Author: videoslearning.com

សម្ដឺត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ដឺត; រាងស្ដឺត ។
ឧទាហរណ៍៖ រាងសម្ដឺត ។ សរ. ជា សំដឺត ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ដឺត; រាងស្ដឺត ។
ឧទាហរណ៍៖ រាងសម្ដឺត ។ សរ. ជា សំដឺត ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យឃើញស្ដឹង ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រីរ៉ស់សម្ដឹងខ្លួន, ឈរសម្ដឹងកណ្ដាលផ្លូវក្នុងវេលាយប់ ។ សរ. ជា សំដឹង ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យដែលស្ដី, ដែលនិយាយ, ភាសា ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដីពីរោះ, សម្ដីទន់; ចេះសម្ដី ។

                   សម្ដីសំដៅ ( ម. ព. សំដៅ ប. ) ។ ព. ទ. បុ. សម្ដីជាឯក លេខជាទោ អក្សរជាត្រី ចេះសម្ដីទុកជាទី ១ ចេះវិជ្ជាលេខទុកជាទី ២ ចេះសរសេរអក្សរល្អជាទី ៣ គឺការពូកែសម្ដីប្រសើរជាងការពូកែវិជ្ជាលេខនិងការពូកែសរសេរអក្សរល្អ។ សម្ដី-សជាតិ មារយាទ សត្រកូល ( ម. ព. ស កិ. ) ។ សរសេរជា សំដី ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះរាជតម្រាស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ញែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យគេស្ញែញ, បញ្ចេញឲ្យគេស្ញែង ។
ឧទាហរណ៍៖​​ ដាក់របស់សម្ញែងឲ្យគេឃើញ, សម្ញែងខ្លួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ញេញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមើលទៅឃើញស្ញេញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្មេញសម្ញេញ, មាត់សម្ញេញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ញាញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមើលទៅឃើញស្ញាញធ្មេញសម្ញាញ គឺធ្មេញស្ញាញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ងំ

មានន័យថា ( ម. ព. សំងំ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ងើច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្ដីស្ងើច; ដំណើរដែលគួរស្ងើច ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ងើចអ្នកផង; សម្ងើចអ្នកប្រាជ្ញអាចយកជាការណ៍ពិតបាន ។ សរសេរជា សំងើច ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ងាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្ងាត់, មិនឲ្យឮមាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ងាត់មាត់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ងាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ការសម្ងាត់ ។ សរសេរជា សំងាត់ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ងាច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យឃើញស្ងាច; ដាក់ឲ្យគេឃើញច្បាស់, បញ្ចេញមកបង្អួតគេ ។
ឧទាហរណ៍៖ កុំសម្ងាចឲ្យគេឃើញ; ដាក់របស់សម្ងាចឲ្យគេឃើញ ។

                   ចេញឲ្យគេឃើញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈរសម្ងាចខ្លួន ។

                   សរសេរជា សំងាច ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ធ្វើឲ្យឃើញស្ងាច; ដាក់ឲ្យគេឃើញច្បាស់, បញ្ចេញមកបង្អួតគេ ។
ឧទាហរណ៍៖ កុំសម្ងាចឲ្យគេឃើញ; ដាក់របស់សម្ងាចឲ្យគេឃើញ ។

                   ចេញឲ្យគេឃើញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈរសម្ងាចខ្លួន ។

                   សរសេរជា សំងាច ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្គោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្គោក; អ្វីៗដែលស្គោក ។ សរសេរជា សំគោក ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្គោក; អ្វីៗដែលស្គោក ។ សរសេរជា សំគោក ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្គុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលរីកស្គុល ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសេរជា សំគុល ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្គុល ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសេរជា សំគុល ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្គាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យសម្គម, សម្គោក ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្គាំងសម្គម ដែលស្គាំងស្គមខ្លាំង; សម្គោកសម្គាំង ដែលស្គោកស្គាំងខ្លាំង ។ សរសេរជា សំគាំង ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្គាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចំណាំ, ចំណាំទុកឲ្យស្គាល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្គាល់ការ, សម្គាល់ចិត្ត, សម្គាល់ពុត, សម្គាល់ថា។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីចំណាំទុកឲ្យស្គាល់ : មានសម្គាល់ក្នុងចិត្ត ។ សម្គាល់ហេតុ សេចក្ដីដែលសរសេរនៅភាគខាងក្រោមដោយឡែក មានយោងលេខមួយគូស្របគ្នា ជាគ្រឿងសម្គាល់ហេតុឬសេចក្ដីផ្សេង ( ហៅ នយលក្ខណៈ ក៏បាន ) ។ សរសេរជា សំគាល់ ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្គម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្គម; មនុស្សឬសត្វដែលស្គម ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្គម, សេះសម្គម; អាសម្គម (ព. ម.) ។ សរសេរជា សំគម ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្គម; មនុស្សឬសត្វដែលស្គម ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្គម, សេះសម្គម; អាសម្គម (ព. ម.) ។ សរសេរជា សំគម ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្កូវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្កូវ; មនុស្ស ឬសត្វ ដែលមានសក់ឬរោមស្កូវ ( ព. ព.; ព. គ. ឬ ព. រា. ស្កូវ ) ។ សរសេរជា សំកូវ ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្កូវ; មនុស្ស ឬសត្វ ដែលមានសក់ឬរោមស្កូវ ( ព. ព.; ព. គ. ឬ ព. រា. ស្កូវ ) ។ សរសេរជា សំកូវ ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្កូញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលស្កូញ ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសេរជា សំកូញ ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្កូញ ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសេរជា សំកូញ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្កុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលស្កុល ។ សរសេរជា សំកុល ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលឡើងស្កុលរោមសម្កុល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្កុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទទូរស្កុងឬដែលមើលទៅឃើញស្កុង ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គុយសម្កុង, ឈរសម្កុង ( ម. ប្រ., ច្រ. ប្រ. ស្កុង ជាង ) ។ សរសេរជា សំកុង ក៏បាន ។

                  បញ្ចេញសំឡេង ឬយំឮសូរ អឺុតៗ… ក្នុងវេលាយប់ ( ចំពោះតែក្រួចអឺុត )

ឧទាហរណ៍៖ ក្រួចសម្កុង ( បើយំក្នុងវេលាថ្ងៃហៅ អីឺុត ) ។ សរសេរជា សំកុង ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មែកយុលស្លុបជាដរាប ស្លឹកស្រដៀងនឹងសណ្ដាន់ ប្រើស្ងោរយកទឹកជ្រលក់សូត្រជាដើមបាន ។សរសេរជា សំកុង ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទទូរស្កុងឬដែលមើលទៅឃើញស្កុង ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គុយសម្កុង, ឈរសម្កុង ( ម. ប្រ., ច្រ. ប្រ. ស្កុង ជាង ) ។ សរសេរជា សំកុង ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្កាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រំសាយឲ្យធ្លាក់ស្រកាក ។
ឧទាហរណ៍៖​ សម្កាកសក់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា សក់សម្កាក ។ សរសេរជា សំកាក ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្កក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រង់ចាំតាមផ្លូវ, ធ្វើឲ្យស្កកដំណើរ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្កកដំណើរ ។ សរសេរជា សំកក ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លែដំណាំដែលស្កក ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវសម្កក, ពោតសម្កក ( ពាក្យនិយាយដោយតូចចិត្ត, ដោយខឹងឬដោយទ្រគោះ; ពាក្យរាបសាថា ស្រូវស្កក, ពោតស្កក ) ។ សរសេរជា សំកក ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ផ្លែដំណាំដែលស្កក ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវសម្កក, ពោតសម្កក ( ពាក្យនិយាយដោយតូចចិត្ត, ដោយខឹងឬដោយទ្រគោះ; ពាក្យរាបសាថា ស្រូវស្កក, ពោតស្កក ) ។ សរសេរជា សំកក ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យហូឡូសែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា សម័យធរណីវិទ្យាចុងក្រោយនៃកាលសម័យក្វាទែណែ ក្នុងស័កសេណូសូអ៊ិកនៃអនន្តកាលហ្វានេរ៉ូសូអ៊ិក ដែលមានរយៈពេលប្រមាណ ១១ ៦០០ ឆ្នាំ​ដោយគិតរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យប្រជុំសាមញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កំឡុងពេលប្រជុំ ដែលប្រព្រឹត្តតាមកាលកំណត់ ស្រេច (ម. ព សម័យប្រជុំ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យប្រជុំវិសាមញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កំឡុងពេលប្រជុំ ដែលប្លែកពីកាលកំណត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យប្រជុំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កំឡុងពេលដែលអង្គការពិភាក្សាត្រូវនៅប្រជុំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យនិយម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ –និយាម សេចក្ដីកំណត់តាមកាល ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រើរបស់តាមសម័យនិយម ប្រើរបស់តាមកាលដែលមហាជនរាប់អាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យថ្មី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រើប្រាស់ មួយគ្រាតាមចំណង់ និងចំណូលចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដូចជាគ្រឿងសម័យថ្មី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សមយ ) កាល, ពេលឬវេលា, គ្រា; រដូវ; វេលាដែលស្រួល, ដែលត្រូវទំនង; ឱកាស; លទ្ធិ; គតិ; ទំនៀម, ទម្លាប់; វិធី, បែប, បែបប្រើ; គ្រឿងសង្កេត; សញ្ញា; ពាក្យប្រៀនប្រដៅ; មុខការ; ហេតុ, ការណ៍, គោលចារឹក
ឧទាហរណ៍៖ សម័យមួយ, គ្រាមួយ; សម័យនេះ ពេលនេះ, គ្រានេះ; តាមសម័យ តាមកាល; ទាន់សម័យ ទាន់កាល, ទាន់វេលា ។ ល ។

                   សម័យនិយម ឬ –និយាម សេចក្ដីកំណត់តាមកាល ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រើរបស់តាមសម័យនិយម ប្រើរបស់តាមកាលដែលមហាជនរាប់អាន ។

                  គិលានសម័យ ( –នៈ– ) វេលាមានជំងឺ ។ ទុព្ភិក្ខសម័យ ( ទុប-ភិក-ខៈ– ) គ្រាអត់បាយ, គ្រាអំណត់ ។ បុព្វណ្ហសម័យ ( បុប-ព័ន-ហៈ– ) ពេលព្រឹកព្រៀង ) ។ សាយណ្ហសម័យ ( សាយុ័ន-ហៈ– ) វេលាល្ងាច ។ អក្ខរសម័យ វិធីប្រើអក្សរ គឺការសរសេរឬអានអក្សរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ទាត់ក្នុងអក្ខរសម័យ ។

                   អទ្ធានគមនសម័យ ( អ័ត-ធានៈគៈមៈនៈ– ) វេលាដើរផ្លូវឆ្ងាយ ។ ល ។
ផ្នែកនៃផ្កាយគ្រោះដែលមើលឃើញ ក្នុងដំណើរគោចរ ដូចយ៉ាងសម័យខាងខ្នើត និងរនោចនៃព្រះចន្ទជាដើម ដំណើរប្រែប្រួលនៃជំងឺ ពីធ្ងន់ទៅស្រាល ពីស្រាលទៅធ្ងន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម៉ូវ

មានន័យថា ( ម. ព. សមូវ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម៉

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើព្រៃ ផ្លែមានរសល្វីង, ប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះឬប្រើបរិភោគផ្ទាប់នឹងផ្អកត្រីប្រៃជាដើមក៏បាន ។ សម៉មានឈ្មោះច្រើនយ៉ាង មាន សម៉ក្អែក, សម៉ភ្លុក, សម៉ពិភេក ឬ សម៉ពិភេទក៍ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមោសរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សមោសរណ ) ការប្រជុំ, ការចួបជុំ ។ សមោសរណដ្ឋាន ទីសម្រាប់ប្រជុំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមោសរដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លែងជាទីសន្និបាត ដើម្បីជជែកពិភាក្សាពីកិច្ចការ សាធារណៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមោសរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ទីប្រជុំ
ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងសមោសរ ។

                  ប្រជុំ, ភ្ជុំគ្នា, ចួបជុំ ។
ឧទាហរណ៍៖ មកសមោសរក្នុងទីមួយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមោធាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < សំ > សម + ឱធាន; សំ. < សំ > សម + អវធាន > សមវធាន ឬ សមាវធាន ) ការប្រជុំ, ការប្រមូល, រួបរួម ។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា កិ. ប្រជុំ, ភ្ជុំ, ប្រមូល, រួម, រួបរួម : សមោធានរឿង, សមោធានជាតក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមេសី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកប្រកាន់ខ្ជាប់នូវសមេសនា ក្នុងវត្ថុណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមេសនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរំពៃតាមរកអ្វីមួយ មិនព្រមបោះបង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមូហភាវកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលពាក្យ សមុទាយកម្ម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមូហភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាព សារព័ននៃមនុស្ស សត្វដែលរួមគ្នាទៅជារូបមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមូហនិយម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រព័ន្ធដែលជនខ្លះយល់ថា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា ផ្សេងៗក្នុងសង្គមមនុស្ស ត្រូវគេដកហូតមធ្យោបាយ បង្កើតផល ដាក់ទៅជាប្រយោជន៍នៃសមូហភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមូហ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការប្រជុំ; ពួក, បន, ក្រុម, គណៈ, ហ្វូង; ការរួបរួម, ការប្រមូល ។ សមូហដ្ឋាន ឬ –ស្ថាន ទីសម្រាប់ប្រជុំ, ទីប្រជុំគ្នា ។ សមូហនាម នាមនាមប្រាប់សេចក្ដីប្រជុំ, ប្រមូល, រួបរួម; ដូចពាក្យថា ពួក, បន, ក្រុម, ហ្វូង,… ជា សមូហនាម ( ព. វ. ) ។ សមូហភណ្ឌ ឬ –វត្ថុ របស់ដែលប្រមូលរួបរួម, របស់មួយគ្រឿងឬមួយប្រដាប់ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមូវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះសម៉មួយប្រភេទផ្លែធំៗជាងសម៉បែបឯទៀត មានរសល្វីងជាងសម៉ឯទៀត ( ម. ព. ពិភេទក៍ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុហ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សមូហ ) ការប្រជុំ; ពួក, បន, ក្រុម, គណៈ, ហ្វូង ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាឋានន្តរសម្រាប់បព្វជិត ទីឋានានុក្រមចុះរងបន្ទាប់ពីទីបាឡាត់មក, មានមុខងារជាអ្នកកាន់បញ្ជីសង្ឃ ។
ឧទាហរណ៍៖ លោកសមុហ៍ . . . ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុហបញ្ជី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ស.; សំ. សមូហ + បញ្ជិ ឬ បញ្ជិកា )ខ្មែរយើងប្រើជាឋានន្តរមន្ត្រីអាណាចក្រខាងតុលាការក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម, មានមុខងារជាអ្នកកាន់បញ្ជីផ្សេងៗ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះប្រែហៅថា ក្រឡាបញ្ជី វិញ (ម. ព. បញ្ជិកាក្រឹត និង សមុហ៍, សមូហ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្រសារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខ្លឹមសមុទ្រគឺខ្យងសមុទ្រ, ខ្យងស័ង្ខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្រយាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទូក, សំពៅ, កប៉ាល់ សម្រាប់ដើរសមុទ្រ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្រយាត្រា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការដើរសមុទ្រ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្រមេខលា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខ្សែក្រវាត់សមុទ្រគឺផែនដី, ពិភពលោក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្រមាលិនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្រងសមុទ្រគឺផែនដី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្របត្នី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រពន្ធសមុទ្រ គឺទន្លេ នទី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្រ

មានន័យថា ( ម. ព. សមុទ្ទ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ប្រភពធនធានទឹកប្រៃ និងជាកន្លែងទទួលរំហូរទឹកមកពីទន្លេ ស្ទឹង ព្រែក ជ្រោះ អូរ ទឹកក្រោមដី និងពីតំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងនៅផ្នែកខាងលើ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្ទសូករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ថនិកសត្វសមុទ្រម៉្យាង ច្រើនរស់នៅតែក្នុងសមុទ្រ ត្រជាក់ ជួនកាលគេហៅថា ជ្រូកសមុទ្រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្ទសុប័ដ្តន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា​​ កំពង់មាត់សមុទ្ទ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្ទជាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលកើតក្នុងសមុទ្ទ, របស់សមុទ្ទ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្ទកន្ដារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវឆ្ងាយព្រោះការឆ្លងទឹកសមុទ្រ
ឧទាហរណ៍៖ ការជិះមហានាវាក្នុងសមុទ្ទកន្ដារ ត្រូវផ្គង់ស្បៀងអាហារនិងទឹកសាបឲ្យមានជានិច្ច ។

               សមុទ្រកន្ដារ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) អន្លង់ទឹកធំធេងជ្រាលជ្រៅល្ហល្ហេវលន្លឹមបាត់ត្រើយ ដែលមានអំបិលឬរសជាតិប្រៃស្មើភាគគ្នានឹងទឹក, សាគរ
ឧទាហរណ៍៖ ឆ្នេរសមុទ្ទ, មាត់សមុទ្រ ។

                  បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. សៈម៉ុត-ទៈ ឬ –ទ្រៈ, ដូចជា សមុទ្ទកន្តា ឬ សមុទ្រកាន្តា សម្លាញ់របស់សមុទ្រ គឺទន្លេ, នទី ។ សមុទ្ទកន្ដារ ឬ សមុទ្រ– ផ្លូវឆ្ងាយព្រោះការឆ្លងទឹកសមុទ្រ
ឧទាហរណ៍៖ ការជិះមហានាវាក្នុងសមុទ្ទកន្ដារ ត្រូវផ្គង់ស្បៀងអាហារនិងទឹកសាបឲ្យមានជានិច្ច ។

                  សមុទ្ទជាត អ្វីៗដែលកើតក្នុងសមុទ្ទ, របស់សមុទ្ទ ។ សមុទ្របត្នី ប្រពន្ធសមុទ្រ គឺទន្លេ នទី ។ សមុទ្រមាលិនី កម្រងសមុទ្រគឺផែនដី ។ សមុទ្រមេខលា (–ខៈល៉ា ) ខ្សែក្រវាត់សមុទ្រគឺផែនដី, ពិភពលោក ។ សមុទ្រយាត្រា ការដើរសមុទ្រ ។ សមុទ្រយាន ទូក, សំពៅ, កប៉ាល់ សម្រាប់ដើរសមុទ្រ ។ សមុទ្រសារ ខ្លឹមសមុទ្រគឺខ្យងសមុទ្រ, ខ្យងស័ង្ខ ។ សមុទ្ទសុប័ដ្តន៍ (–បុ័ត ) កំពង់មាត់សមុទ្ទ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទ័យ

មានន័យថា ( ម. ព. សមុទយៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទាយវាចា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ –វោហារ សម្ដីស្មាន; ពាក្យរួបរួម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទាយភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រមូលផ្តុំ ភាពនៃបុគ្គល សត្វ ឬវត្ថុដែលផ្តុំ ឬនៅជាពួក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទាយកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរៀបចាត់ចែងធ្វើជាពួក បន ជាសមុទាយ (ម.ព សមុទាយ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ពួក; ប្រជុំ; ការរួបរួម; សេចក្ដីស្មាន, ការកាត់ប្រមាណ; សង្រ្គាម, កងទ័ព ។ សមុទាយវាចា ឬ –វោហារ ( –យៈ– ) សម្ដីស្មាន; ពាក្យរួបរួម ។

                  ពួក ចំពួក បន មនុស្ស ឬវត្ថុផ្គុំគ្នា ដែលគន់មើលទៅឃើញទាំងអស់តែម្តង សារព័ននៃបុគ្គលដែលមានមតិ ឬប្រយោជន៍ត្រូវគ្នា ឯកភាពនៃសេនាទាហាន ដែលនៅក្រោមបង្គាប់អនុសេនានី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទាចារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) សេចក្ដីតាំងចិត្ត; ហេតុ, ការណ៍; ការស្រែកហៅ; ការពោលអួត ។ សមុទាចារសព្ទ សូរស្រែកហៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុទយៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សមុទយ ) ការតាំងឡើង; ការប្រមូល, រួបរួម; ការទាក់ទងរកគ្នា; មូលហេតុ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដំណើរនេះមានអ្វីជាសមុទ័យ? ។

                 ព. ពុ. ហេតុឬកំណើតនៃសេចក្ដីទុក្ខ គឺតណ្ហាដែលជាមូលហេតុបណ្ដាលឲ្យទុក្ខកើតឡើង ។
ឧទាហរណ៍៖ សេចក្ដីទុក្ខគ្រប់យ៉ាងមានតណ្ហាជាសមុទ័យ ។

                 សមុទយសច្ច តណ្ហាជាហេតុនៃសេចក្ដីទុក្ខរាប់ថាជាសច្ចៈមួយ ( ព. ពុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ការតាំងឡើង, កើតឡើង, បណ្ដាលឡើង; ការក្រោកឡើង; ហេតុ, មូលហេតុ, ដើមហេតុ, កំណើតហេតុ, គោលដើម
ឧទាហរណ៍៖ សមុដ្ឋានរបស់បាណាតិបាត, សមុដ្ឋានជំងឺ, សមុដ្ឋានក្ដី ។

                 កាយសមុដ្ឋាន, វិចី–, មនោ– ឬ ចិត្ត– អំពើដែលកើតអំពីកាយ, វាចា, ចិត្ត ។ រោគសមុដ្ឋាន ទីតាំង ឬកំណើតនៃរោគ ។ រោគសមុដ្ឋានសាស្ត្រ ក្បួនឬតម្រាប្រាប់កំណើតជំងឺផ្សេងៗ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុជ្ជលាភា ឬ សមុជ្ជលោភាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < សមុជ្ជល + អាភា ឬ ឱភាស “ពន្លឺ” ) ពន្លឺព្រោងព្រាយ, ចិញ្ចែងចិញ្ចាច ។ ល

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុជ្ជលប្បភា ឬ សមុជ្ជលរង្សី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រស្មីរុងរឿងខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុជ្ជល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. សមុជ្ជ្វល ឬ សមុជ្វល ) ដែលរុងរឿងខ្លាំង, ភ្លឺរន្ទាល, ច្រាលឆ្អៅ, សន្ធោសន្ធៅ, ព្រោងព្រាយ; ចិញ្ចែងចិញ្ចាច ។
ឧទាហរណ៍៖ រស្មីសមុជ្ជល, ពន្លឺសមុជ្ជល ។

                សមុជ្ជលប្បភា ឬ សមុជ្ជលរង្សី (–ជៈល័ប-ប៉ៈភា ឬ –ជៈលៈរុ័ង-សី ) រស្មីរុងរឿងខ្លាំង ។ សមុជ្ជលាភា ឬ សមុជ្ជលោភាស ( បា. < សមុជ្ជល + អាភា ឬ ឱភាស “ពន្លឺ” ) ពន្លឺព្រោងព្រាយ, ចិញ្ចែងចិញ្ចាច ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុច្ឆេទវិរតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការវៀរលែងចាកទោសដោយដាច់ខាត ( ការវៀររបស់ព្រះអរហន្ដ ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុច្ឆេទមរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីស្លាប់ព្រោះអកុសលកម្ម ឬព្រោះរោគមកផ្ដាច់ជីវិត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុច្ឆេទប្បហាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ –ប្រហាន ការលះកិលេសបានដោយដាច់ខាត ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអរហន្ដលះកិលេសដោយសមុច្ឆេទប្បហាន ( ព. ពុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុច្ឆេទក្ខ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ –ក្ស័យ ដំណើរអស់អាយុព្រោះអកុសលកម្ម ឬព្រោះរោគមកផ្ដាច់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុច្ឆេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការកាត់ដាច់ស្រឡះ, ការកាត់ផ្ដាច់, ការផ្ដាច់ផ្ដិល; ការរំលាង; ការកម្ចាត់បង់ ។ សមុច្ឆេទក្ខ័យ ឬ –ក្ស័យ (–ទ័ក–) ដំណើរអស់អាយុព្រោះអកុសលកម្មឬព្រោះរោគមកផ្ដាច់ ។ សមុច្ឆេទប្បហាន ឬ –ប្រហាន (–ទ័ប-ប៉ៈឬប្រៈ–) ការលះកិលេសបានដោយដាច់ខាត
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអរហន្ដលះកិលេសដោយសមុច្ឆេទប្បហាន ( ព. ពុ. ) ។

                  សមុច្ឆេទមរណៈ (–ទៈមៈរៈណៈ ) សេចក្ដីស្លាប់ព្រោះអកុសលកម្មឬព្រោះរោគមកផ្ដាច់ជីវិត ។ សមុច្ឆេទវិរតិ (–ទៈវិរៈតិ ) ការវៀរលែងចាកទោសដោយដាច់ខាត ( ការវៀររបស់ព្រះអរហន្ដ ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុច្ច័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សមុច្ចយ ) ការរួបរួម; ការសន្សំ, ការប្រមូលផ្សំ, ការផ្សែផ្សំ; ការកពូន; សមុទាយ; តំណពាក្យ ។ ព. វ. និបាតសព្ទប្រាប់សេចក្ដីរួបរួមជាមួយ, ប្រើពាក្យថា “ផង, ដែរ”
ឧទាហរណ៍៖ នេះផងនុះផង; ហៅសមុច្ចយត្ថនិបាត ឬ សមុច្ចយត្ថវាចកនិបាត ក៏បាន ។

                  ការប្រមូលទុកដាក់នូវវត្ថុផ្សេងៗ ជារបស់មានតម្លៃ វត្ថុដែលប្រមូលទុកតាមមុខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុចិតការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ចុះ ដាំចម្រុះ ដូចយ៉ាងគ្រឿងអលង្ការមានទំហូនឹងចិញ្ចៀន ដែលដាំត្បូងពេជ្រជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមុចិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលល្អូកល្អូន មិនផុលរមាស់ដល់គ្នានឹងគ្នា ដែលចុះសម្រុង មានសម្រស់ ដូចយ៉ាងប្តី និងប្រពន្ធ ឬភួងផ្កាដែលរំលេចពណ៌ស្រស់ល្អ ជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីសង្គត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំណុចត្រង់ដែលផ្កាយគ្រោះគោចរមកជិតផែនដីបំផុត (ជាគូផ្ទុយនឹងឧទ្ធង្គត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីបតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការគិត​ ប៉ាន់ស្មានដោយប្រហាក់ប្រហែល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការសំរូបសើ Gibbs

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា រូបមន្ដសំរាប់ប្រព័ន្ធដែលរួមមានធាតុរំលាយ និងធាតុរលាយ។ ប្រសិនបើធាតុរលាយថយចុះតំណឹងផ្ទៃគឺជាកំហាប់ផ្ទៃលើស ធាតុរលាយ និងប្រសិនបើធាតុរលាយកើនឡើងតំណឹងផ្ទៃកំហាប់នៃធាតុរលាយ នៅលើផ្ទៃនោះនឹងមិនគ្រប់គ្រាន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការភាពអន្ធិល Einstein

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមីការដែលផ្ដល់ភាពអន្ធិលនៃសូលុយស្យុងកូឡូអ៊ីតជាមាឌភាគល្អិតរលាយចែកនឹងមាឌសរុប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការ Gibbs-Poynting

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា កន្សោមទាកទងផលសំពាធអនុវត្ដសរុប P ដែលអាស្រ័យទៅនឹងសំពាធចំហាយ p នៃវត្ថុរាវ (dp/dP):yT = V1/Va ដែល V1 និង Va ជាមាឌម៉ូលនៃវត្ថុរាវនិងចំហាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការ Gibbs-Helmholtz

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា កន្សោមសំរាប់ឥទិ្ធពលសីតុណ្ហភាពដែល អាស្រ័យទៅនឹងថេរលំនឹងប្រតិកម្មគីមី (d ln K°/dT)p =Hº/RT2 ដែល Kº ជាថេរលំនឹង Hº ជាកំដៅស្ដង់ដានៃប្រតិកម្មនៅសីតុណ្ហភាពជាក់លាក់ T និង R ជាថេរឧស្ម័ន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការ Gibbs-Duhem

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមីការមួយដែលព៌ណនាអំពីទំនាក់ទំនងរវាង ប៉ូតង់ស្យែលគីមីនៃសមាសភាពក្នុងល្បាយ r  nidi = 0 i1 ដែល ni ជាចំនួនម៉ូលនៃសារធាតុ i និង i គឺជាប៉ូតង់ស្យែលគីមីនៃ i ។ សមីការ នេះបង្ហាញថាប៉ូតង់ស្យែលគីមីនៃសារធាតុក្នុងល្បាយមិនផា្លស់ប្ដូរដោយឯករាជ្យ ទេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការ Flood

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ទំនាក់ទំនងប្រើសំរាប់កំណត់សីតុណ្ហភាពវត្ថុរាវក្នុងប្រព័ន្ធ អំបិលរលាយទេ្វធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការ Duhem

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល Gibbs-Duhemequation ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រូបមន្តក្នុងការទាក់ទងរវាងបមាណ ដែលមានបច្ច័យ ដល់គ្នានឹងគ្នា គឺសមីការដែលឱ្យដឹងនូវបមាណខ្លះហើយ ទុកខ្លះឱ្យរក ដោយការគិតលេខ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា និមិត្ដសញ្ញាដែលតាងអោយបណ្ដូរគីមី.សមីការមួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ 2H2 + O2 → 2H2O) បង្ហាញ (១) តើប្រតិករអ្វីដែលបានប្រើ (H2 and O2), (២) តើផលិតផលអី្វដែលបានកើតឡើង ( H2O), (៣) រូបមន្ដត្រឹមត្រូវនៃ ប្រតិករនិងផលិតផលនិមួយៗ ហើយនិង(៤)សមស្របទៅនឹងច្បាប់អភិរក្ស អាតូម(ចំនួនអាតូមប្រតិកម្មស្មើនឹងចំនួនអាតូមផលិតផល)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមីករណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលពាក្យ សមានលក្ខណ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិន្ធន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សមិន្ធន < សំ > សម + ឥន្ធន ) គ្រឿងដុត, គ្រឿងឆេះ; ដែលសម្រាប់ដុត, សម្រាប់ឆេះ; ឧស ( បារ. Combustible ) ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លើងឆេះព្រោះសមិន្ធន៍ សត្វទាក់ទិនព្រោះតណ្ហា ជាគ្រឿងដុតអាត្មា ឲ្យក្ដៅផ្សាឥតស្រាកស្រាន្ដ ។ ហៅត្រឹមតែ ឥន្ធនៈ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. សមិន្ធន < សំ > សម + ឥន្ធន ) គ្រឿងដុត, គ្រឿងឆេះ; ដែលសម្រាប់ដុត, សម្រាប់ឆេះ; ឧស ( បារ. Combustible ) ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ ភ្លើងឆេះព្រោះសមិន្ធន៍ សត្វទាក់ទិនព្រោះតណ្ហា ជាគ្រឿងដុតអាត្មា ឲ្យក្ដៅផ្សាឥតស្រាកស្រាន្ដ ។ ហៅត្រឹមតែ ឥន្ធនៈ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិទ្ធីយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអាចឱ្យសម្រេចនូវលទ្ធផលបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិទ្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីកើតការ, ការសម្រេចប្រយោជន៍ដ៏ស្ដុកស្ដម្ភ, សំរឹទ្ធិ, លទ្ធផលដែលសម្រេចបានពិតៗ ដូចជាការកសាងសាលារៀន, ការលើកថ្នល់ ឬលើកទំនប់ទឹកជាប្រយោជន៍សាធារណៈជាដើម ។ សមិទ្ធិការណ៍ ហេតុនៃសេចក្ដីសម្រេច, ដំណើរដែលនាំឲ្យបានសម្រេច, ឲ្យកើតការ ។ សមិទ្ធុបាយ ឬ សមិទ្ធោបាយ ( បា. < សមិទ្ធិ + ឧបាយ ) ឧបាយនៃសេចក្ដីសម្រេច ។ ល ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ កម្ពុជរដ្ឋ ឯករាជ្យ ទៀងទាត់ អព្យាក្រឹតា រដ្ឋរាស្រ្ដនិយម សង្គមសត្យា កាន់ពុទ្ធសាស្នា មានក្ដីសុខស្ងប់ ។ សមិទ្ធិកើត សុទ្ធតែឆើតៗ ពីមួយទៅដប់ ពីដប់ទៅរយ រាប់រយក្រចប់ ចម្រើនគ្រប់សព្វ ដូចផ្សិតត្រូវភ្លៀង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ការកើតបានជារូបរាង លទ្ធផលដែលសម្រេចបានពិតៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលសម្រេចឬដែលស្រេចហើយ; ដែលកើតការ ។ ( សំ. ) ដែលបង្កាត់ ឬដុតឲ្យឆេះ ។ សមិទ្ធកម្ម, សមិទ្ធកិច្ច ឬ –ក្រឹត្យ ការ, រវល់ ដែលសម្រេចឬដែលស្រេចហើយ ។ សមិទ្ធផល ផលប្រយោជន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិតិដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ –ស្ថាន ទីសម្រាប់ប្រជុំ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការប្រជុំ, ការមកចួបជុំ; ទីប្រជុំ; សង្រ្គាម ( វេវ. សភា; រណៈ, សមរ ) ។ សមិតិដ្ឋាន ឬ –ស្ថាន ទីសម្រាប់ប្រជុំ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. សមិត៑ ) សង្រ្គាម; ការទង្គុកទង្គិចគ្នា, ការប្រទះប៉ះគ្នា ។ សមិតភូមិ ឬ –ស្ថាន (–តៈភូម ឬ –ត័ស-ស្ថាន ) សមរភូមិ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. សមិត ) . ដែលរួបរួមគ្នា, ដែលផ្សំបញ្ចូលគ្នាហើយ ។ សមិតវត្ថុ (–តៈ– ) វត្ថុដែលដាក់ច្រឡុងជាមួយគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមា្ភវនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ភាពន៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាហិតចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ចិត្តដែលស្លុងស៊ប់មាំក្នុងអារម្មណ៍ល្អ; ចិត្តដែលតាំងនៅស៊ប់ក្នុងសមាធិ ( ព. ពុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពទម្រេតលក់រលីវមួយស្របក់ ក្រោយពេលបរិភោគរួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាហរ័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រមូលផ្តុំឱ្យនៅក្រោមកិច្ចចាត់ការតែមួយ នូវឧស្សាហកម្មដែលប្រទាក់រកគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាស័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រើជា កិ. < សំ “ជាមួយ”, ំ > ម + អា-សទ៑ > សមាសទ “អង្គុយ” ) ការអង្គុយជាមួយគ្នា; ការខិតចូលទៅជិត; ការចូលទៅរក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាស័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ប្រើជា កិ. < សំ “ជាមួយ”, ំ > ម + អា-សទ៑ > សមាសទ “អង្គុយ” ) ការអង្គុយជាមួយគ្នា; ការខិតចូលទៅជិត; ការចូលទៅរក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាសភាពអដ្ឋិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការផ្សំបង្កើតជាឆ្អឹងនៃមនុស្ស និងសត្វដោយធម្មជាតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សមាសភាពចង្រៃភូតគាមអនាម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា សមាសភាពចង្រៃដែលមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ឬមាននៅទីកន្លែងកំណត់ណាមួយ តែមិនទាន់មានការរីករាលដាល ហើយត្រូវបាននិងកំពុងមានវិធានការកម្ចាត់ ឬបានធ្វើការកម្ចាត់ជាស្ថាពរហើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត