Author: videoslearning.com

សយ្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝយ្យា ) ការដេក, ការសម្រេចឥរិយាបថដេក ។ ខ្មែរច្រើនប្រើក្លាយជា សយ្យាសន៍ ឬ សេយ្យាសន៍ ប្រើជា កិ. សំដៅសេចក្ដីថា “ដេក”; ( រ. ស. ) : ទ្រង់សយ្យាសន៍ ទ្រង់ផ្ទំ ។ ប្រើជា គុ. ឬ ន. ក៏មាន : ព្រះពុទ្ធរូបសេយ្យាសន៍ ព្រះពុទ្ធរូបបែបផ្ទំ ។ សីហសេយ្យាសន៍ បន្ទំបែបដំណេកសីហៈ គឺផ្ទំផ្អៀងទៅខាងស្ដាំ ព្រះបាទឆ្វេងតម្រួតលើព្រះបាទស្ដាំ ( បន្ទំព្រះពុទ្ធ ) : ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យាសន៍ ( ម. ព. សយ្យាសន៍ ឬ សេយ្យាសន៍ ផង ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយូវ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ ស្រយូវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយាលុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝយាលុ ) ដែលងុយដេកច្រើន, ដែលមានចំណូលខាងដេក, ល្មោភដេក ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសយាលុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយម្ភូតភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណភាព សយម្ភូត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយម្ភូតភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណភាព សយម្ភូត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយម្ភូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ជា ស្វយំភូ ក៏មាន ) អ្នកកើតឯង; អ្នកបានសម្រេចគុណវិសេសខ្លួនឯង ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសយម្ភូ (ព. ពុ.) ។ តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម, ព្រះសិវៈ, ព្រះវិស្ណុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយម្ពរា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សយំវរា ឬ សយម្ពរា; សំ. ស្វយំវរា ) ស្រីដែលរើសរកប្ដីខ្លួនឯងតាមស្ម័គ្រចិត្ត ។ ព. កា. ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ សយម្ពរា ច្រើនប្រើកិរិយា ផ្គាប់ផ្គុនបុរស ដែលមានរូបឆោម លោមព័ណ៌ស្រស់បស់ ពុំគិតពីអស់ ទ្រព្យធន់អ្វីឡើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយន–

មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. សយនៈ ឬ សយនា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយន​កាល ឬ–វេលា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពេល​ដេក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សយន; សំ. ឝយន ) ទីឬកន្លែងដេក, ដំណេក; ការដេក, ឥរិយាបថដេក ។
ឧទាហរណ៍៖ ទែនសយនា ( រ. ស. ) គ្រែសម្រាប់ស្ដេចផ្ទំ, ក្រឡាបន្ទំ ។ សយនកាល ឬ –វេលា ពេលដេក ។ សយនដ្ឋាន កន្លែងសម្រាប់ដេក ។ សយនាសនៈ ( បា. < សយន “ទីសម្រាប់ដេក” + អាសន “ទីសម្រាប់អង្គុយ” ) ទីដេក និង ទីអង្គុយ ( សេនាសនៈ ) ។ សយនោកាស (បា. សយន + ឱកាស ) ឱកាសសម្រាប់ដេក; ពេលទំនេរសម្រាប់ដេក ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនោ–

មានន័យថា (ម. ក្នុង ព. សយនៈ ឬ សយនា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនោកាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សយន + ឱកាស) ឱកាស​សម្រាប់​ដេក; ពេល​ទំនេរ​សម្រាប់​ដេក ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនាសនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < សយន “ទី​សម្រាប់​ដេក” + អាសន “ទី​សម្រាប់​អង្គុយ”) ទី​ដេក​ និង​ទី​អង្គុយ (សេនាសនៈ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សយនៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនទសកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វ័យជីវិតទីដប់ ក្នុងចំណោមវ័យជីវិតទាំងដប់ (៩១- ១០០ ឆ្នាំ) = វ័យដេក។
ឧទាហរណ៍៖ (ស្រង់ចេញពីសៀវភៅ << ប្រជុំវប្បធម៌>> ដោយ ឡុច ផ្លែង បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៧៣)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយនដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លែង​សម្រាប់​ដេក ។
គេហដ្ឋានដែលមានគ្រែដំណេក នៅក្នុងអនុវិទ្យាល័យ ឬផ្ទះផ្សារដែលមានបន្ទប់នឹងគ្រែដាក់ជាឈ្នួល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ស. ស្ច្រយ អ.ថ. សយ់) រោមជាកញ្ចុំឬសំណុំរោមនៅកសត្វ មានក្ងោកនិងសីហៈជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ សយ-កក្ងោក ។

                  ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំឬស៊ែម, កែមជាមួយនឹងពាក្យឯទៀត; បរិវារសព្ទ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យសយ ( ម. ប្រ. ) ។

                  សយសង្វារ សំណុំខ្សែសង្វារ ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសយសង្វារ នែបកែវប្រពាល កម្រងកែវភ្ញី ឆត្រប្រាក់ឆត្រមាស ឱភាសពិសី បាត្រកែវមណី ឈូកឈរទ្រង់ផ្កា ( ពាក្យកាព្យសរសើរព្រះបាទ ) ។

                  ខ្សែសយ សរសៃមាសឬប្រាក់សម្រាប់ប៉ាក់ជាគ្រឿងលំអ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អែល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បញ្ចេញពោះឲ្យឃើញស្អែល ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្អែលពោះ; អង្គុយសំអែល ។ សរ. ជា សំអែល ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា បញ្ចេញពោះឲ្យឃើញស្អែល ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្អែលពោះ; អង្គុយសំអែល ។ សរ. ជា សំអែល ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មន្ទិលដែលនៅជាប់នឹងធ្មេញ, អាចម៍ធ្មេញ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្អេកធ្មេញ ( ព. ព.;ព. គ. មន្ទិល ) ។ សរ. ជា សំអេក ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្អុយ, និយាយឲ្យស្អុយកេរ្ដិ៍ឈ្មោះគេ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្អុយកេរ្ដិ៍គេ ។ សរ. ជា សំអុយ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ក្លិនស្អុយ, អ្វីៗដែលមានក្លិនស្អុយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្អាតហ្មត់ហ្មង, សម្អាតដោយប្រពៃ; សម្អិតសម្អាង កិ. ស្អិតស្អាងដោយប្រពៃ, ស្អិតស្អាងផ្ចិតផ្ចង់ ។ សរ. ជា សំអិត ឬ សំឥត ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជ័រឬវត្ថុអ្វីដែលធ្វើឲ្យស្អិតសម្រាប់ដាក់ឲ្យសត្វតូចៗជាប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ចាបជាប់សម្អិត ។ សរ. ជា សំអិត ឬ សំឥត ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្អាត ឬ សម្អាង ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្អិតសម្អាត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្អាត, ឲ្យអស់មន្ទិល ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្អាតផ្ទះ, សម្អាតខ្លួន, សម្អាតចិត្ត, បោសសម្អាត, ជូតសម្អាត ។ សរ. ជា សំអាត ក៏បាន ។

សម្អាង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់សម្រាប់ស្អាង, គ្រឿងស្អាង ។ គុ. ដែលសម្រាប់ស្អិតស្អាង : គ្រឿងសម្អាង គ្រឿងស្អិតស្អាងរាងកាយ ។ សរ. ជា សំអាង ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អប់ពុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ប្រមើលពុតគេដោយសេចក្ដីស្អប់; បង្ខូចកេរ្ដិ៍ឈ្មោះគេ, បំផ្លាញប្រយោជន៍គេ, ជំនានីសគេ ។
ឧទាហរណ៍៖​ កុំសម្អប់ពុតគេ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា​ ដំណើរប្រមើលមើលពុតគេដោយសេចក្ដីស្អប់; ដំណើរជំនានីសគេ​ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយបង្ខូចគ្នាដោយសម្អប់ពុត ។ សរ. ជា សំអប់ពុត ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលជាទីស្អប់; មនុស្ស, សត្វឬអ្វីៗដែលជាទីស្អប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ កូនសម្អប់, ទ្រព្យសម្អប់ ។ ព. ផ្ទ. សំឡាញ់ ។ សរ. ជា សំអប់ ក៏បាន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលជាទីស្អប់; មនុស្ស, សត្វឬអ្វីៗដែលជាទីស្អប់​ ។
ឧទាហរណ៍៖ កូនសម្អប់, ទ្រព្យសម្អប់ ។ ព. ផ្ទ. សំឡាញ់ ។ សរ. ជា សំអប់ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្អក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលស្អក; អ្នកដែលមានសំឡេងស្អក ( ព. ព; ព. គ. ស្អក ) ។ សរ. ជា សំអក ក៏បាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្អក; អ្នកដែលមានសំឡេងស្អក ( ព. ព; ព. គ. ស្អក ) ។ សរ. ជា សំអក ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝ្លោក; បា. សិលោក ” គាថា, កាព្យ; ពាក្យសរសើរ ” ) ពាក្យស្លោក ។ ខ្មែរប្រើពាក្យស្លោកនេះផ្សេងពីសំស្រ្កឹតនិងបាលី គឺខ្មែរប្រើចំពោះតែពាក្យរៀលចួនរណ្ដំ ច្រើនតែទាយលក្ខណៈមនុស្សឬសត្វពាហនៈ គឺគោ, ក្របី, ដំរី, សេះ និងបសុសត្វមានឆ្កែ, ឆ្មាជាដើម, ដូចជាសម្លោកមនុស្សថា មុខខ្លា ចង្កាហ៊ីង ពោះទ្រពីង ច្រមុះទាល ទាយថា មនុស្សមានលក្ខណៈបែបនេះ ច្រើនអង់អាចរលុះរលាញ មានសម្ដីថ្វីមាត់ក្អេងក្អាង… ។ បើគោបម្រើមានសម្លោកថា ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្នងកោង ក្រចកញី កន្ទុយខ្លី ភ្នែកលៀន ទំនាយថា គោនេះខ្លាំងរួសស្រណុកប្រើមិនស្ពឹក ។

                   ចងសម្លោក ឬ និពន្ធសម្លោក តែងជាពាក្យស្លោក : ចាស់ៗ បានពិនិត្យលក្ខណៈហ្មត់ចត់ហើយ ទើបនិពន្ធសម្លោកទុក ។ ( ម. ព. ស្លោក ទៀតផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លែវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលមានភ្នែកស្លែវ; អ្នកដែលមានភ្នែកស្រលៀងស្លែវ ។

ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្លែវ; អាសម្លែវ! ( ព. ម. ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានភ្នែកស្លែវ; អ្នកដែលមានភ្នែកស្រលៀងស្លែវ​​ ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្លែវ; អាសម្លែវ! ( ព. ម. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លេច

មានន័យថា ( ម. ព. សម្លិច )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្លក់ ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លេកសម្លក់ សម្លក់ដោយដើមភ្នែកចុងភ្នែក, សម្លក់មិនពេញភ្នែក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លើត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលមានភ្នែកស្លើត; អ្នកដែលមានភ្នែកត្របាំងបះស្លើត ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្លើត; អាសម្លើត! ( ព. ម. ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានភ្នែកស្លើត; អ្នកដែលមានភ្នែកត្របាំងបះស្លើត ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្លើត; អាសម្លើត! ( ព. ម. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរស្លូត, ភាវៈស្លូត ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយស្ដីដោយសម្លូត, រកស៊ីតាមសម្លូត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្លៀកសំពត់ឲ្យស្លុយ គឺស្លៀកសំពត់ទម្លាក់ជាយម្ខាងចុះក្រោមទាំងអស់ (បែបយ៉ាង ស្លៀកស្បង់, ស្លៀកសារុង ) ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លុយសំពត់; ស្លៀកសម្លុយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្លុយចុះ, ដែលផ្ទុយពីចងក្បិន ។
ឧទាហរណ៍៖ សំពត់សម្លុយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ស្លៀកសំពត់ឲ្យស្លុយ គឺស្លៀកសំពត់ទម្លាក់ជាយម្ខាងចុះក្រោមទាំងអស់ (បែបយ៉ាង ស្លៀកស្បង់, ស្លៀកសារុង ) ។
ឧទាហរណ៍៖​ សម្លុយសំពត់; ស្លៀកសម្លុយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សម្ល ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លសម្លុក ម្ហូបដែលស្លស្លុក, សម្លរាយរង ឬសម្លទាំងពួង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា មើលស្លឹង, មើលដោយធ្វើភ្នែកស្លឹងឆ្ពោះត្រង់មិនងាក ។
ឧទាហរណ៍៖ ងើយសម្លឹងមើលផ្កាយ ។

                   សម្លឹងប្រយោជន៍ រំពឹងគិតចំពោះប្រយោជន៍ ។ សម្លឹងពុត មើលពុត ។ សម្លឹងមុខ បើកភ្នែកធំមើលចំមុខអ្នកដទៃ ។ សម្លឹងអារម្មណ៍ ពិនិត្យអារម្មណ៍ឲ្យឃើញជាក់តាមការណ៍ពិត ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់ឧលោកនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លី

 👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា​​ ( សំ. ឝល្មលី, ឝាល្មលី ឬ ឝាល្មលិនី “ដើមគ; ប៉ុយគ” ) ប៉ុយកប្បាស; គ, រកាជាដើម ដែលថ្ពេចរួចហើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លីកប្បាស, សម្លីគ, សម្លីរកា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ល្បិចសម្ងាត់, ឧបាយស៊ើបការសម្ងាត់ឲ្យលេចជាក់ច្បាស់ ឬអ្នកដែលស៊ើបឲ្យលេចការសម្ងាត់ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដឹងការដោយសម្លិច; ចាត់សម្លិចឲ្យទៅស៊ើបការ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លាប់កង្កែប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះពស់ឥតពិសមួយប្រភេទ ពួកពស់ព្រលឹត ចូលចិត្តស្វែងរកកង្កែបជាអាហារ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពស់សម្លាប់កង្កែបច្រើននៅក្នុងព្រៃរនាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្លាប់, បំបាត់ជីវិត, ផ្ដាច់ជីវិត ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លាប់សត្វ ។

                  ព. ប្រ. កម្ចាត់បង់ឲ្យលែងកើតមានតទៅទៀត ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លាប់កិលេស ។

                  ធ្វើឲ្យស្លាប់សាច់ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លាប់ស្បែក ។

                  បំផ្លាញ; បង្ខូចឬបង្ខាតប្រយោជន៍ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លាប់ប្រយោជន៍ ។

                  លាក់ពុត; សម្ដែងកលមាយាធ្វើហាក់ដូចជាស្លាប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លាប់ពុត ( ម. ព. ពុត ផង ) ។

                  កួចចំណងមួយបែបផ្ទុយពីបត់ចន្ទាស គឺទាញកន្ទុយខ្សែចំណងម្ខាងឲ្យផុតស្រឡះពីរង្វង់ចំណង
ឧទាហរណ៍៖ ចងសម្លាប់មុខ ( ព. ផ្ទ. បត់ចន្ទាស ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លាញ់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដែលជាទីស្រឡាញ់ស្និទ្ធស្នាល, មិត្រជិតដិត ។
ឧទាហរណ៍៖ សុំគ្នាជាសម្លាញ់, ។ គុ. ដែលជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត : កូនសម្លាញ់, ទ្រព្យសម្លាញ់ ។ សម្លាញ់ភ្ងា សម្លាញ់ពុំងា, សម្លាញ់ស្មើចិត្ត ។ មិត្រសម្លាញ់ មិត្រជាទីស្រឡាញ់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លាក់សំខាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ស. សល័កសាំគ័ញ អ. ថ. សៈល៉័កសាំខ័ន ) ដែលជាគោលឬជាប្រធានដ៏សំខាន់, ដែលជាការមែនមាំ, ដែលប្រាកដប្រជា
ឧទាហរណ៍៖ ការសម្លាក់សំខាន់, សេចក្ដីសម្លាក់សំខាន់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្លាកស្នាម ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសម្លាកនៅស្មាខាងឆ្វេង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្លបចូល, ឲ្យស្របចូល ។
ឧទាហរណ៍៖ ត្មាតសម្លបស្លាបបោះពួយចុះ ។

                   សម្លបរោម ឬ សម្លបស្លាប ធ្វើរោមឬស្លាបឲ្យស្លប ។
ព. ប្រ. ទម្រុឌទម្រោម អស្មិមានះមិនប្រកាន់ខ្លួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្លក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បើកភ្នែកធំសម្លឹងត្រង់ទៅរកដោយធ្វើមុខមាំឬធ្វើមុខស្មើ( ហាក់ដូចជាស្លក់ ) ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លក់ឲ្យសញ្ញាថាឲ្យឈប់កុំនិយាយ ។

                   សម្លក់ផ្លៀកៗ សម្លក់ម្ដងៗធ្វើមុខស្មើ ដោយមានសេចក្ដីត្រូវការចង់បាន, ចង់បរិភោគ ឬដោយស្រឡាញ់, ដោយនឹកស្ដាយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់ឱលោកនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្ល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម្ហូបដែលកើតពីស្ល ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្លម្ជូរ, សម្លប្រហើរ ។ សម្លសំដៅ សម្លដែលគេបម្រុងចំពោះមនុស្សម្នាក់ៗ។ ( ព. សា. ) សម្លរាយរង ឬសម្លទាំងពួង ។

                   ឈ្មោះខ្នុរមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗឆែកៗរង្វើលៗ ផ្លែខ្ចីប្រើជាបន្លែស្ល គ្រាប់ទុំប្រើលីងបរិភោគបាន។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្នុរសម្ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យសោះ, ឲ្យស្ងួត, ឲ្យអស់រសជាតិ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រោះឲ្យអស់ទឹក; ព. ប្រ. ចាយទ្រព្យរបស់អស់រលីង: សម្រោះទ្រព្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រោប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្រោប ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រោបធ្មេញ; ប្រដាប់សម្រាប់ស្រោប : ភ្លុកដំរីមានសម្រោបប្រាក់, ធ្មេញដាក់សម្រោបមាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រោច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទឹកដែលគេស្រោច; ការស្រោច; ទោសឬកំហុសដែលធ្លាក់ស្រោចមកលើ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគេស្រោច ឬដែលធ្លាក់ស្រោចមកលើ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកើតស្រែង; អ្នកដែលកើតស្រែង
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្រែង; កុំដេកជិតសម្រែងក្រែងវាឆ្លង! ( ព. ម. ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា សព្វនាម
មានន័យថា ដែលកើតស្រែង; អ្នកដែលកើតស្រែង ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សសម្រែង; កុំដេកជិតសម្រែងក្រែងវាឆ្លង! ( ព. ម. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រែកសត្វ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿងកាំជ្រួចរន្ទាឬភ្ញីទៀនជាដើម ដែលផ្ទុះលាន់ឮសូរស្រដៀងនឹងសម្រែកសត្វ មានដំរីជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សូរស្រែក ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រែកខ្លាធំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រេះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្រេះ; ប្រហោងធ្លុះដែលគេស្រេះរួចហើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រេះសំពត់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រេច​ឥរិយាបថ​ដេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្រេច​ការ​ដេក (ដេក) ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ដើម​សព្ទ​ដទៃ អ. ថ. អិរ៉ិយ៉ាប៉ៈថៈ, ដូច​ជា ឥរិយាបថចារ ការ​សម្រេច​ ឬ​ប្រើ​ឥរិយាបថ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រេច​ឥរិយាបថ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ប្រើ​ឥរិយាបថ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រេច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រេច, ឲ្យហើយស្រេច, ឲ្យដាច់ស្រេច សម្រេចការ, សម្រេចសេចក្ដី ។
ធ្វើឲ្យកើតការ, ឲ្យបានការ, ឲ្យសមប្រកប; បានសមតាមបំណង

ឧទាហរណ៍៖ សម្រេចប្រយោជន៍ ។

                    បានលុះ, បានដល់ ។

ឧទាហរណ៍៖ សម្រេចគុណវិសេស, សម្រេចមគ្គផល ។

                    សម្រេចសម្រាន្ដ នៅជាសុខសាន្ដ : សម្រេចសម្រាន្ដឥរិយាបថ . . .។ សម្រេចសម្រួល ធ្វើឲ្យស្រេចដោយស្រួល, សម្រួលឲ្យបានស្រេច។ សម្រេចឥរិយាបថ ញ៉ាំងឥរិយាបថ៤ ( ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក ) ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ, នៅអាស្រ័យ, គង់នៅ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រេង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យរីង, ពង្រីង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រេងទឹកពីក្អម ( បុ. សរ. សម្រីង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីស្រេក ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រាំអត់សម្រេកគម្លាន ទ្រាំអត់សេចក្ដីស្រេកនិងសេចក្ដីឃ្លាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រើប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីស្រើប ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសម្រើប ។ កិ. នាំឲ្យស្រើប : និយាយសម្រើបចិត្ត ។ សម្រើបសម្រាល សេចក្ដីស្រើបស្រាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រួល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើ, នាំ ឲ្យស្រួល; កែឲ្យបានស្រួលឡើង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រួលការ, និយាយសម្រួល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រួតសរសៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពត់ខ្លួនរាល់ព្រឹកព្រហាមសម្រួតសរសៃដើម្បីឲ្យស្រួលខ្លួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រួច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រួច, បិទឲ្យស្រួច ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រួចឈើ ។

                   ព. ប្រ. ប្រុងចាំ, ប្រុងទុកឲ្យហើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រួចមាត់ចាំនិយាយ, សម្រួចគំនិតទុកជាមុន ។

                   សម្រួចសម្រាំង សម្រាំងគំនិតស្មារតីប្រុងទុកស្រេច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្រូប, ការបឺតចូល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលចាក់ទឹកលាយជាមួយដើម្បីឲ្យងាយស្រូប ។
ឧទាហរណ៍៖ បាយសម្រូប ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បណ្ដោយឲ្យរឥលខ្លួនចុះក្រោម, ឲ្យរបូតចុះមកក្រោម ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រូតខ្លួនចុះតាមសសរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រុះសម្រួល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា និយាយសម្រួលឲ្យស្រុះចិត្តគំនិតជាមួយ; និយាយដឹកនាំឲ្យស្រុះស្រួលនឹងគ្នា; និយាយសម្រួលឲ្យសះជានឹងគ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រុះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើ, នាំ ឲ្យស្រុះគ្នា ( ម. ប្រ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រុតចុះក្រោម ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រុតសសរផ្ទះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រុញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រុញ, ចាប់រុញឲ្យស្រុញ, សង្កត់ឲ្យស្រុញ ។
ឧទាហរណ៍៖ ចាប់សង្កត់សម្រុញ; សួរសម្រុញឲ្យទាល់ឆ្លើយមិនរួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាគ ឬប៉ែកដែលស្រុងចុះ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រុងសំពត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រុករុលចូលពេញទំហឹង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រុកចូល, បោលសម្រុក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា សម្លឹងធ្មឹងទ្រឹងរំពឹងជញ្ជឹងគិត ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គុយសម្រឹងស្មិងស្មាធិ៍; ឈរសម្រឹងមួយស្របក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យឡើងព័ណ៌ខ្មៅស្រិល ( ម. ប្រ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្អាត, ឲ្យបរិសុទ្ធ; សិតទឹកឬជាត់ទឹកសម្រេងមិនឲ្យដោយកករជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រិតទឹក ។

                  សម្រិតសម្រាំង ផ្ចិតផ្ចង់ឲ្យស្អាត, ឲ្យបរិសុទ្ធ ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការសម្រិតសម្រាំង ។

                  រើសសម្រាំងយកតែល្អ
ឧទាហរណ៍៖ រើសសម្រិតសម្រាំងយកសុទ្ធតែល្អៗ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្រិតរួចហើយ ( ប្រើចំពោះតែអង្ករ ) អង្ករសម្រិត ។ ព. ផ្ទ. សំរូប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រាំង ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រាំងខ្លួន។

                   ជ្រើសរើសយកតែល្អ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រាំងយកតែល្អ ។

                   តាំងចិត្តគំនិតឲ្យល្អ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រាំងចិត្ត ។

                   ប្រុងប្រយ័ត្នមិនប្រហែសធ្វេស ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រាំងស្មារតី។សម្រិតសម្រាំង (ម.ព. សម្រិត កិ.)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាស់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មែកឈើឬមែកឫស្សីជាដើម ដែលស្រាស់ខាំងរាំងផ្លូវឬច្រកល្ហកលើគោកឬក៏ក្នុងទឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រាស់សម្រាស់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ប្រមូលផ្ដុំនៅមួយកន្លែងរហូតដល់ពេលវេលាមួយសមស្រប ទើបគេធ្វើនេសាទដោយប្រើឧបករណ៍នេសាទហ៊ុមព័ទ្ធចាប់យកត្រី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាលកូន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់ប្រសូត្រ, ទ្រង់សម្ភព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រាល, ជួយរំលែក, រម្លោះ, រំដោះ ឲ្យស្រាល : សម្រាលអម្រែក, សម្រាលទោស, សម្រាលទុក្ខ ។ ព. ប្រ. កើតចេញពីផ្ទៃ, ប្រសូត ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រាលកូន ( លុះកូនកើតរួចហើយផ្ទៃក៏ស្រាល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែស្រាយពីភាសាដទៃមកជាភាសាសម្រាប់ជាតិ ( ច្រើនហៅចំពោះពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែពីបាលីឬពីសំស្រ្កឹតមកជាភាសាខ្មែរ ) ។
ឧទាហរណ៍៖ សាត្រាសម្រាយ, ពាក្យសម្រាយ, សេចក្ដីសម្រាយ; សាត្រានុះមានបាលីមានសម្រាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចង្ហាន់ដែលទាយកទាយិការៀបផ្គត់ផ្គង់បម្រុង ឬប្រចាំទុកឲ្យមានស្រេចស្រាប់ ដើម្បីប្រគេនបព្វជិតរាល់ថ្ងៃ ។
ឧទាហរណ៍៖ រៀបសម្រាប់ប្រគេនលោក, រៀបចង្ហាន់ពីរសម្រាប់ ។

                   ភោជនាហារដែលគ្រហស្ថរៀបផ្គត់ផ្គង់គ្រហស្ថជានិច្ចហៅ សម្រាប់ ដែរក៏មាន តែមិនសូវប្រើ ។ វត្ថុដែលបម្រុងឲ្យមានស្រាប់, ប្រដាប់ ។

ឧទាហរណ៍៖ ខោអាវមួយសម្រាប់, ស្បែកជើងពីរសម្រាប់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានស្រាប់, ដែលបម្រុង, ដែលត្រូវប្រកបតាមការ ។
ឧទាហរណ៍៖ ​ដែកជារបស់សម្រាប់ប្រើការបានច្រើនយ៉ាង; ក្រដាសសម្រាប់សរសេរ ។

​​​​​                 មន្ត្រីសម្រាប់ឯក មន្ត្រីសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ; សម្រាប់ទោ សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ;…( ក្នុងសម័យពីដើម ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រាន្ដ ។ ដេក( សម្រាប់គ្រហស្ថជាឥស្សរជនឬគ្រហស្ថដែលគួរគោរព ) ។
ឧទាហរណ៍៖ លោកកំពុងសម្រាន្ដ; អញ្ជើញម៉ែសម្រាន្ដ! ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្ងប់ឥតទុក្ខភ័យ, ដែលមានសុខស្រួល ។
ឧទាហរណ៍៖ សុខសម្រាន្ដ សុខសាន្ដ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រាត, ចាប់ទាញសម្លៀកចេញពីខ្លួនអ្នកដទៃឲ្យអាក្រាត ។
ឧទាហរណ៍៖ ចាប់សម្រាតសំពត់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. សម្រាជ៑ ឬ សំរាជ៑ ) អធិរាជ, មហារាជ ។
ឧទាហរណ៍៖ ( សំ. សម្រាជ៑ ឬ សំរាជ៑ ) អធិរាជ, មហារាជ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាកមាតុភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា របបសន្តិសុខសង្គម
មានន័យថា ការសម្រាកមុន និងក្រោយពេលសម្រាលកូន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រាក, ឈប់ឲ្យស្រាកនឿយ ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្រាកកម្លាំង, សម្រាកកាយ ។

                 សម្រាកសម្រន់ ធ្វើឲ្យស្រាកស្រន់ ។ សម្រាកសម្រាន្ដ ធ្វើឲ្យស្រាកស្រាន្ដ ។ សម្រាកសម្រាល ធ្វើឲ្យស្រាកស្រាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រស់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រស់ទឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ ជាត់បាយសម្រស់ទឹក ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្រស់, ការល្អល្អះ, ភាពប្រិមប្រិយ ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសម្រស់ល្អណាស់, បញ្ចេញសម្រស់ដ៏ឆើតឆាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រប, ឲ្យអែបស្របគ្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ សម្របសម្ដី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រន់ខ្យល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មានលក្ខណៈដូចជាកំបោរដែលអាចបំលែងដោយផ្នែកទៅជាកាបូណាតដោយដាក់អោយត្រូវខ្យល់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រន់ គឺគ្រាន់តែទប់ទល់ឲ្យអន់សិន ។
ឧទាហរណ៍៖ បរិភោគសម្រន់ បរិភោគឲ្យល្មមតែអន់ឃ្លាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រង់សុរិយោដី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា សេចក្ដីដកស្រង់នូវទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធនឹងបច្ចេកទេស និងគតិយុត្តក្នុងវិស័យសុរិយោដី ពីស្ថានភាពជាក់ស្ដែងលើដី យកមកកសាងជាឯកសារសុរិយោដី ដើម្បីធានាសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់កម្មសិទ្ធិករ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលស្រង់យកមកសេចក្ដីនេះ ជាសម្រង់ពីច្បាប់ដើម; សម្រង់នេះខុសពីច្បាប់ដើមច្រើនណាស់។
សេចក្តីស្រង់ ចម្លងដោយសង្ខេបជាលាយ លក្ខ័ណ៍ អក្សរ ដូចយ៉ាងសម្រង់អត្ថបទ ជាដើម ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្រង់យកមក, ដែលបានដោយស្រង់ : របស់សម្រង់ ។ ម្លូសម្រង់ ម្លូដែលជ្រើសរើសយកសុទ្ធតែស្លឹកល្អៗ ( ម្លូសម្រាំង )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រក់សម្រក់ទឹកមាត់ សម្រក់ទឹកភ្នែក សម្រក់ជ័រល្ហុង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្រក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យស្រក ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្យល់សម្រកទឹក ។

                    ( ស. សាំរ្ចក អ. ថ. –រ៉ក ) រើ ឬចង្អោរចេញ ( ម. ប្រ. ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រដូវទឹកស្រក ( កាលជាខាងចុងនៃរដូវភ្លៀង ) ។
ឧទាហរណ៍៖ រដូវសម្រក, ខែសម្រក ។

                   ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ប្រើជាថ្នាំដុសលាបសាច់ដែលហើមឲ្យស្រក
ឧទាហរណ៍៖ ដើមសម្រក ។

                   សម្រក ជាគុម្ពព្រឹក្ស កំពស់ ១-១,៥០ ម ដុះលើដីវាលនៃឥណ្ឌូចិន។ សំបកសម្រាប់ធ្វើចំណងចងវត្ថុផ្សេងៗ។ គេបុកស្លឹកបិទលើដៃជើងរបួស ដោយមុតបន្លា ឬកាំបិតពូថៅ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មោទនីយកថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ឬ សំ. សំមោទនីយ– ) សម្ដីដែលគួររីករាយ, គួរត្រេកអរ; សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ, រអាករពាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ និយាយគ្នាដោយសម្មោទនីយកថា ( ប្រើជា សម្មោទនកថា ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មោទនកថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ឬ សំ. សំមោទន– ) សម្ដីដែលនាំឲ្យមានសេចក្ដីរីករាយ, ឲ្យមានអំណរ; សម្ដីរាក់ទាក់, រួសរាយ, រអាករពាយពោលសម្មោទនកថារកគ្នា ( ប្រើជា សមោទនីយកថា ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មុខីភូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. សម្មុខិន៑ + ភូត ) ដែលមានឬដែលនៅក្នុងទីចំពោះមុខ, ដែលប្រទះឃើញនៅមុខ, ដែលប្រាកនៅមុខរបស់សម្មុខីភូត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មា–

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សម្មា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មា​មគ្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវ​ត្រូវ, គន្លង​ឬ​លំអាន​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​មគ្គ) ។ តាម​ពុទ្ធ​សាសនា, សម្មា​មគ្គ (អដ្ឋង្គិក​មគ្គ) មាន ៨ យ៉ាង គឺ ១-សម្មា​ទិដ្ឋិ សេចក្ដី​យល់​ឃើញ​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​ទិដ្ឋិ); ២-សម្មា​សង្កប្ប ឬ–សង្កប្បៈ សេចក្ដី​ត្រិះរិះ​ត្រូវ, តម្រិះ​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​សង្កប្បៈ); ៣-សម្មា​វាចា សម្ដី​ត្រូវ; ប្រើ​ជា​ សម្មា​ពាក្យ​ក៏​បាន (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​វាចា) ឬ–ពាក្យ); ៤-សម្មា​កម្មន្តៈ ការ​ងារ​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​កម្មន្តៈ); ៥-សម្មា​អាជីវៈ ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ត្រូវ; ប្រើ​ជា សម្មា​អាជីវោ ឬ សម្មា​អាជីព, សម្មា​ជីព, សម្មា​ជីវៈ ក៏​បាន (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​អាជីវៈ ឬ មិច្ឆា​អាជីវោ, មិច្ឆា​អាជីព, មិច្ឆា​ជីព, មិច្ឆា​ជីវៈ); ៦-សម្មា​វាយាមៈ ព្យាយាម​ត្រូវ; ប្រើ​ជា សម្មា​ព្យាយាម ក៏​បាន (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​វាយាមៈ ឬ មិច្ឆា​ព្យាយាម); ៧-សម្មា​សតិ ស្មារតី​ត្រូវ, ការ​រឭក​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​សតិ); ៨-សម្មា​សមាធិ សមាធិ​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​សមាធិ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មា​បដិបត្តិ ឬ–បដិបទា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ប្រតិបត្តិ​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​បដិបត្តិ ឬ–បដិបទា “ការ​ប្រតិបត្តិ​ខុស”) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មា​ទស្សនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​យល់​ឃើញ​ត្រូវ (ព. ផ្ទ. មិច្ឆា​ទស្សនៈ “ការ​យល់​ឃើញ​ខុស”) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មាសម្ពុទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.; សំ. សម្យក្សម្ពុទ្ធ < សម្យច៑ ” ប្រពៃ ” , ច៑ > ក៑ + សម្ពុទ្ធ ) លោកអ្នកត្រាស់ដឹងឯងដោយប្រពៃ ( ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ )
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សម្មាសមាធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមាធិត្រូវផ្លូវ ត្រូវទំនង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត