Author: videoslearning.com

អាភិសមាចារិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាភិសមាចារិក) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភិធម្មិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាភិធម្មិក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភិធម្មិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នករៀនព្រះអភិធម្ម; អ្នកចេះព្រះអភិធម្ម (បើស្រ្តីជា អាភិធម្មិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាភាឞ) ការនិយាយរកគ្នា, ការចរចាទៅវិញទៅមក, សន្ទនា; សុន្ទរកថា; សុភាសិត, ពាក្យទំនឹមទំនៀម ។ (សំ. បា. អាភាស) រស្មី, ពន្លឺរស្មី, អាភា, ឱភាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាបាតុភូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ជូនទៅជាដំណឹងដល់ទីឆ្ងាយនូវរូបថតដែលទាក់នឹងអាកាសបាតុភូត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាទូរលេខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ជូនទៅទីឆ្ងាយនូវរូបគំនូរ និងរូបថត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភាតិកិច្ចា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការព្យាបាលរោគដោយអំណាចពន្លឺ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. វិភា ) រស្មី, ពន្លឺរស្មី ។ អាភាករ (សំ. វិភាករ) ព្រះអាទិត្យ ។ អាភាមណ្ឌល មណ្ឌលរស្មី ។ ល ។ ព. កា. ប្រៀបធៀប អាភា ថា
ឧទាហរណ៍៖ ពន្លឺប្រាជ្ញា ព្រះពុទ្ធហៅថា ពន្លឺឧត្តម ហៅបញ្ញាភា មិនដែលច្រឡំ ពន្លឺតូចធំ ប្រៀបផ្ទឹមពុំបាន ។ ពន្លឺអាទិត្យ ផ្សាយធំពេកពិត ពុំអាចរុញច្រាន នូវទោសនិងទុក្ខ ឲ្យឃ្លាតចាកប្រាណ ឲ្យសត្វផងបាន ក្ដីសុខស្ងប់ឡើយ ។ ពន្លឺប្រាជ្ញា មានមុខមុតថ្លា កាត់ទុក្ខឲ្យស្បើយ បង្កើតក្ដីសុខ ស្រណុកកន្តើយ នាំសត្វដល់ត្រើយ គឺក្ដីសុខស្ងប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភស្សរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាភស្សរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភស្សរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អាភស្សរ; សំ. អាភាស្វរ) ឈ្មោះព្រហ្មលោកជាន់ទី៦ ក្នុងឋានរូបព្រហ្ម ១៦ ជាន់
ឧទាហរណ៍៖ ឋានអាភស្សរៈ ។

                        ពួកព្រហ្មដែលកើតនៅក្នុងឋាននោះហៅ អាភស្សរព្រហ្ម (កើតដោយផលនៃទុតិយជ្ឍាន) ។ ព. ពុ. ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភរណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាភរណៈ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាភរណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាភរណ) គ្រឿងប្រដាប់កាយ, អលង្ករណ៍, អលង្ការ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្អិតស្អាងរាងកាយដោយអាភរណៈដ៏រុងរឿង ។

                       ខ្មែរប្រើតាមសម័យនិយមហៅគ្រឿងឥស្សរិយយសឬគ្រឿងតម្កើងកិត្តិយស (មេដាយ) ថា អាភរណៈ ដែរ។
ឧទាហរណ៍៖ អាភរណៈអស្សឫទ្ធិ, អាភរណៈសេនា; មុនីសារាភរណៈ ឬ មុនីសារាភរណ៍ ។ (ព. កា. )

                      អម្ពរស្អាតស្អំ មានអាភរណ៍ផ្សំ ថែមផងរូបប្រាណ សមនឹងយសស័ក្តិ អន័គ្ឃថ្កើនថ្កាន អ្នកផងរាប់អាន បានពេញមុខមាត់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាព័ទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អាពទ្ធ) ដែលចងភ្ជាប់ឬចងរួតរឹត, ចងក្រៀក, ត្របែង; ដែលជាប់តៗមក ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា “ដែលគង់ គឺស្វិតសាច់កាប់មិនមុត” (ដោយសូត្រមន្តអាគមសែកទឹកឬសែកសុរាផឹកជាដើម…)
ឧទាហរណ៍៖ គង់អាព័ទ្ធ, អាគមអាព័ទ្ធ (ស. សរសេរជា អាព័ត អ. ថ. អាផ័ត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពៀស

មានន័យថា ពាក្យខ្មែរសម័យបុរាណ ប្រើក្លាយឃ្លាតមកពី អាពេស ដែលក្លាយមកពី សំ. អាវេឝ (មើលក្នុងពាក្យ អាភៀស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឪ, ឪពុក, បិតា (ឥណ្ឌា អាវុក āvuka) ម. ព. ឪ, ឪពុក, ទៀតផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាហ៍ពិពាហ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាវាហ + វិវាហ; ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជា ព) មង្គលការ គូបុរសស្ត្រីដែលបាននាំមកហើយនាំត្រឡប់ទៅវិញ (ពីរលើក)។
ឧទាហរណ៍៖ បានរៀបមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ពេញច្បាប់ ។

                     តាមរូបសព្ទ អាវាហ (អាពាហ៍) ថា “នាំមក”, វិវាហ (ពិពាហ៍) ថា “នាំត្រឡប់ទៅវិញ”; តាមអធិប្បាយក្នុងគម្ពីរ កែសព្ទថា ការនាំកូនស្រីមកខាងលំនៅកូនប្រុស ហៅថា អាវាហៈ (អាពាហ៍), ការនាំកូនប្រុសត្រឡប់ទៅខាងលំនៅកូនស្រីវិញ ហៅថា វិវាហៈ (ពិពាហ៍); ប៉ុន្តែតាមទំនៀមខ្មែរ ត្រូវនាំកូនប្រុសមកខាងលំនៅកូនស្រីមុន ហៅថា អាពាហ៍ (ត្រូវធ្វើពីល្ងាច), លុះដល់វេលាព្រឹកឡើង នាំកូនស្រីទៅឯរោងខាងកូនប្រុសវិញ ហៅថា ពិពាហ៍; មង្គលការដែលបានធ្វើទាំងពីរបែបនេះទើបហៅថា មង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍; បើបានធ្វើត្រឹមតែ អាពាហ៍ ហៅថា អាវាហមង្គល, បើធ្វើតែ ពិពាហ៍ ហៅថា វិវាហមង្គល ។ ព. កា. បញ្ជាក់សព្ទ អាពាហ៍ និង ពិពាហ៍ ថា
ឧទាហរណ៍៖ អាពាហ៍ប្រែថាការនាំមក នូវប្រុសពន្លកជាគូភ្ងា មកផ្ទះខាងស្រីតាមវេលា ពិពាហ៍ថានាំស្រីទៅវិញ ។

                     ចំណងសមគ្គសង្វាសរវាងបុរស និងស្រ្តី តាមគន្លងច្បាប់ ពិធីដែលរៀបតាក់តែង តាមប្រវេណី និងបណ្តឹងចុះអត្រានុកូលដ្ឋាន ដើម្បីភ្ជាប់បំណងជាប្តីប្រពន្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាពាធិក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលមានជំងឺ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអាពាធិក (បើស្ត្រីជា អាពាធិកា) ។

                      ប្រើជា ន. ក៏បាន “អ្នកមានជំងឺ, មនុស្សអ្នកឈឺ, អ្នកជំងឺ” ។ (ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ជនអាពាធិក ពុំបានបាយទឹក គួរអ្នករក្សា ប្រញាប់ទៅសួរ គ្រូពេទ្យរួសរ៉ា បង្គីបង្គា ច្រើនតែពុំស្រួល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធវុដ្ឋានិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកងើបពីឈឺ មនុស្សទើបនឹងជាប្រឹះ​​​ៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អ្នកងើបពីឈឺ មនុស្សទើបនឹងជាប្រឹះ​​​ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធវុដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពងើបពីឈឺ ភាពនៃមនុស្សដែលទើបនឹងងើបពីឈឺ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាពាធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ជំងឺ។
ឧទាហរណ៍៖ មានអាពាធ ( ប្រើចំពោះតែបព្វជិតនិងគ្រហស្ថជាឥស្សរជនក្រៅពីក្សត្រិយ៍; ចំពោះក្សត្រិយ៍ ប្រើពាក្យថា ប្រឈួន) ។

                       ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏មាន “ឈឺ”។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះតេជព្រះគុណអាពាធបីថ្ងៃហើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស សាម័រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាបទ៑ ឬ សំ. បា. អាបទា) គ្រោះកាច; អន្តរាយ; វិបត្តិ។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទះលើអាប័ទ ។ សម្រាប់ប្រើជាពាក្យកាព្យដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចកាព្យថា : នៅស្ងៀមស្ងាត់ៗ ស្រាប់តែអាប័ទ កើតឡើងភ្លាមៗ នាំឲ្យវាក់វិន ទាក់ទិនទីមទាម គ្រោះកាចគំរាម ឲ្យបង់ធនធាន ។ គឺអាបទា ទោះខ្លួនមានគ្នា ក៏ជួយពុំបាន ព្រោះកម្មអាក្រក់ មកឆ្មក់រុញច្រាន ភិតភ័យឥតស្រាន្ត រហាមរងទុក្ខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាបណ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាប់ គុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​អួ ឬ អួអាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា សុកមម៉ុក ពុំ​ស្អាត, ពុំ​ស្រឡះ, កខ្វិកកខ្វក់, គគ្រិចគ្រគ្រក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​អូន ឬ អាប់​ឱន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម 
មានន័យថា ដែល​អាប់​អន់​ទន់​ទាប; ដែល​ខ្វះ​លម្អ, ខ្វះ​ស្រី​សួស្ដី; ថយ​ថោក (ម. ព. អូន ឬ ឩន និង ឱន ផង) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​អន់ ឬ អន់​អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទន់​ខ្សោយ​ថយ​លម្អ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​រស្មី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទន់​ខ្សោយ​ថយ​រស្មី; អន់​រស្មី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​មុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​មុខ​អាប់​អន់, មិន​រីក​មុខ (ព្រោះ​មាន​សេចក្ដី​អៀន​ខ្មាស​ក្នុង​កណ្តាល​ជំនុំ​ជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​ប្រាជ្ញា ឬ ប្រាជ្ញា​អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ខ្សោយ​ប្រាជ្ញា ឬ​ប្រាជ្ញា​ខ្សោយ, ប្រាជ្ញា​តិច, ប្រាជ្ញា​អន់ (ម. ព. អប្ប​បញ្ញា ក្នុង​ពាក្យ អប្ប ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​ជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ថោក​ជាតិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​មុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​មុខ​អាប់​អន់, មិន​រីក​មុខ (ព្រោះ​មាន​សេចក្ដី​អៀន​ខ្មាស​ក្នុង​កណ្តាល​ជំនុំ​ជាដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់​គំនិត ឬ គំនិត​អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខ្សោយ​គំនិត ឬ គំនិត​ខ្សោយ, គំនិត​តិច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់ប៉ត្រាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអួអាប់; ប្រឡាក់ប្រឡូស, ព្រលូស, កខ្វក់។
ឧទាហរណ៍៖ គ្រឿងស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់, មនុស្សអាប់ប៉ត្រាប់, កន្លែងអាប់ប៉ត្រាប់ ។

                     ប្រើជា កិ. វិ. ផងក៏បាន។
ឧទាហរណ៍៖ ស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់ បង្អាប់ខ្លួននិងជាតិឯង ។ (ព. កា. ) : ស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់ ខុសទម្លាប់គេនិយម នាំឲ្យអ្នកតូចធំ ជាតិជាមួយអាប់ឱនផង ។ (ម. ព. អាប់ គុ. ទៀតផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់ចុន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ស. អ័បចន, ល. អ័បចន អ. ថ. អាប់ចុន) ដែលទាល់គំនិត, ទាល់ផ្លូវទាល់ដំណើរ; តោកយ៉ាក, ដុនដាប; ទន់ថយ, ខ្សោយអំណាច, ខ្សោយអានុភាព។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រុកអាប់ចុន, ប្រទេសអាប់ចុន, ធ្លាក់ខ្លួនទៅជាមនុស្សអាប់ចុន ។

                     សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យជាង តាមចំនួនកាព្យដែលមានសម្ផស្សចាប់ចួនតាមដំណើរសេចក្ដីកវីក៏យល់ថាគួរប្រើ, ដូចជា កាលខ្លួនមានបុណ្យ ពុំស្គាល់អាប់ចុន ស្រវឹងថ្កើងថ្កាន លុះដល់ធ្លាក់ខ្លួន អស់យសធនធាន ទើបភ្ញាក់វិញ្ញាណ ស្គាល់ភាពអាប់ចុន ។ ឥតគេរាប់អាន ព្រោះកម្មរុញច្រាន ឲ្យអស់ស័ក្ដិបុណ្យ ខំប្រឹងរិះរក ប៉ប៉ះប៉ប៉ុន តាមភាពអាប់ចុន ផ្សងបុណ្យព្រេងចាស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ផាត់ប្រាក់កាក់ ឬលុយឲ្យទៅអ្នកទិញ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំទិញនំអ្នក ២៥ សេន ខ្ញុំឲ្យប្រាក់១រៀលទៅអ្នក ត្រូវអ្នកអាប់ ៧៥ សេនមកឲ្យខ្ញុំ (ពាក្យសាមញ្ញទំនើបថ្មី) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអន់ឬតិចពន្លឺ, អន់សម្បុរ; ថយលម្អ, មិនរុងរឿង; ថោក, ថោកថយ; សាបរលាប, ទន់ទាប; ខ្សោយ, ទន់ខ្សោយ; តិច, តិចផ្លូវដឹង, យឺតក្រយល់; ដែលឥតគេរាប់ (មើលក្នុងពាក្យ ស្រអាប់, អប្ប, អ័ព្ទ ឬ អ័ភ្រ ផង) ។ អាប់គំនិត ឬ គំនិតអាប់ ខ្សោយគំនិត ឬគំនិតខ្សោយ, គំនិតតិច ។ អាប់ជាតិ ថោកជាតិ ។ អាប់ប្រាជ្ញា ឬ ប្រាជ្ញាអាប់ ខ្សោយប្រាជ្ញា ឬប្រាជ្ញាខ្សោយ, ប្រាជ្ញាតិច, ប្រាជ្ញាអន់ (ម. ព. អប្បបញ្ញា ក្នុងពាក្យ អប្ប ផង) ។ អាប់មុខ ដែលមានមុខអាប់អន់, មិនរីកមុខ (ព្រោះមានសេចក្ដីអៀនខ្មាសក្នុងកណ្ដាលជំនុំជាដើម) ។ អាប់រស្មី ទន់ខ្សោយថយរស្មី; អន់រស្មី ។ អាប់អន់ ឬ អន់អាប់ ទន់ខ្សោយថយលម្អ ។ អាប់អួ ឬ អួអាប់ សុកមម៉ុក ពុំស្អាត, ពុំស្រឡះ, កខ្វិកកខ្វក់, គគ្រិកគគ្រក់ ។ អាប់អូន ឬ អាប់ឱន ដែលអាប់អន់ទន់ទាប; ដែលខ្វះលម្អ, ខ្វះស្រីសួស្ដី; ថយថោក (ម. ព. អូន ឬ ឩន និង ឱន ផង) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប៊ូហ្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស នីហ្សេរីយ៉ា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប៊ុយដាប៊ី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប៉ោង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ស. ល. អីប៉ោង អ. ថ. អ៊ីប៉ូង) ឈ្មោះជូតកម្មមួយយ៉ាង លេងស៊ីសងដោយមានមេបង្វិលឲ្យវិលឈរ ហើយគ្របបំបាត់មិនឲ្យឃើញ, លុះបើកគម្របឡើង ទើបដឹងថាត្រូវស៊ីត្រូវសងតាមលក្ខណៈដែលកំណត់។
ឧទាហរណ៍៖ បាញ់អាប៉ោង បង្វិលមេអាប៉ោងឲ្យវិល ។

                       ចាក់អាប៉ោង ដាក់ប្រាក់ក្រយាតំណាំងក្នុងល្បែងអាប៉ោង ។ (ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ អាប៉ោងជាជូតកម្មមួយ អ្នកចាក់រងួយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រើនតែខាងមេមានចំណេញ អ្នកចាក់ឈ្លក់ចេញប្រាក់ចាក់លេង ។ អ្នកចាក់អស់ប្រាក់ពីហោប៉ៅ ជួននៅខ្ចីគ្នាចាក់មិនលែង ចាក់ៗអស់ប្រាក់រលីងធេង ចំបែងមកផ្ទះដេកព្រួយចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាបោ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​សំសដ្ឋ ឬ –សំសដ្ឋៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​លាយ​ទឹក ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​សុទ្ធ​តែ​ទឹក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​មាត្រា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មាត្រា​ស្ទង់​ទឹក, រង្វាស់​ស្ទង់​ទឹក; គ្រឿង​ស្ទង់​ទឹក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​ទឹក គឺ​ធាតុ​រាវ​ៗ ដែល​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ធាតុ ៤ យ៉ាង ឬ ៥ យ៉ាង​គឺ បឋវី​ធាតុ ធាតុ​ដី, អាបោ​ធាតុ ធាតុ​ទឹក, តេជោ​ធាតុ ធាតុ​ភ្លើង, វាយោ​ធាតុ ធាតុ​ខ្យល់; អាកាស​ធាតុ ធាតុ​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ទេព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​ឈ្មោះ អាបោ គឺ​ព្រហ្ម​ដែល​កាល​នៅ​ជា​មនុស្ស បាន​ចម្រើន​អាបោ​កសិណ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​កសិណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កសិណ​កម្មដ្ឋាន​ដែល​យោគី​សម្លឹង ទឹក​ជា​អារម្មណ៍ រំពឹង​ថា “ទឹក​ៗ …” ដើម្បី​ឲ្យ​ចូល​ចិត្ត​ស្លុង​ស៊ប់​ទៅ​រក​សមាធិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​ទឹក គឺ​ធាតុ​រាវ​ៗ ដែល​រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ធាតុ ៤ យ៉ាង ឬ ៥ យ៉ាង​គឺ បឋវី​ធាតុ ធាតុ​ដី, អាបោ​ធាតុ ធាតុ​ទឹក, តេជោ​ធាតុ ធាតុ​ភ្លើង, វាយោ​ធាតុ ធាតុ​ខ្យល់; អាកាស​ធាតុ ធាតុ​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​ទេព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​ឈ្មោះ អាបោ គឺ​ព្រហ្ម​ដែល​កាល​នៅ​ជា​មនុស្ស បាន​ចម្រើន​អាបោ​កសិណ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ​កសិណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កសិណ​កម្មដ្ឋាន​ដែល​យោគី​សម្លឹង ទឹក​ជា​អារម្មណ៍ រំពឹង​ថា “ទឹក​ៗ …” ដើម្បី​ឲ្យ​ចូល​ចិត្ត​ស្លុង​ស៊ប់​ទៅ​រក​សមាធិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុទឹកដែលមាននៅក្នុងកាយរបស់មនុស្ស និងសត្វ ដូចជាឈាម ទឹកប្រមាត់​ ខ្ទុះ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អាប; សំ. អាបស៑; កាលបើរួមភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ច្រើនប្រើជា អាបោ ) ទឹក ។ អាបោកសិណ កសិណកម្មដ្ឋានដែលយោគីសម្លឹងទឹកជាអារម្មណ៍ រំពឹងថា “ទឹកៗ…” ដើម្បីឲ្យមូលចិត្តស្លុងស៊ប់ទៅរកសមាធិ ។ អាបោទេព ទេវតាឈ្មោះ អាបោ គឺព្រហ្មដែលកាលនៅជាមនុស្ស បានចម្រើនអាបោកសិណ ។ អាបោធាតុ ធាតុទឹក គឺធាតុរាវៗ ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងធាតុ ៤ យ៉ាង ឬ ៥ យ៉ាងគឺ បឋវីធាតុ ធាតុដី, អាបោធាតុ ធាតុទឹក, តេជោធាតុ ធាតុភ្លើង, វាយោធាតុ ធាតុខ្យល់; អាកាសធាតុ ធាតុអាកាស ។ អាបោម័យ ដែលសុទ្ធតែទឹក ។ អាបោមាត្រា មាត្រាស្ទង់ទឹក, រង្វាស់ស្ទង់ទឹក; គ្រឿងស្ទង់ទឹក ។ អាបោសំសដ្ឋ (— ស័ង-សាត់) ឬ — សំសដ្ឋៈ (— ស័ង-សាត់-ឋៈ) ដែលលាយទឹក ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាប្ឫច្ឆា) ការសួរនាំឬសន្ទនារកគ្នាដោយរាក់ទាក់, ដោយរួសរាយ។
ឧទាហរណ៍៖ បានធ្វើអាបុច្ឆារកគ្នាអស់កន្លះម៉ោង ។

                       ការលា (អាបុច្ឆនៈ)។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាបុច្ឆា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆន––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាបុច្ឆន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាបុច្ឆន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបុច្ឆន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អាបុច្ឆន) ការលា (ការប្រាប់ថាទៅឯណោះៗ)។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាបុច្ឆនៈ (ប្រើជា អាបុច្ឆា ក៏បាន) ។

                    បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. — ប៉ុច-ឆៈន៉ៈ, ដូចជា អាបុច្ឆនកថា ពាក្យលា ។ អាបុច្ឆនបណ្ណ ឬ— បត្រ សំបុត្រលា ។ អាបុច្ឆនភាព ដំណើរលា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបាលីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ជ័រវត្ថុរាវដែលជាមេទីលអេស្ទែនៃអាស៊ីតអាប៊ីអេទិចបង្កឡើងដោយប្រព្រឹត្តកម្មជ័រជាមួយមេទីលអាល់កុល។ គេប្រើវាជាធាតុផលិតប្លាស្ទិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបាយិកសត្វ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាបាយិកសត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបាយិកសត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អាបាយិក < អបាយ + ណិក > ឥក “ដែលកើតក្នុងអបាយ” + សត្ត, សំ. សត្វ) សត្វដែលកើតក្នុងអបាយ, វិនិបាតិកសត្វ (ហៅ អបាយសត្វ ក៏បាន ។ មើលក្នុងពាក្យ អបាយ ទៀតផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបានៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាបាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាបាន “ការផឹក”) ការផឹកសុរា ។ អាបានគ្រឹះ ឬ អាបានាគារ (—ប៉ាន៉ា—) ផ្ទះសម្រាប់ផឹកសុរា គឺផ្ទះលក់សុរា, តៀមស្រា ។ អាបានភូមិ កន្លែងសម្រាប់ផឹកសុរា, កន្លែងសម្រាប់ស៊ីផឹក, ទីប្រជុំលៀងភោជនាហារមានសុរាផង ។ ល ។ (មើលក្នុងពាក្យ សុរា ន. ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបឡាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ព្រវីព្រវារ, តតេបតតាប; កខ្វេសកខ្វាស។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្វិនអាបឡាប ។ ព. កា. ថា : ដូចខ្វាក់បាំងស្បែក ដូចកល់តម្ពែក ចង់សូមប្រេងលាប ដូចថ្លង់ស្ដាប់ច្រៀង ទះដៃទាបៗ ដូចខ្វិនអាបឡាប ចង់ចងក្បិនរត់ (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបទា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាប័ទ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ទោសដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះកន្លងឬល្មើសពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ (ព. វិ. ពុ. )
ឧទាហរណ៍៖ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ ។

                     ភិក្ខុសម្តែងអាបត្តិ ភិក្ខុប្រកាសទោសដែលខ្លួនត្រូវព្រោះល្មើសពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ (ចំពោះមុខសង្ឃឬគណៈឬក៏ភិក្ខុផងគ្នា…) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាបណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណ​វណិជ្ជ ឬ –វណិជ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទំនិញ​ផ្សារ (ប្រើ​ជា អាបណ​ភណ្ឌ, អាបណ​វិក្កាយិក, អាបណ​វិក្រាយិក “របស់​ដែល​ត្រូវ​ដាក់​លក់​ក្នុង​ផ្សារ” ក៏​បាន) ។ បើ​ផ្សំ​ជា​បទ​សមាស រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ចុង​គុណ​សព្ទ​ឯ​ទៀត​ជា ចុល្លាប័ណ ឬ ចូឡាប័ណ ផ្សារ​តូច; បកិណ្ណកាប័ណ ផ្សារ​រាយ​រង; មហន្តាប័ណ ផ្សារ​ធំ; អធិកាប័ណ ផ្សារ​ហ៊ឹកហ៊ាក់ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណ​គ្រឹះ ឬ អាបណាគារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្ទះ​ផ្សារ (វេវ. វិក្កយាគារ ឬ វិក្រយាគារ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាបណក) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាបណក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណសញ្ញាមានបុព្វលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាបណសញ្ញាក្នុងការទិញ ដែលគូសន្យាអាចឈប់ទទួលយកទំនិញវិញបាន ដោយគ្រាន់តែចេញថ្លៃជាសំណងខ្លះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណសញ្ញាព្រមព្រៀង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាបណសញ្ញា ដែលរាជការធ្វើឡើងជាមួយនឹងឯកជនណាមួយ ផ្ទាល់ដៃតែម្តង ឥតចាំឱ្យមានការដេញថ្លៃដូចប្រក្រតីឡើយ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណសញ្ញាឋាពរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាបណសញ្ញាដែលគិតគូរសងថ្លៃគ្នា តាមថ្លៃជើងកំពង់នៅមានពេលកំណត់។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណសញ្ញា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កិច្ចព្រមព្រៀងក្នុងការទិញ លក់ ការផ្គត់ផ្គង់នូវវត្ថុ ឬបំពេញហិតប្រយោជន៍ ដែលធ្វើឡើងរវាងឯកជនផងគ្នា ឬរវាងឯកជន ​និងរាជការ ទុកជាគ្រឿងពិសិដ្ឋ នូវកាតព្វកិច្ចទៅវិញទៅមក។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណដ្ឋាន ឬ–ស្ថាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទីផ្សារ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាបណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាបណ) ផ្សារ (ផ្សារលក់ទំនិញ) ។ ម. ព. ផ្សារ ទៀតផង។ ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណប្រើពាក្យ អាប័ណ នេះ ។ អាបណគ្រឹះ ឬ អាបណាគារ ផ្ទះផ្សារ (វេវ. វិក្កយាគារ ឬ វិក្រយាគារ) ។ អាបណដ្ឋាន ឬ —ស្ថាន ទីផ្សារ ។ អាបណពាណិជ អ្នកលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ (អ្នកផ្សារ); ស្រ្តីជា អាបណពាណិជា ។ អាបណវណិជ្ជ ឬ —វណិជ្យ ទំនិញផ្សារ (ប្រើជា អាបណភណ្ឌ, អាបណវិក្កាយិក, អាបណវិក្រាយិក “របស់ដែលត្រូវដាក់លក់ក្នុងផ្សារ” ក៏បាន) ។ បើផ្សំជាបទសមាស រៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងគុណសព្ទឯទៀតជា ចុល្លាប័ណ ឬ ចូឡាប័ណ ផ្សារតូច; បកិណ្ណកាប័ណ ផ្សាររាយរង; មហន្តាប័ណ ផ្សារធំ; អធិកាប័ណ ផ្សារហ៊ឹកហ៊ាក់ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះសិល្បវិទ្យាទុរាចារមួយយ៉ាងរបស់មនុស្សស្រី មានពិធីចងបិសាចឲ្យកាន់កាប់ សម្រាប់ប្រើធ្វើគេឲ្យឈឺចាប់ចុកសៀត។
ឧទាហរណ៍៖ របៀនចាប់អាប ។

                     អាបប្រពៃណី ខ្មោចអាបដែលគេបោះបង់លែងថែរក្សាទៅហើយ ។ ស្រីពូជអាប ស្រីដែលជាប់ពូជពីស្រីអ្នកចេះអាបពីមុនៗមក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាន់ជ្រី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (យ. ) អ្នកលេងកាប់ចាក់។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកអាន់ជ្រី ។

                       ប្រើជា គុ. ក៏បាន “ដែលជាអ្នកលេងកាប់ចាក់”
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកលេងអាន់ជ្រី (ពាក្យសាមញ្ញទំនើបថ្មី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានុភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អានុភាវ) អំណាច; តេជះ; សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន។
ឧទាហរណ៍៖ មានអានុភាពច្រើន, អានុភាពនៃគុណបុណ្យ ។

                      សព្ទនេះច្រើនប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ តាមគួរដល់ការប្រកប, ដូចជា គុណានុភាព, បុញ្ញានុភាព, ពលានុភាព, ឥទ្ធានុភាព ឬ ឫទ្ធានុភាព “អានុភាពនៃគុណ,— នៃបុណ្យ, —នៃកម្លាំង,— នៃឫទ្ធិ” ជាដើម ។
ផលដែលកើតមកពីហេតុ កម្លាំងចេញមកពីប្រភេទណាមួយ ទាំងខាងផ្លូវកាយ ទាំងខាងផ្លូវចិត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានីតវត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អានីតភណ្ឌ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានីតភណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) របស់, វត្ថុ, អីវ៉ាន់, ព័ស្តុភារ ដែលនាំមកឬដែលយកជាប់នឹងខ្លួនមក; អីវ៉ាន់អ្នកដំណើរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានីឌ្រីតអាស៊ីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា 1. អាស៊ីតដែលក្នុងនោះមួយ ឬពីរម៉ូលេគុលរបស់ទឹកត្រូវ បានផ្ដាច់ចេញ។ ឧទាហរណ៍៖ SO3 ជាអានីឌ្រិចអាស៊ីតនៃអាស៊ីតស៊ុលផួរិច។ ២។ ស្រលាយរបស់អាស៊ីតសរីរាង្គដែលទទួលរងដេស៊ីដ្រាតកម្មដែលមានទំរង់ជា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានិសន្ទានុភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អានិសន្ទ + អានុភាវ) អានុភាពនៃអានិសង្ស ដែលបង្ហូរផលមកឲ្យ, ដែលផ្ដល់ផលឲ្យឬដែលចេញមុខឲ្យផល។
ឧទាហរណ៍៖ ដោយអានិសន្ទានុភាពនៃកុសលនេះ សូមឲ្យបុព្វបុរសទាំងឡាយរបស់យើងបានសេចក្ដីសុខ-ចម្រើនជាភិយ្យោភាព!

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានិសង្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អានិសំស; សំ. អានិឝំស) ផលនៃកុសល, ផលបុណ្យ; គុណប្រយោជន៍ឬសេចក្ដីសុខ-ចម្រើន ដែលបានអំពីការប្រព្រឹត្តល្អ។
ឧទាហរណ៍៖ អានិសង្សទាន, អានិសង្សសីល, អានិសង្សនៃសុចរិត ។ មនុស្សមានអានិសង្ស មនុស្សមានកុសល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានាហរោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អានាហ “ដំណើរទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ” + រោគ “ជំងឺ”) រោគទល់ គឺជំងឺទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ, ជំងឺទល់ខ្យល់, ជំងឺទល់ពោះច្រអរ។
ឧទាហរណ៍៖ ថ្នាំកែអានាហរោគ ។ (ព. កា. ) អានាហរោគមានម្ដងៗ ពុំគួរផ្សូរផ្សងត្រូវរកថ្នាំ មន្ទីរព្យាបាលមានប្រចាំ ប្រយ័ត្នកុំប្រើថ្នាំព្រៃផ្សៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានាប្រាណ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អានាបាណ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានាបាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < អាន “ខ្យល់ដង្ហើមចេញ” + អាបាណ “ខ្យល់ដង្ហើមចូល”) ខ្យល់ដង្ហើមចេញនិងខ្យល់ដង្ហើមចូល ។ ក្នុងគម្ពីរកែសព្ទពន្យល់សេចក្ដីថា លោកអ្នកប្រាជ្ញពួកខ្លះយល់ថា អាន (= អស្សាស) “ខ្យល់ដង្ហើមចូល”, អាបាណ (= បស្សាស) “ខ្យល់ដង្ហើមចេញ” ដូច្នេះវិញ, ក៏គង់បានសេចក្ដីថា “ខ្យល់ដង្ហើមចូលចេញឬចេញចូលដូចគ្នា គឺប្រើការបានដូចគ្នា (ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន ឬហៅត្រឹមតែ អានាបា ក៏បាន, អ. ថ. —ន៉ាប៉ា”) ។ ឈ្មោះកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង (ក្នុងពួកអនុស្សតិកម្មដ្ឋាន ១០) ប្រើវិធីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល
ឧទាហរណ៍៖ ចម្រើនអានាបា ឬ អានាប្រាណ ។

                      ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះវិធីស្មិងស្មាធិ៍មួយយ៉ាង (ខាងផ្លូវឆ្វេងក្រៅពីបែបកម្មដ្ឋាន) ប្រើវិធីភាវនារាប់ខ្យល់ដង្ហើមដែរ
ឧទាហរណ៍៖ ចេះអានាប្រាណ, បែកអានាប្រាណទៅជាខូចស្មារតី ។ (ច្រើនមានតែពីក្នុងបុរាណសម័យ) ។

                     អានាបាណស្សតិ ឬ អានាបាណស្សតិកម្មដ្ឋាន (—ប៉ាណ័ស-សៈ—) កម្មដ្ឋានមានវិធីតាំងស្មារតីរាប់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូលជាអារម្មណ៍ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អានាបា ក៏បានដែរ
ឧទាហរណ៍៖ រៀនអានាបា)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានាបា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អានាបាណ (ម. ព. នេះ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានាទរាបត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (–ទៈរា–; បា. < អនាទរ + អាបត្តិ) អាបត្តិ​ដែល​ភិក្ខុ​ត្រូវ​ព្រោះ​ការ​មិន​អើពើ, មិន​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន (ព. វិ. ពុ.) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានន្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) សេចក្ដីរីករាយ, សេចក្ដីត្រេកអរច្រើន ។

                         (សំ. បា. ) សេចក្ដីរីករាយ, សេចក្ដីត្រេកអរច្រើន ។ (អ. ថ. —ន៉ន់) ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអានន្ទពុទ្ធុបដ្ឋាក (ហៅ ព្រះមហាអានន្ទ ក៏បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អានដូរ៉ាឡាវ៉េឡា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស អង់ដូរ៉ា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា មើលថាតាមអក្សរ។
ឧទាហរណ៍៖ អានបាលី, អានសំបុត្រ ។

                     សំលៀង, សំលៀងឲ្យមុត (ប្រើចំពោះតែដាវនិងព្រះខ័នឬលំពែង)។

ឧទាហរណ៍៖ អានដាវ, អានព្រះខ័ន (អានព្រះខ័ឌ្គ) គឺសំលៀងដាវឬព្រះខ័ន ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កែបសេះ (ច្រើនហៅកែបដែលធ្វើដោយស្បែកឬក្នុងសម័យបុរាណហៅកែបដែលធ្វើដោយឈើ គឺលុងសាច់ឈើស្រាលៗធ្វើ)។
ឧទាហរណ៍៖ អានសេះ (ស. ល. ហៅកែបសេះគ្រប់បែបថា អាន ដូចគ្នា) ។

                      (សំ. បា. ) ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ, ដង្ហើមចេញ, អស្សាសៈ (ជាគូគ្នានឹង អាបាណ “ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល”, បស្សាសៈ; អានាបាណ ( < អាន + អាបាណ) “ដង្ហើមចេញនិងដង្ហើមចូល”; ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាធ័ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. អាធម) ដែលពេញ, ពោរពេញ, ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា “ពោរពេញដោយសេចក្ដីទុក្ខ” ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អាណោច ជា អាណោចអាធ័ម ស្រងោចលន្លោចចិត្ត ពោរពេញដោយសេចក្ដីទុក្ខឬចង្អៀតចិត្តណែនតឹងស្ទើរប្រេះទ្រូង។
ឧទាហរណ៍៖ កើតទុក្ខអាណោចអាធ័ម (ម. ព. អាធម្ម ទៀតផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាធិបតេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អធិបតេយ្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាធារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សំ. បា. ) ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រ, គ្រឿងទ្រ; ការទំនុកបម្រុង; ការគាំទ្រ; ការរ៉ាប់រង; សេចក្ដីធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; អាងឬពាងទឹក; កន្លែងដែលទប់ខាំងទឹក, ស្រះទឹក; ទីដីមានជីជាតិល្អ ។ សត្តមីវិភត្តិនាម (ព. វ. ) ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏មាន “ធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ, រ៉ាប់រង “។
ឧទាហរណ៍៖ គ្មានអ្នកណានឹងអាធារចិញ្ចឹមវាទេ! ។

                       អាធារធ្វើការ ធន់ទ្រាំធ្វើការ ។ ជើងអាធារ ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើសម្រាប់ដំឡើងបញ្ឈរទ្រគម្ពីរសាស្រ្តា។
ឧទាហរណ៍៖ ជើងអាធាររៀន ជើងអាធារតូចសម្រាប់ដំឡើងទ្រសាស្ត្រារៀន; ជើងអាធារទេសន៍ ឬ ជើងអាធារគ្រែធម្មាសន៍ ជើងអាធារធំខ្ពស់សម្រាប់ដំឡើងដាក់បញ្ឈរពីមុខគ្រែធម្មាសន៍តម្កល់គម្ពីរទេសនា ។

                     បត្តាធារ ឬ បាត្រាធារ (ប៉័ត-តា— ឬ បាត្រា—) ជើងបាត្រ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាធានគ្គហី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្សឆោត​ ឆាប់ជឿងប់ឥតគិតមុខក្រោយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មនុស្សឆោត​ ឆាប់ជឿងប់ឥតគិតមុខក្រោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាធានគ្គហិភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការជឿ គោរពប្តូរផ្តាច់ ដោយឥតពិចារណារកខុសត្រូវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាធម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម “ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់” ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក “ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌”។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអាធម្ម មនុស្សក្រៅធម៌, ក្រៅច្បាប់ (ម. ព. អធម្ម ផង) ។ អាណោចអាធម្ម (មើលក្នុងពាក្យ អាណោច) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទ្យូន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ) ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន)។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអាទ្យូន (ព. កា. ) : មនុស្សអាទ្យូន ដុះពោះធំពូន កំប៉ោងដូចហ៊ីង អាហារមួយថាស ស៊ីអស់រលីង ពោះធំត្រពីង នៅតែដដែល ។ ឬ មួយបែបទៀតថា : រូបរាងអាទ្យូន ប៉ុន្តែមានកូន សុទ្ធតែស្រស់បស់ គាត់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ថាជាសប្បុរស កូនគាត់ទាំងអស់ សុទ្ធតែបានការ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ) ដែលជាដើម, ជាខាងដើម, ដំបូង; ទី១ (មើលក្នុងពាក្យ អាទិ ឬ អាទិ៍) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត