Author: videoslearning.com

អាទេសី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនមានភារៈ និងស្តីការជំនួស កាលបើអ្នកដែលត្រូវបំពេញមិននៅ ឬមានធុរៈ ដូចយ៉ាងព្រះរាជអាជ្ញាអាទេសី ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទេសកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការយកមនុស្ស ឬវត្ថុដទៃ មកជាជំនួសវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អាទេឝ ) ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្រ្កឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា “ការផ្លាស់រូបអក្សរឲ្យប្លែកចាកភាពដើម” ដូចជា ផ្លាស់ រ > ល : បរិពោធ > បលិពោធ “កង្វល់”; វ > ព : វ្យញ្ជន > ព្យញ្ជន; កាវ្យ > កាព្យ; វ្យាករណ > “ព្យាករណ “ទំនាយ”; ឆ + វណ្ណរំសិ > ឆព្វណ្ណរង្សី “ព័ណ៌ ៦”; ឆ > ស + វ > ព = សព : បុណ្យសព, ហែសព, រម្លាយសព; ត > ដ : ទុក្កត > ទុក្កដ (អាបត្តិទុក្កដ) ។ ល ។ ម. ព. អាទិដ្ឋសព្ទ ទៀតផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទីនវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាទីនព ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទីនព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាទីនវ) ទោស; ដំណើរទាក់ទងដោយសេចក្ដីទុក្ខព្រួយឬដោយអំពល់, គ្រឿងអំពល់។
ឧទាហរណ៍៖ រូបរាងកាយនៃសព្វសត្វសុទ្ធសឹងតែប្រកបដោយអាទីនព ។

                     អាទីនវការណ៍ ហេតុឬដំណើរនៃអាទីនព ។ អាទីនវភាព ភាពនៃអាទីនព ។ អាទីនវសញ្ញា សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាជាអាទីនព ។ អាទីនវានុបស្សី (—ប៉័ស-សី; បា < អាទីនវ + អនុបស្សី “អ្នកឃើញរឿយៗ; អ្នកឃើញតាម”) អ្នកដែលតែងតែពិចារណាឃើញរូបកាយថាជាទោស (បើស្ត្រីជា អាទីនវានុបស្សិនី) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុពាក្យ អាទិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​សម្ភាស ឬ–សម្ភាសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​និយាយ​រាក់ទាក់​ទៅ​រក​មុន​ ឬ​មក​រក​មុន, សម្ដី​រួសរាយ​រក​មុន ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​សព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សព្ទ​ដែល​ជាដើម គឺ​សព្ទ​មាន​ចំនួន​ច្រើន ប៉ុន្តែ​យក​តែ​ចំនួន​ប៉ុណ្ណោះ​ៗ​មក​ប្រាប់​ថា “មាន​នេះ​មួយ​ៗ ជាដើម”, ដូច​ជា សង្ហារិម​ទ្រព្យ​មាន​ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម (ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម ជា អាទិ​សព្ទ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​សង្កេត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អក្សរ​សង្ខេប​ដែល​ដក​យក​តែ​មួយ​តួ​ៗខាង​ដើម​ពី​ក្នុង​ពាក្យ​មួយ​ៗ​មក​ប្រើ, ដូច​ជា កិ. គឺ​កិរិយា​សព្ទ; គុ. គឺ​គុណ​សព្ទ; ន. គឺ​នាម​សព្ទ; ពុ. ស. ឬ ព. ស. គឺ​ពុទ្ធ​សករាជ; ភ. ព. គឺ​ភ្នំពេញ ជាដើម
ឧទាហរណ៍៖ អក្សរ​អាទិ​សង្កេត (ហៅ អក្សរ​សង្ខេប ក៏​បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​វាចា ឬ–វាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្ដី​ដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​លុប ឬ–លោប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ព. វ.) ការ​លុប​អក្សរ​ដើម​នៃ​ពាក្យ​មួយ​ៗ​ចេញ, ដូច​ជា ឧបាសក ជា បាសក, ឧបាសិកា ជា សិកា, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (ក្នុង​វេយ្យាករណ៍​សំស្រ្កឹត​និង​បាលី​មាន​ន័យ​ប្លែក​ៗ ពី​នេះ​ទៅ​ទៀត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​រាជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រះ​រាជា​ដើម​វង្ស​នៃ​ក្សត្រិយ៍​ក្នុង​លោក, ប្រថម​ក្សត្រិយ៍ (ព្រះ​បាទ​មនុ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​មជ្ឈិម ឬ–មធ្យម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខាង​ដើម ​និង​កណ្ដាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ព្រហ្មចរិយ​សិក្ខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​សិក្សា​អាទិ​ព្រហ្មចរិយ​ធម៌; សិក្ខាបទ​ក្នុង​បាតិមោក្ខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ព្រហ្មចរិយ​ធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រហ្មចរិយ​ធម៌​ដែល​ត្រូវ​សិក្សា​មុន​ដំបូង; បាតិមោក្ខ​សំវរ​សីល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ពុទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ដើម គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែល​បង្កើត​ព្រះ​ពុទ្ធ​និង​ពោធិសត្វ​គ្រប់​ព្រះ​អង្គ
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​អាទិ​ពុទ្ធ (តាម​លទ្ធិ​ពុទ្ធ​សាសនិក​ខាង​មហា​យាន​ដែល​ធៀប​គ្នា​នឹង​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ព្រហ្មចរិយ​ធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រហ្មចរិយ​ធម៌​ដែល​ត្រូវ​សិក្សា​មុន​ដំបូង; បាតិមោក្ខ​សំវរ​សីល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ពុទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រះ​ពុទ្ធ​ដើម គឺ​ព្រះ​ពុទ្ធ​ដែល​បង្កើត​ព្រះ​ពុទ្ធ​និង​ពោធិសត្វ​គ្រប់​ព្រះ​អង្គ
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​អាទិ​ពុទ្ធ (តាម​លទ្ធិ​ពុទ្ធ​សាសនិក​ខាង​មហា​យាន​ដែល​ធៀប​គ្នា​នឹង​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ប្រយោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រយោគ​ដើម, ប្រយោគ​មុន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​បុរស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុព្វ​បុរស; វិស្ណុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ទេព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេញ្ត​ខាង​ដើម, ទេញ្ត​មុន​បង្អស់ ។ ពាក្យ​សន្មត​ហៅ​អនុត្តរ​បុគ្គល​ដែល​គេ​ជឿ​សម្គាល់​ទុក​ថា ជា​ព្រះ​ជា​អ្នក​បង្កើត​ទឹក​ដី​និង​សត្វ​លោក, ជា​អ្នក​រក្សា​ការពារ​និង​ឲ្យ​សុខ​ទុក្ខ​ដល់​មនុស្ស​លោក
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះ​អាទិ​ទេព; ព្រះ​ពុទ្ធ​មិន​មែន​ជា​ព្រះ​អាទិ​ទេព​ទេ ព្រះ​អង្គ​ក្រាន់​តែ​ជា​មនុស្ស​អស្ចារ្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​បរិយោសាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខាង​ដើម​ និង​ខាង​ចុង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​គុរុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រូ​ដើម; សេនាបតី​ទី ១ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​គរុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អក្សរ​គរុ​នៅ​ខាង​ដើម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​អក្សរ​គរុ​នៅ​ខាង​ដើម (ព. វ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​កាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាល​ខាង​ដើម, កាល​ពី​ដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ការណ៍ ឬ–មូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ​ដើម ​ឬ​ដើម​ហេតុ, ហេតុ​ដំបូង, មូល​ហេតុ, ប្រថម​ហេតុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​កល្យាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លម្អ​ ឬ​ពីរោះ​ខាង​ដើម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​លម្អ​ ឬ​ពីរោះ​ខាង​ដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​ករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ផ្តើម​ធ្វើ​មុន ។ អ្នក​សាង​លោក គឺ​ព្រហ្ម​ឬ​វិស្ណុ (តាម​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ​កម្មិក ឬ–កម្មិក​បុគ្គល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុគ្គល​ដើម​បញ្ញត្តិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាទិ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិសិក្ខា ឬអាទិសិក្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំណេះខាងដើម ចំណេះថោកថយ
ឧទាហរណ៍៖ ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើន នៅលើអាទិសិក្ខាក្នុងរបរកសិកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិភាពដាច់ខាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាទិភាពដែលគ្មាននរណាកន្លងបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សិទ្ធិដែលត្រូវបាននិយាយ ទៅឬឱ្យគេបម្រើមុនអ្នកផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិទេពនិយម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជានៃជនខ្លះ ដែលប្រកាន់ជឿថា មានអាទិទេព និងលទ្ធិសាសនាកើតឯង ហើយបដិសេធមិនជឿចំពោះប្រកាសនា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិទេពនិយម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជានៃជនខ្លះ ដែលប្រកាន់ជឿថា មានអាទិទេព និងលទ្ធិសាសនាកើតឯង ហើយបដិសេធមិនជឿចំពោះប្រកាសនា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិត្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាទិច្ច) ពន្លឺដ៏ក្រៃលែង គឺដួងពន្លឺដែលបំភ្លឺលោកក្នុងវេលាថ្ងៃ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអាទិត្យរះ (ថ្ងៃរះ); ព្រះអាទិត្យអស្ដង្គត (ថ្ងៃលិច) ។

                     តាមលទ្ធិបុរាណឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, អាទិត្យ ឬ អាទិច្ច ថា “បុត្រនៃនាងអទិតិ”, ជានាមនៃទេវតាពួកមួយជាបុត្រនាង អទិតិ, បណ្ដាបុត្រទាំងនោះ មានបុត្រមួយឈ្មោះ អាទិត្យ ឬ សូរ្យាទិត្យ ជាទេវបុត្រអ្នកបំភ្លឺលោក ហៅ ព្រះអាទិត្យ ។(គម្ពីរពុទ្ធសាសនាក៏ប្រើពាក្យនេះអនុលោមតាមលទ្ធិបុរាណនោះដែរ) ឈ្មោះនក្សត្រនព្វគ្រោះទី១ ក្នុងពួកផ្កាយនព្វគ្រោះ៩
ឧទាហរណ៍៖ ផ្កាយអាទិត្យ ។

                     ឈ្មោះថ្ងៃទី ១ នៃសត្តាហៈ ហៅថា ថ្ងៃអាទិត្យ (អាទិត្យពារឬអាទិច្ចវារៈ) ។ ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះនៃសប្តាហៈ គឺកាលមួយជុំឬមួយខួបនៃថ្ងៃទាំង ៧។
ឧទាហរណ៍៖ មួយអាទិត្យ, ពីរអាទិត្យ (គួរហៅ សត្តាហៈ ឬ សប្តាហៈ ឬក៏ សប្តាហ៍ ដូច្នេះវិញ (មួយសត្តាហៈ ; ចាំដល់សប្តាហ៍ក្រោយសឹមទៅ!) ព្រោះខ្មែររាប់ថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃទី ១ ទៅគ្រប់ ៧ ត្រឹមថ្ងៃសៅរ៍; ខ្មែរសម័យបុរាណហៅ មួយព្រះចន្ទ្រ ព្រោះរាប់ថ្ងៃចន្ទ្រជាថ្ងៃទី ១, លុះចំណេរកាលតៗមក មួយព្រះចន្ទ្រ ប្រើជាសព្ទអារក្សទៅវិញ) ។

                     ពាក្យ អាទិត្យ នេះ, តាមវិធីវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹត, បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមឬពីខាងចុងសព្ទដទៃបានតាមការគួរដល់ការប្រកប, ដូចជា អាទិត្យពន្ធុ, អាទិត្យមាលា, វរុណាទិត្យ, សូរ្យាទិត្យ, ឥន្ទ្រាទិត្យ ជាដើម (មើលក្នុងពាក្យ សុរិយ, សូរ្យ, អាទិច្ច ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិទេព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឧត្តរិបុគ្គលដែលគេទុកថា ជាអ្នកកសាងផែនដី និងសត្វលោក ជាអ្នកឱ្យសុខ ទុក្ខដល់មនុស្សលោក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិដ្ឋសព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. និង សំ. ) សព្ទដែលអាទេស គឺសព្ទដែលផ្លាស់អក្សរនេះជាអក្សរនោះតាមវិធីវេយ្យាករណ៍, ដូចជា អានុភាវ ផ្លាស់ វ ជា ព ទៅជា អានុភាព; អា-ទិប្ប > អាទិច្ច (ប្ប >ច្ច); អទិតិ > អាទិត្យ (តិ > ត្យ) ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ភព, សព, អត្តភាព, អាទីនព, អាទិត្យ ជា អាទិដ្ឋសព្ទ (ម. ព. អាទេស ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិច្ចច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាទិត្យ) ព្រះអាទិត្យ ។ អាទិច្ចគោត្ត ឬ— ពន្ធុ សុរិយគោត្ត ។ អាទិច្ចពារ ឬ— វារៈ ថ្ងៃអាទិត្យ ។ អាទិច្ចមាលា សុរិយមាលា ។ អាទិច្ចវង្ស សុរិយវង្ស ។ ល ។ (ម. ព. អាទិត្យ និង សុរិយ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាទិត្យ) ព្រះអាទិត្យ ។ អាទិច្ចគោត្ត ឬ— ពន្ធុ សុរិយគោត្ត ។ អាទិច្ចពារ ឬ— វារៈ ថ្ងៃអាទិត្យ ។ អាទិច្ចមាលា សុរិយមាលា ។ អាទិច្ចវង្ស សុរិយវង្ស ។ ល ។ (ម. ព. អាទិត្យ និង សុរិយ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាទិ) ដើម, ខាងដើម; ដើមដំបូង; ការផ្ដួចផ្ដើមមុន។
ឧទាហរណ៍៖ មានដូច្នេះជាអាទិ មានដូច្នេះជាដើម ។ ដើមអាទិ៍ ដើមដំបូង, ដើមចម ។ នាំអាទិ៍ នាំផ្ដើមមុន; ផ្ដួចផ្ដើមសេចក្ដីមុន; ផ្ដើមហេតុឬផ្ដើមដំណើរមុន (ប្រើជា អាទ្យ ក៏បាន, អ. ថ. អាត) ។

                       ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជា កិ. ផងក៏មានខ្លះ “ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន”។
ឧទាហរណ៍៖ កាលគេអាទិ៍ កាលគេផ្ដួចផ្ដើម, កាលគេរៀបរប : ធម្មតាអ្នកជាជាតិ កាលគេអាទិ៍ឲ្យគិតគូរ កុំខ្ជិលដេកទទូរ ដល់ថ្ងៃរះពេញពន្លឺ (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល) ។

                       អាទិកម្មិក ឬ —កម្មិកបុគ្គល បុគ្គលដើមបញ្ញត្តិ ។ អាទិករ អ្នកផ្ដើមធ្វើមុន ។ អ្នកសាងលោក គឺព្រហ្មឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ។ អាទិកល្យាណ (—កល់-យ៉ាន) លម្អឬពីរោះខាងដើម; ដែលមានលម្អឬពីរោះខាងដើម ។ អាទិការណ៍ ឬ —មូល ហេតុដើមឬដើមហេតុ, ហេតុដំបូង, មូលហេតុ, ប្រថមហេតុ ។ អាទិកាល កាលខាងដើម, កាលពីដើម ។ អាទិគរុ អក្សរគរុនៅខាងដើម; ដែលមានអក្សរគរុនៅខាងដើម (ព. វ. ) ។ អាទិគុរុ គ្រូដើម​; សេនាបតីទី ១ ។ អាទិទេព ទេព្ដាខាងដើម, ទេព្ដាមុនបង្អស់ ។ ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឲ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអាទិទេព; ព្រះពុទ្ធមិនមែនជាព្រះអាទិទេពទេ ព្រះអង្គគ្រាន់តែជាមនុស្សអស្ចារ្យ ។

                      អាទិបរិយោសាន (—ប៉ៈរ៉ិយ៉ោ—) ខាងដើមនិងខាងចុង ។ អាទិបុរស បុព្វបុរស; វិស្ណុ ។ អាទិប្រយោគ ប្រយោគដើម, ប្រយោគមុន ។ អាទិពុទ្ធ ព្រះពុទ្ធដើម គឺព្រះពុទ្ធដែលបង្កើតព្រះពុទ្ធនិងពោធិសត្វគ្រប់ព្រះអង្គ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអាទិពុទ្ធ (តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយាន ដែលធៀបគ្នានឹងលទ្ធិព្រាហ្មណ៏) ។

                     អាទិព្រហ្មចរិយធម៌ ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលត្រូវសិក្សាមុនដំបូង; បាតិមោក្ខសំវរសីល ។ អាទិព្រហ្មចរិយសិក្ខា ការសិក្សាអាទិព្រហ្មចរិយធម៌; សិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ ។ អាទិរាជ ព្រះរាជាដើមវង្សនៃក្សត្រិយ៍ក្នុងលោក, ប្រថមក្សត្រិយ៍ (ព្រះបាទមនុ) ។ អាទិមជ្ឈិម ឬ —មធ្យម ខាងដើមនិងកណ្ដាល ។ អាទិលុប ឬ— លោប (ព. វ. ) ការលុបអក្សរដើមនៃពាក្យមួយៗចេញ, ដូចជា ឧបាសក ជា បាសក, ឧបាសិកា ជា សិកា, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្រ្កឹតនិងបាលីមានន័យប្លែកៗ ពីនេះទៅទៀត) ។ អាទិវាចា ឬ —វាទ សម្ដីដើម ។ អាទិសង្កេត អក្សរសង្ខេបដែលដកយកតែមួយតួៗខាងដើមពីក្នុងពាក្យមួយៗមកប្រើ, ដូចជា កិ. គឺកិរិយាសព្ទ; គុ. គឺគុណសព្ទ; ន. គឺនាមសព្ទ; ពុ. ស. ឬ ព. ស. គឺពុទ្ធសករាជ; ភ. ព. គឺភ្នំពេញ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អក្សរអាទិសង្កេត (ហៅ អក្សរសង្ខេប ក៏បាន) ។

                     អាទិសព្ទ សព្ទដែលជាដើម គឺសព្ទមានចំនួនច្រើន ប៉ុន្តែយកតែចំនួនប៉ុណ្ណោះៗមកប្រាប់ថា “មាននេះមួយៗ ជាដើម”, ដូចជា សង្ហារិមទ្រព្យមានចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម (ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម ជាអាទិសព្ទ) ។ អាទិសម្ភាស ឬ— សម្ភាសន៍ ការនិយាយរាក់ទាក់ទៅរកមុនឬមករកមុន, សម្ដីរួសរាយរកមុន ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទាហនស្ថាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាឡាហណដ្ឋាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទាហនស្ថាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាឡាហណដ្ឋាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទរ––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាទរ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទរ​មិត្ត ឬ –មិត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មិត្រ​ដែល​រាប់​រក​គ្នា​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ (វេវ. ទឡ្ហ​មិត្ត ។ ព. ផ្ទ. អនាទរ​មិត្ត) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទរ​ភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈ​នៃ​សេចក្ដី​អើពើ (ព. ផ្ទ. អនាទរ​ភាព) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទរ​ប្រតិបត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ប្រតិបត្តិ​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់, ដោយ​គោរព (ព. ផ្ទ. អានាទរ​ប្រតិបត្តិ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទរប្បដិ​សណ្ឋារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ទទួល​រាក់ទាក់​ដោយ​គោរព, ដោយ​ស្រវាស្រទេញ (ព. ផ្ទ. អនាទរប្បដិ​សណ្ឋារ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាទរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) សេចក្ដីអើពើ, ការគោរព; ការយកចិត្តទុកដាក់; ការប្រុងប្រយ័ត្ន; ការស្រវាស្រទេញ, ការនាំពា ។ ព. ផ្ទ. អនាទរ ។ អាទរប្បដិសណ្ឋារ ការទទួលរាក់ទាក់ដោយគោរព, ដោយស្រវាស្រទេញ ( ព. ផ្ទ. អនាទរប្បដិសណ្ឋារ ) ។ អាទរប្រតិបត្តិ ប្រតិបត្តិដោយយកចិត្តទុកដាក់, ដោយគោរព ( ព. ផ្ទ. អនាទរប្រតិបត្តិ ) ។ អាទរភាព ភាវៈនៃសេចក្ដីអើពើ ( ព. ផ្ទ. អនាទរភាព ) ។ អាទរមិត្ត ឬ ––មិត្រ មិត្រដែលរាប់រកគ្នាដោយយកចិត្តទុកដាក់ ( វេវ. ទឡ្ហមិត្ត ។ ព. ផ្ទ. អនាទរមិត្ត ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាថ៌កំបាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលគេមិនចង់ឱ្យដឹងដល់មនុស្សច្រើនគ្នា ឬថាទុកឱ្យមនុស្សចេះតែស្មាន ដូចយ៉ាងអាថ៌កំបាំងក្នុងផ្លូវនយោបាយ ក្នុងរឿងស្រុកទេស ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាថ៌កំបាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលគេមិនចង់ឱ្យដឹងដល់មនុស្សច្រើនគ្នា ឬថាទុកឱ្យមនុស្សចេះតែស្មាន ដូចយ៉ាងអាថ៌កំបាំងក្នុងផ្លូវនយោបាយ ក្នុងរឿងស្រុកទេស ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាថ៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អថ៌ ឬ អាថ៌ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាថែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ក្រិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្រាករអាស៊ីត(អាស៊ីតស្ដង់ដា)

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សូលុយស្យុងអាស៊ីតដែលស្គាល់កំហាប់ប្រើក្នុងការកំណត់ភាពបាសនៃសូលុយស្យុងមួយទៀតដោយអត្រាកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្រាកម្មអាស៊ីត-បាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អត្រាកម្មដែលក្នុងនោះអាស៊ីតដែលស្គាល់កំហាប់ត្រូវបានបន្ថែមចូលទៅក្នុងសូលុយស្យុងបាសដែលមិនស្គាល់កំហាប់ ឬបញ្រ្ជាស់មកវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាត្ម ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម​ទ្រោហិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​លំបាក​ហួស​ហេតុ ​(ដូច​យ៉ាង​ការ​បង្អត់​អាហារ​ខ្លួន​ជាដើម) ។ វេវ. អត្តកិលមថានុយោគ ។ អាត្ម​ភាព អត្ត​ភាព, អាត្មាភាព ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម​ជៈ ឬ អាត្ម​ជាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុត្រ (ប្រើ​បាន​ទាំង​បុត្រ ​និង​បុត្រី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម​ឃាត ឬ អាត្ម​ហន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អត្ត​ឃាត (ការ​សម្លាប់​ខ្លួន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម​គ្រាហិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ឃើញ​តែ​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន (បើ​ស្ត្រី​ជា អាត្ម​គ្រាហិណី) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម​គត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំពោះ​ខ្លួន, ផ្ទាល់​ខ្លួន
ឧទាហរណ៍៖ ការ​អាត្ម​គត, ប្រយោជន៍​អាត្ម​គត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្មោបជីវិនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាត្មោបជីវិន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្មោបជីវិន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. < អាត្មន៑ “ខ្លួន; ចិត្ត” + ឧបជីវិន៑ “អ្នកចិញ្ចឹមជីវិត”; បា. អត្តូបជីវី < អត្ត + ឧបជីវី ) អ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យកម្លាំងខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំជាអាត្មោបជីវិន ឥតមានពឹងផ្អែកផ្ដែកកម្លាំងលើអ្នកណាទេ; បើស្ត្រីជា អាត្មោបជីវិនី (ប្រើជា អត្តូបជីវី, អត្តូបជីវិនី ក៏បាន, អ. ថ. ––ប៉ៈ––) ( ព. កា. ) : អាត្មោបជីវិន ជាអ្នកប៉ិនខាងរកស៊ី ទោះបីនឿយវក់វី ក៏ពុំដែលត្អូញមួយម៉ាត់ ។ ជាជនចេះខំប្រឹង មិនតម្អឹងខ្លាចវិបត្តិ ធ្លាក់ត្រូវហើយកម្ចាត់ នូវទ្រព្យធនឲ្យហិនហោច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្មា––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាត្មា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្មា​ក្រឹត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​នាំ​បណ្តាល​ពី​ខ្លួន​ឯង
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុ​អាត្ម​ក្រឹត, រឿង​អាត្ម​ក្រឹត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្មាធីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អត្តាធីន ( ម. ព. អត្ត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្មា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. < អាត្មន៑; បា. អត្តា < អត្ត ) ខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ រកស៊ីចិញ្ចឹមអាត្មា; ខំប្រឹងយោងអាត្មា; កើតមកជាមនុស្សនឹងគេដែរ យោងតែអាត្មាពុំរួច ។

                       ចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ នរូអ្នកណា ទោះយកអាត្មា ចូលសាសន៍ពុទ្ធរ័ត្ន ចូលធ្វើឲ្យត្រង់ ដោយនូវបន្ទាត់ ហៅស្វែងសម្បត្តិ យកផ្លូវនិព្វាន ( សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម ។ សេចក្ដីអធិប្បាយនៃសុភាសិតនេះថា “បុរសស្ត្រីណាមួយ បើបានប្ដេជ្ញា ចិត្ត ចូលកាន់ពុទ្ធសាសនាហើយ ត្រូវប្រតិបត្តិឲ្យត្រង់តាមបន្ទាត់ច្បាប់ព្រះពុទ្ធកុំឲ្យល្អៀង ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកស្វែងរកផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន )” ។

                      ពាក្យ អាត្មា នេះខ្មែរប្រើជា បុ. ស. សម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកនិយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជន, សំដៅសេចក្ដីថា “ខ្ញុំ, អាចក្ដី”។
ឧទាហរណ៍៖ អាត្មាបួសបាន ៥ វស្សាហើយ ។ បើនិយាយទៅរកក្សត្រិយ៍និងសេនាបតីឬឥស្សរជនអ្នកមានបណ្ដាស័ក្ដិខ្ពស់ ត្រូវប្រើពាក្យថា “អាត្មាភាព” : អាត្មាភាពសូមថ្វាយព្រះពរ…; អាត្មាភាពសូមចម្រើនពរ… ។

                     ប្រើជាពាក្យទេសនាក្នុងកណ្ដាលប្រជុំពួកពុទ្ធបរិស័ទក៏បាន។
ឧទាហរណ៍៖ អាត្មាភាពសូមស្រង់យកសេចក្ដីពីក្នុងគម្ពីរបាលីផ្សេងៗ មកសម្ដែងឲ្យឃើញច្បាស់… ។

                     សម្រាប់សាធារណជនទាំងបព្វជិតទាំងគ្រហស្ថ។
ឧទាហរណ៍៖ អាត្មាយើង ខ្លួនយើង ។ អាត្មាអញ ខ្លួនអញ ។ អាត្មាឯង ខ្លួនឯង ។ ចិញ្ចឹមអាត្មា ចិញ្ចឹមខ្លួន ។ អាត្មាយើង ខ្លួនយើង ។ អាត្មាអញ ខ្លួនអញ ។ អាត្មាឯង ខ្លួនឯង ។ ចិញ្ចឹមអាត្មា ចិញ្ចឹមខ្លួន ។ ល ។ ( ម. ព. អត្ត និង អាត្ម ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. < អាត្មន៑; បា. អត្ត) អាត្មា (ខ្លួន; ចិត្ត) ។ អាត្មក្រឹត ដែលនាំបណ្ដាលពីខ្លួនឯង។
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុអាត្មក្រឹត, រឿងអាត្មក្រឹត ។

                       អាត្មគត (—គត់) ចំពោះខ្លួន, ផ្ទាល់ខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ ការអាត្មគត, ប្រយោជន៍អាត្មគត ។

                      អាត្មគតិ ដំណើរចិត្ត ។ អាត្មគ្រាហិន អ្នកដែលឃើញតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន (បើស្ត្រីជា អាត្មគ្រាហិណី) ។ អាត្មឃាត ឬ អាត្មហន (—ហន់) អត្តឃាត (ការសម្លាប់ខ្លួន) ។ អាត្មជៈ ឬ អាត្មជាត បុត្រ (ប្រើបានទាំងបុត្រនិងបុត្រី) ។ អាត្មទ្រោហិន ដំណើរធ្វើខ្លួនឲ្យលំបាកហួសហេតុ (ដូចយ៉ាងការបង្អត់អាហារខ្លួនជាដើម) ។ វេវ. អត្តកិលមថានុយោគ ។ អាត្មភាព អត្តភាព, អាត្មាភាព ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត់តែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា រវល់តែ, អាល័យតែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មេក្រមីដែលកើតនៅក្រោមស្បែកមនុស្ស, មានទឹករងៃថ្លាៗ (បន្តិចបន្តួច) នាំបណ្ដាលឲ្យរមាស់, ច្រើនកើតត្រង់ចង្វែកដៃ, បាតដៃ និងម្រាមដៃជាងកន្លែងឯទៀត។
ឧទាហរណ៍៖ កើតអាត់, អាត់ស៊ីដៃ ។

                     អាត់ មាន ២ យ៉ាងគឺ អាត់ទឹក អាត់ដែលមានសុទ្ធតែទឹករងៃថ្លា; អាត់ខ្សែ អាត់ដែលមានខ្សែមានមេជោះយកបាន។

ឧទាហរណ៍៖ ជោះអាត់ឲ្យគ្នាបន្តិច!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា តូច; ក្រឹស ។ សេកអាត់ ឈ្មោះសត្វសេកមួយប្រភេទ មាឌតូចចំពុះខ្មៅ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ សេកក្រិច, ខ្លះហៅ សេកក្រិស “សេកតូច” ។ ម. ព. សេក ន. ទៀតផង) ។ ស្វាយអាត់ ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែតូចៗជាងស្វាយទាំងពួង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតុរ––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាតុរ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតុរ​រូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មាន​សភាព​ជា​អ្នក​ឈឺ, ដែល​កំពុង​មាន​ជំងឺ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតុរ​មន្ទីរ ឬ –សាលា, –គ្រឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មន្ទីរ​ពេទ្យ (វេវ. វេជ្ជ​មន្ទីរ, ពេទ្យ​មន្ទីរ, អារោគ្យ​មន្ទីរ; អារោគ្យ​សាលា) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតុរ​ភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាព​នៃ​ជំងឺ​ ឬ​ភាព​នៃ​ជំងឺ​គ្រុន​ក្ដៅ​ខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតុរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជំងឺ; ជំងឺក្ដៅ, ជំងឺគ្រុនក្ដៅខ្លាំង ។ អាតុរភាព ភាពនៃជំងឺឬភាពនៃជំងឺគ្រុនក្ដៅខ្លាំង ។ អាតុររូប ដែលមានសភាពជាអ្នកឈឺ, ដែលកំពុងមានជំងឺ ។ អាតុរមន្ទីរ ឬ ––សាលា, ––គ្រឹះ មន្ទីរពេទ្យ ( វេវ. វេជ្ជមន្ទីរ, ពេទ្យមន្ទីរ, អារោគ្យមន្ទីរ, អារោគ្យសាលា ) ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ.បា. )ដែលក្ដៅអន្ទះអន្ទែង; មានជំងឺ, ឈឺ; ដែលមានជំងឺគ្រុនក្ដៅខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតាបៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាតាប) កម្ដៅព្រះអាទិត្យ, កម្ដៅថ្ងៃ;គ្រឿងកម្ដៅ; ចង្អើរ ។ ព្យាយាមកម្ដៅបាបឬកម្ដៅកិលេស គឺព្យាយាមដ៏មុតមាំដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឲ្យរីងស្ងួតកិលេស; ការប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ។
ឧទាហរណ៍៖ អាតាបៈរបស់យោគី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតាបី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អាតាបិន៑ ) អ្នកដែលមានព្យាយាមកម្ដៅបាប គឺអ្នកដែលខំប្រឹងប្រព្រឹត្តធម៌យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឲ្យរីងស្ងួតកិលេស, អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ; បើស្ត្រីជា អាតាបិនី ( ម. ព. អាតាបៈ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាតាបិនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អាតាបី)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណោច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្រងោចលន្លោចចិត្ត; នឹកអាណិតខ្លោចចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ អាណោចចិត្ត ។ (ព. កា. ) : នឹកឃើញចេះតែអាណោចចិត្ត ព្រោះដ្បិតធ្លាប់រាប់អានគ្នាមក ឥឡូវពុំដឹងជាទៅជ្រក សំណាក់អាស្រ័យនៅទីណា?__ ឃ្លាតបាត់ទៅហើយតើធ្វើម្ដេច បើលេចដំណឹងខ្លះទៅរ៉ា នឹងបានលៃលកតាមរកគ្នា ឥឡូវទៅជាទាល់គំនិត ។

                       គុ. ដែលស្រងោចលន្លោចក្រៃពេក។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តអាណោច ។

                       អាណោចអាធ័ម ស្រងោចលន្លោចចិត្តពោរពេញដោយទុក្ខ ឬចង្អៀតចិត្តណែនតឹងស្ទើរប្រេះទ្រូង។
ឧទាហរណ៍៖ នឹកអាណោចអាធ័មពុំស្រាក ។

                      ប្រើជា អាធម្ម ក៏មាន, ប៉ុន្តែសព្ទទាំង ២ នេះ មានសេចក្ដីផ្សេងគ្នា គឺ អាធ័ម “ដែលពេញ, ដែលពោរពេញ; ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង”; អាធម្ម “ដែលមិនត្រូវត្រង់ផ្លូវធម៌, មិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌”។
ឧទាហរណ៍៖ អាណោចអាធម្ម ស្រងោចលន្លោចចិត្ត ប៉ុន្តែមិនត្រូវចំពោះត្រង់ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា (ម. ព. អាធ័ម និង អាធម្ម ទៀតផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា នឹកអាសូរ, មានករុណា, នឹកស្រងោចលន្លោចចិត្តទៅរក, នឹកប្រណី។
ឧទាហរណ៍៖ អាណិតម្ដាយ, អាណិតកូន ។ (ព. កា. ) : រីក្ដីអាណិត បណ្ដាលពីចិត្ត សង្វេគលន្លោច នៅស្ងៀមពុំសុខ ដូចគេបោចរោច ចេះតែអាណោច ចង់ជួយសង្រ្គោះ ។

                      អាណិតអនាថ (—អៈន៉ាត) អាណិតអ្នកដែលឥតទីពឹងឬឥតទីពំនាក់; អាណិតអាសូរពន់ពេក (ព. កា. ) : អាណិតអនាថ ឆ្ពោះមនុស្សឥតញាតិ ណាមួយជួយគ្នា ឃើញគ្នាទ័លក្រ កំព្រីកំព្រា គួរសង្គ្រោះគ្នា ឲ្យបានសុខផង ។ គ្នាក៏ដូចយើង ចង់សុខចង់ថ្កើង ចង់ឲ្យហ្មត់ហ្មង ប៉ុន្តែកម្មផល ផ្ដល់ខុសបំណង សូម្បីប៉ុនល្អង ក៏កែពុំកើត។ អាណិតអាណោច អាណិតស្រងោចលន្លោចចិត្ត (ព. កា. ) : អាណិតអាណោច ហាក់ដូចជាខ្លោច- ចិត្តឆ្ពោះទៅរក ជនដែលរងទុក្ខ ជជ្រុលជជ្រក មានអ្វីក៏យក ទៅជួយសង្រ្គោះ ។ អាណិតអាសូរ អាណិតខ្លោចចិត្តឬអាណិតស្រងោចខ្លោចចិត្ត (ព. កា. ) : អាណិតអាសូរ កាលឮគេថ្ងូរ នៅស្ងៀមពុំសុខ ចង់តែទៅជួយ ឲ្យគេស្រាលទុក្ខ ចិត្តធ្ងន់កណ្ដុក ប៉ផ្អុករឿយៗ ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់ព្រះករុណា

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណិកជន នៃសហភាពបារាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាណិកជន ជាមនុស្សសញ្ជាតិ ដែលនៅក្នុងសហភាព បារាំង (ម.ព នោះ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណិកជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អាណា + ណិក > ឥក + ជន) ជនដែលនៅក្នុងអំណាចគេ, ជនអ្នកនៅក្រោមអំណាចនៃបុគ្គលដទៃ; ជនជាតិនានាដែលនៅអាស្រ័យប្រកបមុខរបរក្នុងប្រទេសដទៃ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកអាណិកជនជាតិចិននៅប្រទេសកម្ពុជា; កុងស៊ុលការពារអាណិកជនរបស់ខ្លួន ។ (ព. កា. ) : អាណិកជន ទោះបីមានធន-ទ្រព្យច្រើនត្រឹមណា មកនៅក្នុងរដ្ឋ ដទៃនានា ត្រូវស្ដាប់បញ្ជា តាមច្បាប់រដ្ឋនោះ ។

                      ជនបរទេសដែលមកនៅប្រកបមុខរបរក្នុងប្រទេសដទៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាណា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​វីតិក្កម​ទោស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទោស​ព្រោះ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង​ច្បាប់​បញ្ញត្តិ, ទោស​ព្រោះ​ល្មើស​ច្បាប់ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​វីតិក្កម​ចេតនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គំនិត​ដែល​បម្រុង​នឹង​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង​ ឬ​បំពាន​ច្បាប់​បញ្ញត្តិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​វីតិក្កមៈ ឬ –វីតិក្រមន​ច្បាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ប្រព្រឹត្ត​កន្លង ​ឬ​ល្មើស​ច្បាប់​បញ្ញត្តិ, ការ​ប្រព្រឹត្ត​បំពាន​ច្បាប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ព្យាបាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​គ្រប់គ្រង​រក្សា​អាណា​ខេត្ត ឬ​ការ​គ្រប់គ្រង​រក្សា​អាណា​ខេត្ត ។ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា គុ. ផង​ក៏​មាន “ដែល​គ្រប់គ្រង​រក្សា​អាណា​ខេត្ត”
ឧទាហរណ៍៖ រាជការ​អាណា​ព្យាបាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ប្រយោជន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផល​ប្រយោជន៍​ផ្សេង​ៗ​ដែល​កើត​ពី​ការ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស (ផល​ប្រយោជន៍​ជា​រាជការ) ឬ​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​អ្នក​ដែល​មាន​អំណាច​គ្រប់គ្រង​មុខ​ការ​ ឬ​ក៏​មុខ​របរ​ណា​មួយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ប្រជារាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជារាស្រ្ត​ក្នុង​អាណា​ចក្រ​មួយ​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ប្រជានុរាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជាជន​ក្នុង​អាណា​ខេត្ត តាម​លំដាប់​ថ្នាក់​បុគ្គល​គឺ​ថ្នាក់​ខ្ពស់, កណ្តាល, ទាប ឬ​ប្រជាជន​ដែល​នៅ​ក្នុង​អាណា​ខេត្ត​និង​រាស្រ្ត​ប្រជា​ក្នុង​ប្រទេស​ចំណុះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ប្រជា ឬ–ប្រជាជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជាជន​ក្នុង​អាណា​ចក្រ​មួយ​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​និគមនិយម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លទ្ធិ​ ឬ​អធ្យាស្រ័យ​នៃ​ជន​ខ្លះ ដែល​ចូល​ចិត្ត​តែ​ខាង​ជ្រៀតជ្រែក​វាយ​ដណ្ដើម​យក​ប្រទេស​ដទៃ​មក​ធ្វើ​ជា​ស្រុក​ចំណុះ​របស់​ខ្លួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​និគម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា និគម​ដែល​នៅ​ក្នុង​អាណា​ខេត្ត; និគម​ដែល​ឋិត​នៅ​ក្នុង​អំណាច; រដ្ឋ​ដែល​តាំង​នៅ​ក្នុង​អំណាច​នៃ​បរទេស, ស្រុក​ចំណុះ​គេ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ចក្ក ឬ–ចក្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំណាច​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​មួយ​ជុំ​ខេត្ត​ដែន ដូច​ជា​កង់​រទេះ គឺ​អំណាច​នៃ​ការ​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​មួយ​ៗ​ផ្សាយ​ទៅ​ជុំ​វិញ​ប្រទេស​នោះ (ពាក្យ​នេះ ប្រើ​ជា​គូ​គ្នា​នឹង សាសន​ចក្ក ឬ ពុទ្ធ​ចក្ក ឬ​ក៏ សាសន​ចក្រ, ពុទ្ធ​ចក្រ)
ឧទាហរណ៍៖ អាណា​ចក្រ​ជា​ភារៈ​លើ​ព្រះ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ ឬ រដ្ឋាភិបាល​ឯ​ពុទ្ធ​ចក្រ​ជា​ភារៈ​លើ​ពួក​បព្វជិត​ពុទ្ធ​សាសនិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណា​ខេត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ប្រើ​ជា អាណក្ខេត្ត ក៏​មាន) ។ ខេត្ត​ដែន​ដែល​នៅ​ក្នុង​អំណាច​ការ​គ្រប់គ្រង​នៃ​មហា​ក្សត្រ​ឬ​រដ្ឋបាល​មួយ​ៗ

ឧទាហរណ៍៖ អាណា​ខេត្ត​កម្ពុជា​កាល​ពី​ក្នុង​សម័យ​មហា​នគរ មាន​ទំហំ​ធំ​ទូលាយ​ណាស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណាមន្តនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការកោះហៅរបស់អ្នកកាន់អំណាច ឬប្រធាននៃអង្គការ សមាគមណាមួយ ឱ្យសមាជិកចូលមកកាន់ទីប្រជុំតាមពេល និងកាលបរិច្ឆេទ ដែលបានកម្រិតជាស្រេច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណាព្យាបាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បុគ្គលដែលមានភារកិច្ចតំណាងឱ្យអនីតិជន។

                        របបគតិយុត្តដោយសន្ធិសញ្ញាមួយដែលរដ្ឋ ឬទឹកដីមួយត្រូវបានដាក់ឱ្យនៅក្រោមការគ្រប់គ្រង និងការការពារនៃរដ្ឋមួយទៀតដែលមានអំណាចខ្លាំងជាង។ រដ្ឋដែលនៅក្រោមអាណាព្យាបាលមានសិទ្ធិរក្សារដ្ឋាភិបាល ឬរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនបាន។

ឧទាហរណ៍៖ នៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៦៣ បារាំងបានមកដាក់អាណាព្យាបាលនៅប្រទេសកម្ពុជាតាមរយៈការចុះសន្ធិសញ្ញាជាមួយនឹងព្រះបាទនរោត្តម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណាប័ណ្ណការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារលិខិតដែលអាណាប័ក ក្រោយពីបានយល់ព្រមជម្រះសិទ្ធិ របស់ឥណទាយករួចហើយ ចេញអាណត្តិឱ្យយកទៅបើកប្រាក់រាជការ នៅបេឡារបស់គណនេយ្យករ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណាប័ណ្ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លិខិតបញ្ជាក់របស់អាណាប័ក ឱ្យបើកប្រាក់រាជការយកពីគណនេយ្យករ ឬលិខិតដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាណាប័ករងចាត់ចែងចាយ តាមចំនួនដែលមានគ្រោងក្នុងថវិកា។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា ប្រព្រឹត្តិកម្មរដ្ឋបាល ដែលបញ្ជាឱ្យរដ្ឋសងបំណុលរបស់រដ្ឋ ដោយស្របតាមលទ្ធផលនៃកិច្ចជម្រះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាណាប័កផ្ទេរសិទ្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ប្រធានអង្គភាពថវិកា នៃក្រសួង ស្ថាប័នថវិកាកម្មវិធី ដែលទទួលបានការប្រគល់សិទ្ធិពីអាណា-ប័កដើមខ្សែសម្រាប់កិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនៃថវិកា។ ២. អភិបាលរាជធានី ខេត្ត ដែលទទួលបានសិទ្ធិប្រទានពីអាណាប័កដើមខ្សែ សម្រាប់កិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ នៃថវិកាក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ឬជាប្រធានមន្ទីរជំនាញរាជធានី ខេត្ត ដែលទទួលបានការផ្ទេរសិទ្ធិពីអាណាប័កដើមខ្សែ សម្រាប់កិច្ចប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុនៃថវិកា បន្ទាប់ពីមានការយល់ព្រមជាមុនពីរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ (មាត្រា៦៣ នៃច្បាប់ស្ដីពីប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ឆ្នាំ២០០៨)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត