Author: videoslearning.com

សវនានិសង្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សវន + អានិសំស) អានិសង្ស​ដែល​បាន​ពី​ការ​ស្ដាប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនាការសាធាណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការជំនុំជម្រះនៃតុលាការ ដែលបើកឱ្យមហាជនចូលស្តាប់វិនិច្ឆ័យសេចក្តីបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនាការវិទេសី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបើកជំនុំជម្រះខាងផ្លូវតុលាការ នៅទីខុសពីប្រក្រតី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សវន + អាការ) អាការ​នៃ​ការ​ស្ដាប់, អាការ​ស្ដាប់ ។ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា កិ. “ស្ដាប់” ក៏​មាន; (រ. ស.) ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រង់​ព្រះ​សវនាការ ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់ ។

                  ការចូលជួបសន្ទនាជាមួយនឹងក្សត្រគ្រងរាជ្យ ឬឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ណាមួយ ការបើកជំនុំជម្រះ ខាង ផ្លូវតុលាការ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ការប្រជុំដោះស្រាយវិវាទរបស់មន្ត្រីកាន់កាប់បញ្ជី មុននឹងសម្រេចករណីជំទាស់នានារបស់ដើមបណ្តឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សាលជាទីប្រជុំស្តាប់ តន្រ្តី ឬមើលរបាំ (ច្រើននិយាយពីសាលជាទីប្រជុំស្តាប់ឥស្សរជន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនជាអ្នកផ្ទៀងស្តាប់សុន្ទរកថា ឬការជជែកពិភាក្សា ពីរឿងអ្វីមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនជាអ្នកផ្ទៀងស្តាប់សុន្ទរកថា ឬការជជែកពិភាក្សា ពីរឿងអ្វីមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនករឯករាជ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលបត្ររដ្ឋ
មានន័យថា សវនករជារូបវន្តបុគ្គល ដែលជាសមាជិកសកម្មរបស់ស្ថាប័នវិជ្ជាជីវៈគណនេយ្យនិងសវនកម្ម នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ហើយបម្រើការងារនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាសវនកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនករប្រតិស្រុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា អ្នកដែលប្រកបវិជ្ជាជីវៈក្នុងនាម និងក្រោមការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ដើម្បីបញ្ជាក់អំពីភាពទៀងទាត់ និងភាពស្មោះត្រង់នៃរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុរបស់រូបវន្ដបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គលដែលសវនករប្រតិស្រុតនោះ អនុវត្តការងារសវនកម្ម តាមបទប្បញ្ញត្តិនៃច្បាប់ជាធរមាន ឬតាមកិច្ចព្រមព្រៀង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនករបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា សវនករដែលមានសមត្ថកិច្ចធ្វើផែនការអនុវត្ត និងរាយការណ៍អំពីការងារសវនកម្មបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល ដែលអនុវត្តការងារសវនកម្ម និងជាសមាជិកសកម្មរបស់ស្ថាប័នវិជ្ជាជីវៈគណនេយ្យនិងសវនកម្ម។ ២. គណនេយ្យករជំនាញម្នាក់ដែលធ្វើកិច្ចការក្នុងលក្ខណៈជាបុគ្គល ឬធ្វើកិច្ចការក្នុងក្រុមហ៊ុនគណនេយ្យណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកម្មផ្ទៃក្នុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ការពិនិត្យពិចារណា ឬការពិនិត្យឡើងវិញលើកិច្ចបញ្ជិកាគណនេយ្យ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងកិច្ចប្រតិបត្តិការ និងការត្រួតពិនិត្យស្ថាប័នគ្រប់គ្រង ដោយអនុលោមតាមស្តង់ដារនៃការធ្វើសវនកម្មទូទៅ និងតាមស្តង់ដារនៃការធ្វើសវនកម្មរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីផ្តល់ការធានាថា៖ ក-បណ្តាសកម្មភាពហិរញ្ញវត្ថុនិងសេដ្ឋកិច្ច ត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងត្រឹមត្រូវ តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងតាមរបាយការណ៍។ ខ-បណ្តាសកម្មភាពទំាងនេះ ត្រូវបានអនុវត្ត ដោយអនុលោមតាមគោលការណ៍គណនេយ្យទូទៅ។ គ-ការត្រួតពិនិត្យនីតិវិធី និងការអនុវត្តដោយអនុលោមតាមច្បាប់ បទបញ្ជា កិច្ចព្រមព្រៀង ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង កិច្ចសន្យា កម្មវិធី និងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្សេងទៀត ដែលទាក់ទងដល់ចំណូល ចំណាយ និងការប្រើប្រាស់ប្រភពធនធានរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកម្មផ្ទៃក្នុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងផ្ទៃក្នុង បម្រើជាឧប-ករណ៍ត្រួតពិនិត្យមួយ ដែលមានមុខងារវាយតម្លៃ និងវាស់វែងនូវភាពគ្រប់គ្រាន់ និងប្រសិទ្ធភាព នៃការគ្រប់គ្រងទាំងឡាយផ្សេងទៀត ប្រកបដោយឯករាជ្យ។ ២. ការធានាដោយឯករាជ្យ និងមិនលម្អៀង និងជាសកម្មភាពពិគ្រោះយោបល់ ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីបន្ថែមតម្លៃ និងធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការរបស់អង្គភាពកាន់តែប្រសើរ។ សវនកម្មផ្ទៃក្នុងជួយអង្គភាពឱ្យសម្រេចនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួន ដោយនាំមកនូវអភិក្រមដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធនិងជំនាញ ដើម្បីវាយតម្លៃ និងធ្វើឱ្យប្រសើរនូវការគ្រប់គ្រងហានិភ័យ ការត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុង និងដំណើរការអភិបាលកិច្ច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកម្មបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ដំណើរការមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ឯករាជ្យ និងចងក្រងឯកសារ ដើម្បីប្រមូល និងវាយតម្លៃភ័ស្ដុតាងក្នុងគោលបំណងបញ្ជាក់អំពីកម្រិតសមស្របជាមួយលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ នៃសវនកម្មបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកម្មក្រោយពេលបញ្ចេញទំនិញពីគយដោយទីចាត់ការគយនិងរដ្ឋាករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ការធ្វើសវនកម្ម ការសុើបអង្កេត អធិការកិច្ច ឬការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដែលមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ ដោយមន្រ្តីគយនិងរដ្ឋាករមានសមត្ថកិច្ច ដើម្បីធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់នូវភាពត្រឹមត្រូវ និងស្របច្បាប់នៃប្រតិវេទន៍គយ តាមរយៈការត្រួតពិនិត្យនូវឯកសារបញ្ជីគណនេយ្យ កំណត់ត្រា និងបណ្ដាព័ត៌មានផ្សេងៗទៀតដែលបុគ្គលដូចមានចែងក្នុងបញ្ញត្តិប្រការ៦ នៃប្រកាសនេះ ត្រូវរក្សាទុក ស្របតាមបញ្ញត្តិប្រការ១ នៃប្រកាសស្តីពីការគ្រប់គ្រងឯកសារ បញ្ជីគណនេយ្យ កំណត់ត្រា និងព័ត៌មានផ្សេងៗទៀតស្តីពីការនាំចេញ និងនាំចូល ដូចយោងខាងលើ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវនកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការផ្ទៀងស្តាប់ ការយកចម្លើយសាក្សី វេលាដែលសិល្បករម្នាក់ៗ ច្រៀង ឬលេងភ្លេង។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ, មូលបត្ររដ្ឋ, លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ការត្រួតពិនិត្យជាទៀងទាត់រៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ លើគ្រប់លទ្ធកម្មសាធារណៈដែលបានអនុវត្តរួចនិងស្ថិតក្រោមសិទ្ធិសម្រេចរបស់ស្ថាប័នអនុវត្តលទ្ធកម្ម។ ២. ការត្រួតពិនិត្យនិងវាយតម្លៃដោយឯករាជ្យនិងជាប្រព័ន្ធលើទិន្នន័យ របាយការណ៍ កំណត់ត្រា កិច្ចប្រតិបត្តិការ និងលទ្ធផលជាហិរញ្ញវត្ថុ ឬមិនមែនហិរញ្ញវត្ថុរបស់សហគ្រាស សម្រាប់គោលបំណងជាក់លាក់ណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝវ; បា. ឆវ; ខ្មែរប្រើ ឆ > ស, វ > ព = សព ) សព, សាកសព ។ សវកម្ម ឬ –កិច្ច ឬ ឆវ– ការរម្លាយសព, ឈាបនកិច្ច ។ សវទាហិក ឬ ឆវ– អ្នករម្លាយសព, អ្នកដុតខ្មោច (បើស្ត្រីជា សវទាហិកា ឬ ឆវ– ) ។ សវមន្ទីរ ឬ ឆវ– មន្ទីរ, ផ្ទះ, រោង, សាលា តម្កល់សព; មេរុ ( មេន ) ។ សវរថ ឬ ឆវ– រថដឹកនាំសព ។ សវវាហៈ ឬ ឆវ– អ្នកសែងសព, អ្នកសែងខ្មោច។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល្លាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការចរចារកគ្នា, ការពោលពាក្យរួសរាយឬរាក់ទាក់រកគ្នា ។ សល្លាបកថា ឬ កថាសល្លាប ពាក្យចរចា; សម្ដីរួសរាយឬរាក់ទាក់ ។ វេវ. សម្ភាស, សម្ភាសន៍, សង្កថា, សហាលាប ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល្យសាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលពាក្យ សល្យកម្ម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា របបសន្តិសុខសង្គម
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១.ការវះកាត់តាមរបៀបវេជ្ជសាស្រ្ត ក្នុងបំណងព្យាបាល។ ២.ការវះកាត់តាមរបៀបវិទ្យាសាស្រ្ត ក្នុងបំណងព្យាបាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល្យពេទ្យទន្តកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រូពេទ្យជាអ្នកព្យាបាលរោគធ្មេញ ហើយស្ទាត់ចំណានក្នុងការប៉ះ ដក ទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល្យពេទ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រូពេទ្យជាអ្នកចំណានខាងការវះកាត់ ក្នុងការព្យាបាលអ្នកជំងឺ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល្យតិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សាខារជ្ជសត្វម៉្យាង មានផ្កាយសមុទ្រជាតួយ៉ាង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល្យកម្ម-សាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្នែកវិទ្យាពេទ្យ ដែលត្រូវកាន់ពាល់ដោយដៃលាត ឬវះកាត់ដោយប្រដាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល់វ៉ល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលទទាក់ទទាម, វិលវល់, មិនជាក់លាក់, សាំញ៉ាំ, សាន់វុ័ណ្ឌ; រាយមាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តសល់វ៉ល់, គំនិតសល់វ៉ល់; ក្ដីសល់វ៉ល់, អំពើសល់វ៉ល់ ។ ( កាព្យបញ្ជាក់ពាក្យ សល់វ៉ល់ ) : សល់វ៉ល់អប្រីយ៍ សល់វ៉ល់ព្រោះស្រី សល់វ៉ល់ព្រោះស្រា សល់វ៉ល់ព្រោះល្បែង- ស៊ីសងនានា សល់វ៉ល់ពាលា សុទ្ធសឹងសល់វ៉ល់ ។ សល់វ៉ល់ណាក្ដី សុទ្ធសឹងអប្រីយ៍ រែងនាំឲ្យដល់ ក្ដីទុក្ខក្ដីព្រួយ រញ្ជួយកមល ទោះមានសុខសល់ ក៏សល់ស្ដើងស្ដួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល់ជាសន្និធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សំណល់ដែលតម្កល់ទុក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា សេស, នៅមាន, នៅមិនទាន់អស់, លើស, លើសពីចំនួនដែលត្រូវការ ។
ឧទាហរណ៍៖ លុយ១០សេនចែកគ្នា៩នាក់ នៅសល់ ១ សេនចែកមិនដាច់ ។

                   សល់ផល សល់ច្រើន, បរិបូណ៍ : ម្ហូបសល់ផល ។ សល់សែន សល់រាប់សែន, ច្រើនក្រៃ : ច្រើនសល់សែន ។ ប្រសើរសល់ស្រី ប្រសើរលើសឬជាងស្រីទាំងពួង ( ព. កា. ) : ហៃមាសពិសី ប្រសើរសល់ស្រី ឥតបីប្រៀបផ្ទឹម ចូរកែវចរចា រួសរ៉ាញញឹម ប៉ប្រីយ៍ប៉ប្រឹម មកកុំតោះតើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សលៀង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ស្លើ្យង ឬ ឆ្លើ្យង អ. ថ. ស្លៀង ឬ ឆ្លៀង ) គ្រែស្នែងលាត ( រ. ស. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចគង់លើព្រះសលៀង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះសលៀង, ព្រះរាជយាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សលាសាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការពិនិត្យសិក្សាពីសិលាជាតិទាំងឡាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សលាដុផល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សលាដុ; សំ. ឝលាដុ ) ផ្លែខ្ចី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សលាកបត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បន្ទះឈើ ឬដែកដែលគេចោះ សម្រាប់ដោយភ្ជាប់សន្លឹកក្រដាស ដែលគេសរសេរកត់ត្រាព័ត៌មានផ្សេងៗ រួចយកទៅតម្រៀបតាមលំដាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សលាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សលាកា; សំ. ឝលាកា ) ស្លាក; ឆ្នោត ។ សលាកបរិវត្តន៍ ( –ប៉ៈរ៉ិវ័ត ) ការផ្លាស់ឬប្ដូរស្លាក; ការផ្លាស់ឬប្ដូរឆ្នោត ។ សលាកភត្ត (–កៈភ័ត ) ភត្តដែលទាយកប្រគេនភិក្ខុសង្ឃតាមស្លាក ដែលខ្លួនចាប់ត្រូវត្រង់នាមរបស់លោក ។
ឧទាហរណ៍៖ ទាយកច្រើនប្រជុំគ្នា ធ្វើសលាកភត្តក្នុងរដូវដើមឆ្នាំ ( ព. ពុ. ) ។ សលាកវិចារណ៍ (–កៈ–) ការចាប់ស្លាក; ការបោះឆ្នោត ។ សលាកានុវត្តន៍ អនុវត្តន៍តាមឆ្នោត ។ ល ។

                  ផ្ទាំងឈើ ឬក្រដាសដែលគេសរសេរកត់ប្រាប់ពីចំនួន ទម្ងន់ ហើយចងភ្ជាប់នឹងទំនិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សរ; សំ. ស្វរ ) សំឡេង; ស្រៈ ។ ទីឃសរៈ ស្រៈមានសំឡេងវែង ។ រស្សសរៈ ស្រៈមានសំឡេងខ្លី ( ព. វ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរោជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. សរស៑; បា. សរ “ស្រះ; ត្រពាំង; បឹងតូច” + ជ “ដែលដុះ”; សរស៑ ឬ សរ > សរោ ) ឈូក ( ព. កា. ប្រើជា សារោជ ក៏បាន ) ។ សរោជបុស្ប ( សៈរ៉ោជៈបុស ) ផ្កាឈូក; ប្រើជា សរោជបុប្ផា ក៏បាន (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) ។
ឧទាហរណ៍៖ សរោជបុប្ផា រីកស្គុសស្គាយនា- ស្រះបោក្ខរណី ផ្ទៃស្រះទាំងមូល ទឹកថ្លាយល់ដី សឹងមានហ្វូងត្រី ហែបហែលរេរា ។ ព្រះបាទបពិត្រ ទ្រង់ទតពិនិត្យ នូវហ្វូងមច្ឆា ទ្រង់ភ្នកនឹកដល់ កែវកល្យាណា ដែលព្រាត់ប្រាសគ្នា អស់កាលយូរលង់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. សរុប) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរុបសរសើរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ប្រើជា សររស្រិញ អ. ថ. ស័នសឺន ឬ ស័នរ៉ៈសឺន ឬ ប្រើជា ស្រះស្រិញ អ. ថ. សៈសឺន ក៏មាន ) និយាយលើក, លើកតម្កើង, និយាយស្ងើច, ពោលពណ៌នាគុណ សរសើរមារយាទ, សរសើរចំណេះ, សរសើរគុណ ។ សរសើរព្រះបាទ ឈ្មោះកាព្យបុរាណមួយរឿងខាងព្រះពុទ្ធសាសនា កើតមានក្នុងរជ្ជកាលនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី… មានដើមថា ឧកាស, បាទយុគលំ នមាមិហំ ខ្ញុំអរឱនអង្គ ក្រួញក្រាបអភិវាទ ព្រះបាទពុទ្ធពង្ស ទាំងគូរត្នរុងរឿងឫទ្ធិរង្សី។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរុប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សរូប; សំ. ស្វរូប, ន “សភាវៈឬសភាព; ប្រភេទ; បែប, បែបយ៉ាង; ប្រក្រតី; ការរួបរួម” ) រួបរួម, ប្រមូលរួមគ្នា; រួមសេចក្ដី, ប្រមូលសេចក្ដីដោយសង្ខេប ( ច្រើនប្រើ សរុប ជាង ) ។
ឧទាហរណ៍៖ យកអីវ៉ាន់មកសរុបគ្នា; សរុបសេចក្ដី, និយាយសរុប ។

                  បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ច្រើនប្រើ សរូប អ. ថ. សៈរ៉ូប៉ៈ, ដូចជា សរូបកថា ពាក្យរួបរួម ។ សរូបន័យ ន័យសង្ខេប, សេចក្ដីពន្យល់ដោយរួបរួម ។ សរូបនិទ្ទេស ការសម្ដែងចេញដោយសរុប, ការញែកសេចក្ដីដោយសង្ខេប ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីស្រឹប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. សរីស្ឫប; បា. សិរឹសប ) សត្វលូន, ឧរគសត្វ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពស់, អន្ទង់, ក្អែប, ម្រើមព្រះ,… ជាសរីស្រឹប ឬ សិរឹសបសត្ត ។ វេវ. ឧរគសត្វ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ–

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សរីរៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​សំស្ការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​រម្លាយ​រូប, ឈាបន​កិច្ច ។
ឧទាហរណ៍៖ ការ​រម្លាយ​រូប, ឈាបន​កិច្ច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​សោសន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​បង្អត់​ខ្លួន​ឲ្យ​ស្គាំងស្គម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​សន្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា តំណ​សរីរៈ, សន្លាក់​ឆ្អឹង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​សណ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់ទ្រាយ​សរីរៈ, បែប​ភាព​ឬ​រាងរៅ​របស់​រូប​កាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រង់ទ្រាយ​សរីរៈ, បែប​ភាព​ឬ​រាងរៅ​របស់​រូប​កាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​វិមោក្ខ ឬ–វិមោក្សណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​រួច​ផុត​ចាក​សរីរៈ (មរណ​ភាព) ។ ព. ពុ. ការ​រលត់​ខន្ធ​ចូល​កាន់​និញ្វន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​វិជ្ជា, –វិទ្យា, ឬ –សាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិជ្ជា ​ឬ​ក្បួន​សម្រាប់​រៀន​សង្កេត​ចំណាំ​អាការៈ​ក្នុង​ខ្លួន ឲ្យ​ដឹង​ដោយ​ការ​វះ​កាត់​ជាដើម (សម្រាប់​ទេព្យ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​រូប​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រូប​ធាតុ​ក្នុង​សរីរៈ គឺ​ធាតុ​ដែល​មាន​រូប​ផ្សេង​ៗ​ក្នុង​សរីរ​កាយ (បារ. Matière organique) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​យាត្រា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ចិញ្ចឹម​ជិវីត, ការ​រស់​នៅ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​យន្ត ឬ –យន្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា យន្ត​ គឺ​សរីរៈ, សរីរ​កាយ​ដែល​ទុក​ដូច​​ជា​គ្រឿង​យន្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​ភេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​បែក​ធ្លាយ​សរីរៈ, ដំណើរ​រំលាង​ខន្ធ, មរណ​ភាព ។
ឧទាហរណ៍៖ ដល់​នូវ​សរីរ​ភេទ (ស្លាប់) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​ព័ណ៌ ឬ –វណ្ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្បុរ​សរីរៈ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​បរិហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ថែ​រក្សា​ខ្លួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​និក្ខេប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​បោះបង់​សរីរៈ; ការ​បញ្ចុះ​សព ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​សរីរ​និក្ខេប ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​ដែល​ប្រជុំ​នៅ​ក្នុង​ខ្លួន គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស ។ សំណល់​អដ្ឋិ​ដែល​រម្លាយ​រួច​ហើយ (ហៅ​ចំពោះ​តែ​អដ្ឋិ​លោក​អ្នក​មាន​បុណ្យ ​ឬ​ព្រះ​អរហន្ត) ។
ឧទាហរណ៍៖ សរីរ​ធាតុ​ស្ដេច​ចក្រពត្តិ, សរីរ​ធាតុ​ព្រះ​បច្ចេក​ពុទ្ធ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​ជៈ ឬ –ជាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​កើត​ចេញ​អំពី​សរីរៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរ​កិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​រវល់​ដោយ​រាង​កាយ (មាន​បន្ទោ​ឧច្ចារៈ​បស្សាវៈ​ជាដើម); ការ​រម្លាយ​សព្វ​ឬ​បញ្ចុះ​សព ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​សរីរ​កិច្ច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរៈមានប្រយោជន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា គ្រប់សរីរៈដែលផ្ដល់ប្រយោជន៍ដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិ ដោយកម្ចាត់សមាសភាពចង្រៃបំផ្លាញដំណាំ តាមរយៈការធ្វើប៉ារ៉ាស៊ីត ការចាប់ធ្វើជាចំណីនិងការចម្លងរោគផ្សេងៗ។ សរីរៈមានប្រយោជន៍ទាំងនោះ រាប់បញ្ចូលនូវពពួកសត្វល្អិតចៃ ណេម៉ាតូតផ្សិត បាក់តេរី វីរុស និងមីក្រូសរីរាង្គផ្សេងៗទៀត។សរីរៈមានប្រយោជន៍ដែលរៀបរាប់ខាងលើនេះ ជាសត្រូវធម្មជាតិ ដែលអាចកម្ចាត់ពពួកសមាសភាពចង្រៃលើដំណាំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សរីរ; សំ. ឝរីរ ) អត្តភាព, រូប, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; សាកសព; រាងឆ្អឹង : ថែទាំសរីរៈ; រម្លាយសរីរៈ ។ បើរៀងពីខាងដើមសព្ទដទៃសរសេរជា សរីរ អ. ថ. សៈរ៉ីរ៉ៈ, ដូចជា សរីរកាយ រាងកាយទាំងមូល, គ្រោងរូប ។ សរីរកិច្ច ការរវល់ដោយរាងកាយ (មានបន្ទោឧច្ចារៈបស្សាវៈជាដើម); ការរម្លាយសព្វឬបញ្ចុះសព : ធ្វើសរីរកិច្ច ។ សរីរជៈ ឬ –ជាត ដែលកើតចេញអំពីសរីរៈ ។ សរីរធាតុ ធាតុដែលប្រជុំនៅក្នុងខ្លួន គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស ។ សំណល់អដ្ឋិដែលរម្លាយរួចហើយ (ហៅចំពោះតែអដ្ឋិលោកអ្នកមានបុណ្យឬព្រះអរហន្ដ) : សរីរធាតុស្ដេចចក្រពត្តិ, សរីរធាតុព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ។ សរីរនិក្ខេប ការបោះបង់សរីរៈ; ការបញ្ចុះសព : ធ្វើសរីរនិក្ខេប ។ សរីរបរិហារ ការថែរក្សាខ្លួន ។ សរីរប្បដិជគ្គនៈ ( សៈរី-រុ័ប-ប៉ៈដិ-ជ័ក-គៈនៈ ) ការជម្រះឬសម្អាតសរីរៈ ។ សរីរប្បដិព័ទ្ធ ឬ –ប្រតិព័ទ្ធ ( សៈរ៉ីរុ័ប-ប៉ៈដិព័ត ឬ ប្រៈតិ– ) ដែលជាប់ទាក់ទងដោយសរីរកាយ : ស្រមោលជាសរីរប្បដិព័ទ្ធ ។ ដែលជាប់នៅនាសរីរៈ (ដូចយ៉ាងសំពត់អាវ ដែលស្លៀកពាក់ជាប់នឹងខ្លួន, អម្រែកនៅលើស្មាជាដើម) ។ សរីរប្បទេស ឬ –ប្រទេស សរីរកាយ, –សព៌ាង្គកាយ ។ សរីរប្បភា ឬ –ប្រភា រស្មីឬពន្លឺដែលភ្លឺចេញអំពីសរីរកាយ : សរីរប្បភានៃទេវតា ។ សរីរព័ណ៌ ឬ –វណ្ណ សម្បុរសរីរៈ ។ សរីរព្យាបាល ឬ –រក្សា ការរក្សាសរីរៈ ( សរីរបរិហារ ) ។ សរីរភេទ ការបែកធ្លាយសរីរៈ, ដំណើររំលាងខន្ធ, មរណភាព : ដល់នូវសរីរភេទ ( ស្លាប់ ) ។ សរីរយន្ដ ឬ –យន្ដ្រ ( –យន់ ) យន្ដគឺសរីរៈ, សរីរកាយដែលទុកដូចជាគ្រឿងយន្ដ ។ សរីរយាត្រា ការចិញ្ចឹមជីវិត,ការរស់នៅ ។ សរីររូបធាតុ ( សៈរ៉ីរ៉ៈរូប៉ៈធាត ) រូបធាតុក្នុងសរីរៈ គឺធាតុដែលមានរូបផ្សេងៗក្នុងសរីរកាយ (បារ. Matiére organique) ។ សរីរវិជ្ជា, –វិទ្យា, ឬ –សាស្ត្រ វិជ្ជាឬក្បួនសម្រាប់រៀនសង្កេតចំណាំអាការៈក្នុងខ្លួន ឲ្យដឹងដោយការវះកាត់ជាដើម ( សម្រាប់ពេទ្យ ) ។ សរីរវិមោក្ខ ឬ –វិមោក្សណ៍ ការរួចផុតចាកសរីរៈ (មរណភាព) ។ ព. ពុ. ការរលត់ខន្ធចូលកាន់និព្វាន ។ សរីរសណ្ឋាន ទ្រង់ទ្រាយសរីរៈ, បែបភាពឬរាងរៅរបស់រូបកាយ ។ សរីរសន្ធិ តំណសរីរៈ, សន្លាក់ឆ្អឹង ។ សរីរសោសន ( –សៈន៉ៈ ឬ –សន់ ) ការបង្អត់ខ្លួនឲ្យស្គាំងស្គម ។ សរីរសំស្ការ ការរម្លាយរូប, ឈាបនកិច្ច ។ សរីរាការ ( សៈរ៉ីរ៉ាកា; បា. < សរីរ + អាការ ) អាការៈក្នុងខ្លួន ( មានសក់, រោមជាដើម ) ។ សរីរាវយវៈ (សៈរ៉ីរ៉ាវ៉ៈយៈវៈ; បា. < សរីរ + អវយវ ) ប៉ែកឬចំណែកនៃសរីរៈ ( មានដៃ, ជើង ជាដើម ) ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝរីរិន៑; បា. សរីរី ) អ្នកមានសរីរៈ គឺមនុស្ស, សត្វ, សត្វលោក (ស្ត្រីជា សរីរិនី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរា–

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សរីរៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរាវយវៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < សរីរ + អវយវ) ប៉ែក​ឬ​ចំណែក​នៃ​សរីរៈ (មាន​ដៃ, ជើង ជាដើម) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរាង្គ នៃតុល្យការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សរីរាង្គជាគ្រឿងនាំឱ្យមានសមតា (ម.ព សមតា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរាង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្នែកនៃសត្វមានជីវិតសម្រាប់បំពេញនាទី ជាគ្រឿង ទ្រទ្រង់ជីវិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < សរីរ + អាការ) អាការៈ​ក្នុង​ខ្លួន (មាន​សក់, រោម​ជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរប្បភា ឬ–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រភា រស្មី ​ឬ​ពន្លឺ​ដែល​ភ្លឺ​ចេញ​អំពី​សរីរ​កាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ សរីរប្បភា​នៃ​ទេវតា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរប្បទេស ឬ–ប្រទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សរីរ​កាយ, –សព៌ាង្គ​កាយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរប្បដិ​ព័ទ្ធ ឬ –ប្រតិព័ទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​ជាប់​ទាក់ទង​ដោយ​សរីរ​កាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រមោល​ជា​សរីរប្បដិ​ព័ទ្ធ ។

                  ដែល​ជាប់​នៅ​នា​សរីរៈ (ដូច​យ៉ាង​សំពត់​អាវ​ដែល​ស្លៀក​ពាក់​ជាប់​នឹង​ខ្លួន, អម្រែក​នៅ​លើ​ស្មា​ជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរីរប្បដិ​ជគ្គនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ជម្រះ​ ឬ​សម្អាត​សរីរៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. ក្ល. < បា. សរីរ; សំ. ឝរីរ; ខ្មែរប្រើ រ > ល ) អត្តភាព, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ។
ឧទាហរណ៍៖ សព្វសរិល សព្វសព៌ាង្គកាយ ( ប្រើក្លាយមកទៀតជា សុរិល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរស្វ័ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. សរស្វត៑ ; បា. សរស្សតី ) ឈ្មោះនទីមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ( ហៅក្នុងសម័យពីដើម ) ជាទីគោរពរាប់អានរបស់ពួកហិណ្ឌូព្រាហ្មណិក ។ នាមនាងទេវីជាជាយានៃព្រះព្រហ្ម ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ) ។ ស្ត្រីប្រសើរ, នាងឆើតឆាយ;… ។ ក្នុងសម័យពីដើម, កាលដែលខ្មែរកាន់សាសនាព្រាហ្មណ៍ពេញទី, ខ្មែរហៅ សរស្វតី ចំពោះត្រង់ជាយាព្រះព្រហ្មថា ព្រះនាងសរស្វតី ឬ សរស្វតីទេវី ( ពួកព្រាហ្មណិកជឿថាសរស្វតីទេវីជាអ្នកបង្កើតវិជ្ជានិងភាសា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរស្វតី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សរស្វ័ត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរសៃភ្លុយអរ៉ូកាបូន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា “សរសៃដែលបង្កើតឡើងពីរេស៊ីនភ្លុយអរ៉ូកាបូន ដូចជា តេផ្លន ឱ្យ ប៉ូលីតេត្រាភ្លុយអរ៉ូអេទីឡែនឧ។ “

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរសៃភ្លុយអរ៉ូកាបូន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា “សរសៃដែលបង្កើតឡើងពីរេស៊ីនភ្លុយអរ៉ូកាបូន ដូចជា តេផ្លន ឱ្យ ប៉ូលីតេត្រាភ្លុយអរ៉ូអេទីឡែនឧ។ “

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរសៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាការៈឬអវយវៈក្នុងខ្លួនមនុស្សសត្វ មានសណ្ឋានជាវល្លិធំតូចវែងខ្លីប្រទាក់គ្នាជាគ្រឿងចងតសរីរកាយខ្លះ ជាផ្លូវឈាមនិងខ្យល់ខ្លះ ។ ល ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសៃពួរ, សរសៃរយាង, សរសៃឈាម; រ. ស. ហៅ ព្រះនហារូ . . . ។

                  ខ្សែល្អិតឆ្មារ ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសៃសក់, សរសៃសូត្រ, សរសៃអំបោះ, សរសៃពីងពាង, សរសៃឈូក ។ ល ។

                 ជក់ សាច់ឈើ ឬសត្វដែលដូចជាសរសៃ យកមកប្រើវេញជាខ្សែបាន ដូចជាសំបកធ្មៃ ក្រចៅជាដើម ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះនហារូ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា កាបូអ៉ីដ្រាតមិនអាចរលាយដែលមានក្នុងចំណីអាហារមនុស្សភាគច្រើនជាប៉ូលីសាការីត ដូចជាសែលុយឡូស និងកុំផេ្លចប៉ូលីសាការីត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរសេរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា គូស, វាស ឲ្យដិតជាតួអក្សរ ឬលេខ ឬឲ្យដិតអក្សរកើតបានជាសេចក្តី ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសេរអក្សរ, សរសេរសំបុត្រ, ស្មេរសរសេរសំបុត្រ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់លិខិត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរសើរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ប្រើជា សររស្រិញ អ. ថ. ស័នសឺន ឬ ស័នរ៉ៈសឺន ឬ ប្រើជា ស្រះស្រិញ អ. ថ. សៈសឺន ក៏មាន ) និយាយលើក, លើកតម្កើង, និយាយស្ងើច, ពោលពណ៌នាគុណ ។
ឧទាហរណ៍៖ សរសើរមារយាទ, សរសើរចំណេះ, សរសើរគុណ ។

                   សរសើរព្រះបាទ ឈ្មោះកាព្យបុរាណមួយរឿងខាងព្រះពុទ្ធសាសនា កើតមានក្នុងរជ្ជកាលនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី… មានដើមថា ឧកាស, បាទយុគលំ នមាមិហំ ខ្ញុំអរឱនអង្គ ក្រួញក្រាបអភិវាទ ព្រះបាទពុទ្ធពង្ស ទាំងគូរត្នរុង- រឿងឫទ្ធិរង្សី ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរសន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា រហើររហាយ, ដែលមានមារយាទមិនគត់មត់ (ច្រើននិយាយចំពោះតែស្ត្រីឬចិត្តរបស់ស្ត្រី, ខាងបុរសមិនសូវប្រើ ) ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រីសរសន់; ចិត្តសរសន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរលភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិអ្វីៗដែលមានតែមួយ ដែលមិនប្រកាន់ខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរលកូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ត្រកូលរុក្ខជាតិ ដែលមានសំណុំស្លឹកជមដូចសាជី ដូចឆត្រ។

សរល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានគោលតែមួយ ឬដែលផ្គុំបង្កើតដោយធាតុ តែមួយដូចគ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរភាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សរភញ្ញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរភញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ស្វរភាណ ) ដំណើរសូត្រតាមលំនាំឬទំនងសំឡេង (ការសូត្របទ) គឺសូត្ររលាក់រលែកសំឡេងតាមរយៈឃ្លាសង្កាត់របស់គាថាឬពាក្យរាយ ប៉ុន្តែសូត្រប្រយ័ត្នមិនឲ្យភ្លាត់អក្ខរប្បភេទទាំង១០យ៉ាង ( ហៅចំពោះតែការសូត្រភាសាបាលីនិងសំស្រ្កឹត ) ។
ឧទាហរណ៍៖ លុះធម្មកថិកសម្ដែងធម៌ចប់ហើយ, សាមណេរតូចៗបួនរូបសូត្រសរភញ្ញតទៅទៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរព្រះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើអសារជាតមួយប្រភេទដើមតូចទាប ស្លឹកឆែកៗ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកល្ហុងខ្ញែ តែតូចៗជាង សម្បុរបៃតងប្រផេះ ផ្កាសម្បុរក្រហម មានជ័រស, គេច្រើនដាំជាលំអ ឬប្រើជាគ្រឿងតាំង, ប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះក៏បានដើមសរព្រះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរពេជ្ញ

មានន័យថា មើលពាក្យ សព៌េជ្ញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរពើ–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. សារពើយុត្ត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរពើ

មានន័យថា មើលពាក្យ សារពើ ។ ស័រពើ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ម. ព. សារពើ)។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា វិសេសនសព្វនាម
មានន័យថា (ម. ព. សារពើ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរពាង្

មានន័យថា មើលពាក្យ សព៌ាង្គ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរទៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សរទ; សំ. ឝរទ៑ ) រដូវចុះអ័ព្ទឬរដូវមានខ្យល់, ភ្លៀង, ទឹកសន្សើមខ្លះ; ហៅ សរទកាល ឬ សរទរដូវ; ក៏បាន ( ម. ព. រតូវ ឬ រដូវ ត្រង់រដូវទី ៣ ដែលនិយាយពីរដូវ ៤ និងត្រង់ រដូវទី ៦ ដែលនិយាយពីរដូវ ៦ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរទរដូវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រដូវត្រជាក់ចាប់ពីថ្ងៃទី ២២ កញ្ញា រហូតដល់ថ្ងៃទី ២១ ធ្នូ គឺរដូវមុន ជាប់នឹងរដូវរងារ ។ ( ម. ព. សរទៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរទកាល

មានន័យថា ( ម. ព. សរទៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ–

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. សរណៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ​ភេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ​ដាច់​ទី​ពឹង ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ​ធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធម៌​ដែល​ជា​ទី​ពឹង (ធម៌​ជា​កុសល) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ​ទាយក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ឲ្យ​សរណ​គមន៍ (ព. ពុ.) ។ អ្នក​ឲ្យ​ទី​ពំនាក់, អ្នក​ឲ្យ​ទី​ពឹង (បើ​ស្ត្រី​ជា សរណ​ទាយិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ​ទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ឲ្យ​សរណ​គមន៍ (ព. ពុ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ​ត្រ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជុំ​បី​នៃ​សរណៈ គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ, ព្រះ​ធម៌, ព្រះ​សង្ឃ (ព. ពុ.) ។ តាម​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍​ថា ប្រជុំ​បី​នៃ​សរណៈ គឺ​ព្រះ​ព្រហ្ម, ព្រះ​សិវៈ, ព្រះ​វិស្ណុ, (ម. ព. ត្រៃ​សរណៈ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណ​គមន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ពោល​ពាក្យ​ប្តេជ្ញា​យក​ព្រះ​ពុទ្ធ ព្រះ​ធម៌ ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ទី​រឭក​ឬ​ជា​ទី​ពឹង (ព. ពុ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សរណ; សំ. ឝរណ ) ទីរឭក, ការរឭកដល់; ទីពឹង, ពំនាក់, ទីអាង, ទីជ្រកអាស្រ័យ; ផ្ទះ, លំនៅ; គ្រឿងការពារ គ្រឿងគ្រប់គ្រងរក្សា; ព្រះនិព្វាន ។ សរណក្ខ័យ ឬ –ក្ស័យ ដំណើរអស់ទីពឹង, អស់ទីពំនាក់ ។ សរណគមន៍ ( –គំ ) ការពោលពាក្យប្ដេជ្ញាយកព្រះពុទ្ធព្រះធម៌ព្រះសង្ឃជាទីរឭកឬជាទីពឹង ( ព. ពុ. ) ។ សរណត្រ័យ ប្រជុំបីនៃសរណៈ គឺព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ ( ព. ពុ. ) ។ តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ប្រជុំបីនៃសរណៈ គឺព្រះព្រហ្ម, ព្រះសិវៈ, ព្រះវិស្ណុ, ( ម. ព. ត្រៃសរណៈ ផង ) ។ សរណទាន ការឲ្យសរណគមន៍ ( ព. ពុ. ) ។ សរណទាយក ( –យក់ ) អ្នកឲ្យសរណគមន៍ ( ព. ពុ. ) ។ អ្នកឲ្យទីពំនាក់, អ្នកឲ្យទីពឹង ( បើស្ត្រីជា សរណទាយិកា ) ។ សរណធម៌ ធម៌ដែលជាទីពឹង ( ធម៌ជាកុសល ) ។ សរណភេទ ដំណើរដាច់ទីពឹង ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណវត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វត្ថុជាគ្រឿងសក្ការបូជា ដូចយ៉ាងរូបអ្នកតាដែលអ្នកផងយល់ថា ជាវត្ថុសក្តិសិទ្ធិឱ្យសុខចម្រើន ជាដើម វត្ថុត្រជាក់ត្រជំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរណក្ខ័យ ឬ–ក្ស័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ​អស់​ទី​ពឹង, អស់​ទី​ពំនាក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) រឭក, រឭកឃើញ, នឹកឃើញ, សាដឹងឡើងវិញ ។ សរជាតិ ដឹងជាតិ ។ សរញាណ ពិចារណាឬរំពឹងដឹងហេតុច្បាស់ទៅខាងអតីតកាល ឬ ខាងអនាគតកាល ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះពុទ្ធទ្រង់សរញាណ . . . ( បា. សរញ្ញាណ ន. ញាណឬប្រាជ្ញាជាគ្រឿងរឭកឃើញ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝរ ) ព្រួញ, កាំ, កាំធ្នូ, កាំស្នា ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចផ្លែងសរ; ត្រូវសរ ។

                  សរជ័យ សរមានជ័យ ។ កូនសរ ព្រួញ; គ្រាប់កាំភ្លើង ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សយ្យាសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ឝយ្យា; បា. សេយ្យា “ការដេក; ទីដេក” + អាសន “ទីអង្គុយ” ) ទីដេកនិងទីអង្គុយ (សយនាសន) ។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា កិ. ក្លាយសេចក្ដីថា “ដេក” ក៏មាន, ជា ន. “ការដេក” ក៏មាន, ប្រើជា រ. ស. : ទ្រង់សេយ្យាសន៍; ទ្រង់សម្រេចសេយ្យាសន៍ ( ប្រើក្លាយជា សៃយាសន៍ ក៏មាន; បើឲ្យត្រឹមត្រូវគួរប្រើជា សយ្យា ឬ សេយ្យា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត