Author: videoslearning.com

អាលិង្គនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាលិង្គន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលិង្គន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អាលិង្គន ) ការឱប, ការឱបរឹត, ការប្រឱបគ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាលិង្គនៈ ; ប្រើជា អាលិង្គនកម្ម ឬ— កិច្ច ក៏បាន (ព. ខ្ព. ឬ ព. គ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលាប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការនិយាយរួសរាយ, រាក់ទាក់, រអាករពាយ ។ វេវ. សល្លាប។ អាលាបកថា សម្ដីរួសរាយរកគ្នា ។ អាលាបសល្លាប (—ល៉ាប៉ៈសល់-ល៉ាប ) ការនិយាយចរចារាក់ទាក់ទៅវិញទៅមករកគ្នា ។ ( ព. កា. ) : អាលាបកថា បង្កើតជាការប្រាស្រ័យ កើតបានជាបច្ច័យ នៃសេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នា ។ អាលាបសល្លាប ជាសភាពសមគ្គា ព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រាប់ថា ជាប័ក្ខពួកសាមគ្គី

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលយ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាល័យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលយ​សមុច្ឆេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​កាត់​អាល័យ​ដាច់​ស្រឡះ, ការ​កាត់​ផ្តាច់​តណ្ហា ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលយ​សមុគ្ឃាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ដក​អាល័យ​ចោល​ ឬ​ការ​គាស់​រំលើង​អាល័យ​ចោល; ការ​គាស់​រំលើង​ឫស​តណ្ហា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលយ​ភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈ​នៃ​អាល័យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលម្ពាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកចាប់ពស់, អ្នកចេះសិល្បវិទ្យាចាប់ពស់, ហ្មពស់ ( ច្រើនហៅក្លាយជា អាយលម្ពាយ, គួរលែងប្រើតទៅទៀត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលម្ពរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាឌម្ពរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលម្ពរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាឌម្ពរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលបនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាលបន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាលបន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អាលបន ) ការនិយាយស្ដី; ការនិយាយរួសរាយ; រាក់ទាក់; សន្ទនា ។ បា. (ព. វ. ) ការហៅរកឬនិយាយឆ្ពោះទៅរក, ដូចជា នាង, ឯងមកពីណា? ឬ ឯងមកពីណានាង?; នាង ជា អាលបនៈ ( ហៅ សម្ពោធន ក៏បាន សំ. បា. ហៅបានដូចគ្នា ) ។ ក្នុងវិធីប្រែបាលីឬតែងសេចក្ដីទេសនាមានកំណត់ឲ្យប្រើពាក្យ អាលបនៈ ថា “បពិត្រ, ម្នាល, នែ, ហៃ”។
ឧទាហរណ៍៖ បពិត្រព្រះសម្មតិទេព; ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ, នែកូន; ហៃបា ។

                    អាលបននិបាត និបាតសព្ទមានសេចក្ដីជា អាលបនៈ, ដូចជា វ៉ី, វ៉ឺយ, ហឺយ!, ហេ!, ហ៊េ!, នែ! ជាដើម (ម. ព. ទាំងនេះ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដាក់ដែកក្ដៅប្រមៀលស្រាលៗពីលើ។
ឧទាហរណ៍៖ អាលដំបៅលេច ។

                     អ៊ុតស្លឹកម្លូស្រស់ដោយកញ្ចប់ដីខ្សាច់ក្ដៅឲ្យស្លោកក្រៀម សម្រាប់ទុកប្រើការបានយូរ។
ឧទាហរណ៍៖ អាលស្លឹកម្លូ ។

                     ម្លូអាល ស្លឹកម្លូដែលក្រៀមដោយអាល (មើលក្នុងពាក្យ រោល កិ. និង អុជ ផង) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់ប្រើបានតែជាមួយនឹងពាក្យបដិសេធថា កុំ គឺត្រូវមានពាក្យ កុំ នៅពីខាងដើមបន្ទាប់ ទើបប្រើបាន, មានសេចក្តីថា “ឈប់, បង្អង់, រង់, កុំប្រញាប់” : កុំអាលសិន បង្អង់សិន; កុំអាលទៅ កុំប្រញាប់ទៅ ។ ព. សុ. ការអ្វីមិនទាន់ប្រាកដ កុំអាលហើបមាត់ថា ។ ព. ទ. បុ. ឃ្លានកុំអាលស៊ី ។ មានកុំអាលអរ ក្រកុំអាលភ័យ ។ ព. សុ. ថា : ការអ្វីមិនទាន់កើត កុំអាលរហើតពោលអួតមុន ។ មួយយ៉ាងថា : មិនទាន់សម្រេចកុំអាលពោលអួត ក្រែងគេព្រួតបំផ្លាញបង់ ។ មួយយ៉ាងទៀតថា : អាថ៌កំបាំង កុំចេញអួត ក្រែងគេប្រកួតមិនឲ្យសម្រេច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ្យៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អរិយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ្យធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើឱ្យប្រាសចាកអនារ្យធម៌ គឺបណ្តុះមនុស្សឱ្យមានចំណេះវិជ្ជា ឱ្យមានគំនិតអធ្យាស្រ័យខ្ពស់ជាងសត្វតិរច្ឆាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ្យកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អរិយក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ្យក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អរិយក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អរិយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ៉េច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អារ៉ិច ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ៉ិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះផ្ដៅមួយប្រភេទ ដើមតូច សាច់រឹងស្រួយ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្តៅអារ៉ិច, រំពាត់អារ៉ិច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី): រីយ៉ាដ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោហន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (តន្ត្រី) សូរភ្លេងដែលតឹងឡើងៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោទន—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារោទន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោទន​សព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សូរ​សព្ទ​អារោទនៈ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោទន​ភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈ​នៃ​អារោទនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោទន​ការណ៍ ឬ–ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ​នៃ​អារោទនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោទនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អារោទន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោទន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អារោទន ) ដំណើរយំរៀបរាប់; ដំណើរយំខ្លាំង; ដំណើរយំទួញ, ទំនួញ ។ អារោទនការណ៍ ឬ— ហេតុ ហេតុនៃអារោទនៈ ។ អារោទនភាព ភាវៈនៃអារោទនៈ ។ អារោទនសព្ទ សូរសព្ទអារោទនៈ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោចន—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារោចន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោចនច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អារោចន ) ដំណើរប្រាប់ឲ្យដឹង, ការឲ្យដំណឹង។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអារោចនៈ ។

                     អារោចនកថា ពាក្យប្រាប់ដំណឹង ។ ពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងបុព្វភាគនៃសៀវភៅ (ឧបន្យាសកថា, អារម្ភកថា) ។ អារោចនបត្រ សំបុត្រប្រាប់ដំណឹង ។ អារោចនភាព ភាវៈនៃការឲ្យដំណឹង ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោគ្យកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការថែទាំ ព្យាបាលរោគ ដំណើរសះជារោគ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារោគ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដំណើរមិនមានរោគ; សេចក្ដីសុខសប្បាយកាយ; ភាពឬដំណើរជាអ្នកសុខសប្បាយខ្លួន ។ វេវ. អរោគភាព, អនាម័យ ។ ព. ផ្ទ. រោគភាព ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អារឹស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារឹស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. អរិឞ “រោគ, ជំងឺ”) ដែលមិនគង់កូន, ដែលមានកូនពុំគង់ គឺដែលមានកូនច្រើនដងដែរ ប៉ុន្តែមិនគង់ គ្រាន់តែកើតមកនៅមិនបានយូរប៉ុន្មាន ចេះតែស្លាប់ឬគ្រាន់តែកើតមកស្លាប់ភ្លាមៗ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអារឹសកូន ។ កូនរបស់អ្នកនុះឯងដែលតាំងពីកើតឡើង ចេះតែឈឺស្គមប៉ផ្ដឺតប៉ផ្ដក់ស្ទើររស់ស្ទើរស្លាប់ក៏ហៅថា អារឹស ដែរ : កូនអារឹស ។

                     បែងអារឹស ឈ្មោះពិធីអបទេសមួយយ៉ាងធ្វើឧបកិច្ចដើម្បីឲ្យកូនអារឹសមានអាយុជីវិតរស់នៅបានយឺនយូរតទៅ ( តាមតម្រាសៃយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារីអារ៉ប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. អារី + អារ្ចប ឬប្រើជា អារីអារ្ចប ក៏មាន, អ. ថ. —រ៉ប ) ដែលអើពើ, ដែលចេះឈឺឆ្អាលគ្នា, ដែលចេះយកចិត្តយកថ្លើមគ្នា, ដែលចេះជួយសង្គ្រោះគ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអារីអារ៉ប; មានចិត្តអារីអារ៉បរកគ្នា ( ម. ប្រ., ច្រ. ប្រ. ក្នុងកាព្យ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាលិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាឡារិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាលិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាឡារិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារាម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​វប្បករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដាំ​សួន​ច្បារ, អ្នក​ប្រកប​កិច្ច​ការ​ខាង​ការ​ដាំ​ឈើ​សម្រាប់​សួន​ច្បារ (បើ​ស្ត្រី​ជា អារាម​វប្បការិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​វប្បកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ដាំ​សួន​ច្បារ, សិល្បៈ​ខាង​សួន​ច្បារ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​វត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា របស់​ ឬ​អ្វី​ៗ​មាន​ដើម​ឈើ​ជាដើម​មាន​នៅ​ក្នុង​វត្ត (ព. វិ. ពុ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​ភូមិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​សួន ឬ​ទី​វត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​ព្រឹក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈើ​ក្នុង​សួន​ ឬ​ក្នុង​វត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​បុស្ប– ឬ –បុប្ផា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្កា​ក្នុង​សួន​ ឬ​ក្នុង​វត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​នាយក ឬ អារាមាធិបតី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចាងហ្វាង​សួន (បើ​ស្ត្រី​ជា អារាម​នាយិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម​ចេតិយ ឬ–ថូប, –ស្តូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចេតិយ​ ឬ​ស្តូប​ក្នុង​អារាម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាមិកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អារាមិក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាមិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារាមិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាមិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អារាមិក ) អ្នកកាន់កាប់ឬអ្នករក្សាសួន; អ្នកទំនុកបម្រុងផ្គត់ផ្គង់វត្ត ( ញោមវត្ត ); បើស្ត្រីជា អារាមិកា ។ ក្នុងបុរាណសម័យ អារាមិក ឬអារាមិកា សំដៅចំពោះឧបាសកឬឧបាសិកាអ្នកទទួលភារៈទំនុកបម្រុងវត្ត, សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ គួរហៅអាចារ្យវត្តថា អារាមិក ឬ អារាមិកជន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាមា—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារាម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាមាធិការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចៅ​អធិការ​វត្ត (ហៅ អាវាសាធិការ ក៏​បាន) ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ អារាមាធិការ ចេះ​ធម៌​អាថ៌​អ្នក​គ្រប់គ្រង ទើប​ត្រូវ​តាម​ទំនង នាយកៈ-ធម៌​ប្រាំមួយ ។ បើ​ខ្វះ​ធម៌​ទាំង​នោះ ច្រើន​មាន​មោះហ្មង​ឲ្យ​ព្រួយ ឥត​មាន​អ្នក​ណា​ជួយ ត្រូវ​តែ​ខ្លួន​ជួយ​ខ្លួន​ឯង ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ប្រទេសឬទីដែលនាំទឹកចិត្តឲ្យរីករាយសប្បាយ គឺ សួន, សួនច្បារ; អាវាសដែលមានសួនច្បារនិងកុដិលំនៅនៃពួកបព្វជិត ។ ខ្មែរហៅចំពោះតែទីវត្តរបស់បព្វជិតថា អារាម ឬ វត្តអារាម ( ទីវត្តបានជាហៅ អារាម ព្រោះកាលពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ គេច្រើនយកសួនច្បារឬឱទ្យានធ្វើជាទីអាវាសសម្រាប់ពួកបព្វជិត ដូចយ៉ាងវត្ត វេឡុវ័ន (ក្នុងពុទ្ធកាល) ជាដើម; ឬពុំនោះក្នុងទីវត្តទាំងពួង គេដាំដើមឈើតូចធំមានរបៀបជាសួនច្បារឬជាឧទ្យាន ជាទីសប្បាយប្លែកជាងភូមិលំនៅរបស់ពួកគ្រហស្ថ, ដោយហេតុនេះទើបហៅថា អារាម “សួន” ឬ “ទីនាំទឹកចិត្តឲ្យរីករាយសប្បាយ, ទីសប្បាយប្លែកជាងភូមិគ្រហស្ថ”) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ.— រ៉ាម៉ៈ, ដូចជា អារាមករ ឬ —ការ អ្នកសាងសួន ឬអ្នកសាងវត្ត (បើស្ត្រីជា អារាមការិកា) ។ អារាមចេតិយ ឬ —ថូប,— ស្ដូប ចេតិយឬស្ដូបក្នុងអារាម ។ អារាមនាយក ឬ អារាមាធិបតី (—ម៉ាធិប៉ៈដី) ចាងហ្វាងសួន (បើស្ត្រីជា អារាមនាយិកា ) ។ អារាមបាល អ្នករក្សាអារាម គឺអ្នកថែសួនឬអ្នកថែវត្ត (បើស្ត្រីជា អារាមបាលី ឬ អារាមបាលិកា អ. ថ. —ប៉ា—) ។ អារាមបុស្ស— ( —បុស) ឬ —បុប្ផា ផ្កាក្នុងសួនឬក្នុងវត្ដ ។ អារាមព្រឹក្ស ឈើក្នុងសួនឬក្នុងវត្ត ។ អារាមភូមិ ទីសួន ឬទីវត្ត ។ អារាមវត្ថុ របស់ឬអ្វីៗមានដើមឈើជាដើមដែលមាននៅក្នុងវត្ត (ព. វិ. ពុ. ) ។ អារាមវប្បកម្ម (—វ៉ាប់-ប៉ៈ-កាំ) ការដាំសួនច្បារ, សិល្បៈខាងសួនច្បារ ។ អារាមវប្បករ (—ក) អ្នកដាំសួនច្បារ, អ្នកប្រកបកិច្ចការខាងការដាំឈើសម្រាប់សួនច្បារ (បើស្ត្រីជា អារាមវប្បការិកា ) ។ អារាមាធិការ (—ម៉ា—) ចៅអធិការវត្ត ( ហៅ អាវាសាធិការ ក៏បាន ) ។ ព. កា. ថា : អារាមាធិការ ចេះធម៌អាថ៌អ្នកគ្រប់គ្រង ទើបត្រូវតាមទំនង នាយកៈ-ធម៌ប្រាំមួយ ។ បើខ្វះធម៌ទាំងនោះ ច្រើនមានមោះហ្មងឲ្យព្រួយ ឥតមានអ្នកណាជួយ ត្រូវតែខ្លួនជួយខ្លួនឯង ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាធន—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារាធនា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាធន​ភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាព​នៃ​សេចក្ដី​ពេញ​ចិត្ត, នៃ​ការ​រាប់​រក… ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាធន​ការណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​មាន​សេចក្ដី​ពេញ​ចិត្ត, ឲ្យ​រាប់​រក, ឲ្យ​យក​ចិត្ត​យក​ថ្លើម;… ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាធនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អារាធន ) សេចក្ដីពេញចិត្ត; ការរាប់រក; ការឱបអរ; ការយកចិត្តយកថ្លើម; ការប្រោសប្រាណ; ការបូជា; សេចក្ដីសម្រេច; ការនិមន្ត, ការអញ្ជើញ ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. សំដៅសេចក្ដីថា “និមន្តឬអញ្ជើញដោយគោរព សូមឲ្យសូត្រឬឲ្យសម្ដែង, ឲ្យនិយាយអធិប្បាយ” ជាដើម (ប្រើចំពោះតែទៅរកបព្វជិត )។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកឧបាសកឧបាសិកាអារាធនាសីល; អាចារ្យអារាធនាព្រះបរិត្ត, អារាធនាធម៌ទេសនា ។ ( ព. កា. ) : អ្នកមានវិជ្ជា ឥតអារាធនា កុំពោលអួតខ្លួន ព្រោះនាំឲ្យសាប បង់ភាពខ្ជាប់ខ្ជួន ចំណេះមាំមួន បែរជាទន់ខ្សោយ ។

                    បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ សរសេរជា អារាធន តាមរូបដើម, ប្រើជា ន. ( អ. ថ. —រ៉ាធៈនៈ ), ដូចជា អារាធនកថា ពាក្យនិមន្ត, ពាក្យអញ្ជើញ ។ អារាធនការណ៍ ហេតុដែលនាំឲ្យមានសេចក្ដីពេញចិត្ត, ឲ្យរាប់រក, ឲ្យយកចិត្តយកថ្លើម;… ។ អារាធនភាព ភាពនៃសេចក្ដីពេញចិត្ត, នៃការរាប់រក;… ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាធកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អារាធក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារាធក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អារាធក ) អ្នករាប់រក; អ្នកមានសេចក្ដីឱបអរ; អ្នកយកចិត្តយកថ្លើម; អ្នកប្រោសប្រាណ; អ្នកអារាធនា ។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅត្រង់ អ្នកអារាធនា ជាង។
ឧទាហរណ៍៖ ភិក្ខុអារាធកៈ ឬ អារាធកភិក្ខុ ភិក្ខុអ្នកអារាធនាភិក្ខុផងគ្នាសុំឲ្យសម្ដែងធម៌ឬសូត្របាតិមោក្ខជាដើម ( ម. ព. អារាធនា ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្មណ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារម្មណ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្មណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អារម្មណ; សំ. អារម្ពណ ឬ អាលម្ពន ) គ្រឿងតោង; គ្រឿងព្យួរ; គ្រឿងទាញឬទាញទាក់; គ្រឿងតោងរបស់ចិត្ត; គំនិត; ការដឹង;… ។ ដែលប្រើដោយច្រើន, សំដៅត្រង់ គ្រឿងតោងរបស់ចិត្ត មាន ៦ ប្រភេទគឺ រូបារម្មណ៍ ( សម្រាប់ភ្នែក ), សទ្ទារម្មណ៍ (សម្រាប់ត្រចៀក), គន្ធារម្មណ៍ (សម្រាប់ច្រមុះ), រសារម្មណ៍ ( សម្រាប់អណ្ដាត ), ផោដ្ឋព្វារម្មណ៍ ( សម្រាប់សព៌ាង្គកាយ លើកអាយតនៈ ៥ ចេញ ), ធម្មារម្មណ៍ ( សម្រាប់ចិត្តសុទ្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារម្ភ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ​វាទិន ឬ–វាទី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ច្រើន​តែ​ផ្តើម​និយាយ​មុន​គេ (ក្នុង​ទី​ប្រជុំ​ជាដើម) អ្នក​ផ្តើម​និយាយ​មុន (បើ​ស្ត្រី​ជា អារម្ភ​វាទិនី) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ​វាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​ផ្តើម​និយាយ​មុន​គេ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ​បទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បទ​ផ្តើម, សេចក្ដី​ប្រារព្ធ, អារម្ភ​កថា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ​ចេតនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គំនិត​ដែល​ផ្តួចផ្តើម​ឡើង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ​ចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្ត​គិត​តាំង​ផ្តើម​ជា​មុន, ចិត្ត​ប្រារព្ធ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ​កថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យ​ប្រារព្ធ, ពាក្យ​ផ្តើម, ពាក្យ​នាំ​មុខ
ឧទាហរណ៍៖ អារម្ភ​កថា​សៀវភៅ… ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភវាចា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាគដំបូងនៃសុន្ទរកថា ឬលំនៅដើមនៃសៀវភៅរបស់អ្នកនិពន្ធណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភកថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីបរិយាយនៅខាងដើម នៃសៀវភៅរបស់អ្នកតែង អ្នករៀបរៀង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារម្ភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការប្រារព្ធ, ការតាំងផ្ដើមឬផ្ដួចផ្ដើម; ការរៀបរប; ដំណើរចាប់ផ្ដើមការ, ចាប់ធ្វើការឬចាប់ការ ។ អារម្ភកថា ពាក្យប្រារព្ធ, ពាក្យផ្ដើម, ពាក្យនាំមុខ ។
ឧទាហរណ៍៖ អារម្ភកថាសៀវភៅ… ។

                    អារម្ភចិត្ត ចិត្តគិតតាំងផ្ដើមជាមុន, ចិត្តប្រារព្ធ ។ អារម្ភចេតនា គំនិតដែលផ្ដួចផ្ដើមឡើង ។ អារម្ភបទ បទផ្ដើម, សេចក្ដីប្រារព្ធ, អារម្ភកថា ។ អារម្ភវាទ ពាក្យផ្ដើមនិយាយមុនគេ ។ អារម្ភវាទិន ឬ —វាទី អ្នកដែលច្រើនតែផ្ដើមនិយាយមុនគេ (ក្នុងទីប្រជុំជាដើម), អ្នកផ្ដើមនិយាយមុន ( បើស្ត្រីជា អារម្ភវាទិនី ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការវៀរ, ការវៀរលែង, ការតម, ការកាន់ត្រណម ។ វេវ. វិរតិ ។ អារតិភាព ភាពនៃអារតិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារណ្យក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព.អារណ្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារណ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ដូចគ្នានឹង អារញ្ញ, អារញ្ញក, អារញ្ញិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញ​ផល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លែ​ឈើ​ក្នុង​ព្រៃ (ផ្លែ​ឈើ​ព្រៃ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អារញ្ញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពសង្គមមនុស្សព្រៃ ភាពនៃមនុស្ស ដែលមិនសប្បាយចិត្តនឹងរស់នៅ ក្នុងស្រុកខាងក្រោម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញក—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ក្នុង ព. អារញ្ញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញក​សេនាសនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេនាសនៈ​ក្នុង​ព្រៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញក​ភិក្ខុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភិក្ខុ​អ្នក​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ (ហៅ ភិក្ខុ​អារញ្ញិក ក៏​បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញក​ធូតង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធូតង្គ​របស់​ភិក្ខុ​ដែល​ត្រូវ​នៅ​តែ​ក្នុង​ព្រៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញកា—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ក្នុង ព. អារញ្ញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញការាម ឬ អារញ្ញកាវាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អារាម​ ឬ​អាវាស​ក្នុង​ព្រៃ (វត្ត​ក្នុង​ព្រៃ) ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្ញក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អារញ្ញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អារណ្យ, អារណ្យក ) ដែលកើតឬមានក្នុងព្រៃ; ដែលនៅក្នុងព្រៃ; ដែលជារបស់ព្រៃ; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយព្រៃ ។ ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យ អារញ្ញ ជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីរដ្ឋបាលខែត្រក្រៅ ដែលមានព្រៃច្រើន, ដូចជា អារញ្ញសង្រ្គាម, អារញ្ញសេនា ជាដើម ។ អារញ្ញផល (—រ៉ាញ់-ញ៉ៈផល់) ផ្លែឈើក្នុងព្រៃ ( ផ្លែឈើព្រៃ) ។ អារញ្ញកធូតង្គ ធូតង្គរបស់ភិក្ខុដែលត្រូវនៅតែក្នុងព្រៃ ។ អារញ្ញកភិក្ខុ ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ (ហៅ ភិក្ខុអារញ្ញិក ក៏បាន) ។ អារញ្ញកសេនាសនៈ សេនាសនៈក្នុងព្រៃ ។ អារញ្ញការាម ឬ អារញ្ញកាវាស (—រ៉ាម ឬ —វ៉ាស) អារាមឬអាវាសក្នុងព្រៃ ( វត្តក្នុងព្រៃ ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ស—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារក្ខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ស​ព្រៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បិសាច​រក្សា​ព្រៃ, ខ្មោច​ព្រៃ (ម. ព. រាក្ស័ស ផង) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ស​ត្បាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះ​ល្បែង​ក្មេង​មួយ​ប្រភេទ​លេង​ក្នុង​វេលា​យប់​ខែ​ភ្លឺ, មាន​ក្មេង​ម្នាក់​ទទូរ​សំពត់​អង្គុយ​លើ​ត្បាល់​ធំ​ផ្កាប់ ធ្វើ​ជា​រូប​អារក្ស, មាន​ក្មេង​ច្រើន​នាក់​អង្គុយ​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ ច្រៀង​ទះ​ដៃ​រាយ​ទំនុក, ក្មេង​ដែល​អង្គុយ​លើ​ត្បាល់​នោះ​ធ្វើ​អាការ​កិរិយា​ដូច​ជា​ខ្មោច​អារក្ស​ចូល (ជា​ល្បែង​លំអក់​ព័ណ៌, មាន​តែ​ក្នុង​សម័យ​ពី​ដើម) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អារក្ខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ខ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អារក្ខ ឬ អារក្ស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ខ​ទេវតា, អារក្ខ​ទេព ឬ អារក្ស–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​អ្នក​បីបាច់​រក្សា​មនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ–រក្ស ក៏​បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏​បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អារក្សា ) ការជួយរក្សាការពារឲ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឲ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន។
ឧទាហរណ៍៖ កាលបើមានហេតុគួរឲ្យកើតមានអន្តរាយក្នុងទីអាវាស, សង្ឃអាចសូមអារក្ខាអំពីរដ្ឋបាលបាន ( តាមគួរដល់អនុញ្ញាតក្នុងវិន័យ ) ។

                    សារព័ននៃវិធាបនឹងច្បាប់ សម្រាប់ប្រតិបតិ្ត ដើម្បីឱ្យមានសេចក្តីរៀបរយជាសាធារណៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ខទេវី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កញ្ញាប្រកបដោយរូបសម្បត្តិ មានលំនាំដូចស្រីទេពអប្សរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារក្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ការបីបាច់, ការថែទាំឬមើលថែទាំ, ការគ្រប់គ្រង, ការកាន់កាប់រក្សា, ការថែរក្សាដោយយកចិត្តទុកដាក់; ដំណើរជួយរក្សាការពារ ។ ខ្មែរហៅខ្មោចល្បាក់សា, ខ្មោចមេមត់ឬបិសាច, អសុរកាយដែលកាន់កាប់ ថា អារក្ស សំដៅសេចក្ដីថា “ខ្មោចអ្នកបីបាច់រក្សា”។
ឧទាហរណ៍៖ លៀងអារក្ស, អារក្សចូល, រូបអារក្ស, ភ្លេងអារក្ស, សព្ទអារក្ស ។

                     អារក្សត្បាល់ ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទ លេងក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ, មានក្មេងម្នាក់ទទូរសំពត់អង្គុយលើត្បាល់ធំផ្កាប់ ធ្វើជារូបអារក្ស, មានក្មេងច្រើននាក់អង្គុយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រៀងទះដៃរាយទំនុក, ក្មេងដែលអង្គុយលើត្បាល់នោះធ្វើអាការកិរិយាដូចជាខ្មោចអារក្សចូល (ជាល្បែងលំអក់ព័ណ៌, មានតែក្នុងសម័យពីដើម) ។ អារក្សទឹក បិសាចអ្នករក្សាទឹក, ខ្មោចចាំទឹកឬខ្មោចទឹក ( ម. ព. រាក្ស័ស ផង ) ។ អារក្ខទេវតា, អារក្ខទេព ឬ អារក្ស— (—រ៉ាក-ខៈ—ឬ —រ៉ាក់-ក្សៈ—) ទេវតាអ្នកបីបាច់រក្សាមនុស្ស (ហៅ ទេពារក្ខ, ទេវារក្ខ ឬ— រក្ស ក៏បាន ទេព្រ័ក្ស ក៏បាន ) ។ អារក្សព្រៃ បិសាចរក្សាព្រៃ, ខ្មោចព្រៃ ( ម. ព. រាក្ស័ស ផង ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារកូដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ស្ពាន់ ។ អាកូដម័យ (—រ៉ៈកូដៈម៉ៃ) ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារកាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា សម្រេចសេចក្តីទាំងអំណាច លើរឿងហេតុណាមួយ ដែលមិនដាច់ស្រេច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា កាត់, បំបែក, ច្រៀក, កាត់ផ្ដាច់, តម្រឹមដោយរណារ។
ឧទាហរណ៍៖ អារឈើ, អាររម្លំ, អារបំបែក, អារច្រៀក, អារផ្ដាច់, អារតម្រឹម ។

                      កាត់ពន្លះ, លឿយកាត់ផ្ដាច់ ដោយសស្ត្រាមានកាំបិតជាដើម (រុញទាញៗដូចជាកាត់ដោយរណារ)។
ឧទាហរណ៍៖ អារពន្លះស្បែក ។

                     អារកាត់ (ព. ប្រ. ) សម្រេចសេចក្ដីដោយកាត់ប្រមាណ, ដោយស្មាន។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំមិនហ៊ានអារកាត់សេចក្ដីនេះទេ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកាត់ផ្ដាច់ប្រយោជន៍ដែលខ្លួនត្រូវបាន គឺប្រយោជន៍ខាងការបន្តពូជពង្ស និងមាតាបិតុបដ្ឋាន ។ អារ នេះជាពាក្យហៅគូស្វាមីភរិយាដែលឥតកូន គឺដែលមិនធ្លាប់មានកូនសោះ, ហៅថា ស្រីអារ, ប្រុសអារ, អារទាំងពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធ, មេគោអារ (ស្រីអារ ព. ខ្ព. ថា វញ្ឈា) ។ ទ្រព្យអារទ្រព្យផុត ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឲ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេសជាតិតទៅ
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែនិងចម្ការនោះជាទ្រព្យអារទ្រព្យផុតនៃតា “ក.” យាយ “ច.” ។

                   ពាក្យជាគុណបទនេះ កាលពីដើម អ្នកសរសេរតាមទម្លាប់រៀងខ្លួន គឺសរសេរជា អា ក៏មាន ជា អារ ក៏មាន, តាំងពីនេះតទៅគួរសរសេរជា អារ ចុះ ព្រោះមានអត្ថន័យសមជាង អា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាយ័ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អាយត្ត “ដែលពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ, ដែលឥតអំណាចលើខ្លួន; បរាធីន ឬ អញ្ញាធីន, អនត្តាធីន”) បញ្ញត្ត, ហាមដោយដាច់ខាត, ដាក់អាជ្ញាឬដាក់កំហិតយ៉ាងតឹងតែង, ប្រិតយ៉ាងតឹង។
ឧទាហរណ៍៖ អាយ័តពុំឲ្យទៅមកទៀត ។

                      ហាម ឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះអ្នកកាន់កាប់ ឬអ្នកគ្រប់គ្រង។
ឧទាហរណ៍៖ អាយ័តពុំឲ្យប្រហែសធ្វេសបណ្ដោយគោឲ្យចូលស៊ីស្មៅក្នុងទីនេះទៀត ។

                     ប្រើជា គុ. ក៏មាន
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអាយ័តគេ (ព. ម. ) មនុស្សកញ្ជះគេ (សរសេរជា អាយ៉ាត់ តាមទម្លាប់ក៏បាន) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ញត្តិហាមជាដាច់ខាត ការដាក់អាជ្ញា ឬកំហិតយ៉ាងតឹងតែង ដូចជាអាយ័តមិនឱ្យកាន់គ្រឿងសស្រ្តាវុធ ដោយឥតអនុញ្ញាត ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាយ៌ៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អរិយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាយ៌ែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អរិយក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាយ៌េន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អរិយក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត