Author: videoslearning.com

សម្ពន្ធ​ពង្ស ឬ –វង្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វង្ស​ដែល​ភ្ជាប់​ជា​ញាតិ​នឹង​គ្នា​ត​ៗ​មក​មិន​ដាច់ ឬ​វង្ស​ដែល​ជាប់​ទង​គន្លង​ជា​ញាតិ​នឹង​គ្នា ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ពន្ធិន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធិនី

មានន័យថា ( ម. ព. សម្ពន្ធិន ឬ សម្ពន្ធី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( សំ. សម្ពន្ធិន៑; បា. សម្ពន្ធី ) ដែលជាប់តគ្នា, ដែលចងភ្ជាប់គ្នា, ដែលទាក់ទងរកគ្នា, ដែលជាប់ទងគន្លងគ្នា; បើស្ត្រីជា សម្ពន្ធិនី ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ រីសម្ពន្ធី សម្ពន្ធិនី ពេញទាំងភូមិស្រុក រាប់គ្នាជិតដិត ស្នាលស្និទ្ធពេញមុខ ពុំដែលមានទុក្ខ- ព្រួយព្រោះឈ្លោះឡើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធអារ៉ាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សសម្ពន្ធតាំងបង្កើតរវាងប្រទេសទាំងឡាយ ដែលប្រើភាសាអារ៉ាប់នៅមជ្ឈិមបូព៌ាមណ្ឌល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធមិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជារាស្រ្តនៃប្រទេស ដែលជាប់ទាក់ទងគ្នាដោយ សម្ពន្ធភាពសឹក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ញាតិពន្ធ គឺញាតិដែលជាប់ដោយសារដូចយ៉ាងម្តាយ ឪពុកក្មេក កូនប្រសា មាមីងក្មេក បងប្អូនថ្លៃ ខាងប្តី​ ឬខាងប្រពន្ធ ជាដើម ការួមកម្លាំងរវាងរដ្ឋនឹងរដ្ឋ ដើម្បីតទល់នឹងខ្មាំងសត្រូវ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ពន្ធភាពសឹក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធខាងវប្បធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រាស្រ័យទាក់ទងខាងវប្បធម៌ មានការប្តូរចំណេះគ្នាទៅវិញទៅមក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធកីឡា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមាគមដែលបង្កើតឡើងរវាងអ្នកកីឡា ដើម្បីសមាជិកឱ្យហ្វឹកហាត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរួបរួម ការចងរឹត ការភ្ជាប់តគ្នា ការប្រាស្រ័យទាក់ទងទៅវិញ ទៅមករវាងឯកភាពសឹកៈ សេនានី សម្ពន្ធការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការចងភ្ជាប់គ្នា, ការតភ្ជាប់គ្នា; ដំណើរទាក់ទងរកគ្នា ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា “ការចងពន្ធ គឺការចងមេត្រីជាដន្លងនឹងគ្នា ឬការដណ្ដឹងកូនស្រីឲ្យកូនប្រុស”
ឧទាហរណ៍៖ ចង់ធ្វើសម្ពន្ធនឹងគ្នា ។ ញាតិសម្ពន្ធ ញាតិពន្ធ ។

                 ( សំ. បា. សម្ពន្ធ ) ការចងភ្ជាប់គ្នា, ការតភ្ជាប់គ្នា; ដំណើរទាក់ទងរកគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសម្ពន្ធនឹងគ្នា មានដំណើរទាក់ទងនឹងគ្នា ។

                 ព. វ. ចំណងបទ ឬចំណងប្រយោគ គឺការចងបទក្នុងសង្កាត់មួយៗឬក្នុងប្រយោគមួយៗ ឲ្យដឹងថាបទណាចូលទៅរកបទណា, បទណាជាប្រធាន, ណាជាកិរិយា, ណាជាអំពើ ជាដើម; ដូចជា ខ្ញុំ ទៅ ធ្វើ ការ ឯ-សាលាស្រុក, សម្ពន្ធថា : ខ្ញុំ ជាប្រធានរបស់ ទៅ, ទៅ ជាកិរិយារបស់ ខ្ញុំ, ធ្វើ ជាកិរិយាប្រាប់បំណងរបស់ ទៅ (ទៅដើម្បីធ្វើ); ការ ជាអំពើរបស់ ធ្វើ, ឯ-សាលាស្រុក ជាអាយតនិបាតប្រាប់ទី ( ដែលត្រូវធ្វើការ ) ។ ល ។ លើកសម្ពន្ធ លើកបទមួយៗ ( ក្នុងប្រយោគ ) ឲ្យឃើញដំណើរចូលរកគ្នា ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏បាន : កាលណាពិនិត្យសេចក្ដីក្នុងប្រយោគមួយៗ ឲ្យដឹងថាត្រឹមត្រូវឬខុសទេ ត្រូវសម្ពន្ធមើលសិនទើបអាចដឹងបាន ។បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ( ដែលជា បា. ឬ សំ. ) អ. ថ. ស័ម ឬ សំ-ព័ន-ធៈ, ដូចជា សម្ពន្ធជាតិ ជាតិផ្សេងគ្នាដែលរួមរសជាស្វាមីភរិយា, ស្វាមីភរិយាដែលមានជាតិផ្សេងគ្នា : ប្ដីប្រពន្ធសម្ពន្ធជាតិ; ឬ អ្នកដែលមានជាតិផ្សេងគ្នាចងគ្នាជាមិត្រ : មិត្រសម្ពន្ធជាតិ ។ សម្ពន្ធមិត្ត ឬ —មិត្រ មិត្រដែលចងសេចក្ដីរាប់អានដោយបានប្ដេជ្ញា ឬ សន្យាគ្នាយ៉ាងមាំមួន ។ សម្ពន្ធមេត្រី ការរាប់អានគ្នាតាមចំណងប្ដេជ្ញា ឬសន្យាដ៏មាំមួន ។ សម្ពន្ធពង្ស ឬ —វង្ស វង្សដែលភ្ជាប់ជាញាតិនឹងគ្នាតៗមកមិនដាច់ ឬវង្សដែលជាប់ទងគន្លងជាញាតិនឹងគ្នា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពច្ឆរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ក្ល.; បា. សំវច្ឆរ; សំ. សំវត្សរ ) ឆ្នាំ ។ សម្ពច្ឆរច្ឆិន្ន ( ស័ម-ព័ច-ឆៈ-រុ័ច-ឆិន ) វេលាឬកាលដាច់ឆ្នាំ គឺវេលាដាច់ឆ្នាំចាស់ផ្លាស់ចូលឆ្នាំថ្មី; ហៅ សម្ពច្ឆរច្ឆិន្នពិធី ក៏បាន “ពិធីដាច់ឆ្នាំ, ពិធីសង្ក្រាន្ដ, ពិធីត្រស្ដិឬត្រុដិ, ពិធីត្រស្ដិសង្ក្រាន្ដឬត្រុដិសង្ក្រាន្ដ” ( ម. ព. ត្រស្តិ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពង្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ស.; សំ. សំ + វំឝ; បា. សំ + វំស )ការរួមវង្សឬរួមត្រកូលគ្នា; ការបានគ្នាជាស្វាមីភរិយា; ដំណើរត្រូវខែឆ្នាំគ្នាគួរផ្សំផ្គុំជាស្វាមីភរិយាបាន ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រូវសម្ពង្សគ្នា ។

                  ឈ្មោះក្បួនមើលខែឆ្នាំគូបុរសស្ត្រី ឬក្បួនមើលគូព្រេង: ក្បួនសម្ពង្ស; ជាគូគ្នានឹងក្បួនសម្ភារភ្លឹក : ក្បួនសម្ពង្សសម្ភារភ្លឹក ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍និងហោរាសាស្រ្ត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ផុល្លបុប្ផា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឬ —បុស្ប ផ្ការីក ( ព.កា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ផុល្ល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. សំផុល្ល; បា. សម្ផុល្លិត ) ដែលរីក, ដែលរីកស្គុសស្គាយផ្កាសម្ផុល្ល ប្រើជា សំផុល្ល ក៏បាន ( ព. កា. ) ។
សម្ផុល្លបុប្ផា ឬ —បុស្ប (ស័ម-ផុល-ល៉ៈ-បុប-ផា ឬ —បុស) ផ្ការីក ( ព.កា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ផុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ផុល្ល )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ផស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំស្បឝ៌) ការប៉ះពាល់ត្រូវព្រម ឬការប៉ះពាល់ត្រូវពេញ គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នានៃអាយតនៈខាងក្នុងនិងអាយតនៈខាងក្រៅក៏កើតសេចក្ដីដឹងឡើង ដូចយ៉ាងភ្នែក ( ជាអាយតនៈខាងក្នុង ) ឃើញរូប ( ដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅ ) ក៏កើតចក្ខុវិញ្ញាណគឺសេចក្ដីដឹងតាមភ្នែក ថារូបនេះ រូបនោះជាដើម; សម្ផស្សមាន ៦ យ៉ាងគឺ ចក្ខុសម្ផស្ស, សោតសម្ផស្ស, ឃានសម្ផស្ស, ជិវ្ហាសម្ផស្ស, កាយសម្ផស្ស, មនោសម្ផស្ស ( ព. ពុ. ) ។ខ្មែរហៅពាក្យចួនក្នុងពាក្យដែលទទួលគ្នាឬដែលមានសូរសព្ទធ្ងន់ស្រាល តាមកំណត់មាត្រាកាព្យថា សម្ផស្ស ដែរ
ឧទាហរណ៍៖ កាព្យមានពាក្យខុសសម្ផស្សគ្នា, សម្ផស្សពាក្យចួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ផប្បលាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្ផប្បលាប < សម្ផ “បង្ខូចប្រយោជន៍; ឥតប្រយោជន៍; . . .” + ប – លាប “ការពោល, និយាយ” ) សម្ដីបង្ខូចប្រយោជន៍, សម្ដីឥតប្រយោជន៍, ពាក្យរោយរាយ, សម្ដីឥតសព្ទឥតសារ ( រាប់ចូលក្នុងវចីទុច្ចរិត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ប័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. សម្បទ៑; បា. សម្បទា) ការដល់ព្រម, ការគ្រប់ព្រមឬគ្រប់គ្រាន់, ការបរិបូណ៌; ការសមប្រកប; គុណជាតិជាគ្រឿងសម្រេចប្រយោជន៍; សម្បត្តិ
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអ្នកមានកេរ្ដិ៍ឈ្មោះយសស័ក្ដិទ្រព្យធន ព្រោះមានសម្ប័ទ ឬ សម្បទា ៤ យ៉ាងគឺ ការខំប្រឹងប្រកបកិច្ចការមិនខ្ជិលច្រអូស, ការចេះថែរក្សា, ការគប់រកយកមនុស្សល្អជាគ្នា, ការចាយវាយទ្រព្យធនត្រូវបែបបទ ។

                   គុណសម្ប័ទ ឬ —សម្បទា ( ម. ព. សម្បត្តិ ) ។ ល ។ ( ម. ព. ភោគសម្ប័ទ និង បរិវារសម្ប័ទ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បោរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុទឹករាវឬខាប់ដែលហូរចេញមកតាមរន្ធច្រមុះ ដោយមានរោគផ្ដាសាយឬកើតឫសដូងច្រមុះ, ត្រូវចំហាយក្ដៅជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ ហៀរសម្បោរ ។

                  រំអិលដែលធ្លាក់មកតាមឧច្ចារមគ្គ ។

ឧទាហរណ៍៖ កើតរោគមួលធ្លាក់សុទ្ធតែសម្បោរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បែង

មានន័យថា ( ម. ព. សំបែង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បើម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគួរស្បើម ។
ឧទាហរណ៍៖​ ធំសម្បើម; ស្រែកឮខ្លាំងយ៉ាងសម្បើម។

                  ស្កឹមស្កៃ ដែលធំហួស ស្ទើរតែមិនជឿថា កម្លាំងមនុស្សធើ្វកើត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលគួរស្បើម ។
ឧទាហរណ៍៖​ ធំសម្បើម; ស្រែកឮខ្លាំងយ៉ាងសម្បើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បួរមាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុម្ពព្រឹក្សនេះ មានដើមកំណើតនៅស្រុកអាមេរិកខាងត្បូង (St. Domingue) ។ គេដាំដើមនេះ នៅឥណ្ឌូចិន សម្រាប់លំអ ដោយផ្កាមានក្លិនក្រអូបល្អណាស់។ ផ្លែមានជាតិចត់ គេយកទៅធ្វើកាវនៅប្រទេសយើង។ ធាងដើមនេះ ស្ងោរព្យាបាលជំងឺខ្លះៗ ដូចជាគ្រុន ឬហើមខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បួរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើពួកមួយ មាន ៣ ប្រភេទ គឺ ១- សម្បួរកក់ សម្បួរដើមស្ទើរជាវល្លិមានបន្លា ផ្លែមានរសជូរ, ប្រើជាគ្រឿងកក់សក់ឬលាងជម្រះ, គេច្រើនយកផ្លែទុំក្រៀមមកដាក់ត្រាំក្នុងទឹកផ្តិល លាយជាមួយនឹងចំណិតផ្លែក្រូចសើច ហៅថា ទឹកសម្បួរ ប្រើជាទឹកមង្គលសម្រាប់ជជុះរលាស់ប្រោះព្រំជម្រះចង្រៃ ( តាមលទ្ធិដែលធ្លាប់ប្រកាន់ជឿ ); ២- សម្បួរទេស ឬ សម្បួរប្រាក់ សម្បួរស្លឹកល្អិតៗ ផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាក្ទម្ព កាលណារីកមានព័ណ៌ស, ត្រួយផ្កាផ្លែខ្ចី ប្រើជាអន្លក់ឬរបោយបាន, គេច្រើនដាំធ្វើជារបងភូមិលំនៅ; ៣- សម្បួរមាស សម្បួរដើមតូច ផ្កាតូចៗពណ៌លឿង ក្លិនក្រអូបឆ្ងិត, គេច្រើនដាំប្របមាត់ទ្វាររបងផ្ទះឬដាំធ្វើជារបងផ្ទះក៏មាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បូរបរិសទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៃផ្ទះជំនួញដែលមានមនុស្សចូលទិញឥតស្រាក ភាពនៃមនុស្សដែលចូលទិញឱសថជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បូរណភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៃមនុស្ស ឬអ្វីៗដែលដល់ហើយនូវភាពហូរហៀរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បូរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < សំ > សម៑ “គ្រប់ព្រម; ណាស់” + បូរ “ពេញ” ) ពេញពាស; បរិបូរក្រៃពេក, គរគោគ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកភ្លៀងសម្បូរ, ស្រុកសម្បូរ ។ សម្បូរពោរពាស សម្បូរសល់ផល ។ សម្បូរហូរហៀរ សម្បូរគរគោក ។ ល ។ វេវ. សម្បូណ៌ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. < សំ > សម៑ “គ្រប់ព្រម; ណាស់” + បូរ “ពេញ” ) ពេញពាស; បរិបូរក្រៃពេក, គរគោគ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទឹកភ្លៀងសម្បូរ, ស្រុកសម្បូរ ។ សម្បូរពោរពាស សម្បូរសល់ផល ។ សម្បូរហូរហៀរ សម្បូរគរគោក ។ ល ។ វេវ. សម្បូណ៌ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បូណ៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះខែត្រមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋភាគឦសាន, សព្វថ្ងៃនេះតាំងជាស្រុក, រួមខេត្តសម្បុកចូលមកផង, ហៅ ស្រុកសម្បូណ៌ នៅក្នុងអាណាខេត្តក្រចេះ ( ម. ព. សម្បូណ៌ គុ. ផង )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. < សំ > សម៑ “គ្រប់ព្រម; ណាស់” + បូណ៌ “ដែលពេញ”; បា. សម្បុណ្ណ ) ដែលពេញពាស, បរិបូណ៍ណាស់, ច្រើនលើសលន់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុកសម្បូណ៌ ស្រុកដែលមានស្បៀងអាហារសល់ផលច្រើន ។ វេវ. សម្បូរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បូងសង្រូង

មានន័យថា ( ម. ព. សំបូងសង្រូង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុរស្បែក

មានន័យថា ( ម. ព. សម្បុរថ្ងៃ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុរល្វែង, ឈើអែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើឬវល្លិដើមធំ សំបកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំកែរោគឬផ្សំធ្វើជាដំបែ ។
ចុល្លព្រឹក្ស ឬព្រឹក្សមានកម្ពស់ ៥-១៥ ម ដុះក្នុងព្រៃរបោះជិតមាត់សមុទ្រក្នុងឥណ្ឌូចិន (ប្រទេសខ្មេរ ថៃ ភូមា) និងស្រុកចិន។ សំបកមានក្លិនក្រអូបប្រហើរ សម្រាប់ធ្វើធូប និងប្រើជាថ្នាំក្តៅ។ នៅស្រុកចិន គេប្រើសំបកជាគ្រឿងទេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុរល្វែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកមានក្លិនក្រអូបប្រហើរសម្រាប់ប្រើជាថ្នាំក្ដៅ, ជាគូគ្នានឹងសំបកទេពទារូ ។
ឧទាហរណ៍៖ សំបកទេពទារូសម្បុរល្វែង។

                 ចុល្លព្រឹក្ស ឬព្រឹក្សមានកម្ពស់ ៥-១៥ ម ដុះក្នុងព្រៃរបោះជិតមាត់សមុទ្រក្នុងឥណ្ឌូចិន (ប្រទេសខ្មេរ ថៃ ភូមា) និងស្រុកចិន។ សំបកមានក្លិនក្រអូបប្រហើរ សម្រាប់ធ្វើធូប និងប្រើជាថ្នាំក្តៅ។ នៅស្រុកចិន គេប្រើសំបកជាគ្រឿងទេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុរថ្ងៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បុរស្បែកខាងក្រៅ, ឆវិ ( និយាយចំពោះបានតែមនុស្ស ) ។
ឧទាហរណ៍៖ មិនរលាត់សម្បុរថ្ងៃ ( ហៅ សម្បុរស្បែក ក៏បាន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុរគីង្គក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្បែកដែលព្រឺបះរោម នៅពេលមានភ័យ ឬស្ញើប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព័ណ៌ ( សម្រាប់ប្រើចំពោះមនុស្សនិងសត្តនិករទាំងពួង ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំដើរអម្បាញ់មិញ ប្រទះមនុស្សកំលោះម្នាក់រាងស្ដើង សម្បុរសណ្ដែកបាយដឹកគោកម្រៀវមួយសម្បុរត្នោត ( កុំនិយាយថា មនុស្សព័ណ៌សណ្ដែកបាយ , គោព័ណ៌ត្នោត,…) ។ ម. ព. ពណ៌ ឬ ព័ណ៌ ផង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះឆវី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុដ

មានន័យថា ( ម. ព. សំបុត្រ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុកសម្បត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) សម្បត្តិដែលទុកក្នុងទីកំបាំង, សម្បត្តិក្នុងផ្ទះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុកពោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ព. ប្រ. ) ទំហំ ឬសម្រុងថ្នក់ពោះ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បុកពោះទ្រយុក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុកទ្រយុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សណ្ដាប់ធ្នាប់ទ្រព្យធនក្នុងផ្ទះមួយគ្រួ ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំគ្រាន់តែស្គាល់គេដោយសារបានចួបគ្នាមួយដងមួយកាល តែត្រង់សម្បុកទ្រយុកគេយ៉ាងណានោះ ខ្ញុំមិនអាចដឹងបានទេ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុកចាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ឈ្មោះនំក្រៀមមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានសុកមម៉ុករហោសៗស្រដៀងនឹងសំបុកចាប, មានស្នូលក្នុង ។
ឧទាហរណ៍៖ នំសម្បុកចាប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុកកាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បុកដង្កូវនាងដែលវាចោះកាត់ចេញមកជាមេអំបៅហើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លំនៅរបស់សត្វតិរច្ឆានពួកខ្លះ (ដែលកធ្វើឡើង) សម្រាប់ដាក់ស៊ុត, ដាក់ កូនឬសម្រាប់ជ្រកអាស្រ័យ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បុកចាប, សម្បុកកុក, សម្បុកមាន់; សម្បុកកណ្ដុរ; សម្បុកនាង ។

                 សម្បុកកាត់ សម្បុកដង្កូវនាងដែលវាចោះកាត់ចេញមកជាមេអំបៅហើយ ។ សម្បុកពោះ (ព. ប្រ. ) ទំហំឬសម្រុងថ្នក់ពោះ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បុកពោះទ្រយុក ។

                  សម្បុកសម្បត្តិ ( ព. ប្រ. ) សម្បត្តិដែលទុកក្នុងទីកំបាំង, សម្បត្តិក្នុងផ្ទះ ។ កូនមួយសម្បុក កូនច្រើនដែលកើតអំពីមេមួយឬអំពីមាតាមួយ ហើយនៅរួមតែក្នុងសម្បុកមួយ ឬតែក្នុងបន្ទុកមួយ, កូនមួយគ្រក ។ ពងចាំសម្បុក ពងសត្វដែលរួនមិនញាស់ ( ព. ខ្ព. ថា ស៊ុតចាំសម្បុក )។ ល ។

                  ឈ្មោះខែត្រមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋភាគឦសាន, សព្វថ្ងៃនេះ រួមចូលក្នុងស្រុកសម្បូណ៌នៅក្នុងអាណាខេត្តក្រចេះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បីឡងកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើទុក្ខធ្វើបាប ដោយអាងតែខ្លួនមានអំណាចលើគេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចម្រៀកស្រទបចេក ដែលច្រៀកធ្វើជាចំណងចងអ្វីៗ, ច្រើនហៅពេញថា សម្បារចេក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( សំ. ឝម្បា “ពន្លឺឬរស្មីដែលមានភ្លាមបាត់ភ្លាម; ដែលមិនយូរ, ឆាប់បាត់” ) ដែលឆាប់បាត់, ឆាប់រសាយ ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចម្ពោះតែជាមួយនឹងពាក្យ ខឹង ថា
ឧទាហរណ៍៖ ខឹងសម្បា ខឹងឆាប់រសាយ, ខឹងភ្លាមបាត់ភ្លាម, ខឹងបន្តិចបន្តួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បហារភូមិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមរភូមិ ។ ល ។ (ម.ព. សម្បហារ បន្ថែម )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំប្រហារ ឬ សម្ប្រ– ) ការតយុទ្ធគ្នា, ការចូលប្រឡូកកាប់សម្លាប់គ្នា; សង្រ្គាម ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុកកើតសម្បហារ ស្រុកកើតចម្បាំង ។ សម្បហារភូមិ ( —រៈភូម ) សមរភូមិ ។ ល ។

                  ការប្រយុទ្ធទៅវិញទៅមក រវាងកងកម្លាំងជាគូ សត្រូវគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បសាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំប្រសាទ ឬ សម្ប្រ– ) សេចក្ដីជ្រះថ្លាខ្លាំង; សេចក្ដីជឿទុកចិត្តឥតរង្កៀស ។
ឧទាហរណ៍៖ ឲ្យទានដោយសម្បសាទ; មានសម្បសាទចម្ពោះមិត្រសម្លាញ់ ( ប្រើជា សម្បសាទន៍ ក៏បាន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បរិវត្តន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្បរិវត្តន; សំ. –វត៌ន ) ការប្រែត្រឡប់, ការប្រែប្រួល, ប្រែខ្វែ; ការរើរុះពាក្យសម្ដី; ការផ្លាស់ប្ដូរ; ប្រើជា សម្បរិវត្តនភាព ( —វ័តតៈន៉ៈភាប) ក៏បាន។ សម្បរិវត្តនាការ (—វ័ត-តៈន៉ាកា; បា. < សម្បរិវត្តន + អាការ ) អាការនៃសម្បរិវត្តន៍។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បរិវត្តនាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < សម្បរិវត្តន + អាការ ) អាការនៃសម្បរិវត្តន៍ ។ ល ។ (ម.ព. សម្បរិវត្តន៍ បន្ថែម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បរាយិកសុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សុខដែលនឹងបានទៅក្នុងអនាគតកាលឬក្នុងបរលោកនាយ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បរាយិកប្រយោជន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បរាយិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ឬ សំ. សាម្ប— ) ដែលនឹងមានទៅក្នុងអនាគតកាល ឬទៅក្នុងបរលោកនាយ, ខាងអនាគតកាល, ខាងបរលោកនាយ ។ សម្បរាយិកប្រយោជន៍ ប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ ។ សម្បរាយិកសុខ សុខដែលនឹងបានទៅក្នុងអនាគតកាលឬក្នុងបរលោកនាយ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បរាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) អនាគតកាល; បរលោក ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រព្យដែលនឹងបានក្នុងសម្បរាយ, ទោសក្នុងសម្បរាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បយោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំប្រយោគ ឬ សម្រ្ប– ) ការប្រកប, ការផ្សំចូលគ្នា; ការរួបរួមគ្នា; សមាគម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បយុត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំប្រយុក្ត ឬ សម្រ្ប— ) ប្រកប, ផ្សំ; ដែលប្រកប, ដែលផ្សំហើយ, ដែលលាយច្រឡំ, ដែលរួមចូលគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តសម្បយុត្តដោយអំណរ ។

                 ញាណសម្បយុត្ត ចិត្តដែលសម្បយុត្តដោយការដឹង, ដោយប្រាជ្ញា ។ សទ្ធាសម្បយុត្ត ចិត្តដែលសម្បយុត្តដោយសទ្ធា ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំប្រយុក្ត ឬ សម្រ្ប— ) ប្រកប, ផ្សំ; ដែលប្រកប, ដែលផ្សំហើយ, ដែលលាយច្រឡំ, ដែលរួមចូលគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តសម្បយុត្តដោយអំណរ ។

                  ញាណសម្បយុត្ត ចិត្តដែលសម្បយុត្តដោយការដឹង, ដោយប្រាជ្ញា ។ សទ្ធាសម្បយុត្ត ចិត្តដែលសម្បយុត្តដោយសទ្ធា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បធាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំប្រធាន ឬ សម្ប្រធាន ) ការពិចារណា, ការគិតឈ្លេចឈ្លីរកឲ្យឃើញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើសម្បធាន, ដឹងការណ៍ពិតដោយសម្បធាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទានិកដែលមានអាជ្ញាបណ្ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលដែលទទួលបានអាជ្ញាបណ្ណស្វែងរុករក និង/ឬអាជ្ញាបណ្ណឧស្សាហកម្មអាជីវកម្មធនធានរ៉ែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទានិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. អ្នកទទួលបានសម្បទាន។ ២. បុគ្គលដែលអនុវត្តគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្រោមកិច្ចសន្យាសម្បទាន ដែលបានធ្វើជាមួយស្ថាប័នជាប់កិច្ចសន្យា។ ៣. ក្រុមហ៊ុនឯកជនដែលបានចុះបញ្ជីក្រោមច្បាប់ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែលជាភាគីមួយទទួលបានកិច្ចព្រមព្រៀងសម្បទាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទានអណ្តូងរ៉ែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បទានដែលរាជការបង្អោនឱ្យបុគ្គល ឬសមាគមណាមួយ ដើម្បីធ្វើយកផលពីក្នុងដី ដូចជាជីកយកបឋមរូបធាតុ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា យន្តការសម្រាប់ផ្ដល់ដីឯកជនរបស់រដ្ឋ តាមរយៈកិច្ចសន្យាសម្បទានមួយជាក់លាក់ទៅឱ្យសម្បទានិក ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើអាជីវកម្មកសិកម្ម និងកសិ-ឧស្សាហកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទានដីសង្គមកិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា យន្តការផ្ទេរដីឯកជនរបស់រដ្ឋតាមផ្លូវច្បាប់ សម្រាប់គោលបំណងសង្គមកិច្ច ដល់ជនក្រីក្រដែលខ្វះខាតដីសម្រាប់សង់លំនៅឋាន ឬ/និងធ្វើកសិកម្មជាលក្ខណៈគ្រួសារ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.; សំ. សំប្រទានឬសម្រ្បទាន ) ការប្រគល់ឲ្យ, ការឲ្យដល់ដៃ; ការឲ្យដាច់; ការទទួលអំណោយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដីសម្បទាន, ទ្រព្យសម្បទាន ដី, ទ្រព្យដែលឲ្យដាច់ ។

                  ឈ្មោះវិភត្តិនាមលំដាប់ទី៤ ដែលហៅថា ចតុត្ថីវិភត្តិ, ប្រាប់សេចក្ដីទទួល…, សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្រ្កឹតនិងបាលី ប្រើពាក្យអាយតនិបាតថា ដល់, ដើម្បី, បម្រុង, ចំពោះ, នឹង ( ព. វ. ) ។ សម្បទានសាធន ឬ —សាធនៈ ( ស័ម-ប៉ៈទានៈសាធៈនៈ) សាធនៈប្រាប់សេចក្ដីទទួលអំណោយ ( ចតុត្ថីវិភត្តិស្ទុះចេញជាអញ្ញបទ ), ប្រើក្នុងភាសាសំស្រ្កឹតនិងបាលី ( ព. វ. ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. អចលនវត្ថុ (ដីធ្លី) ដែលរដ្ឋផ្ដល់ឱ្យរូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល សម្រាប់សង់លំនៅឋាន ឬ/និងបង្កបង្កើនផល ដោះស្រាយជីវភាពរស់នៅក្នុងទំហំដីតូច ពិសេសសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រ (សម្បទានឆ្លើយតបទៅនឹងប្រយោជន៍សង្គម) ឬសម្រាប់ធ្វើការដាំដុះ ធ្វើអាជីវកម្មកសិ-ឧស្សាហកម្ម ក្នុងទំហំដីធំទូលាយពិសេសសម្រាប់អ្នកវិនិយោគទុន (សម្បទានឆ្លើយតបទៅនឹងប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច) តាមរយៈកិច្ចសន្យាផ្ដល់សម្បទានដោយត្រូវបង់ប្រាក់ជូនរដ្ឋ។ ២. ទង្វើណាមួយជារបស់រដ្ឋ ដែលស្ថាប័នមានសមត្ថ-កិច្ចផ្ដល់ទង្វើនោះ ទៅឱ្យឯកជននូវផ្នែកណាមួយឬទាំងស្រុង នៃការអនុវត្តគម្រោងលើផ្នែកហេដ្ឋា-រចនាសម្ព័ន្ធណាមួយ ដែលជាធម្មតាស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចនោះ ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ ហើយដែលឯកជននោះ ទទួលភារកិច្ចមួយផ្នែកធំលើការសាងសង់និង/ឬហានិភ័យ ឬទទួលបាននូវផលចំណេញ តាមរយៈការទូទាត់សងវិញពីរដ្ឋាភិបាលនូវប្រាក់ចំណូលឬកម្រៃ និងការយកថ្លៃឈ្នួលដែលបានប្រមូលយកពីអ្នកប្រើប្រាស់ ឬពីអតិថិជន។ ទង្វើរបស់រដ្ឋទាំងនោះ ចាប់ពីពេលនេះតទៅនឹងត្រូវកំណត់ថា “សម្បទាន”នៅក្រោមច្បាប់នេះ ដោយមិនគិតពីឈ្មោះស្របច្បាប់ដែលបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ទង្វើនោះឡើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បទា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ប័ទ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បថ

មានន័យថា ( ម. ព. សំបថ ឬ សម្បថ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បត្តិសម្បូណ៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបរិបូណ៌ដោយសម្បត្តិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) សេចក្ដីសម្រេច, ការសមប្រកប; ការបរិបូណ៌; ការគ្រប់ព្រមឬគ្រប់គ្រាន់; សេចក្ដីសុខ; លំអ; គុណភាព; ទ្រព្យ, ធនធាន ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសម្បត្ដិ; សម្បត្តិមនុស្ស, សម្បត្តិសួគ៌, សម្បត្តិនិព្វាន។

                 សម្បត្តិសម្បូណ៌ ការបរិបូណ៌ដោយសម្បត្តិ ។ គុណសម្បត្តិ ឬ គុណសម្ប័ទ, —សម្បទា ការបរិបូណ៌ដោយគុណ ។ ល ។ ពាក្យសុភាសិតបុរាណ : សម្បត្តិកម្ចាត់ព្រួយ មានគេជួយមិនបាច់ហៅរក ។ ពាក្យសុភាសិតសម័យថ្មី : សម្បត្តិច្រើន ចម្រើនបុណ្យ ប្រពន្ធល្អ បរិបូណ៌មិត្រ ចិត្តទូលាយ ងាយទាំងគ្រប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បជានមុសាវាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.; សំ. សំប្រជ្ញានម្ឫឞវាទ ឬ សម្ប្រ– ) ពាក្យកុហកដែលពោលដោយដឹងខ្លួន គឺដឹងថាខ្លួនមានទោសខុសពិតហើយពោលកុហក ឬដឹងថាខ្លួនមានកំហុសពិត ក៏បិទបាំងលាក់ទោសមិនប្រាប់គេ ក្នុងវេលាដែលគេត្រូវសួរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បជញ្ញៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្បជញ្ញ; សំ. សំប្រជ្ញ, សំប្រជ្ញា ឬ សម្ប្រ– ) សេចក្ដីដឹងខ្លួន, ការមិនភ្លេចខ្លួន, ការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច; ការត្រិះរិះរំពឹងដឹងខ្លួនជាដរាប ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសម្បជញ្ញៈ, ច្រើនប្រើជា សតិសម្បជញ្ញៈ ស្មារតីនិងសេចក្ដីដឹងខ្លួន : បព្វជិតគួរមានសតិសម្បជញ្ញៈជានិច្ច ( ព. ពុ. ) ។

                  សេចក្តីដឹងខ្លួន ការមិនភ្លេចស្មារតី ការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្បក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អវយវៈនៃដើមឈើ, នៃផ្លែឈើជាដើមឬអវយវៈនៃសត្វពួកខ្លះដែលស្រោបពីខាងក្រៅ ដូចជា
ឧទាហរណ៍៖ សម្បកឈើ, សម្បកចេក, សម្បកខ្នុរ; សម្បកខ្យង ។

                  ព. ប្រ. រង្វាល់, ចម្រក, ប្រដាប់ដាក់របស់លើកថ្លឹង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បកតៅ, សម្បកបាវ; ទម្ងន់ ៥ នាឡិក្រៅសម្បក ឬ ផាត់សម្បកចេញ ។

                  ប្រដាប់ដាក់អីវ៉ាន់ដែលប្រគេនបព្វជិត ឬជូនឥស្សរជនហើយសុំឲ្យផ្ទេរអីវ៉ាន់ចេញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទានប្រោស! សុំឲ្យផ្ទេរយកសម្បក! ។

                  ក្រៅសម្បក ( ព. ប្រ. ) ដែលមិនរាប់យកជាការ; ផាត់ទាត់ចេញមិនយកជាការ ( ដូចជាទម្ងន់ដែលថ្លឹងផាត់សម្បកចេញ ) ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សក្រៅសម្បក; ផាត់ក្រៅសំបក ។

                  សំបកធម៌ ធម៌ឥតខ្លឹមសារ ។

                  ( ម. ព. សំបក ឬ សម្បក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្និទ្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើឱ្យសឹក រត់ស្រួលនូវគ្រឿងយន្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្នាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្នាម ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្នាមដំបៅ ។ សរ. ជា សំណាម ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្នាដៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្នាដៃ, ថ្វីដៃ, ការដែលកើតឡើងដោយដៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្បាច់រចនានគរវត្តជាសម្នាដៃរបស់ពួកជាងខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យ ។ សរសេរជា សំណាដៃ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្នាក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្នាក់នៅ, ឈប់ស្នាក់នៅ, ឈរនៅអាស្រ័យមានកំណត់វេលា ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំមកសម្នាក់នៅផ្ទះសម្លាញ់ ។ សរសេរជា សំណាក់ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទីជ្រកអាស្រ័យ, បន្ទុក; ការនៅដោយសារ; ទីជិត ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងសម្នាក់ចៅហ្វាយនាយ; ទៅកាន់សម្នាក់គ្រូ ។ រាជសម្នាក់ ទីជិតព្រះរាជា; លំនៅរបស់ព្រះរាជា, ព្រះរាជវាំង ។ សរ. ជា សំណាក់ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទែះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ទេះ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ទេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទែល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទែល ។
ឧទាហរណ៍៖ ពោះសម្ទែល ។ កិ. ធ្វើឲ្យឃើញស្ទែល : ឈរសម្ទែលពោះ ។ សរ. ជា សំទែល ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទេះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេចមាត់; សណ្ឋានដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេច ។
ឧទាហរណ៍៖ ឆ្នាំងសម្ទេះមាត់ ។ សរ. ជា សំទេះ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេចមាត់; សណ្ឋានដែលស្ទេះ, ដែលរបេះរេច ។
ឧទាហរណ៍៖ ឆ្នាំងសម្ទេះមាត់ ។ សរ. ជា សំទេះ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទើញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ទើញ; អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានស្ទើញ ។
ឧទាហរណ៍៖ បបូរមាត់សម្ទើញ; សម្ទើញដូចជាច្រមុះជ្រូក ។ សរ. ជា សំទើញ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទើញ; អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានស្ទើញ ។
ឧទាហរណ៍៖ បបូរមាត់សម្ទើញ; សម្ទើញដូចជាច្រមុះជ្រូក ។ សរ. ជា សំទើញ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រូវដែលយកសំណាបស្ទូង, ស្រូវស្ទូង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ទូងរំសាយត្រណោត សម្ទូងដែលទើបផ្ដើមលាស់រីកសាយបន្តិចៗ ។ សម្ទូងបែកគុម្ព សម្ទូងដែលលាស់បែកចេញជាគុម្ព ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទុះក្អែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ ) សម្ទុះឬដំណើរដែលលោតអញ្ជើលៗ ដូចជាក្អែកលោត (ច្រើនប្រើ សម្ទុះ ឬ សំទុះ ជាង) ។
ឧទាហរណ៍៖ លោតសម្ទុះក្អែក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទុះក្អែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ប្រ ) សម្ទុះឬដំណើរដែលលោតអញ្ជើលៗ ដូចជាក្អែកលោត (ច្រើនប្រើ សម្ទុះ ឬ សំទុះ ជាង)
ឧទាហរណ៍៖ លោតសម្ទុះក្អែក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទុះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្លាំងឬទំហឹង ល្បឿនដែលស្ទុះ, ដែលលឿន
ឧទាហរណ៍៖ បោលមួយសម្ទុះ, ទៅមួយសំទុះ; ដើរមួយសំទុះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទីក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ទីក; អ្វីៗដែលស្ទីក ។
ឧទាហរណ៍៖ ជ្រនីកសម្ទីក, ដំបងសម្ទីក ។ សរសេរជា សំទីក ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទីក; អ្វីៗដែលស្ទីក ។
ឧទាហរណ៍៖ ជ្រនីកសម្ទីក, ដំបងសម្ទីក ។ សរសេរជា សំទីក ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្រែកឮខ្ទរខ្ទារ, ស្រែកខ្លាំងដំរីសម្ទារកោញ្ចនាទ; ស្រែកសម្ទារពេញសំឡេង ។ សរ. ជា សំទារ ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលស្រែកឮខ្ទរខ្ទារ, ស្រែកខ្លាំងដំរីសម្ទារកោញ្ចនាទ; ស្រែកសម្ទារពេញសំឡេង ។ សរ. ជា សំទារ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. សមទាយ ន. “របស់ដែលត្រូវឲ្យស្មើគ្នា, រង្វាន់ស្មើភាគគ្នា; រង្វាន់សាមញ្ញ ឬដែលជាធម្មតា” ) សាមញ្ញ, ដែលជាធម្មតា, រាយរង, បន្ទាប់បន្សំ; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ការសម្ទាយ ការងាររាយរង, ការបន្ទាប់បន្សំ ។

                  មនុស្សសម្ទាយ មនុស្សសាមញ្ញ, មនុស្សរយ ។ សុខទុក្ខសម្ទាយ សុខទុក្ខជាធម្មតា ។ ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ការក្រកុំគិតងាយ ការសម្ទាយជាកម្រោល សន្សឹមកុំបំបោល ក្រែងពុំដល់ដូចប្រាថ្នា ( សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្ដិ៍កាល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទាញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ទាញ; អ្វីៗដែលរីកស្ទាញ ។ សរ. ជា សំទាញ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទាញ; អ្វីៗដែលរីកស្ទាញ ។ សរ. ជា សំទាញ ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ទល; អ្វីៗដែលមានរាងស្ទល ។ សរ. ជា សំទល ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទល; អ្វីៗដែលមានរាងស្ទល ។ សរ. ជា សំទល ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់, គ្រឿងស្ទង់ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ទង់ទឹក ។ សរ. ជា សំទង់ ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ទក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ទក់, ដែលមានជើងស្ទក់; អ្វីៗដែលស្ទក់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ជើងសម្ទក់, មនុស្សជើងសម្ទក់ ។ សរសេរជា សំទក់ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ទក់, ដែលមានជើងស្ទក់; អ្វីៗដែលស្ទក់
ឧទាហរណ៍៖ ជើងសម្ទក់, មនុស្សជើងសម្ទក់ ។ សរសេរជា សំទក់ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្តោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ព្យួរស្តោក, ប្រតោងស្តោកចុះក្រោម ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដោកខ្លួន; ប្រចៀវតោងដំបូលសម្ដោកក្បាលចុះក្រោម ។ សរ. ជា សំតោក ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្តេចព្រះវររាជជននី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ម្តាយជាស្តេចកូនជាស្តេចទ្រង់រាជ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្តេចព្រះរាជជននី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ម្តាយជាសាស្ត្រកូនជាស្តេចទ្រង់រាជ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្តុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលឡើងស្តុល; អ្វីៗដែលប៉ោងស្តុល ។ សរសេរជា សំតុល ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម

មានន័យថា ដែលឡើងស្តុល; អ្វីៗដែលប៉ោងស្តុល ។ សរសេរជា សំតុល ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្តត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលយារស្តត; អ្វីៗដែលយារស្តត ។
ឧទាហរណ៍៖ អណ្ឌៈសម្តត ( ព. ព. ) ។ សរសេរជា សំតត ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលយារស្តត; អ្វីៗដែលយារស្តត ។
ឧទាហរណ៍៖ អណ្ឌៈសម្តត ( ព. ព. ) ។ សរសេរជា សំតត ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទឹកមាត់ដែលស្ដោះ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដោះស្លា ទឹកមាត់ស៊ីស្លាដែលស្ដោះ។ សរសេរជា សំដោះ ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឬបញ្ចេញឲ្យឃើញស្ដែង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដែងឫទ្ធិ, សម្ដែងខ្លួន ។

                   ថ្លែង, ប្រកាសសេចក្ដី ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដែងធម៌ ។ សរសេរជា សំដែង ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដេជ

មានន័យថា មើលពាក្យ សម្ដេច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដេច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លោកអ្នកមានតេជះច្រើន, លោកអ្នកមានបុណ្យមានអំណាចធំ ។ គុ. ខ្ពង់ខ្ពស់, ឧដុង្គឧត្ដម, ថ្កើងស័ក្ដិ ថ្កើងអំណាច, ថ្កើងថ្កាន( សមតែនឹងយល់ថាក្លាយមកពី បា. សំ + តេជ ឬ សំ. សំតេជស៑ “ដែលមានតេជះខ្លាំង” ព្រោះខ្មែរបុរាណសរសេរជា សម្ដេជ ក៏មាន ) ។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើបន្ថែមលើព្រះនាម ឬលើឋានន្ដរក្សត្រិយ៍ មន្រ្តីស័ក្តិខ្ពស់ : ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី…, សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី; សម្ដេចព្រះឧបយុវរាជ; សម្ដេចព្រះឧភយោរាជ; សម្ដេចព្រះវររាជជននី; សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ; សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ; សម្ដេចព្រះរៀម; សម្ដេចព្រះអនុជ ។ ល ។ សម្ដេចចៅពញា ឋានន្ដរសេនាបតីទី ១ សម្រាប់ទោ ( មានតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ដើង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ដើង; អ្វីៗដែលស្ដើង ។
ឧទាហរណ៍៖ សំពត់សម្ដើង ។

                  សម្ដើងហៀ ស្ដើងហៀ ។ សរ. ជា សំដើង ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ដើង; អ្វីៗដែលស្ដើង ។
ឧទាហរណ៍៖ សំពត់សម្ដើង ។

                  សម្ដើងហៀ ស្ដើងហៀ ។ សរ. ជា សំដើង ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត