Author: videoslearning.com

សម្មាមតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិអ្វីៗមានទំងន់ស្របនឹងមតិខាងសាសនា ដែលគេចាត់ទុកថាជាពិត (ម.ព គន្ថបដិបទា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ឬ សំ. សំមាន ) សេចក្ដីរាប់អាន, ការរាប់រក; សេចក្ដីគោរព, សេចក្ដីគួរសម ( ម. ព. សក្ការសម្មាន ផង ) ។ សម្មានភាព ( ស័ម-ម៉ាន៉ៈភាប ) ដំណើររាប់អានគ្
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដែងសម្មានភាពរកគ្នាទៅវិញទៅមក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សម្យច៑ ) ប្រពៃ, ពិត, មែន, ត្រូវ, ត្រឹមត្រូវ ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆា ) ។សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃបានតាមគួរដល់ការប្រកប, ដូចជា សម្មាចារ ( បា. < សម្មា + អាចារ ” ការប្រព្រឹត្តស៊ប់; មារយាទ ” ) ការកាន់ត្រូវ; មារយាទត្រឹមត្រូវ; មារយាទល្អ ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាចារ ) ។ សម្មាទស្សនៈ ការយល់ឃើញត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆាទស្សនៈ “ការយល់ឃើញខុស” ) ។ សម្មាបដិបត្ដិ ឬ –បដិបទា ការប្រតិបត្តិត្រូវ ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាបដិបត្ដិ ឬ –បដិបទា “ការប្រតិបត្តិខុស” ) ។ សម្មាមគ្គ ផ្លូវត្រូវ, គន្លងឬលំអានត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆាមគ្គ) ។ តាមពុទ្ធសាសនា, សម្មាមគ្គ ( អដ្ឋង្គិកមគ្គ ) មាន ៨ យ៉ាង គឺ ១- សម្មាទិដ្ឋិ សេចក្ដីយល់ឃើញត្រូវ ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ ); ២- សម្មាសង្កប្ប ឬ –សង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ, តម្រិះត្រូវ ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាសង្កប្បៈ ); ៣- សម្មាវាចា សម្ដីត្រូវ; ប្រើជា សម្មាពាក្យ ក៏បាន (ព. ផ្ទ. មិច្ឆាវាចា ឬ –ពាក្យ); ៤- សម្មាកម្មន្ដៈ ការងារត្រូវ ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាកម្មន្ដៈ ); ៥-សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ; ប្រើជា សម្មាអាជីវោ ឬសម្មាអាជីព, សម្មាជីព, សម្មាជីវៈ ក៏បាន ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាអាជីវៈ ឬ មិច្ឆាអាជីវោ, មិច្ឆាអាជីព, មិច្ឆាជីព, មិច្ឆាជីវៈ ); ៦- សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ; ប្រើជា សម្មាព្យាយាម ក៏បាន ( ព. ផ្ទ. មិច្ឆាវាយាមៈ ឬ មិច្ឆាព្យាយាម); ៧- សម្មាសតិ ស្មារតីត្រូវ, ការរឭកត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆាសតិ); ៨- សម្មាសមាធិ សមាធិត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆាសមាធិ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មតិ–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សម្មតិ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មតិលិង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លិង្គដោយសន្មតិសម្រាប់ប្រើក្នុងតន្តិភាសាទាំងពួង មានភាសាសំស្រ្កឹតនិងភាសាបាលីជាដើម; សំស្រ្កឹតនិងបាលី កំណត់យក ការន្ដ គឺស្រៈ ជាទីបំផុតនៃនាមសព្ទជាគោល ឲ្យដឹងថាជា បុំលិង្គ, ជា ឥត្ថីលិង្គ, ឬជា នបុំសកលិង្គ ដូចជា ទារ ( ទារោ ) “ប្រពន្ធ”, មាតុគ្រាម ឬ មាតុគ្គាម ( មាតុគ្គាមោ ) “ស្ត្រី” នេះតាមរូបសេចក្ដី គួរតែជា ឥត្ថីលិង្គ, ប៉ុន្តែរូបសព្ទជា អការន្ដ-បុំលិង្គ ក៏ត្រឡប់ជា បុំលិង្គ ទៅវិញ; បញ្ញា, សាលា ដែលពុំមែនជាប្រុសជាស្រីសោះទេ, តាមរូបសព្ទជា អាការន្ដ-ឥត្ថីលិង្គ ក៏ត្រឡប់ជា ឥត្ថីលិង្គ ទៅវិញ; លិង្គយ៉ាងនេះហៅថា សម្មតិលិង្គ គឺលិង្គមានឈ្មោះដោយសន្មតិ ( ព. វ. ) ។ ភាសាខ្មែរយើងគ្មាន សម្មតិលិង្គ នេះទេ ( ម. ព. លិង្គ និង ជាតិលិង្គ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មតិនាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា នាមដែលគេដាក់ជាការសន្មត ជំនួសនាមកំណើត តាមលក្ខណៈនៃមនុស្សសត្វ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មតិកម្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្មានដែលគេធ្វើលើវត្ថុ លើការណ៍ណាមួយ ទោះបីមែន ឬមិនមែនក៏ដោយស្រេចនៅលើការសង្កេត ពិនិត្យជាក្រោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សន្មតិ ) ។ សម្មតិទេព ( សំ. បា. សម្មតិ + ទេវ) ទេពតាដោយសន្មតិ គឺមនុស្សដែលគេសន្មតទុកដូចជាទេវតារបស់មនុស្ស ( ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ) ។
ឧទាហរណ៍៖ បពិត្រព្រះសម្មតិទេព, សូមទ្រង់មានព្រះជន្មាយុយឺនយូរ ក្រៃលែងជាងរយវស្សា! ។

                សម្មតិទេពី ឬ –ទេវី ព្រះអគ្គមហេសីនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ សម្មតិវោហារ ពាក្យដែលសន្មតប្រើ, ពាក្យផ្សំប្រើ ។ សម្មតិសង្ឃ ភិក្ខុសង្ឃបុថុជ្ជនដែលបានឧបសម្បទាដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា ( ព. ពុ. ) ។ ព. ផ្ទ. អរិយសង្ឃ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មត

មានន័យថា ( ម. ព. សន្មត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មជ្ជនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំមាជ៌នី ឬ សម្មាជ៌នី ) អំបោស ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ នាងទេពធីតាឈ្មោះលាជា ម្នីម្នាចុះមកក្នុងរាត្រី ដៃកាន់សម្មជ្ជនីថ្មី បោសដីប្របកុដិព្រះកស្សប ( រឿងនាងលាជា ទេពធីតា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មជ្ជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សំមាជ៌ន ឬ សម្មាជ៌ន ) ការបោស, ការបោសច្រាស, ការបោសសម្អាត ( ហៅ សម្មជ្ជនកម្ម ក៏បាន : ធ្វើសម្មជ្ជនកម្ម “បោស, បោសសម្អាត” ) ។ សម្មជ្ជនកិច្ច ការរវល់បោសសម្អាត ។ សម្មជ្ជនវត្ត វត្តឬច្បាប់ប្រាប់បែបបោសសម្អាត ។ សម្មជ្ជនវេរ វេនបោសសម្អាត ។ សម្មជ្ជនានិសង្ស ( បា. សម្មជ្ជន + អានិសំស ) អានិសង្ស (ប្រយោជន៍) ដែលកើតពីការបោសសម្អាត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភោរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. តះពោន អ. ថ. តៈផូន ឬ តៈភោន ) ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យមួយប្រភេទរាងមូលជ្រលម ខាងដើមធំជាងខាងចុង ដាសស្បែកទាំងពីរខាងមានចម្រៀកស្បែករឹតព័ទ្ធស្រោបតួ, ដាក់ផ្ដេកភ្ជាប់លើជើងទ្រពីក្រោម, កាលណារៀបនឹងទះលេងភ្លេង ត្រូវកិនបាយលាយផេះបិទចំកណ្ដាលស្បែកដាស ដើម្បីឲ្យលាន់សូរធំតូចក្រអួន, ប្រើទះនឹងបាតដៃទាំងពីរខាង ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្គរធំជាគូទទួលចង្វាក់សម្ភោរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភោទ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សម្ភោជ ( ម. ព. នេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភោជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការបរិភោគអាហារជាមួយគ្នា; ការលៀងភ្ញៀវ ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. “” លៀងភ្ងៀវ “”, ចំពោះការលៀងភ្ញៀវក្នុងវេលាប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម; ទោះបីមិនមានលៀងភោជនាហារសោះទេ គ្រាន់តែប្រជុំភ្ញៀវឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើមក៏ហៅ សម្ភោជ ដែរ; ប្រើជា សម្ភោទ្យ ក៏បាន, បើមានថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ពីដំណើរកិច្ចការនោះផង ច្រើនហៅ សម្ពោធ ឬ សម្ពោធន៍ (ហៅចំពោះតែការធំដុំឬការប្លែក, បើការធម្មតាការរាយរង ហៅថា ឡើង ឬ ឆ្លង, និយាយថា ឡើងផ្ទះថ្មី, ឆ្លងសាលា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការបរិភោគជាមួយ; ការប្រើប្រាស់អ្វីៗផងគ្នាឬរួមគ្នា; ការរួមមេត្រីជាមួយ, ការរួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នា; ការគប់រក, ការសេពគប់រាប់រកគ្នា; សេចក្ដីសុខក្នុងកាម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការប្រចួបឬប្រសព្វចូលគ្នា, ការរួមចូលគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ នទីសម្ភេទ ឬ សម្ភេទទន្លេ ប៉ែកទន្លេខាងចុងបំផុតដែលចួបទល់នឹងសមុទ្រ, មាត់ពាមទន្លេ ។

                    ដំណើរលាយច្រឡំគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ ជាតិសម្ភេទ ឬ សម្ភេទជាតិ ( សំភេទៈជាត ) ដំណើរលាយច្រឡំជាតិឬជាតិដែលលាយច្រឡំគ្នា ។

                   ការបែកឬធ្លាយ; ការបែកបាក់គ្នាឬបែកខ្ញែកគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ ញាតិសម្ភេទ ឬ សម្ភេទញាតិ ( សំ-ភេទៈញាត ) ការបែកខ្ញែកញាតិឬញាតិដែលបែកបាក់គ្នា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភូតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដើមកំណើត; ច្បាប់ដើម; គំរូឬបែបដើម; ពលស័ក្ដិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ភិត )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ភិត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សំ “ប្រពៃ” + ភី “ខ្លាច” = ខ្លាចក្រែង ) ឱហាត, សង្វាត, ខំប្រឹង ដោយសង្កេត, ពិនិត្យ, យកចិត្តទុកដាក់ ខ្លាចក្រែងមិនសម្រេច ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ភីរៀន, សម្ភីគិត, សម្ភីធ្វើការ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភិន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា ( ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ញាតិមិត្រសម្ភិន្ន ព្រោះការទាក់ទិន ដោយក្ដីប្រកាន់ ថាមានតែអញ ទើបពេញសំខាន់ ចិត្តនឹកក្រណាន់ មិនព្រមស្រួលស្រប ។

                   បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. ស័ម-ភិន-នៈ, ដូចជា សម្ភិន្នញាតិ ញាតិដែលបែកគ្នា, ដែលកើតឈ្លោះប្រកែកបែកបាក់គ្នា។ សម្ភិន្នវង្ស វង្ស, ត្រកូលដែលបែកគ្នា ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. ស័ម-ភិន-នៈ, ដូចជា សម្ភិន្នញាតិ ញាតិដែលបែកគ្នា, ដែលកើតឈ្លោះប្រកែកបែកបាក់គ្នា។ សម្ភិន្នវង្ស វង្ស, ត្រកូលដែលបែកគ្នា ។ ល ។

                 បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. ស័ម-ភិន-នៈ, ដូចជា សម្ភិន្នញាតិ ញាតិដែលបែកគ្នា, ដែលកើតឈ្លោះប្រកែកបែកបាក់គ្នា។ សម្ភិន្នវង្ស វង្ស, ត្រកូលដែលបែកគ្នា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភិតភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្ភិតត្ត ឬ សម្ភិតភាវ ) សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភិតចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្តភ័យចំប្រប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ភ័យខ្លាំង, ភ័យចំប្រប់; ដែលខ្លាចខ្លាំង ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រឹកមិញចូលព្រៃ ស្រាប់តែមានភ័យ ពុំបានជាគិត ប្រទះដំរី- មួយគួរសម្ភិត ឃើញភ្លាមខ្ញុំមឹត ឥតងាកមើលក្រោយ ។

                 សម្ភិតចិត្ត ( —តៈ— ) ចិត្តភ័យចំប្រប់ ។ សម្ភិតភាព ( —តៈ—; បា. សម្ភិតត្ត ឬ សម្ភិតភាវ ) សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា​​( សំ. បា. ) ភ័យខ្លាំង, ភ័យចំប្រប់; ដែលខ្លាចខ្លាំង ( ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ព្រឹកមិញចូលព្រៃ ស្រាប់តែមានភ័យ ពុំបានជាគិត ប្រទះដំរី- មួយគួរសម្ភិត ឃើញភ្លាមខ្ញុំមឹត ឥតងាកមើលក្រោយ ។

​​​​​​​​​​​​                  សម្ភិតចិត្ត ( —តៈ— ) ចិត្តភ័យចំប្រប់ ។ សម្ភិតភាព ( —តៈ—; បា. សម្ភិតត្ត ឬ សម្ភិតភាវ ) សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង ។ ល ។​​​​​

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាសិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សម្ភាឞិត ) ដែលនិយាយគ្នាហើយ; សម្ដីដែលនិយាយគ្នាហើយ ( ម. ព. សម្ភាស និង សម្ភាសា ផង ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. សម្ភាឞិត ) ដែលនិយាយគ្នាហើយ; សម្ដីដែលនិយាយគ្នាហើយ ( ម. ព. សម្ភាស និង សម្ភាសា ផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សម្ភាឞ ) សម្ដីនិយាយរកគ្នា; សម្ដីសួរឆ្លើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើសម្ភាសារកគ្នា ។

                   សម្ដីសួរឬឆ្លើយរបស់អ្នកយាមល្បាត, ដូចជាថា អ្នកណាដើរនុ៎ះ ? —ខ្ញុំ ជាដើម
ឧទាហរណ៍៖ សម្ភាសារបស់អ្នកយាម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាសសិក្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការហាត់និយាយឲ្យត្រូវបែបបទ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាសបត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ —បណ្ណ សំបុត្រឆ្លើយតបទៅវិញទៅមកដោយសេចក្ដីរាប់អានគ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ភាស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ឬ —សន; សំ. សម្ភាឞ ឬ —ឞណ) ការនិយាយបំភ្លឺ, ការនិយាយរកគ្នា, ការរាក់ទាក់រកគ្នា; ពាក្យសសោះអន្ទង; សម្ដីឆ្លើយឆ្លងឬសាសងដោយលំអុត; សល្លាបកថា, សង្កថា ។ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកការសុំចួបនឹងជនណាមួយ ដើម្បីសន្ទនាសាកសួរអំពីកិច្ចការ, អំពីយោបល់ឬគោលបំណងជាដើមរបស់ជននោះ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើសម្ភាស, ស្ដាប់សម្ភាសន៍ ។

                  សម្ភាសបត្រ ឬ —បណ្ណ (សំ-ភាសៈប័ត ឬ —ប័ន) សំបុត្រឆ្លើយតបទៅវិញទៅមកដោយសេចក្ដីរាប់អានគ្នា ។ សម្ភាសសិក្សា (សំ-ភាសៈសិក-សា) ការហាត់និយាយឲ្យត្រូវបែបបទ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាវិតមិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឬ —មិត្រ មិត្រដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា, មិត្រទំនុកទុកចិត្ត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាវិតចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្តដែលហាត់ថ្នឹក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាវិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលបានចម្រើនហើយ; ដែលធ្វើឲ្យលូតលាស់ហើយ; ដែលបានបង្វឹកឬបង្ហាត់ត្រឹមត្រូវហើយ, ថ្នឹកហើយ; ដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា; ដែលស្រួលទាំងគ្រប់ ។ សម្ភាវិតចិត្ត (—តៈ—) ចិត្តដែលហាត់ថ្នឹក។ សម្ភាវិតមិត្ត ឬ —មិត្រ មិត្រដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា, មិត្រទំនុកទុកចិត្ត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាវរាគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សម្ភវ ឬ សម្ភាវ “ការកើត, កំណើត” + រាគ “តម្រេក” ) តម្រេកដែលជាហេតុឲ្យសត្វកើតសំដៅចំពោះសុក្កៈរបស់បុរសស្ត្រីឬសត្វញីឈ្មោលដែលឃ្លាតចេញដោយការធ្វើមេថុនសេវនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាវនៈ

មានន័យថា ( ម. ព. សម្ភាពន៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាវកថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ពាក្យសរសើរ, ពាក្យស្ងើច ។
ឧទាហរណ៍៖ ពោលសម្ភាវកថា ( ម. ព. សម្ភាពន៍ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារៈសាងសង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា សម្ភារៈសំណង់ រួមទាំងឧបករណ៍បរិក្ខារបំពាក់ឱ្យសំណង់ ដែលបានបំប្លែង ឬបានប្រើប្រាស់ទាំងស្រុង នៅក្នុងការសាងសង់នានា សម្រាប់គម្រោងវិនិយោគមានលក្ខណសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ ប្រើប្រាស់ដើម្បីដំណើរការសកម្មភាពវិនិយោគរបស់ខ្លួន នៅក្នុងដំណាក់កាលសាងសង់ដំបូង ឬពង្រីក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារៈវេចខ្ចប់ និងកុងតឺណ័រសម្រាប់ដឹកជញ្ជូន និងដាក់នាវា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ទំនិញដែលប្រើសម្រាប់ការពារទំនិញមួយ ក្នុងអំឡុងពេលដឹកជញ្ជូន និងដាក់នាវា ដែលមានលក្ខណៈខុសគ្នាអំពីកុងតឺណ័រសម្រាប់ដាក់ទំនិញ និងវត្ថុធាតុសម្រាប់លក់រាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារៈវេចខ្ចប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ, គយ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. សម្ភារៈរុំ ឬវេចខ្ចប់បំណែកណាមួយនៃសត្វ ឬផលិតផលមានដើមកំណើតពីសត្វឱ្យមានអនាម័យ និងសុវត្ថិភាព។ ២. ដប អំពូល ថង់ គម្រប បន្ទះ ជាដើម…។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារៈបរិក្ខារពេទ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សំឡី ស្បៃ ទ្រូសសេរ៉ូម សឺវ៉ាំង ចេស កាតេទែរ ស្រោមអនាម័យ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារៈបរិក្ខារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ផ្នែកណាមួយនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់បណ្ដាញទូរគមនាគមន៍ រួមមាន ខ្សែកាប បន្ទប់បែងចែកបណ្ដាញ សសរទូរសព្ទ បង្គោលអង់តែន រូងផ្លូវក្រោមដី បំពង់ទុយយោ អន្លង់ រណ្ដៅ ជន្ទល់ ឬបរិក្ខារផ្សេងៗទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ, លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. វត្ថុធាតុដើម គ្រឿងផ្សំ គ្រឿងបន្លាស់ សមាសភាគ ការដំឡើងរាយរង និង/ឬទំនិញដែលត្រូវបានធ្វើទៅជាទំនិញមួយផ្សេងទៀត ឬជាប្រធានបទដំណើរការក្នុងការផលិតកម្មនៃទំនិញមួយផ្សេងទៀត។ ២. ការផ្គត់ផ្គង់ទាំងអស់ រួមបញ្ចូលនូវរបស់របរដែលប្រើប្រាស់ដោយអ្នកទទួលការ សម្រាប់បញ្ចូលទៅក្នុងសំណង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារយាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា យានផ្ទុក ដឹក ដែលកំរើកពីទីទុកដាក់បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារភ្លឹក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះក្បួន ឬតម្រាសម្រាប់មើលខែឆ្នាំ និងកម្រិតព្រេងសំណាងជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្បួនសម្ភារភ្លឹក ( ម. ព. សម្ពង្ស ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណភាពអ្វីៗដែលជាសម្ភារ ឬរូបធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើឱ្យជាសម្ភារវត្ថុ គឺបញ្ចេញវត្ថុឥតរូបឱ្យឃើញទៅជាមានរូប ។
ឧទាហរណ៍៖ កវីនិពន្ធមានសម្បទាខាងសម្ភារកម្មនូវគំនិតរបស់ខ្លួនឱ្យអ្នកផងយល់ថាមានរូប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការសន្សំ, ការសាងសន្សំកុសល; ការសាងសន្សំបន្ទុំបារមី ( របស់ពោធិសត្វ ); តេជះ, អំណាច; សេចក្ដីទំនុកបម្រុង; ការស្រោចស្រង់, សេចក្ដីសង្រ្គោះ; ការរួបរួម; របស់ដែលត្រូវរួបរួម, ដែលត្រូវផ្សំជាមួយគ្នា; គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងផ្គុំ; អង្គ; ចំណែក; ពួក; ទ្រព្យ; របស់ដែលត្រូវតែមានខានពុំបាន, គ្រឿងប្រើប្រាស់; . . . ។ គ្រឿងសម្ភារ គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងប្រើប្រាស់ ។ ដោយសារសម្ភារ ដោយសារអំណាចឬសេចក្ដីទំនុកបម្រុង
ឧទាហរណ៍៖ យើងខ្ញុំបានសេចក្ដីសុខ ដោយសារសម្ភារព្រះតេជព្រះគុណ ។ ម្លប់សម្ភារ ម្លប់តេជះ, ម្លប់បុណ្យ : សូមជ្រកកោនក្រោមម្លប់សម្ភារព្រះបាទម្ចាស់ ។ សម្ភារបារមី បារមីដែលបានសាងសន្សំឬអប់រំទុកមក ។ គុណសម្ភារ តេជះរបស់គុណ ។ ទព្វសម្ភារ គ្រឿងប្រុងមានគ្រឿងផ្ទះជាដើម (ម. ព. នេះផង) ។ ពោធិសម្ភារ ការសាងសន្សំឲ្យបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ។ រាជសម្ភារ តេជះរបស់ព្រះរាជា ។ សីលសម្ភារ អង្គសីល; តេជះសីល ។ ល ។

                     (អាចប្រើជា គុណនាម បាន) គ្រឿងសម្រាប់ប្រើការក្នុងអាជីវកម្ម ដីស្រែចំការ (នង្គ័ល រនាស់); យោធបរិក្ខារជាចាំបាច់ សម្រាប់សេចក្តីត្រូវការរបស់កងទ័ព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភាពន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សម្ភាវន ឬ សំ. សំភាវន) សេចក្ដីសរសើរ, ការស្ងើចសរសើរ ។ ខ្មែរប្រើជា គុ. ក៏មាន : ពាក្យសម្ភាពន៍ ពាក្យសរសើរ ; ព. កា. នាអ្នកកាន់ល្អ ទោះបីខ្សត់ក្រ ចំណេះទន់ទាប តែងបានទទួល នូវពាក្យសម្ភាពន៍ កើតទ្រព្យកើតលាភ រៀងរាបមិនដាច់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភវេសី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < សម្ភវ “ការកើត, កំណើត” + ឯសី “អ្នកស្វែងរក, អ្នករក” ) អ្នករកដំណើរកើត គឺសត្វដែលនៅក្នុងគ័ភ៌ឬនៅក្នុងស្រោមស៊ុត បម្រុងនឹងសម្រាលឬញាស់តាមកាលកំណត់ ( ចំពោះ ជលម្ពុជៈ និង អណ្ឌជៈ ); សត្វដែលផ្ដើមចាប់កំណើតក្នុងខណៈចិត្តទី ១ ឬដែលផ្ដើមចាប់កំណើតឡើងដោយឥរិយាបថណា នៅមិនទាន់ផ្លាស់ឥរិយាបថនោះ (ចំពោះ សំសេទជៈ និង ឧបបាតិកៈ); សត្វដែលកំពុងស្វែងរកទីកើតតៗទៅទៀត ( និយាយដោយរួបរួម ); បើស្ត្រីជា សម្ភវេសិនី (តែមិនសូវប្រើ); ព. កា. សូមផ្សាយមេត្តាឆ្ពោះពួកសត្វ នៅក្នុងវាលវដ្ដភពទាំងបី ទោះសត្វពួកសម្ភវេសី ឲ្យមានសេចក្ដីសុខក្សេមក្សាន្ដ ។ ព. ផ្ទ. ភូត “សត្វដែលកើតស្រេចហើយ” ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភវរាគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ភាវរាគ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា នាមសព្ទ ( សំ. បា. សម្ភវ ) ការកើតព្រម, ការកើតដោយល្អ, ការកើតដោយស្រួល; ការរួបរួមគ្នា ( ច្រើនប្រើចំពោះតែអរូបនាមឬអរូបធម៌ )
ឧទាហរណ៍៖ បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ទាំង ១២ មានសម្ភពតៗគ្នាពីមួយទៅមួយ ។ ខ្មែរប្រើពាក្យសម្ភពនេះជា កិ. ” កើត, សម្រាល, ឆ្លងទន្លេ ” ប្រើចំពោះតែព្រះរាជបុត្រឬព្រះរាជធីតា ដែលមានព្រះបិតាជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ព្រះមាតាជារាស្ត្រ ពុំមែនព្រះអគ្គមហេសី : …ទ្រង់សម្ភពនៅថ្ងៃ … ខែ … ឆ្នាំ … ព. ស. … នៅទី …. ។ បើព្រះមាតាជាក្សត្រិយានីឬជារាស្ត្រ ប៉ុន្តែមានឋានៈជាព្រះអគ្គមហេសីឬជាព្រះមហេសី ត្រូវប្រើពាក្យថា ” ប្រសូត ” : … ទ្រង់ប្រសូតនៅថ្ងៃ … ខែ … ឆ្នាំ … ព. ស. … នៅទី … ។ ប្រើដោយសន្មតិ, ឯពាក្យសំស្រ្កឹតនិងបាលី ចំពោះអរូបនាម ច្រើនតែប្រើពាក្យសម្ភវៈ (សម្ភព), សម្រាប់មនុស្សនិងសត្វ ច្រើនតែប្រើពាក្យ ប្រសូត, ប្រសូតិ, បសូត, បសូតិ និង វិជាយនៈ; វិជាត, វិជាតិ សព្ទទាំងអស់នេះសុទ្ធតែប្រែថា ” កើត, ប្រសូត, សម្រាល, ឆ្លងទន្លេ ” ដូចគ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ភត្តមិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្ភត្ត; សំ. សំភក្ត ឬ សម្ភក្ត ) មិត្តជិតដិតទុកចិត្តស្និទ្ធស្នាលយ៉ាងមាំ ( ទឡ្ហមិត្ត ) ។
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកនុះជាសម្ភត្តមិត្តរបស់ខ្ញុំ ។ ព. ផ្ទ. សន្ទិដ្ឋមិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធអេឡិចត្រូស្ដាទិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សម្ព័ន្ធវ៉ាឡង់ដែលក្នុងនោះអាតូមពីរស្ថិតនៅជាមួយគ្នាដោយកំលាំងអេឡិចត្រូស្ដាទិចដែលបង្កឡើងដោយការផេ្ទរអេឡិចត្រុងមួយ ឬច្រើនពីអាតូមមួយទៅអាតូមមួយទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធអេឡិចត្រូវ៉ាឡង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល ionic bond ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធពីរជាន់អិចសូស៊ីគ្លិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សម័ន្ធពីរជាន់ដែលបានភ្ជាប់ទៅខាងក្រៅទំរង់ខ្សែបិទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធពីរជាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រភេទនៃជំនាប់រវាងអាតូមដែលក្នុងនោះគូអេឡិចត្រុងពីរគូត្រូវបានដាក់រួមសើ្មគា្ន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធទេ្វអេឡិចត្រុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អេឡិចត្រុងពីរដែលត្រូវបានដាក់រួមរវាងអាតូមពីរ យកវិញធើ្វអោយកើនមានសម័្ពន្ធវ៉ាឡង់មិនប៉ូលែមួយ។ បន្ទាត់ស្ប៉ិចញែកជិតគា្នពីរកើនឡើងពីអន្ដរកាលរវាងភាពមួយនិងភាពទេ្វដែលបង្កើតជាសម័្ពន្ធទេ្វ អេឡិចត្រុងដូចបានពិពណ៌នាក្នុងនិយមន័យរូបអាតូម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធទេ្វអង់ដូស៊ីគ្លិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ក្នុងទំរង់ម៉ូលេគុល សម័្ពន្ធពីរជានដែលជាផ្នែកនៃប្រព័ន្ធវង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធឌីស៊ុលផួ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល disulfide bridge ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធដាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រភេទសម័ន្ធមូលេគុលដែលក្នុងនោះដងស៊ីតេអេឡិចត្រុងនៃ អេឡិចត្រុងដាលត្រូវចាត់ទុកថាបានរាលដាលលើអាតូមមួយចំនួនឬលើម៉ូលេគុលទាំងមូល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធដាទិវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល coordinate covalent bond។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធគូអេឡិចត្រុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល covalent bond ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធគី្លកូស៊ីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សម័្ពន្ធរវាងកាបូនអាណូមេរិចនៃស្ករស៊ីគ្លិចជាមួយនឹង ក្រុម–OH នៃស្ករ ឬអាល់កុលផេ្សងទៀត។ សម័្ពន្ធនេះភ្ជាប់ស្ករជាមួយគ្នាក្នុង អូលីកូសាការីត និងប៉ូលីសាការីត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធកូវ៉ាឡង់ពីរជាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សម័្ពន្ធកូវាឡង់ដែលគូអេឡិចត្រុងពីរបានដាក់ ទេ្វតារួមដោយអាតូមទាំងពីរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ព័ន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ពន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពោធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា.) ការដឹងព្រម, ការត្រាស់ដឹង, ប្រាជ្ញាឲ្យបានត្រាស់ច្បាស់ជាព្រះពុទ្ធ ។
ឧទាហរណ៍៖ បានសម្រេចសម្ពោធិ បានត្រាស់ច្បាស់ជាព្រះពុទ្ធ ។

                  សម្ពោធិញ្ញាណ ញាណឬប្រាជ្ញារបស់ព្រះពុទ្ធ ។ សម្ពោធិប្រាប្ដ ( —ប្រាប; សំ.; បា. —បត្ត ) បានត្រាស់ឬដែលបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដហើយ ។ ល ។ បច្ចេកសម្ពោធិ ( បុ័ច-ចេកៈ— ) ដូចគ្នានឹង បច្ចេកពោធិ ដែរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពោធន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ពោធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពោធនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. សម្ពោធន ) ការហៅក្នុងទីចំពោះមុខ, ការស្រែកហៅឬហៅ, អាលបនៈ ( ព. វ. ) ដូចជា នាង! ឯងទៅណាហ្នឹង?; កូន ! ឯងខំប្រឹងរៀនទៅណ៎ះកូនណា៎ !; ឬប្រើពាក្យថា បពិត្រ, ម្នាល, នែ, ហៃ, ដូចជា បពិត្រមហារាជ, ម្នាលកូន, នែវ៉ី, ហៃបា ( អាលបនៈ និង សម្ពោធនៈ ជា វេវចនៈនឹងគ្នា ប្រើជួសគ្នាបាន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពោធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សម្ពោធ ឬ —ធន ) ការរំឭក; ការថ្លែងសេចក្ដីដោយច្បាស់លាស់; ការពោលពាក្យប្រាស្រ័យរកគ្នា; ការហៅគ្នាចំពោះមុខ; . . . ។ ខ្មែរប្រើ សម្ពោធ ជា កិ. សំដៅសេចក្ដីថា “ថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ឬរាយការណ៍ក្នុងទីប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម” : សម្ពោធសាលារៀន ( ម.ព. សម្ភោជ និង សម្ភោទ្យ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពែះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ពែះ; អាការឬសណ្ឋានស្ពែះ ។
ឧទាហរណ៍៖ បបូរមាត់សម្ពែះ ( និយាយថា សម្ពេះ ឬ សំពេះ ក៏មាន ប៉ុន្តែមិនសូវប្រើ ) ។ សរ. ជា សំពែះ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ពែះ; អាការឬសណ្ឋានស្ពែះ ។
ឧទាហរណ៍៖ បបូរមាត់សម្ពែះ ( និយាយថា សម្ពេះ ឬ សំពេះ ក៏មាន ប៉ុន្តែមិនសូវប្រើ ) ។ សរ. ជា សំពែះ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពៀត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់ត្បាញដោយចម្រៀកចចូត, ស្លឹកត្នោត, ស្លឹករឹត,… ឬធ្វើដោយស្បែកសម្លាប់មានរាងស្ពៀតសម្រាប់ដាក់អ្វីៗស្រាលៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ពៀតចចូត, សម្ពៀតរំចេក, សម្ពៀតស្បែក ។ សរ. ជា សំពៀត ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពុទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) អ្នកដឹងព្រម, អ្នកភ្ញាក់ខ្លួន, លោកអ្នកត្រាស់ដឹង;…។ ព្រះនាមនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធគ្រប់អង្គ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសម្ពុទ្ធ ។

                  បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. ស័ម-ពុត-ធៈ, ដូចជា សម្ពុទ្ធទេសិត ធម៌ដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្ដែង ។ សម្ពុទ្ធធម៌ ធម៌របស់ព្រះសម្ពុទ្ធ, ពុទ្ធសាសនា ។ ល ។ បច្ចេកសម្ពុទ្ធ ( បុ័ច-ចេកៈស័ម-ពុត ) ដូចគ្នានឹង បច្ចេកពុទ្ធ ដែរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពឹក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្ពឹក, យឺត, ច្រអូស; សាច់ស្ពឹក; កិរិយាស្ពឹក, យឺត, ច្រអូស ។
ឧទាហរណ៍៖ គោសម្ពឹក ។ សម្ពឹក! រំងើក! ឥតចិត្តឥតថ្លើម! ( ព. ទ្រ. ម. )។ សរ. ជា សំពឹក ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ពឹក, យឺត, ច្រអូស; សាច់ស្ពឹក; កិរិយាស្ពឹក, យឺត, ច្រអូស ។
ឧទាហរណ៍៖ គោសម្ពឹក ។ សម្ពឹក! រំងើក! ឥតចិត្តឥតថ្លើម! ( ព. ទ្រ. ម. )។ សរ. ជា សំពឹក ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាហិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ពាហក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាហនកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្ពាហណ; សំ. សំវហន ) ការគក់ច្របាច់, ការចាប់សរសៃឲ្យ, ការនួតបុត្រធីតាត្រូវគោរពមាតាបិតាដោយកិច្ចផ្សេងៗ មានវន្ទនានិងសម្ពាហនកម្មជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាហណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សម្ពាហនកម្ម )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ច្របាច់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាហក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សម្ពាហក ) អ្នកគក់ច្របាច់, អ្នកចាប់សរសៃឲ្យ, អ្នកនួត, ហ្មនួត ។ បើស្ត្រីជា សម្ពាហិកា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាល់សញ្ញាជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្
មានន័យថា សញ្ញាសម្រាប់សម្គាល់ជាតិរបស់ខ្លួន រួមមាន ទង់ជាតិ ឬសញ្ញាជាតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បង្វិចដែលវេចស្ពាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ វេចសម្ពាយ, ស្ពាយសម្ពាយ ។

                  អ្នកស្ពាយ ឬ ឈ្មួញសម្ពាយ អ្នកស្ពាយអីវ៉ាន់លក់ ។ ដើរសម្ពាយ ស្ពាយសម្ពាយដើរលក់អីវ៉ាន់ ។ សរ. ជា សំពាយ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សម្ពាធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ​ប្រាប្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ដល់​នូវ​សេចក្ដី​ចង្អៀត​ចិត្ត; អ្នក​ដែល​កំពុង​តប់​ប្រមល់​ចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ​បថ ឬ–មគ្គ,–មាគ៌ា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវ​ចង្អៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ​ចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្ត​ចង្អៀត​ចង្អល់; ចិត្ត​ដែល​គិត​ជ្រៀត​បៀត​គេ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ​គ្រឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្ទះ​ចង្អៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធា—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សម្ពាធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធាវាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (<សម្ពាធ + អាវាស) អាវាស, លំនៅ ចង្អៀត ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធរច្ឆា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ច្រក​ ឬ​ប្រហប់​ចង្អៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពចង្អៀតចង្អល់ ភាពខ្ចី សុញគំនិតគិតមិនលេច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធនភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណភាពនៃអង្គដែលបង្ហាប់បាន ដូចយ៉ាងសាច់គ កប្បាស ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​ចង្អៀត; អវយវៈ​កំបាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផលកម្លាំងផ្ទប់នៃសន្ទនីយវត្ថុលើវត្ថុណាមួយ ឬលើផ្ទៃដែលទុកជាឯកភាព ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ចង្អៀត; ដែលជ្រៀតបៀត; ដែលញាត់ញៀតថ្ដែថ្ដុក ។
ឧទាហរណ៍៖ ទីសម្ពាធ ទីចង្អៀត ។

                  បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. សំ-ពាធៈ, ដូចជា សម្ពាធកោដ្ឋ កោដ្ឋ, ជង្រុក, បន្ទប់ចង្អៀត ។ សម្ពាធគ្រឹះ ផ្ទះចង្អៀត ។ សម្ពាធចិត្ត ចិត្តចង្អៀតចង្អល់; ចិត្តដែលគិតជ្រៀតបៀតគេ ។ សម្ពាធដ្ឋាន ទីចង្អៀត; អវយវៈកំបាំង ។ សម្ពាធបថ ឬ —មគ្គ, —មាគ៌ា ( —បត់ ឬ —ម័ក, —មារគា ) ផ្លូវចង្អៀត ។ សម្ពាធប្រាប្ដ (—ប្រាប) ដែលដល់នូវសេចក្ដីចង្អៀតចិត្ត; អ្នកដែលកំពុងតប់ប្រមល់ចិត្ត ។ សម្ពាធរច្ឆា ច្រកឬប្រហប់ចង្អៀត ។ សម្ពាធាវាស ( < សម្ពាធ + អាវាស ) អាវាស, លំនៅ ចង្អៀត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពលី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝំពលី ឬ ឝម្ពលី ) ស្រីមេអណ្ដើក; ស្រីជាមេលើពួកពេស្យា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​ចង្អៀត; អវយវៈ​កំបាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពាធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផលកម្លាំងផ្ទប់នៃសន្ទនីយវត្ថុលើវត្ថុណាមួយ ឬលើផ្ទៃដែលទុកជាឯកភាព ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ចង្អៀត; ដែលជ្រៀតបៀត; ដែលញាត់ញៀតថ្ដែថ្ដុក
ឧទាហរណ៍៖ ទីសម្ពាធ ទីចង្អៀត ។

                  បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. សំ-ពាធៈ, ដូចជា សម្ពាធកោដ្ឋ កោដ្ឋ, ជង្រុក, បន្ទប់ចង្អៀត ។ សម្ពាធគ្រឹះ ផ្ទះចង្អៀត ។ សម្ពាធចិត្ត ចិត្តចង្អៀតចង្អល់; ចិត្តដែលគិតជ្រៀតបៀតគេ ។ សម្ពាធដ្ឋាន ទីចង្អៀត; អវយវៈកំបាំង ។ សម្ពាធបថ ឬ —មគ្គ, —មាគ៌ា ( —បត់ ឬ —ម័ក, —មារគា ) ផ្លូវចង្អៀត ។ សម្ពាធប្រាប្ដ (—ប្រាប) ដែលដល់នូវសេចក្ដីចង្អៀតចិត្ត; អ្នកដែលកំពុងតប់ប្រមល់ចិត្ត ។ សម្ពាធរច្ឆា ច្រកឬប្រហប់ចង្អៀត ។ សម្ពាធាវាស ( < សម្ពាធ + អាវាស ) អាវាស, លំនៅ ចង្អៀត ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពលី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝំពលី ឬ ឝម្ពលី ) ស្រីមេអណ្ដើក; ស្រីជាមេលើពួកពេស្យា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ឬប្រើជា សំវល ក៏មានខ្លះ ) ស្បៀងសម្រាប់ដើរផ្លូវ, ស្បៀងលៀងជីវិតតាមផ្លូវឆ្ងាយ ( ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ជូជកងងល់ លុះបានសម្ពល ដែលភរិយាក្មេង ចាត់ចែងឲ្យស្រេច សម្រេចចិត្តឯង ប្រថុយចេញស្វែង រកខ្ញុំប្រុសស្រី ។ ឲ្យមកបម្រើ ភរិយាសើវ៉ើ ជួជាតិអប្រីយ៍ ឲ្យតែគាប់ចិត្ត អាណិតមកប្ដី ខុសត្រូវអ្វីៗ តាចាស់ឥតគិត ។ ( កាព្យធៀបរឿងជូជក; ម. កណ្ឌជូជក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. សំវរ ឬប្រើជា សម្ពរ ក៏មានខ្លះ ) ការសង្រួម, ការស្ងៀមស្ងប់, ស្រគត់ស្រគំ, រម្យទម ( ព.កា. )
ឧទាហរណ៍៖ រីអ្នកត្រេកអរ ចំពោះសីលធម៌ ត្រូវមានសម្ពរ ឥន្រ្ទិយប្រាំមួយ ជាត្រួយសំវរ ទើបមានអំណរ ទាំងខ្លួនទាំងគេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ សម្ពន្ធ ឬ សម្ព័ន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធ​មេត្រី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​រាប់​អាន​គ្នា​តាម​ចំណង​ប្តេជ្ញា ឬ​សន្យា​ដ៏​មាំមួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ពន្ធ​មិត្ត ឬ–មិត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មិត្រ​ដែល​ចង​សេចក្ដី​រាប់​អាន​ដោយ​បាន​ប្តេជ្ញា​ ឬ​សន្យា​គ្នា​យ៉ាង​មាំមួន ។
ប្រជារាស្រ្តនៃប្រទេស ដែលជាប់ទាក់ទងគ្នាដោយសម្ពន្ធភាពសឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត