Author: videoslearning.com

អបរិយោសាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អបយ៌វសាន ) ដែលគ្មានទីបំផុត, ដែលឥតទីចប់, ដែលមិនចេះចប់។
ឧទាហរណ៍៖ រឿងអបរិយោសាន, សម្ដីអបរិយោសាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរិមាណ—

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អបរិមាណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរិមាណទ្រព្យ ឬ —ធន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទ្រព្យច្រើនរាប់ពុំអស់; អ្នកដែលមានទ្រព្យច្រើនរាប់ពុំអស់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរិមាណជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនច្រើនរាប់ពុំអស់; ដែលមានជនច្រើនប្រមាណពុំបាន
ឧទាហរណ៍៖ ទីប្រជុំអបរិមាណជន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរិមាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលប្រមាណពុំបាន, ឥតចំនួន, រាប់ពុំអស់ : ច្រើនអបរិមាណ, របស់អបរិមាណ ។ អបរិមាណជន ( —ណៈ— ) ជនច្រើនរាប់ពុំអស់; ដែលមានជនច្រើនប្រមាណពុំបាន : ទីប្រជុំអបរិមាណជន ។ អបរិមាណទ្រព្យ ឬ —ធន ( —ណៈ—) ទ្រព្យច្រើនរាប់ពុំអស់; អ្នកដែលមានទ្រព្យច្រើនរាប់ពុំអស់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរិណាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចុះហត្ថលេខាសង្ខេបលើឯកសារណាមួយកុំឱ្យផ្លាស់ប្តូរបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាធៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបរាធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាធបុគ្គល ឬ —ជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុគ្គល ឬជនអ្នកមានកំហុស។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អបរាធ ) កំហុស, ទោសកំហុស; សេចក្ដីល្មើស, ទោសល្មើស ។ អបរាធទណ្ឌ ពិន័យព្រោះទោសល្មើស ។ អបរាធបុគ្គល ឬ —ជន បុគ្គលឬជនអ្នកមានកំហុស។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាជ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. —ជយ ) ការមានជ័យ, ដំណើរឈ្នះ, ជម្នះសត្រូវ
ឧទាហរណ៍៖ មានអបរាជ័យ ( មានជម្នះ )។

                      ខ្មែរប្រើជា កិ. ឬ គុ. ផងក៏បាន “ឈ្នះ; ដែលមានជម្នះ” ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ័ពខាងនាយអបរាជ័យ ។ ព. ផ្ទ. បរាជ័យ “ចំណាញ់គឺការចាញ់គេ” ។ ( អ្នកខ្លះច្រឡំពាក្យ បរាជ័យ “ចាញ់” និង អបរាជ័យ “ឈ្នះ” នេះ ក៏បែរជានិយាយភា្លត់ ចាញ់ ជា ឈ្នះ, ឈ្នះ ជា ចាញ់ ទៅវិញ; គួរនឹកដល់ពាក្យ បរាជិក ( បព្វជិតអ្នកចាញ់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ” និងពាក្យ អបរាជិក “បព្វជិតអ្នកឈ្នះក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា” ទាំងពីរពាក្យនេះមកធៀបផង ទើបលែងច្រឡំ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាជេយ្យភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពដែលអ្នកផងពុំអាចយកឈ្នះលើបានទាល់តែសោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាជេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអ្នកផងយកឈ្នះលើពុំបាន ដែលពុះពារមិនឈ្នះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរាជិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដែលឈ្នះគេ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទ័ពអបរាជិត ( បើស្ត្រីជា អបរាជិតា ) ។

                       អបរាជិតបល្ល័ង្ក បល្ល័ង្កមានជម្នះ, បល្ល័ង្កឈ្នះមារ គឺរតនបល្ល័ង្ក ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់គង់លើក្នុងរាត្រី ដែលព្រះអង្គបានត្រាស់អនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ ។ អបរាជិតសង្គ្រាម សង្គ្រាមឈ្នះបច្ចាមិត្ត។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលឈ្នះ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដែលមិនចេះ មិនធ្លាប់ចាញ់ម្តងណា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរសម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. —សមយ ) សម័យខាងមុខ, សម័យជាចំណេរទៅមុខ; ចំណេរកាលតមក។
ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងអបរសម័យ ។ វេវ. អបរភាគ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរលោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) លោកដទៃឬលោកខាងនាយ ( ឋានសួគ៌ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរភាគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) កាលឬសម័យជាចំណេរតទៅខាងមុខ; ចំណេរកាលតមក។
ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងអបរភាគ ។ វេវ. អបរសម័យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរន្នជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបរណ្ណជាតិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (អៈប៉ៈ–; < អបរ “ក្រោយ, ខាង​ក្រោយ” + អន្ន) របស់​ដែល​ត្រូវ​ស៊ី​ក្រោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរណ្ណជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < អបរ “ខាងក្រោយ” + អន្ន “វត្ថុដែលគេត្រូវស៊ី” , ដោយអំណាច រ នៅខាងដើម ផ្លាស់ ន្ន ជា ណ្ណ, ឬ បា. មិនបាច់ផ្លាស់ជា ណ្ណ ក៏បាន + ជាតិ “កំណើត” ) វត្ថុជាស្បៀងលៀងជីវិតដែលត្រូវបរិភោគខាងក្រោយ ។ ព. ផ្ទ. បុព្វន្នជាតិ ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ន ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរគោយាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ឈ្មោះទ្វីបធំមួយ ក្នុងមហាទ្វីបទាំង ៤ ( សរសេរជា —គោយានៈ ក៏បាន; ច្រើនហៅក្លាយជា អមរគោយាន; សរសេរជា អមរគោយានៈ ក៏បាន ) ។ ម. ព. មហាទ្វីប ផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរកាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) កាលជាខាងក្រោយ, ពេលក្រោយ ។ ឈ្មោះកាលមួយយ៉ាងប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី និងសំស្ក្រឹតមានតូនាទិបច្ច័យជាគ្រឿងសម្គាល់ កំណត់ឲ្យប្រែខាងក្រោយកិរិយាអាខ្យាតមិនចេញសម្ដីថា ‌”ហើយ” ( ព. វ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបយ័ស

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប និ.។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបយស

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប និ.។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបមារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា .; សំ. អបស្មារ ) រោគឆ្កួតជ្រូក ( ហៅ អបមាររោគ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបមង្គល

មានន័យថា ម. ក្នុង ព. អប និ.។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបនិត, – ហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រតិបត្តិការក្នុងធនាគារ ដែលធនាគារិកទទួលទិញយកផលបត្រពាណិជ្ជកម្ម មុនដល់ពេលត្រូវបើកប្រាក់ ដោយកាត់យកចំណេញខ្លះ ឬប្រាក់ដែលធនាគារិកកាត់យកតាមរបៀបនេះ កំរៃដែលម្ចាស់បំណុលឱ្យទៅកូនបំណុលខ្លះវិញ ដោយសារបានសងប្រាក់ជំពាក់មុនពេលកំណត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មធ្យោបាយបន្សាត់ចោល នូវគ្រឿងទទើសទទែងដែលនាំឱ្យរំខាន។ (មើលក្នុងពាក្យ អប និ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបណ្ណកប្បដិបទា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) បដិបទាត្រូវ, ប្រតិបត្តិប្រពៃ គឺប្រតិបត្តិត្រូវត្រង់តាមធម៌តាមច្បាប់ ឬប្រតិបត្តិតាមគន្លងធម៌ដែលជាផ្លូវនៃមគ្គផលនិព្វាន។
ឧទាហរណ៍៖ អបណ្ណកប្បដិបទា ជាធម៌ធ្វើអ្នកប្រតិបត្តិឲ្យបានសេចក្ដីសុខក្សេម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបច្ឆាយ​ព្រឹក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដើម​ឈើ​ឥត​ម្លប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបច្ឆាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែល​មិន​មាន​ស្រមោល; ដែល​ឥត​ម្លប់ (ឥត្ថី. ឬ ពហុ. ជា អបច្ឆាយា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបចាយិតា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អបចាយិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបចាយិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែងឬអ្នកដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែង ( បើស្ត្រីជា អបចាយិតា )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែងឬអ្នកដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែង ( បើស្ត្រីជា អបចាយិតា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបចាយិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែងឬអ្នកដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែង ( បើស្ត្រីជា អបចាយិតា )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែងឬអ្នកដែលគេត្រូវគោរពកោតក្រែង ( បើស្ត្រីជា អបចាយិតា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបចាយនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបចាយន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបចាយន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អបចាយន ) សេចក្ដីគោរព, កោតក្រែង; ការបូជា, ការធ្វើសក្ការៈ; ការគោរពចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព : បុត្រធីតាត្រូវមានអបចាយនៈចំពោះមាតាបិតា និងត្រកូលរៀមច្បង ។ អបចាយនកម្ម ការធ្វើអបចាយនៈ ។ អបចាយនធម៌ ច្បាប់ប្រាប់សេចក្ដីគោរពកោតក្រែង ។ ល ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃក៏បាន, ដូចជា ជេដ្ឋាបចាយនៈ ការគោរពកោតក្រែងចំពោះបុគ្គលជារៀមច្បងក្នុងត្រកូល ( ក្នុងបាលីច្រើនប្រើជា កុលេជេដ្ឋាបចាយន ) ។ វុឌ្ឍាបចាយនៈ ឬ ព្រឹទ្ធា—ការគោរពកោតក្រែងចំពោះបុគ្គលចាស់ឬចំពោះចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបគមន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីព្រាត់ប្រាសគ្នា; ការបែកចេញពីគ្នា ។
ការបំបែកចេញពីគ្នា ការបំបែកប្រទេស ដែលជាសហរដ្ឋឱ្យដាច់ស្រឡះពីគ្នា ដូចជាការបំបែក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឲ្យមានរណប, ដាក់រណបទប់ឲ្យមាំ ឲ្យរឹងប៉ឹងឬឲ្យត្រង់ : យកបន្ទះឫស្សីអបប្រែករទេះចាស់; គ្រូពេទ្យយកព្រួលអបដៃមនុស្សម្នាក់ ដែលបាក់ព្រោះរទេះឬអ្វីកិន ។ ព. ប្រ. អបចិត្ត សម្រួលចិត្តឲ្យអនុលោមតាម, យកចិត្ត; បណ្ដោយតាមចិត្តមិនទទឹងទាស់ : កុំទទឹង, ត្រូវអបចិត្តគាត់ឲ្យតែបានស្រួលសិនទៅ ! ។ អបស្ទប ប៉ះប៉ុនឲ្យខាងតែបានស្រួល, សម្រួលឲ្យខាងតែបានកើតការ ។ អបអម ដើរអម; ចាក់បណ្ដោយតាម ។ អបអរ ឬ អបអរសាទរ ទទួលរាប់អានដោយមានអំណរឬទទួលរាប់អានរាក់ទាក់ដោយសេចក្ដីរីករាយស្រស់ស្រាយ ព្រមទាំងមានសេចក្ដីគោរពផង។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) និបាតសព្ទឬឧបសគ្គសព្ទជាបុព្វបទសម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ មានសេចក្ដីថា “ប្រាសចាក, ឃ្លាតចាក, ឃ្វាងចាក; ឆ្ងាយ, ទៅឆ្ងាយ; ត្រឡប់, ត្រឡប់ជា, បែរជា; ផុត, រួចផុត; មិន, ឥត”, ដូចជា អបករណ៍ ដំណើរប្រាសចាកអំពើ គឺការធ្វើមិនល្អ; ការឥតតម្លៃ; អំពើពុំប្រសើរ; ការធ្វើខុស, កំហុស ។ អបការ ឬ អបក្រិយា ទោស; កំហុស; អបករណ៍ ។ អបក្រម ( —ក្រំ ) ដំណើរថយចេញ; ការរត់គេចចេញ, ដំណើរវេះចេញឬគេចវេះ; ការលាឈប់ ។ អបគត ( —គត់ ) ដែលទៅឆ្ងាយហើយ; ដែលទៅបាត់ហើយ; ដែលកន្លងទៅហើយ; ដែលព្រាត់ប្រាសគ្នាហើយ; ដែលស្លាប់ហើយ; អ្នកដែល— ( បើស្ត្រីជា អបគតា អ. ថ. —គៈ— ) ។ អបគមន៍ (— គំ ) សេចក្ដីព្រាត់ប្រាសគ្នា; ការបែកចេញពីគ្នា ។ អបច័យ ការមិនសន្សំទុក, មិនសំច័យទុក; សេចក្ដីគោរព ។ អបច្ឆាយ ដែលមិនមានស្រមោល; ដែលឥតម្លប់ ( ឥត្ថី. ឬ ពហុ. ជា អបច្ឆាយា ) ។ អបច្ឆាយព្រឹក្ស ( —យ៉ៈ— ) ដើមឈើឥតម្លប់ ។ អបទាន ដែលធ្វើរួចស្រេចហើយ; ការដែលសម្រេចហើយ ។ អបទិស កន្លះទិស, ទីឬប៉ែកជាចន្លោះនៃទិស ( ដូចយ៉ាងប៉ែកក្នុងរវាងនៃទិសបូព៌និងទិសអាគ្នេយ៍ជាដើម ); ការធ្វើឲ្យឃ្លាតចេញ; ការបណ្ដេញចេញ ។ អបទេវតា បិសាច ។ អបទេស គ្រឿងអាង, សំអាង; ហេតុ; ការបញ្ចៀសឬបញ្ចេរឲ្យចៀសវាងចេញឆ្ងាយ ឬក៏ឲ្យឃ្លាតចេញទៅ, ការបង្វែងឬពង្វាងមិនឲ្យត្រូវត្រង់ ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏មាន ( អ. ថ. អៈប្ទេស ឬ អប់-ប្ទេស ) “បញ្ចៀស, បញ្ចេរឲ្យឃ្លាតចេញទៅ; បង្វែង; ពង្វាង” : អបទេសអុតមិនឲ្យឆ្លង ។ អបទ្រព្យ ( —ទ្រាប់ ) ដែលវិនាសទ្រព្យឬដែលឥតទ្រព្យ; ទ្រព្យមិនល្អ; របស់ក្លែង ( ដូចយ៉ាងប្រាក់ក្លែងជាដើម ) ។ អបធន ( —ធន់ ) អបទ្រព្យ; អ្នកទ័លក្រ, អ្នកកម្សត់, ទុគ៌ត ។ អបភាគ ឬ —ភាគ្យ ដែលឥតជោគ, ឥតបុណ្យ, ឥតសិរី : មនុស្សអបភាគ ។ គ្រោះកាច : ប្រទះលើអបភាគ្យ ( ម. ព. ភាគ ឬ ភាគ្យ ផង ) ។ អបភាស តិះដៀល; ពាក្យតិះដៀល ។ អបភោគ ដែលឥតភោគ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ ។ អបមង្គល ( —មង់-គល់ ) ដែលប្រាសចាកឬឃ្វាងចាកមង្គល គឺដែលឥតមង្គល, ឥតសេចក្ដីចម្រើន; ដែលមិនសមដល់ភ្នែកអ្នកផង; ដែលត្រូវចង្រៃរួបរឹត : មនុស្សអបមង្គល ។ សេចក្ដីមិនចម្រើន; ហេតុដែលនាំឲ្យវិនាស : ប្រទះលើអបមង្គល ។ វេវ. អពមង្គល ( ពាក្យទាំងពីរនេះប្រើជួសគ្នាបាន ។ ព. ផ្ទ. មង្គល ។ ម. ព. អពមង្គល ទៀតផង ) ។ អបមាន ដែលឥតគេរាប់, អបយស; មនុស្សឥតគេរាប់ ។ អបយស ( —យស់ ឬ ត. ទ. —យ័ស ) ដែលប្រាសចាកយស គឺដែលខូចឈ្មោះ, ដែលឥតគេរាប់, ដែលអាប់មុខ : មនុស្សអបយស ( សរសេរជា អបយ័ស ក៏មាន : មនុស្សអបយ័ស; សម្ដីអបយ័ស សំដៅសេចក្ដីថា “មនុស្សឫកទាប, ឫកថោក; សម្ដីដែលគួរឲ្យគេនឹកអៀនខ្មាសជួស” ) ។ អបលក្ខណ៍ ឬ —លក្សណ៍ ( អៈប៉ៈល៉័ក ឬ អប់-ប៉ៈល៉័ក ) ដែលប្រាសចាកលក្ខណៈល្អ គឺដែលឥតលក្ខណ៍, ហិនលក្ខណ៍, ខាតលក្ខណ៍; ឥតបុណ្យ, សំណាងអាក្រក់; ឥតតម្លៃ; ថោកទាប : មនុស្សអបលក្ខណ៍; របស់អបលក្ខណ៍ ( ដើម្បីឲ្យងាយអាន, សរសេរជា អបល័ក្ខណ៍ ឬ —ល័ក្សណ៍ ក៏បាន ) ។ អបសក្ដិ ឬ —ស័ក្ដិ ដែលឥតស័ក្ដិ (ឥតអំណាច) ។ ម. ព. អប្បសក្តិ ក្នុងពាក្យ អប្ប ផង។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្សម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះនំធ្វើដោយអង្ករដំណើបខ្ចប់ដោយស្លឹកស្រស់ ( តាមធម្មតា ច្រើនប្រើស្លឹកចេក ) មានរាងមូលរលស្មើចុងស្មើដើម ចម្អិនដោយស្ងោរឬអាំងក៏មាន ។ អន្សម មានច្រើនប្រភេទគឺ អន្សមចេក អន្សមដាក់ចេកណាំវ៉ាទុំទាំងមូលជាស្នូល ។ អន្សមជ្រូក អន្សមដាក់សាច់ជ្រូកជាស្នូល ។ អន្សមដូង អន្សមដាក់ខ្ទិះដូងឬសាច់ដូងទុំកោសលាយផង ។ អន្សមអាំង អន្សមដែលចម្អិនដោយអាំង ។ ល ។ វេចអន្សម ខ្ចប់អង្ករដំណើបដោយស្លឹកស្រស់ឲ្យកើតបានជារូបអន្សម ។ ព. ទ. បុ. ដប់នាក់អន្សមខ្លោច មានគ្នាច្រើន ប៉ុន្តែធ្វើមិនកើតឬធ្វើដែរ ប៉ុន្តែប្រចាំគ្នាលែនលនៗមិនហើយការ ។ ឬថា ដប់នាក់អន្សមខ្លោច គ្នាច្រើនដូចស្រមោច អន្សមផ្អូម ដូច្នេះក៏មាន ( សេចក្ដីដូចគ្នា ) ។ អន្សមផ្អូម ( ព. ប្រ. ) ដែលប្រើការមិនកើត : មនុស្សអន្សមផ្អូម; របស់អន្សមផ្អូម ។ អាអន្សមផ្អូម ! អាចោលម្សៀត ! ( ព. ទ្រ. ម. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វេសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អន្វេស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វេសនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការខំស្វែងរកអ្វីមួយដែលបាត់ ឬដែលអ្នកផងពុំទាន់រកឃើញ។ ( ម. ព. អន្វេស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អនុ “តាម; រឿយៗ” , ឧ > វ + ឯស, ឯសន ឬ ឯសនា “ការស្វែងរក”; សំ. អន្វេឞ ឬ អន្វេឞណ ) ការស្វះស្វែងតាមរក; ការខំប្រឹងរក។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអន្វេស ( បើបុគ្គលជា អន្វេសក, អន្វេសិកា “អ្នកស្វែងរក” )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វយសន្ធាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អន្វយវាចក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វយវាចក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អនុ “តាម” , ឧ > វ + អយ “ទៅ; ប្រព្រឹត្តទៅ” + វាចក “អ្នកប្រាប់” ឬ សន្ធាន “ការត, តំណ” ) និបាតសព្ទសម្រាប់តសេចក្ដីអនុលោមតាមគ្នា ប្រើពាក្យថា “និង, ទាំង, ផង” , ដូចជា អ្នកនិងខ្ញុំ, ទាំងប្រុសទាំងស្រី, នេះផងនុះផង ( សំ. បា. ប្រើ ច សព្ទ ។ ព. វ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វឌ្ឍមាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដែលមានមក ឬប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមួយខែពីរដង
ឧទាហរណ៍៖ ទស្សនាវដ្តី អន្ធឌ្ឍមាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្វក្ខរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អន្វក្ខរ < អនុ “បន្ទាប់” , ឧ > វ + អក្ខរ ) អក្ខរៈបន្ទាប់គឺអក្សរតួចុង, ដូចជា រូប, តួ ប ជាអន្វក្ខរៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ល៉ាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អន្លាយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អន្លក់។
ឧទាហរណ៍៖ អន្លក់អន្លៃ អន្លក់ផ្សេងៗ, អន្លក់គ្រប់មុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លើ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កន្លែង; ប៉ែក; សង្កាត់; ឡែក : ច្រើនអន្លើ ច្រើនកន្លែង ។ ដោយអន្លើ ដោយកន្លែង; ដោយប៉ែក, ដោយឡែក ។ រាល់អន្លើ ឬ សព្វអន្លើ រាល់ឬសព្វកន្លែង ។ មួយអន្លើដោយ និ. ព្រមដោយ, ព្រមទាំង, ជាមួយនឹង : បិតាមួយអន្លើដោយបុត្រ ។ លើកទុកដោយអន្លើ និ. លើកទុកដោយឡែក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លូញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះសំពត់ស្លៀកពួកមួយ មាន ៣ ប្រភេទគឺ អន្លូញស្មើ អន្លូញត្បាញចម្រុះព័ណ៌អំបោះឬសូត្រចាក់និងអន្ទងខុសគ្នាប៉ុន្តែស្មើភាគគ្នាឬត្បាញចាក់និងអន្ទងលាយសូត្រនិងអំបោះឆ្លាស់ពីរសរសៃៗស្មើគ្នា; អន្លូញមក្លាំ អន្លូញត្បាញចាក់ជាក្រឡាបួនជ្រុងល្អិតៗ លាយព័ណ៌ក្រហមនិងខ្មៅឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់អង្ក្រេម អង្ក្រមទុំ ( ម. ព. មក្លាំ ទៀតផង ); អន្លូញប៉ប៉ក អន្លូញត្បាញដោយអំបោះអន្ទងសចាក់ខ្មៅសាច់គ្រើមៗ ( អន្លូញទាំង ៣ ប្រភេទនេះ ជាសំពត់សម្រាប់ស្លៀកប៉ុកប៉ឺនរបស់ប្រជាជនខ្មែរសម័យពីដើម, សព្វថ្ងៃគ្មានទេ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លូងក្បាលស្វា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះអន្លូងធំមួយប្រភេទធ្វើដោយឈើមូលទាំងដុំ មានរាងច្រឡោ មានដងដាក់ចំពាក់កណ្ដាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់សម្រាប់វាយ, គោះ, ទួង។
ឧទាហរណ៍៖ អន្លូងពន្លាក, អន្លូងស្គរ, អន្លូងគង, អន្លូងរនាត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លុងស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចុល្លព្រឹក្សកម្ពស់ ១-៨ ម ដុះក្នុងព្រៃធំ នៃអាស៊ីផ្នែកអាគ្នេយ៍។ គេឆុងឫសផឹកសម្រាប់រំងាប់គ្រុនចាញ់។ ស្លឹកសម្រាប់ធ្វើថ្នាំព្យាបាលជំងឺច្រមុះ ត្រចៀក និងធ្មេញ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លុងជ្រៅៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រណ្ដៅ ឬអន្លង់ដែលមានជម្រៅជ្រៅ ភាគច្រើនស្ថិតនៅទន្លេមេគង្គលើ ដែលជាជម្រកចាំបាច់សម្រាប់ត្រីមេពូជជ្រក ពួន និងពងកូនបន្តពូជ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លឹប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះវល្លិតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រស់មានសាច់ស្អិតល្មួត គេច្រើនបេះយកមកឈ្លីឲ្យទន់ហើយបិទបូសដែលធ្លាយហើយ ឲ្យជក់ខ្ទុះឆាប់សះ។
ឧទាហរណ៍៖ វល្លិអន្លឹប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លីង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈើសម្រាប់កាន់កកូរលីងអ្វីៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ឈើអន្លីង ( គេច្រើនយកបណ្ដូលពោតធ្វើ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលជ្រាយជាប់គ្នាវែងមិនដាច់។
ឧទាហរណ៍៖ ស្លេស្ម៍អន្លាយ, ទឹកមាត់ខាប់អន្លាយ។

                      ដែលវែងដូចគេបន្លាយ ។
ឧទាហរណ៍៖​ ខ្សែវែងអន្លាយ; កន្ទុយខ្លែងវែងអន្លាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឧទកដ្ឋានដែលមានជម្រៅអាចឲ្យលង់បានគឺទីដក់ទឹកត្រង់ដែលជ្រៅជាងគេ ក្នុងទន្លេ, បឹង, ស្ទឹងជាដើម : លិចទូកក្នុងបឹងចំត្រង់អន្លង់ ។ ព. ប្រ. អន្លង់កាម កាមដែលទុកដូចជាអន្លង់ ( ព្រោះអាចញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យលិចលង់បាន ) ។ អន្លង់ និយាយដោយពាក្យប្រៀបមាន ៤ យ៉ាង គឺ អន្លង់កាម, អន្លង់ភព, អន្លង់ទិដ្ឋិ, អន្លង់អវិជ្ជា ( ព. ពុ. ) ។ ម. ព. ឱឃ ផង ។ ធ្លាក់អន្លង់ ធ្លាក់ក្នុងសេចក្ដីវិនាស ។ ហែលឆ្លងអន្លង់ ខំប្រឹងរើឲ្យរួចពីសេចក្ដីវិនាសឬពីគ្រោះថ្នាក់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ខៀវឡើងទឹកដម ឬឡើងសម្បុររលោង។
ឧទាហរណ៍៖ ខៀវអន្លង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លក់ព្រះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា “ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទមានស្លឹកក្រាស់ មានសាច់ច្រើន ដុះតាមមាត់សមុទ្រនៃអាស៊ីក្តៅ។ គេនិយមប្រជាបន្លែរបោយ បរិភោគជាមួយទឹកគ្រឿង។”

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្លក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បន្លែដែលប្រើជ្រលក់បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងទឹកគ្រឿង ឬផ្អក, ម៉ាំ, អំបិលម្ទេស, . . . : អន្លក់ស្រស់, អន្លក់ឆៅ, អន្លក់ស្រុស ។ អន្លក់អន្លៃ ( ម. ព. អន្លៃ ) ។ ព. ទ. បុ. ចង់ពិសាឲ្យរកអន្លក់ ចង់ស្រណុកឲ្យនឿយ បើចង់ឆ្ងាញ់ត្រូវឲ្យមានអន្លក់ទឹកគ្រឿងផ្សំផង, បើចង់ឲ្យខ្លួនស្រណុកទៅខាងមុខ ត្រូវខំប្រឹងរៀនប្រឹងរកជាមុន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្យបទ

មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អញ្ញបទ ដែរ ( ម. ព. នេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្យតិរ្ថីយ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អន្យតិរ្ថីយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្យតិរ្ថិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អន្យតិរ្ថិយ; បា. អញ្ញតិត្ថិយ ) តិរ្ថិយដទៃ គឺដទៃក្រៅពីពុទ្ធសាសនិកជន : ពួកអន្យតិរ្ថិយ ឬ ពួកនិគ្រន្ថអន្យតិរ្ថិយ ។ ខ្មែរប្រើជា គុ. ( ព. ប្រ. ) ក៏មាន : កំណាញ់អន្យតិរ្ថិយ កំណាញ់ក្រៅតម្រា ។ ចិត្តអន្យតិរ្ថិយ ចិត្តអាក្រក់ហួសពេក ។ មនុស្សអន្យតិរ្ថិយ មនុស្សក្រៅធម៌ ក្រៅច្បាប់ ។ ល ។ ព. ប្រ. ជាកាព្យថា : ជនអន្យតិរ្ថីយ៍ ចិត្តជួអប្រីយ៍ ឥតមានមេត្តា ទោះឃើញអ្នកក្រ ទុគ៌តម្ដេចម្ដា ឥតមានករុណា អាណិតគ្នាសោះ ។ កើតមកជាមនុស្ស ទោះស្រីទោះប្រុស ក្រមុំកំលោះ គួរមានមេត្តា ករុណាដៅឆ្ពោះ អ្នកដែលមានគ្រោះ ឲ្យបានសុខផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ន—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ន​បាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឿង​ស៊ី​និង​គ្រឿង​ផឹក, បាយ​ទឹក ។ល។ ប្រើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាង​ចុង​សព្ទ​ដទៃ​ក៏​បាន, ដូច​ជា បុព្វន្ន (< បុព្វ “មុន” + អន្ន) របស់​ដែល​ត្រូវ​ស៊ី​មុន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ន​ទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ឲ្យ​បាយ​ចំណី (ដល់​បដិគ្គាហក​ ឬ​បដិគ្គាហិកា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ន​កិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភិច្ច​បរិភោគ​អាហារ (វេវ. ភត្ត​កិច្ច) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ន​កាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពេល​បាយ (វេវ. ភត្ត​កាល)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អទ ឬ អទ៑ “ស៊ី” + ត < ន្ន, លុប ទ ឬ ទ៑ ចោល ) របស់ដែលត្រូវស៊ី ( គ្រឿងស៊ីមានបាយជាដើម ) ។ អន្នកាល ពេលបាយ ( វេវ. ភត្តកាល ) ។ អន្នកិច្ច កិច្ចបរិភោគអាហារ ( វេវ. ភត្តកិច្ច ) ។ អន្នទាន ការឲ្យបាយចំណី ( ដល់បដិគ្គាហកឬបដិគ្គាហិកា ) ។ អន្នបាន គ្រឿងស៊ីនិងគ្រឿងផឹក, បាយទឹក ។ ល ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃក៏បាន, ដូចជា បុព្វន្ន ( < បុព្វ “មុន” + អន្ន ) របស់ដែលត្រូវស៊ីមុន ។ អបរន្ន ( អៈប៉ៈ— ; < អបរ “ក្រោយ, ខាងក្រោយ” + អន្ន ) របស់ដែលត្រូវស៊ីក្រោយ ។ បុព្វន្នាបរន្ន របស់ដែលត្រូវស៊ីមុននិងរបស់ដែលត្រូវស៊ីក្រោយ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធ​ពាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ល្ងង់​ងងឹត​សូន្យ​ឈឹង (ដូច​មនុស្ស​ខ្វាក់)
ឧទាហរណ៍៖ ជន​អន្ធ​ពាល (ម. ព. អនុ​ពាល ផង)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធ​កូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អណ្ដូង​ងងឹត​គឺ​អណ្ដូង​ដែល​មាន​មាត់​តូច​ក្រហួច​ងងឹត​ឈ្ងោក​មើល​ទឹក​ពុំ​ឃើញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធោ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធោភាសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណភាណនៃអង្គ ឬសត្វខ្លះដែលឆ្លុះពន្លឺក្នុងទីងងឹត ដូចជាអំពិលអំពែក និងផ្សិតខ្លះ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធោភាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលដល់ ឬមានលក្ខណៈជាអន្ធោភាសន៍ ដែលក្នុងទីងងឹត តឆ្លុះចេញធ្លោមក ដូចជាភ្នែកសត្វខ្លះ ដែលត្រូវពន្លឺភ្លើងក្នុងទីងងឹត ដូច្នោះឯង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធោ

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធើម

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ទ្រើម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធួម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានលំនាំដំណើរទួមៗគឃ្លើន ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ធួមៗ; ដំណើរអន្ធួមៗ ( ម. ប្រ. )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានលំនាំដំណើរទួមៗគឃ្លើន ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ធួមៗ; ដំណើរអន្ធួមៗ ( ម. ប្រ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធូ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធូបមា ឬ អន្ធោបមា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (–ប៉ៈ ម៉ា; < អន្ធ + ឧបមា) ឧបមា ​ឬ​ប្រៀប​ដូច​មនុស្ស​ខ្វាក់ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធឹល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អន្ធិល )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលខាប់ខន់ទន់ក្រាស់អាចរង្គើឬកម្រើករញ្ជួយបាន ( ច្រើនប្រើ អន្ធឹល ជាង )។
ឧទាហរណ៍៖ ចាហួយទើបនឹងរឹងអន្ធឹលៗ ( ប្រើជា អន្ទិល ឬ អន្ទឹល ក៏មាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) រាត្រី ( យប់ ) ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចជាកាព្យ ព. ប្រ. ថា ។
ឧទាហរណ៍៖ ពេលអន្ធិកា ពន្លឺចន្ទ្រា នាខាងដើមខ្នើត ភ្លឺខ្សោយស្ទើរមើល- អ្វីៗពុំកើត ប្រៀបដូចអ្នកឆើត ឆាប់ឈប់លែងរៀន ។ ត្រូវរៀនឲ្យដល់ ថ្នាក់ខ្ពស់និម្មល កុំគេចវេះវៀន មិនដល់កម្រិត កុំខ្ជិលអៀនប្រៀន ត្រូវខំប្រឹងរៀន ប្រណាំងសែងចន្ទ្រ ។ ចន្ទ្រដប់ប្រាំកើត ដូចអ្នករៀនឆើត មានចិត្តកួចកាន់ រៀនទាល់ដល់ថ្នាក់- ខ្ពស់ដ៏សំខាន់ កុំឲ្យចាញ់ចន្ទ្រ ដប់ប្រាំកើតឡើយ ។ អ្នករៀនរូបណា យល់ក្ដីឧបមា នេះពុំកន្តើយ អ្នករៀនរូបនោះ ឆ្លងឆ្ពោះដល់ត្រើយ- វិទ្យាស្រេចហើយ រមែងក្សេមក្សាន្ដ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អន្ធ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធការ​ពន្ធនាគារ ឬ –គ្រឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុក​ងងឹត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធការដ្ឋាន ឬ –ស្ថាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​ងងឹត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ងងឹត។
អន្ធភាព, ទីងងឹតចាក់ភ្នែកមិនធ្លុះ សេចក្តីងងឹតដោយល្ងង់ខ្លៅ លោកន្តរនរក ជាឋាននរក ជាឋាននរកដែលជ្រៅបំផុត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ខ្វាក់ ( ទាំងពីរខាង ); ព. កា., បើបុរសប្រើជា អន្ធោ; ស្ត្រីជា អន្ធា ក៏បាន; ព. កា. ថា : អន្ធោអន្ធា នៅជាមួយគ្នា សុទ្ធតែពពើម រាវរកនេះនោះ ទទីមទទើម ពពីមពពើម ជួនរកមិនឃើញ ។ អន្ធការ ងងឹត ។ អន្ធការដ្ឋាន ឬ —ស្ថាន ទីងងឹត ។ អន្ធការពន្ធនាគារ ឬ —គ្រឹះ ( —ការ៉:— ) គុកងងឹត ។ អន្ធកូប អណ្ដូងងងឹតគឺអណ្ដូងដែលមានមាត់តូចក្រហួចងងឹតឈ្ងោកមើលទឹកពុំឃើញ ។ អន្ធពាល ល្ងង់ងងឹតសូន្យឈឹង ( ដូចមនុស្សខ្វាក់ ) : ជនអន្ធពាល ( ម. ព. អនុពាល ផង ) ។ អន្ធូបមា ឬ អន្ធោបមា ( — ប៉ៈម៉ា; < អន្ធ + ឧបមា ) ឧបមាឬប្រៀបដូចមនុស្សខ្វាក់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រើម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទ្រើមៗ គឺដែលមានលំនាំដើរលឿនឬរត់បោះជំហានវែងៗរង្វើលៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រើមៗ, រត់— ; ដំណើរ— ( និយាយថា អន្ធើមៗ ក៏មាន )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទ្រើមៗ គឺដែលមានលំនាំដើរលឿនឬរត់បោះជំហានវែងៗរង្វើលៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រើមៗ, រត់— ; ដំណើរ— ( និយាយថា អន្ធើមៗ ក៏មាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រើតៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានលំនាំដើរចុចចុងម្រាមជើងឬចុចកែងហើបៗ ទ្រើតៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រើតៗ; ដំណើរអន្ទ្រើតៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានលំនាំដើរចុចចុងម្រាមជើងឬចុចកែងហើបៗ ទ្រើតៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រើតៗ; ដំណើរអន្ទ្រើតៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានអាការលំនាំដំណើរធ្ងន់គូទ ឬដែលមានសម្លៀកស៊ូប៉ទ្រូ ហើយថែមទាំងមានដំណើរបញ្ជច់ជង្គង់ផង។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រូតៗ; ដំណើរអន្ទ្រូតៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានអាការលំនាំដំណើរធ្ងន់គូទ ឬដែលមានសម្លៀកស៊ូប៉ទ្រូ ហើយថែមទាំងមានដំណើរបញ្ជច់ជង្គង់ផង។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រូតៗ; ដំណើរអន្ទ្រូតៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទ្រុកៗរឿយៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រុក; ដំណើរអន្ទ្រុក ។ វេវ. អន្ទ្រក់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទ្រុកៗរឿយៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រុក; ដំណើរអន្ទ្រុក ។ វេវ. អន្ទ្រក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រឺត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮទ្រឺតៗ រឿយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានអាការលំនាំដើរលឿនឬរត់យាងយាវល្មមៗ។
ឧទាហរណ៍៖ រត់អន្ទ្រាម; ដំណើរអន្ទ្រាមៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលមានអាការលំនាំដើរលឿនឬរត់យាងយាវល្មមៗ
ឧទាហរណ៍៖ រត់អន្ទ្រាម; ដំណើរអន្ទ្រាមៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រាក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទ្រាកៗរឿយៗ ( អ៊ីកអ៊ាកៗ )។
ឧទាហរណ៍៖ រត់អន្ទ្រាក; ដំណើររត់អន្ទ្រាកៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទ្រាកៗរឿយៗ ( អ៊ីកអ៊ាកៗ )
ឧទាហរណ៍៖ រត់អន្ទ្រាក; ដំណើររត់អន្ទ្រាកៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទ្រតៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ រត់អន្ទ្រត; ដំណើររត់អន្ទ្រតៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទ្រតៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ រត់អន្ទ្រត; ដំណើររត់អន្ទ្រតៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទ្រក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទ្រក់ៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រក់; ដំណើរអន្ទ្រក់ ។ វេវ. អន្ទ្រុក។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ទ្រក់ៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអន្ទ្រក់; ដំណើរអន្ទ្រក់ ។ វេវ. អន្ទ្រុក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទះអន្ទែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា រសាប់រសល់ប្រះប្រាណ, ឡេះឡះដោយឈឺចាប់ពើត, ក្ដៅ, ក្រហល់ក្រហាយ ជាដើម ។
ឧទាហរណ៍៖ គ្រុនក្ដៅក្រហាយអន្ទះអន្ទែង។

                     ព. ប្រ. ក្ដៅក្រហាយព្រោះភ្លើងកាមដុតកម្ដៅ ។
ឧទាហរណ៍៖ អន្ទះអន្ទែងចង់បាន ។

                     ប្រើជា កិ. វិ. ក៏បាន ។
ឧទាហរណ៍៖ ចង់បានអន្ទះអន្ទែង, ខឹងអន្ទះអន្ទែង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទះសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ចេញអាការឡេះឡះប្រះដៃប្រះជើងឬប្រះប្រាណ : ចេះតែអន្ទះសានៅពុំសុខ, អន្ទះសារកទឹកផឹក ។ អន្ទះសាខ្វារ-ក ( ព. ប្រ. ) ប្រញាប់រួសរាន់ស្លន់ស្លោពេក : ចុះអន្ទះសាខ្វារ-ក ប្រញាប់ន្អាលនឹងទៅណាភ្លាម ? ។ អន្ទះសាអន្ទាលោង អន្ទះសារត់ទន់លោង ដោយការប្រញឹកប្រញាប់ខ្លាំងព្រោះមានភ័យអាសន្ន ។ អន្ទះសាស្លឈាម អន្ទះសាក្នុងវេលាជិតអស់ជីវិត ។ ព. ប្រ. ប្រញាប់ប្រញាល់រហាល់ហួសពេក : កុំអាលអន្ទះសាស្លឈាមទៅណាភ្លាម ! ( ព. ទ្រ. ម. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អន្ទោល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អន្ទោល ឬ អាន្ទោល “គ្រវី; គ្រវែង; ស្ទុះ; លឿន; លឿនដោយកម្លាំងខ្យល់” ) ត្រាច់រង្គាត់កើតស្លាប់ក្នុងវាលវដ្ដសង្សារ, វិលកើតវិលស្លាប់ ។
ឧទាហរណ៍៖ អន្ទោលកើតស្លាប់, អន្ទោលទៅក្នុងភពតូចភពធំ, អន្ទោលជាតិ ។

                       តាមស្វះស្វែងរកមិនលែង ។
ឧទាហរណ៍៖ អន្ទោលរកសព្វទិសទីក៏រកពុំឃើញ ។ ( ព. កា. ) : សព្វសត្វក្នុងលោក សុទ្ធតែវិយោគ ព្រោះការអន្ទោល មានក្ដីនិរាស ព្រាត់ប្រាសជាគោល ទោះចង់រត់ចោល ក៏គ្រាន់តែចង់ ។ រីព្រះសម្ពុទ្ធ មានញាណមោះមុត បំពេញចំណង់ ដោយទ្រង់យាត្រា តាមមាគ៌ាត្រង់ ពីព្រោះព្រះអង្គ ជ្រាបការអន្ទោល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត