Author: videoslearning.com

អាមេនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អាមេនី, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) យ៉េរ៉េវ៉ាន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិត—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាមេណ្ឌិត ។)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិត​សព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សព្ទ​ផ្ទួន​ៗ, ដូច​ជា បា. អាបោ អាបោ “ទឹក​ៗ”; ភិយ្យោ ភិយ្យោ, សំ. ភូយស៑ ភូយស៑ “ច្រើន​ៗ (ច្រើន​ក្រៃលែង)” ជាដើម; ខ្មែរ​ដូច​ជា ផ្សេង​ៗ, ទីទៃ​ៗ; ច្រើន​ៗ; តិច​ៗ; ដដែល​ៗ ជាដើម ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិត​វាទី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ច្រើន​តែ​និយាយ​ផ្ទួន​ៗ, ដូច​ជា លោក​ៗ, អ្នក​ៗ, តា​ៗ, យាយ​ៗ ជាដើម (បើ​ស្ត្រី​ជា អាមេណ្ឌិត​វាទិនី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិត​លេខ ឬ អាមេណ្ឌិត​សញ្ញា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លេខ​ផ្ទួន​ ឬ​គ្រឿង​សម្គាល់​ពាក្យ​ផ្ទួន ។ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា​ឈ្មោះ​វណ្ណយុត្ត​មួយ​ប្រភេទ មាន​សណ្ឋាន​ខាង​ក្បាល​ឬ​ខាង​លើ​ជា​លេខ ២ ប៉ុន្តែ​ខាង​កន្ទុយ​ឬ​ខាង​ក្រោម​ទាញ​ចុះ (ៗ) នេះ សម្រាប់​សរសេរ​រៀង​ពី​ខាង​មុខ​ពាក្យ ដែល​ត្រូវ​ថា ផ្ទួន, ដូច​ជា ផ្សេង​ៗ, ទីទៃ​ៗ, បង​ៗ, ប្អូន​ៗ ជាដើម, ប៉ុន្តែ​ពាក្យ បា. ដូច​យ៉ាង អាបោ អាបោ ជាដើម​កុំ​ប្រើ អាបោ​ៗ ត្រូវ​ប្រើ អាបោ អាបោ តាម​រូប​ដើម (ហៅ លេខទោ ក៏​បាន ។ ម. ព. វណ្ណយុត្ត ទៀត​ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិតសញ្ញា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាមេណ្ឌិត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិតលេខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាមេណ្ឌិត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាម្រេឌិត) ដែលផ្ទួនពីរដង, ដែលផ្ទួនៗ, ថែមៗ, ដែលថាដដែលៗ, ច្រំដែល (ប្រើចំពោះតែសម្ដី : ពាក្យថា ផ្សេងៗ, ទីទៃៗ, តូចៗ, ធំៗ, កុំៗ, ទេៗ ជាដើមជាសម្ដី អាមេណ្ឌិត) ។ ប្រើជា ន. ក៏បាន “ពាក្យផ្ទួន” (ដូចគ្នានឹង អាមេណ្ឌន) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. —មេន-ឌិតៈ, ដូចជា អាមេណ្ឌិតពាក្យ ឬ— វាចា, —វាទ ពាក្យផ្ទួន, សម្ដីថែមៗ ដូចយ៉ាង ទៅៗ!, កុំៗ, បងៗ ជាដើម (ហៅ អនុលាប ក៏បាន) ។ អាមេណ្ឌិតលេខ ឬ អាមេណ្ឌិតសញ្ញា លេខផ្ទួនឬគ្រឿងសម្គាល់ពាក្យផ្ទួន ។ ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានខាងក្បាលឬខាងលើជាលេខ ២ ប៉ុន្តែខាងកន្ទុយឬខាងក្រោមទាញចុះ (ៗ) នេះសម្រាប់សរសេររៀងពីខាងមុខពាក្យដែលត្រូវថា ផ្ទួន, ដូចជា ផ្សេងៗ, ទីទៃៗ, បងៗ, ប្អូនៗ ជាដើម, ប៉ុន្តែពាក្យ បា. ដូចយ៉ាង អាបោ អាបោ ជាដើមកុំប្រើ អាបោៗ ត្រូវប្រើ អាបោ អាបោ តាមរូបដើម (ហៅ លេខទោ ក៏បាន ។ ម. ព. វណ្ណយុត្ត ទៀតផង) ។ អាមេណ្ឌិតវាទី អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយផ្ទួនៗ, ដូចជា លោកៗ, អ្នកៗ, តាៗ, យាយៗ ជាដើម (បើស្ត្រីជា អាមេណ្ឌិតវាទិនី) ។ អាមេណ្ឌិតសព្ទ សព្ទផ្ទួនៗ, ដូចជា បា. អាបោ អាបោ “ទឹកៗ”; ភិយ្យោ ភិយ្យោ, សំ. ភូយស៑ ភូយស៑ “ច្រើនៗ (ច្រើនក្រៃលែង)” ជាដើម; ខ្មែរដូចជា ផ្សេងៗ, ទីទៃៗ; ច្រើនៗ; តិចៗ; ដដែលៗ ជាដើម ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាមេណ្ឌន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមេណ្ឌន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អាមេណ្ឌន; សំ. អាម្រេឌន ) ពាក្យពោលផ្ទួន, សម្ដីផ្ទួន, ដូចជា ទីទៃៗ, ផ្សេងៗ, ចាស់ៗ, ក្មេងៗ; អ្នកៗ, នាងៗ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ បងៗ ឲ្យខ្ញុំទៅដោយសារផងបង ! (ម. ព. អាមេណ្ឌិត ទៀតផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមុកុលិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. មុកុលិត ឬ អាមុកុលិត; បា. មកុលិត ឬ មកុឡិត ) ដែលទើបរីកបានពាក់កណ្ដាល។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្កាអាមុកុលិត (ប្រើជា អាមុកុលិតបុស្ប ក៏បាន, អ. ថ. —តៈបុស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមីនខ្លាញ់ RCH-2NH2

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាមីនអាលីផាទិចធម្មតាបានមកពីបេ្រង និងខ្លាញ់ប្រើជាធាតុបន្ទន់ ក្នុងវេជ្ជសាស្ដ្រជាធាតុកណ្ដាលគីមី និងក្នុងការផលិតកៅស៊ូ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមីតអាស៊ីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុស្រឡាយពីអាស៊ីត ដែលក្នុងនោះក្រុមអ៊ី ដ្រុកស៊ីលនៃក្រុមកាបុកស៊ីលត្រូវបានជំនួសដោយក្រុមអាមីណូ (-NH2) ឬក្រុម អាមីណូជំនួស (-NH2R or –NHR2) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិស—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាមិស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិស​ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា អាយតនិបាត
មានន័យថា ព្រោះ​ហេតុ​តែ​អាមិសៈ; ដោយសារ​តែ​អាមិសៈ គឺ​ដោយសារ​សម្លឹង​ឃើញ​លាភ​ ឬ​ផល​ប្រយោជន៍​នៅ​មុខ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិស​សន្និច័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​សន្សំ​អាមិសៈ, ការ​លាក់​សុំ​អាមិសៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិស​បូជា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បូជា​ដោយ​អាមិសៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិស​ទាយក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ឲ្យ​អាមិសៈ (បើ​ស្ត្រី​ជា អាមិស​ទាយិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិសៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាមិស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អាមិស; សំ. អាមិឞ) សាច់ (ដែលប្រើជាអាហារ); នុយ; របស់ជាគ្រឿងទាក់ចិត្តឬជាគ្រឿងជន្លជន្លេញចិត្ត; លាភៈ; សក្ការៈ ឬលាភសក្ការៈ; ទាន, ទេយ្យទាន ឬទេយ្យវត្ថុ; ចតុប្បច្ច័យ; អាហារ ។ ល ។
ឧទាហរណ៍៖ ខំប្រឹងសម្លឹងឃើញអាមិសៈ ។

                     បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ សរសេរជា អាមិស (អ. ថ.— មិសៈ), ដូចជា អាមិសទាន ការឲ្យអាមិសៈ; ការឲ្យចតុប្បច្ច័យ (ជាគូគ្នានឹង ធម្មទាន) ។ អាមិសទាយក (—យក់) អ្នកឲ្យអាមិសៈ (បើស្ត្រីជា អាមិសទាយិកា) ។ អាមិសបូជា បូជាដោយអាមិសៈ ។ អាមិសសន្និច័យ ការសន្សំអាមិសៈ, ការលាក់សុំអាមិសៈ ។ អាមិសហេតុ ព្រោះហេតុតែអាមិសៈ; ដោយសារតែអាមិសៈ គឺដោយសារសម្លឹងឃើញលាភឬផលប្រយោជន៍នៅមុខ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមាស្រ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាមាសយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមាសយរោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាមាឝយ “ក្រពះអាហារ, ក្រពះបាយ” + រោគ) ជំងឺក្រពះ គឺជំងឺដែលកើតនៅក្រពះ, ជំងឺក្រពះពិការ (ម. ព. អាមាសយ ឬ អាមាស្រ័យ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមាសយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាមាឝយ ឬ អាមាឝ្រយ < អាម “ឆៅ; ស្រស់; អាហារថ្មី” + អាឝយ ឬ អាឝ្រយ ” ទីអាស្រ័យ, ទីនៅ, លំនៅ”; បា. អាម + អាសយ) ក្រពះអាហារ, ក្រពះបាយ ។ អាមាសយរោគ ឬ អាមាសយាពាធ រោគក្រពះ, ជំងឺបណ្ដាលពីក្រពះ (ព. ខ្ព. ឬ រ. ស. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមាត្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ) ដូចគ្នានឹង អមាត្យ ន. ដែរ ។ សំ. ជា អមាត្យ ក៏បាន, អាមាត្យ ក៏បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមាតិសារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < អាម “ឆៅ” + អតិសារ “ជំងឺមួល, ជំងឺមួលឈាម”) ជំងឺមួល (ព្រោះទាស់ចំណីណាមួយមានអាហារឆៅជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមសូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អាម “ឆៅ” + សូល “ការចាក់ដោត”; សំ. អាមឝូល) ជំងឺចុកសៀតពោះ; ជំងឺចុកពោះ (បណ្ដាលអំពីការបរិភោគអាហារឆៅជាដើម) ។ ព. កា. ដាស់តឿនឲ្យស្គាល់អាម័យនិងអនាម័យ។
ឧទាហរណ៍៖ អាមសូលជារោគចុកសៀតពោះ កើតព្រោះអាហារស្រស់ឆៅៗ គួរស្ទាបស្ទង់មើលកុំសៅដៅ ជួនមេរោគនៅនោះក៏មាន ។ ចាស់ថាថ្នមខ្លួនស្ងួនចំណី ថ្នមស្រីកុំប្រើការឈ្លានពាន អាម័យត្រូវចៀសកុំឲ្យមាន ទោះឃ្លានត្រូវមើលសិនសឹមស៊ី ។ ត្រូវតែឲ្យមានអនាម័យ រាល់យប់រាល់ថ្ងៃត្រូវសម្ភី រក្សាខ្លួនប្រាណជន្មជីវី ដ្បិតស្លាប់ព្រោះស៊ីក៏សឹងមាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមវាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < អាម “ឆៅ” + វាត “ខ្យល់”) ខ្យល់ដែលបណ្ដាលឲ្យហើមពោះ, ខ្យល់ហើមពោះ; រោគហើមពោះ (បណ្ដាលអំពីការបរិភោគអាហារឆៅឬព្រោះអាហារមិនរលួយ) ។ (ព. កា. ប្រើជា អាមវាតោ, អាមវាតា តាមចំនួនកាព្យក៏បាន) ។ ព. កា. ប្រាប់ពីការរក្សាខ្លួនថា : រីអាមវាត ជារោគាពាធ ហើមពោះច្រអឹង កើតពីបរិភោគ អាហាររឹងៗ ដែលពុំអាចនឹង រលាយឆាប់បាន ។ ពុំនោះកើតព្រោះ អាហារស្រស់ៗ ឆៅទាំងប៉ុន្មាន ដែលក្រ-រលាយ ក៏សឹងតែមាន អ្នកថែទាំប្រាណ ត្រូវស្ទាបស្ទង់មើល ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អាមយ ) រោគ, អាពាធ, ព្យាធិ, ជំងឺ។
ឧទាហរណ៍៖ ថ្នាំរម្ងាប់អាម័យ ( ព. កា. ) : ខ្លួនអ្នកសព្វថ្ងៃ ពុំមានអាម័យ ទេឬយ៉ាងណា? ប្រសិនបើមាន គួរថែរក្សា ឆាប់ៗរួសរ៉ា ទើបបានស្រួលខ្លួន ។ ព. ផ្ទ. អនាមយ ឬ អនាម័យ; អរោគ, អារោគ្យ ។

                    អាមយភាព ភាពនៃជំងឺ; ដំណើរមានជំងឺ, ការខ្វះសុខភាព ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមន្តន—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាមន្តន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​សូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្ល​ឆៅ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​សុសាន ឬ–ស្មសាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្មសាន​សម្រាប់​ចោល​អសុភ​ស្រស់, ស្មសាន​ដែល​តម្កល់​ ឬ​កប់​ខ្មោច​ស្រស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​ភោជី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ចូល​ចិត្ត​បរិភោគ​អន្លក់​ឆៅ; សត្វ​តិរច្ឆាន (មនុស្ស​ស្រី​ ឬ​សត្វ​តិរច្ឆាន​ញី​ជា អាមក​ភោជិនី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​ភោជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភោជន​ឆៅ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​ភត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បាយ​ឆៅ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​បាត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បាត្រ​ឆៅ (បាត្រ​ដី​ដែល​មិន​ទាន់​បាន​ដុត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក​និវាប, –និវាបៈ ឬ អាមក​សាក ឬ អាមក​សាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បន្លែ​ ឬ​អន្លក់​ស្រស់, ឆៅ (ម. ព. សាកៈ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាមក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ឬជា អាម ក៏មាន) ឆៅ; ស្រស់ ។ អាមកនិវាប, —និវាបៈ (—វាប ឬ —វាប៉ៈ) ឬ អាមកសាក, —សាកៈ បន្លែឬអន្លក់ស្រស់, ឆៅ (ម. ព. សាកៈ ផង) ។ អាមកបាត្រ បាត្រឆៅ (បាត្រដីដែលមិនទាន់បានដុត) ។ អាមកភត្ត បាយឆៅ ។ អាមកភោជន ភោជនឆៅ ។ អាមកភោជី អ្នកដែលចូលចិត្តបរិភោគអន្លក់ឆៅ; សត្វតិរច្ឆាន (មនុស្សស្រីឬសត្វតិរច្ឆានញីជា អាមកភោជិនី) ។ អាមកសុសាន ឬ —ស្មសាន ស្មសានសម្រាប់ចោលអសុភស្រស់, ស្មសានដែលតម្កល់ ឬកប់ខ្មោចស្រស់ ។ អាមកសូប សម្លឆៅ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឩម ថា : ឩមអាម អាគមដែលមានពាក្យ ឩម ផ្ដើមជាមុន។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំមិនចេះឩមអាមស្ដោះផ្លុំអ្វីទេ ចេះតែថ្នាំកែរោគតាមបន្ទាល់ ។ (ព. កា. ) : អាគមឩមអាម ព្រះពុទ្ធទ្រង់ហាម មិនឲ្យអ្នកបួស រៀនសូត្រកួចកាន់ ក្រណាន់ជ្រុលជ្រួស ភ្លេចគិតសីលផ្នួស ដើរស្ដោះព្រួសគេ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ពាក្យឆ្លើយ, ឆ្លើយទទួល “ករុណា, កណា, បាទ, ច៎ាស, ចា, ច៎ា, អើ…”, ដូចជា អាម ភន្តេ ! ករុណា ទានប្រោស ! (សម្រាប់ប្រើតែខាង សំ. និង បា. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភោគចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ប្រើត្រឹមតែអាភោគ ឬរួមភ្ជាប់ជាមួយនឹង ចិត្ត ផងក៏មានខ្លះ) ដំណើរនឹកជញ្ជឹង; ការតាំងចិត្ត, ការចងចិត្តនឹក, ការនឹកៗតែក្នុងចិត្តមិនបាច់ចេញវាចា។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាភោគចិត្ត; ភិក្ខុត្រូវពិចារណាបច្ចវេក្ខណៈដោយអាភោគចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អា + ភេទ “ការបែកសព្វ; ការបែកខ្ចាយឬបែកខ្ញែក; ដំណើរផ្សេងគ្នាឬប្លែកគ្នា”) ហេតុចម្លែកដែលស្រាប់តែកើតឡើងឲ្យឃើញជាផ្នូល (ដូចយ៉ាងផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម) ឬអ្វីៗដែលមិនធ្លាប់ឃើញមានសោះ ស្រាប់តែបណ្ដាលកើតមានឡើងជាផ្នូល។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុកកើតអាភេទ, អាភេទស្រុក, មានអាភេទឲ្យឃើញជាមុន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភៀស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យប្រើក្លាយឃ្លាតពី សំ. អាវេឝ ន. “ការរត់ពួន, ការគេចវេះ, ការភៀសខ្លួន” គេចវេះភៀសខ្លួន, ភៀសខ្លួនមិនឲ្យគេស្គាល់។
ឧទាហរណ៍៖ អាភៀសខ្លួនទៅពួននៅក្នុងស្រុកឆ្ងាយ (ខ្មែរបុរាណប្រើជា អាពៀស ឃើញថាត្រឹមត្រូវជាង អាភៀស ដ្បិតបំប្លែងមកពី សំ. អាវេឝ, វ > ព, អេ > អៀ, ឝ > ស; បើចង់ឲ្យជិតប្រភពនៃពាក្យ គួរប្រើ អាពៀស ឬ អាពេស ក៏រឹតតែជិតប្រភពដើមទៅទៀត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភៀន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមតូចៗកម្ពស់ប្រហែលនឹងដើមថ្នាំជក់ឬប្រហែលនឹងដើមស្ពៃដែលចេញផ្កាហើយ, ផ្លែមានជ័រ គេយកជ័រនោះមកកូរឲ្យខាប់សម្រាប់ប្រើការជក់បឺតលេបផ្សែង ( នាំឲ្យញៀនជាប់ ) ឬប្រើការផ្សំថ្នាំកែរោគក៏បាន។
ឧទាហរណ៍៖ នៅលើខ្នងភ្នំក្នុងប្រទេសលាវ គេដាំអាភៀនខ្លះដោយអន្លើៗ ។

                       ឈ្មោះ តិណជាតិប្រចាំឆ្នាំ កម្ពស់ ១,៥០-២ម គេដាំក្នុងប្រទេសជាច្រើននៃមជ្ឈិមបូព៌ាប្រទេស និងបូព៌ាប្រទេស។ ឥណ្ឌូចិន អាភៀនមាន ដាំលើភ្នំខ្ពស់ៗ នៃប្រទេស លាវ និងវៀតណាម និងកណ្តាល។ គេកាត់ផ្លែខ្ចីៗ យកហាលឱ្យស្ងួត ធ្វើជាអាភៀនជក់ជាថ្នាំប្រវឹង ដោយខ្មែរខ្លះ និងចិនជាច្រើនក្នុងប្រទេសខ្មែរជំនាន់មុន។ អាភៀនមានធាតិអាល់កាលូអ៊ីត ចំនួនម្ភៃ ដែលមានម័រហ្វ៊ីន មួយភាគប្រហែល ១៥% ។ ម័រហ្វ៊ីនជាឱសថ សម្រាប់ធ្វើឱ្យស្ពឹក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភិសមាចារិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាភិសមាចារិក) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភិធម្មិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាភិធម្មិក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភិធម្មិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នករៀនព្រះអភិធម្ម; អ្នកចេះព្រះអភិធម្ម (បើស្រ្តីជា អាភិធម្មិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាភាឞ) ការនិយាយរកគ្នា, ការចរចាទៅវិញទៅមក, សន្ទនា; សុន្ទរកថា; សុភាសិត, ពាក្យទំនឹមទំនៀម ។ (សំ. បា. អាភាស) រស្មី, ពន្លឺរស្មី, អាភា, ឱភាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាបាតុភូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ជូនទៅជាដំណឹងដល់ទីឆ្ងាយនូវរូបថតដែលទាក់នឹងអាកាសបាតុភូត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាទូរលេខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ជូនទៅទីឆ្ងាយនូវរូបគំនូរ និងរូបថត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាតិកិច្ចា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការព្យាបាលរោគដោយអំណាចពន្លឺ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. វិភា ) រស្មី, ពន្លឺរស្មី ។ អាភាករ (សំ. វិភាករ) ព្រះអាទិត្យ ។ អាភាមណ្ឌល មណ្ឌលរស្មី ។ ល ។ ព. កា. ប្រៀបធៀប អាភា ថា
ឧទាហរណ៍៖ ពន្លឺប្រាជ្ញា ព្រះពុទ្ធហៅថា ពន្លឺឧត្តម ហៅបញ្ញាភា មិនដែលច្រឡំ ពន្លឺតូចធំ ប្រៀបផ្ទឹមពុំបាន ។ ពន្លឺអាទិត្យ ផ្សាយធំពេកពិត ពុំអាចរុញច្រាន នូវទោសនិងទុក្ខ ឲ្យឃ្លាតចាកប្រាណ ឲ្យសត្វផងបាន ក្ដីសុខស្ងប់ឡើយ ។ ពន្លឺប្រាជ្ញា មានមុខមុតថ្លា កាត់ទុក្ខឲ្យស្បើយ បង្កើតក្ដីសុខ ស្រណុកកន្តើយ នាំសត្វដល់ត្រើយ គឺក្ដីសុខស្ងប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភស្សរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាភស្សរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភស្សរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អាភស្សរ; សំ. អាភាស្វរ) ឈ្មោះព្រហ្មលោកជាន់ទី៦ ក្នុងឋានរូបព្រហ្ម ១៦ ជាន់
ឧទាហរណ៍៖ ឋានអាភស្សរៈ ។

                        ពួកព្រហ្មដែលកើតនៅក្នុងឋាននោះហៅ អាភស្សរព្រហ្ម (កើតដោយផលនៃទុតិយជ្ឍាន) ។ ព. ពុ. ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភរណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាភរណៈ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាភរណ) គ្រឿងប្រដាប់កាយ, អលង្ករណ៍, អលង្ការ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្អិតស្អាងរាងកាយដោយអាភរណៈដ៏រុងរឿង ។

                       ខ្មែរប្រើតាមសម័យនិយមហៅគ្រឿងឥស្សរិយយសឬគ្រឿងតម្កើងកិត្តិយស (មេដាយ) ថា អាភរណៈ ដែរ។
ឧទាហរណ៍៖ អាភរណៈអស្សឫទ្ធិ, អាភរណៈសេនា; មុនីសារាភរណៈ ឬ មុនីសារាភរណ៍ ។ (ព. កា. )

                      អម្ពរស្អាតស្អំ មានអាភរណ៍ផ្សំ ថែមផងរូបប្រាណ សមនឹងយសស័ក្តិ អន័គ្ឃថ្កើនថ្កាន អ្នកផងរាប់អាន បានពេញមុខមាត់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាព័ទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អាពទ្ធ) ដែលចងភ្ជាប់ឬចងរួតរឹត, ចងក្រៀក, ត្របែង; ដែលជាប់តៗមក ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា “ដែលគង់ គឺស្វិតសាច់កាប់មិនមុត” (ដោយសូត្រមន្តអាគមសែកទឹកឬសែកសុរាផឹកជាដើម…)
ឧទាហរណ៍៖ គង់អាព័ទ្ធ, អាគមអាព័ទ្ធ (ស. សរសេរជា អាព័ត អ. ថ. អាផ័ត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពៀស

មានន័យថា ពាក្យខ្មែរសម័យបុរាណ ប្រើក្លាយឃ្លាតមកពី អាពេស ដែលក្លាយមកពី សំ. អាវេឝ (មើលក្នុងពាក្យ អាភៀស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឪ, ឪពុក, បិតា (ឥណ្ឌា អាវុក āvuka) ម. ព. ឪ, ឪពុក, ទៀតផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាហ៍ពិពាហ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាវាហ + វិវាហ; ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជា ព) មង្គលការ គូបុរសស្ត្រីដែលបាននាំមកហើយនាំត្រឡប់ទៅវិញ (ពីរលើក)។
ឧទាហរណ៍៖ បានរៀបមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ពេញច្បាប់ ។

                     តាមរូបសព្ទ អាវាហ (អាពាហ៍) ថា “នាំមក”, វិវាហ (ពិពាហ៍) ថា “នាំត្រឡប់ទៅវិញ”; តាមអធិប្បាយក្នុងគម្ពីរ កែសព្ទថា ការនាំកូនស្រីមកខាងលំនៅកូនប្រុស ហៅថា អាវាហៈ (អាពាហ៍), ការនាំកូនប្រុសត្រឡប់ទៅខាងលំនៅកូនស្រីវិញ ហៅថា វិវាហៈ (ពិពាហ៍); ប៉ុន្តែតាមទំនៀមខ្មែរ ត្រូវនាំកូនប្រុសមកខាងលំនៅកូនស្រីមុន ហៅថា អាពាហ៍ (ត្រូវធ្វើពីល្ងាច), លុះដល់វេលាព្រឹកឡើង នាំកូនស្រីទៅឯរោងខាងកូនប្រុសវិញ ហៅថា ពិពាហ៍; មង្គលការដែលបានធ្វើទាំងពីរបែបនេះទើបហៅថា មង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍; បើបានធ្វើត្រឹមតែ អាពាហ៍ ហៅថា អាវាហមង្គល, បើធ្វើតែ ពិពាហ៍ ហៅថា វិវាហមង្គល ។ ព. កា. បញ្ជាក់សព្ទ អាពាហ៍ និង ពិពាហ៍ ថា
ឧទាហរណ៍៖ អាពាហ៍ប្រែថាការនាំមក នូវប្រុសពន្លកជាគូភ្ងា មកផ្ទះខាងស្រីតាមវេលា ពិពាហ៍ថានាំស្រីទៅវិញ ។

                     ចំណងសមគ្គសង្វាសរវាងបុរស និងស្រ្តី តាមគន្លងច្បាប់ ពិធីដែលរៀបតាក់តែង តាមប្រវេណី និងបណ្តឹងចុះអត្រានុកូលដ្ឋាន ដើម្បីភ្ជាប់បំណងជាប្តីប្រពន្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាពាធិក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលមានជំងឺ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអាពាធិក (បើស្ត្រីជា អាពាធិកា) ។

                      ប្រើជា ន. ក៏បាន “អ្នកមានជំងឺ, មនុស្សអ្នកឈឺ, អ្នកជំងឺ” ។ (ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ជនអាពាធិក ពុំបានបាយទឹក គួរអ្នករក្សា ប្រញាប់ទៅសួរ គ្រូពេទ្យរួសរ៉ា បង្គីបង្គា ច្រើនតែពុំស្រួល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធវុដ្ឋានិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកងើបពីឈឺ មនុស្សទើបនឹងជាប្រឹះ​​​ៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អ្នកងើបពីឈឺ មនុស្សទើបនឹងជាប្រឹះ​​​ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធវុដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពងើបពីឈឺ ភាពនៃមនុស្សដែលទើបនឹងងើបពីឈឺ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ជំងឺ។
ឧទាហរណ៍៖ មានអាពាធ ( ប្រើចំពោះតែបព្វជិតនិងគ្រហស្ថជាឥស្សរជនក្រៅពីក្សត្រិយ៍; ចំពោះក្សត្រិយ៍ ប្រើពាក្យថា ប្រឈួន) ។

                       ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏មាន “ឈឺ”។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះតេជព្រះគុណអាពាធបីថ្ងៃហើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស សាម័រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាបទ៑ ឬ សំ. បា. អាបទា) គ្រោះកាច; អន្តរាយ; វិបត្តិ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទះលើអាប័ទ ។ សម្រាប់ប្រើជាពាក្យកាព្យដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចកាព្យថា : នៅស្ងៀមស្ងាត់ៗ ស្រាប់តែអាប័ទ កើតឡើងភ្លាមៗ នាំឲ្យវាក់វិន ទាក់ទិនទីមទាម គ្រោះកាចគំរាម ឲ្យបង់ធនធាន ។ គឺអាបទា ទោះខ្លួនមានគ្នា ក៏ជួយពុំបាន ព្រោះកម្មអាក្រក់ មកឆ្មក់រុញច្រាន ភិតភ័យឥតស្រាន្ត រហាមរងទុក្ខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាបណ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាប់ គុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​អួ ឬ អួអាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា សុកមម៉ុក ពុំ​ស្អាត, ពុំ​ស្រឡះ, កខ្វិកកខ្វក់, គគ្រិចគ្រគ្រក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​អូន ឬ អាប់​ឱន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម 
មានន័យថា ដែល​អាប់​អន់​ទន់​ទាប; ដែល​ខ្វះ​លម្អ, ខ្វះ​ស្រី​សួស្ដី; ថយ​ថោក (ម. ព. អូន ឬ ឩន និង ឱន ផង) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​អន់ ឬ អន់​អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទន់​ខ្សោយ​ថយ​លម្អ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​រស្មី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទន់​ខ្សោយ​ថយ​រស្មី; អន់​រស្មី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​មុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​មុខ​អាប់​អន់, មិន​រីក​មុខ (ព្រោះ​មាន​សេចក្ដី​អៀន​ខ្មាស​ក្នុង​កណ្តាល​ជំនុំ​ជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​ប្រាជ្ញា ឬ ប្រាជ្ញា​អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ខ្សោយ​ប្រាជ្ញា ឬ​ប្រាជ្ញា​ខ្សោយ, ប្រាជ្ញា​តិច, ប្រាជ្ញា​អន់ (ម. ព. អប្ប​បញ្ញា ក្នុង​ពាក្យ អប្ប ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​ជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ថោក​ជាតិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​មុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​មុខ​អាប់​អន់, មិន​រីក​មុខ (ព្រោះ​មាន​សេចក្ដី​អៀន​ខ្មាស​ក្នុង​កណ្តាល​ជំនុំ​ជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​គំនិត ឬ គំនិត​អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខ្សោយ​គំនិត ឬ គំនិត​ខ្សោយ, គំនិត​តិច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់ប៉ត្រាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអួអាប់; ប្រឡាក់ប្រឡូស, ព្រលូស, កខ្វក់។
ឧទាហរណ៍៖ គ្រឿងស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់, មនុស្សអាប់ប៉ត្រាប់, កន្លែងអាប់ប៉ត្រាប់ ។

                     ប្រើជា កិ. វិ. ផងក៏បាន។
ឧទាហរណ៍៖ ស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់ បង្អាប់ខ្លួននិងជាតិឯង ។ (ព. កា. ) : ស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់ ខុសទម្លាប់គេនិយម នាំឲ្យអ្នកតូចធំ ជាតិជាមួយអាប់ឱនផង ។ (ម. ព. អាប់ គុ. ទៀតផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់ចុន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ស. អ័បចន, ល. អ័បចន អ. ថ. អាប់ចុន) ដែលទាល់គំនិត, ទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរ; តោកយ៉ាក, ដុនដាប; ទន់ថយ, ខ្សោយអំណាច, ខ្សោយអានុភាព។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុកអាប់ចុន, ប្រទេសអាប់ចុន, ធ្លាក់ខ្លួនទៅជាមនុស្សអាប់ចុន ។

                     សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យជាង តាមចំនួនកាព្យដែលមានសម្ផស្សចាប់ចួនតាមដំណើរសេចក្ដីកវីក៏យល់ថាគួរប្រើ, ដូចជា កាលខ្លួនមានបុណ្យ ពុំស្គាល់អាប់ចុន ស្រវឹងថ្កើងថ្កាន លុះដល់ធ្លាក់ខ្លួន អស់យសធនធាន ទើបភ្ញាក់វិញ្ញាណ ស្គាល់ភាពអាប់ចុន ។ ឥតគេរាប់អាន ព្រោះកម្មរុញច្រាន ឲ្យអស់ស័ក្ដិបុណ្យ ខំប្រឹងរិះរក ប៉ប៉ះប៉ប៉ុន តាមភាពអាប់ចុន ផ្សងបុណ្យព្រេងចាស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ផាត់ប្រាក់កាក់ ឬលុយឲ្យទៅអ្នកទិញ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំទិញនំអ្នក ២៥ សេន ខ្ញុំឲ្យប្រាក់១រៀលទៅអ្នក ត្រូវអ្នកអាប់ ៧៥ សេនមកឲ្យខ្ញុំ (ពាក្យសាមញ្ញទំនើបថ្មី) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអន់ឬតិចពន្លឺ, អន់សម្បុរ; ថយលម្អ, មិនរុងរឿង; ថោក, ថោកថយ; សាបរលាប, ទន់ទាប; ខ្សោយ, ទន់ខ្សោយ; តិច, តិចផ្លូវដឹង, យឺតក្រយល់; ដែលឥតគេរាប់ (មើលក្នុងពាក្យ ស្រអាប់, អប្ប, អ័ព្ទ ឬ អ័ភ្រ ផង) ។ អាប់គំនិត ឬ គំនិតអាប់ ខ្សោយគំនិត ឬគំនិតខ្សោយ, គំនិតតិច ។ អាប់ជាតិ ថោកជាតិ ។ អាប់ប្រាជ្ញា ឬ ប្រាជ្ញាអាប់ ខ្សោយប្រាជ្ញា ឬប្រាជ្ញាខ្សោយ, ប្រាជ្ញាតិច, ប្រាជ្ញាអន់ (ម. ព. អប្បបញ្ញា ក្នុងពាក្យ អប្ប ផង) ។ អាប់មុខ ដែលមានមុខអាប់អន់, មិនរីកមុខ (ព្រោះមានសេចក្ដីអៀនខ្មាសក្នុងកណ្ដាលជំនុំជាដើម) ។ អាប់រស្មី ទន់ខ្សោយថយរស្មី; អន់រស្មី ។ អាប់អន់ ឬ អន់អាប់ ទន់ខ្សោយថយលម្អ ។ អាប់អួ ឬ អួអាប់ សុកមម៉ុក ពុំស្អាត, ពុំស្រឡះ, កខ្វិកកខ្វក់, គគ្រិកគគ្រក់ ។ អាប់អូន ឬ អាប់ឱន ដែលអាប់អន់ទន់ទាប; ដែលខ្វះលម្អ, ខ្វះស្រីសួស្ដី; ថយថោក (ម. ព. អូន ឬ ឩន និង ឱន ផង) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប៊ូហ្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស នីហ្សេរីយ៉ា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប៊ុយដាប៊ី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប៉ោង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ស. ល. អីប៉ោង អ. ថ. អ៊ីប៉ូង) ឈ្មោះជូតកម្មមួយយ៉ាង លេងស៊ីសងដោយមានមេបង្វិលឲ្យវិលឈរ ហើយគ្របបំបាត់មិនឲ្យឃើញ, លុះបើកគម្របឡើង ទើបដឹងថាត្រូវស៊ីត្រូវសងតាមលក្ខណៈដែលកំណត់។
ឧទាហរណ៍៖ បាញ់អាប៉ោង បង្វិលមេអាប៉ោងឲ្យវិល ។

                       ចាក់អាប៉ោង ដាក់ប្រាក់ក្រយាតំណាំងក្នុងល្បែងអាប៉ោង ។ (ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ អាប៉ោងជាជូតកម្មមួយ អ្នកចាក់រងួយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រើនតែខាងមេមានចំណេញ អ្នកចាក់ឈ្លក់ចេញប្រាក់ចាក់លេង ។ អ្នកចាក់អស់ប្រាក់ពីហោប៉ៅ ជួននៅខ្ចីគ្នាចាក់មិនលែង ចាក់ៗអស់ប្រាក់រលីងធេង ចំបែងមកផ្ទះដេកព្រួយចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាបោ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​សំសដ្ឋ ឬ –សំសដ្ឋៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​លាយ​ទឹក ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​សុទ្ធ​តែ​ទឹក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​មាត្រា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មាត្រា​ស្ទង់​ទឹក, រង្វាស់​ស្ទង់​ទឹក; គ្រឿង​ស្ទង់​ទឹក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​ទឹក គឺ​ធាតុ​រាវ​ៗ ដែល​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ធាតុ ៤ យ៉ាង ឬ ៥ យ៉ាង​គឺ បឋវី​ធាតុ ធាតុ​ដី, អាបោ​ធាតុ ធាតុ​ទឹក, តេជោ​ធាតុ ធាតុ​ភ្លើង, វាយោ​ធាតុ ធាតុ​ខ្យល់; អាកាស​ធាតុ ធាតុ​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ទេព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​ឈ្មោះ អាបោ គឺ​ព្រហ្ម​ដែល​កាល​នៅ​ជា​មនុស្ស បាន​ចម្រើន​អាបោ​កសិណ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​កសិណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កសិណ​កម្មដ្ឋាន​ដែល​យោគី​សម្លឹង ទឹក​ជា​អារម្មណ៍ រំពឹង​ថា “ទឹក​ៗ …” ដើម្បី​ឲ្យ​ចូល​ចិត្ត​ស្លុង​ស៊ប់​ទៅ​រក​សមាធិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​ទឹក គឺ​ធាតុ​រាវ​ៗ ដែល​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ធាតុ ៤ យ៉ាង ឬ ៥ យ៉ាង​គឺ បឋវី​ធាតុ ធាតុ​ដី, អាបោ​ធាតុ ធាតុ​ទឹក, តេជោ​ធាតុ ធាតុ​ភ្លើង, វាយោ​ធាតុ ធាតុ​ខ្យល់; អាកាស​ធាតុ ធាតុ​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ទេព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​ឈ្មោះ អាបោ គឺ​ព្រហ្ម​ដែល​កាល​នៅ​ជា​មនុស្ស បាន​ចម្រើន​អាបោ​កសិណ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​កសិណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កសិណ​កម្មដ្ឋាន​ដែល​យោគី​សម្លឹង ទឹក​ជា​អារម្មណ៍ រំពឹង​ថា “ទឹក​ៗ …” ដើម្បី​ឲ្យ​ចូល​ចិត្ត​ស្លុង​ស៊ប់​ទៅ​រក​សមាធិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុទឹកដែលមាននៅក្នុងកាយរបស់មនុស្ស និងសត្វ ដូចជាឈាម ទឹកប្រមាត់​ ខ្ទុះ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អាប; សំ. អាបស៑; កាលបើរួមភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ច្រើនប្រើជា អាបោ ) ទឹក ។ អាបោកសិណ កសិណកម្មដ្ឋានដែលយោគីសម្លឹងទឹកជាអារម្មណ៍ រំពឹងថា “ទឹកៗ…” ដើម្បីឲ្យមូលចិត្តស្លុងស៊ប់ទៅរកសមាធិ ។ អាបោទេព ទេវតាឈ្មោះ អាបោ គឺព្រហ្មដែលកាលនៅជាមនុស្ស បានចម្រើនអាបោកសិណ ។ អាបោធាតុ ធាតុទឹក គឺធាតុរាវៗ ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងធាតុ ៤ យ៉ាង ឬ ៥ យ៉ាងគឺ បឋវីធាតុ ធាតុដី, អាបោធាតុ ធាតុទឹក, តេជោធាតុ ធាតុភ្លើង, វាយោធាតុ ធាតុខ្យល់; អាកាសធាតុ ធាតុអាកាស ។ អាបោម័យ ដែលសុទ្ធតែទឹក ។ អាបោមាត្រា មាត្រាស្ទង់ទឹក, រង្វាស់ស្ទង់ទឹក; គ្រឿងស្ទង់ទឹក ។ អាបោសំសដ្ឋ (— ស័ង-សាត់) ឬ — សំសដ្ឋៈ (— ស័ង-សាត់-ឋៈ) ដែលលាយទឹក ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាប្ឫច្ឆា) ការសួរនាំឬសន្ទនារកគ្នាដោយរាក់ទាក់, ដោយរួសរាយ។
ឧទាហរណ៍៖ បានធ្វើអាបុច្ឆារកគ្នាអស់កន្លះម៉ោង ។

                       ការលា (អាបុច្ឆនៈ)។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាបុច្ឆា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆន––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាបុច្ឆន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាបុច្ឆន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អាបុច្ឆន) ការលា (ការប្រាប់ថាទៅឯណោះៗ)។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាបុច្ឆនៈ (ប្រើជា អាបុច្ឆា ក៏បាន) ។

                    បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. — ប៉ុច-ឆៈន៉ៈ, ដូចជា អាបុច្ឆនកថា ពាក្យលា ។ អាបុច្ឆនបណ្ណ ឬ— បត្រ សំបុត្រលា ។ អាបុច្ឆនភាព ដំណើរលា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបាលីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ជ័រវត្ថុរាវដែលជាមេទីលអេស្ទែនៃអាស៊ីតអាប៊ីអេទិចបង្កឡើងដោយប្រព្រឹត្តកម្មជ័រជាមួយមេទីលអាល់កុល។ គេប្រើវាជាធាតុផលិតប្លាស្ទិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបាយិកសត្វ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាបាយិកសត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត