថ. ស៊ឺប) ឈ្លបសង្កេតស្ដាប់ឬសួរពិនិត្យបញ្ជាក់ដោយសម្ងាត់ឲ្យដឹងការណ៍ពិត។
ឧទាហរណ៍៖ ស៊ើបការណ៍, ស៊ើបដំណឹង ។ ស៊ើបសួរ សួរដំណើរទំនងពីនេះទៅនោះឲ្យដឹងការណ៍ជាក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

ស៊ើងម៉ើង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ម. ព. សើងមម៉ើង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត