Author: videoslearning.com

អប្បិយោ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប្បិយ ឬ អប្រិយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិយា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប្បិយ ឬ អប្រិយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បុគ្គលឬអ្វីៗដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ ( បុំ. ប្រើជា អប្បិយោ; ឥត្ថី. ឬ បុំ. ពហុ. ជា អប្បិយា ក៏បាន; ព. កា. កវីច្រើនប្រើ អប្រីយ៍ ) : រីជនអប្រីយ៍ ទោះប្រុសទោះស្រី អាប់ឥតលក្ខណា គេច្រើនចៀសវាង ពុំចង់សន្ទនា ព្រោះគេយល់ថា អាប់កេរ្តិ៍អាប់យស ។ បទរាយ, ខ្មែរច្រើនប្រើ អប្រិយ ឬ អប្រីយ៍ ជាង ( អប់-ប្រី ) : មនុស្សអប្រិយ; ពាក្យអប្រិយ; របស់អប្រីយ៍ ។ រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ប្រើ អប្បិយ ឬ អប្រិយ ( អ័ប-ប៉ិយ៉ៈ ឬ —ប្រិយ៉ៈ ), ដូចជា អប្បិយជន ឬ អប្រិយ— ជនមិនជាទីស្រឡាញ់ ។ អប្បិយបុត្ត ឬ អប្រិយបុត្រ បុត្រដែលមាតាបិតាស្អប់, កូនសម្អប់ ។ អប្បិយភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ ឬក៏ អប្រិយព័ស្តុ របស់ដែលពុំគួរស្រឡាញ់, របស់សម្អប់ ។ អប្បិយភាព ឬ អប្រិយ— ភាពអប្រិយ ។ អប្បិយវាចា, ‌‌ —វាទ ឬ អប្រិយពាក្យ សម្ដីដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ ។ អប្បិយវាទី ឬ អប្រិយវាទិន អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឲ្យគេស្អប់ ( បើស្ត្រីជា អប្បិយវាទិនី ឬ អប្រិយ— ) ។ អប្រិយសព្ទ ឬ —ស័ព្ទ សំឡេងឬសូរមិនជាទីស្រឡាញ់ គឺមិនគួរឲ្យចង់ឮចង់ស្ដាប់។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ដែលមិនជាទីស្រឡាញ់, ដែលពុំគួរស្រឡាញ់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិច្ឆ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អប្បិច្ឆ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិច្ឆ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អប្បិច្ឆ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិច្ឆោ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប្បិច្ឆ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិច្ឆា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អប្ប “តិច” + ឥច្ឆា “សេចក្ដីប្រាថ្នា” ) សេចក្ដីប្រាថ្នាតិច; ការមិនរវះរវាម, មិនវាតអាទិ៍; ស្ត្រីឬបុរសទាំងឡាយអ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច ( ព. កា. ។ មើលក្នុងពាក្យ អប្បិច្ឆ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បិច្ឆ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អប្ប “តិច” + ឥច្ឆា “សេចក្ដីប្រាថ្នា” ) ដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច; អ្នកដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច ( បុំ. ប្រើជា អប្បិច្ឆោ; ឥត្ថី. ឬ បុំ. ពហុ. ជា អប្បិច្ឆា ក៏បាន : បុរសអប្បិច្ឆោ, ស្ត្រី អប្បិច្ឆា; ពួកជនអប្បិច្ឆា ) ។ អប្បិច្ឆតា ឬ អប្បិច្ឆភាព ភាពឬបែបបទនៃអ្នកដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច : ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអប្បិច្ឆតា ឬ ដោយអប្បិច្ឆភាព ។ អប្បិច្ឆតាគុណ គុណនៃអប្បិច្ឆតា ។ អប្បិច្ឆបុគ្គល បុគ្គលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អប្ប “តិច” + ឥច្ឆា “សេចក្ដីប្រាថ្នា” ) ដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច; អ្នកដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច ( បុំ. ប្រើជា អប្បិច្ឆោ; ឥត្ថី. ឬ បុំ. ពហុ. ជា អប្បិច្ឆា ក៏បាន : បុរសអប្បិច្ឆោ, ស្ត្រី អប្បិច្ឆា; ពួកជនអប្បិច្ឆា ) ។ អប្បិច្ឆតា ឬ អប្បិច្ឆភាព ភាពឬបែបបទនៃអ្នកដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច : ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអប្បិច្ឆតា ឬ ដោយអប្បិច្ឆភាព ។ អប្បិច្ឆតាគុណ គុណនៃអប្បិច្ឆតា ។ អប្បិច្ឆបុគ្គល បុគ្គលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បហា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថុ
មានន័យថា ការបញ្ចុះថ្លៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បហា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថុ
មានន័យថា ការបញ្ចុះថ្លៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បសាន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. និង សំ.; បា. អប្ប “តិច” + សន្ត “ស្ងប់; រម្ងាប់” ; សំ. អល្ប + ឝាន្ត ) ដែលមានសេចក្ដីស្ងប់តិច គឺដែលព្រួយចិត្ត, រសាប់រសល់ឬខ្វល់ចិត្ត ។ ខ្មែរប្រើជាបរិវារសព្ទផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អផ្សុក។
ឧទាហរណ៍៖ អផ្សុកអប្បសាន្ត អផ្សុករសាប់រសល់, អផ្សុកខ្វល់ចិត្ត, អផ្សុកខ្លំាង ( សរសេរក្លាយជា អប្សាន្ត តាមសូរសម្ដីនិយាយក៏មាន, ប្រើក្លាយមកទៀតជា អផ្សាន ក៏មាន, ត្រូវប្រើ អប្បសាន្ត ឬ អប្សាន្ត កុំប្រើ អផ្សាន ព្រោះក្លាយឃ្លាតឆ្ងាយពីពាក្យដើមណាស់ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បលោហិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រោគឡើងសម្បុរស្លាំង ដោយមិនសូវមានឈាម (ខាន់លឿង)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បលក្ខណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈអ្វីៗដែលទាបថោក​ ដែលនាំឱ្យបាក់មុខ ការបរាមុខដោយច្បាប់ ឬដោយមតិមហាជន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បយស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការតម្លោះយសសក្តិយ៉ាងអាម៉ាសមុខ ការចុះឱនថយជាលំដាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អប្រមេយ ) ដែលច្រើនរាប់ពុំបានប្រមាណពុំអស់, ដែលឥតបើគណនាត្រារាប់បាន។
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកគោរពគុណមាតាបិតាមានផលានិសង្សនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ-ចម្រើន ជាអសង្ខេយ្យអប្បមេយ្យ។

                   អប្បមេយ្យគុណ ( —ម៉ៃយ៉ៈ— ) គុណច្រើនរាប់ពុំអស់; ដែលមានគុណច្រើនរាប់ពុំអស់ ។ អ្នកដែលមានគុណអនេកអនន្ត។
ឧទាហរណ៍៖ មាតាបិតាជាអប្បមេយ្យគុណ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អប្រមេយ ) ដែលច្រើនរាប់ពុំបានប្រមាណពុំអស់, ដែលឥតបើគណនាត្រារាប់បាន។
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកគោរពគុណមាតាបិតាមានផលានិសង្សនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ-ចម្រើន ជាអសង្ខេយ្យអប្បមេយ្យ។

                       អប្បមេយ្យគុណ ( —ម៉ៃយ៉ៈ— ) គុណច្រើនរាប់ពុំអស់; ដែលមានគុណច្រើនរាប់ពុំអស់ ។ អ្នកដែលមានគុណអនេកអនន្ត។
ឧទាហរណ៍៖ មាតាបិតាជាអប្បមេយ្យគុណ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ថ្លៃ​តិច; ដែល​មាន​តម្លៃ​តិច ។
ឧទាហរណ៍៖ របស់​អប្ប​មូល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមាទ—

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. អប្បមាទ ឬ អប្រមាទ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) សេចក្ដីមិនធ្វេស, មិនប្រហែស ឬមិនធ្វេសប្រហែស; ការមិនធ្វេសស្មារតី; ការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច, ការប្រុងមិនឲ្យភ្លាំងភ្លាត់; ការប្រយ័ត្នមិនធ្វើអំពើអាក្រក់ : ធ្វើការដោយអប្បមាទ; ប្រតិបត្តិធម៌ច្បាប់ដោយអប្បមាទ; អប្បមាទជាធម៌ចម្បងជាងកុសលធម៌ទាំងពួង ជាមាតានៃសេចក្តីសុខ-ចម្រើន ។ ព. ផ្ទ. ប្រមាទ ។ អប្បមាទប្បដិបទា ( អ័ប-ប៉ៈម៉ាទ័ប-ប៉ៈដិប៉ៈទា ) ឬ អប្រមាទប្រតិប័ទ ( អ័ប-ប្រៈម៉ាទ័ប-ប្រៈតិប័ត ) បដិបទាឬប្រតិប័ទដោយអប្បមាទ ។ អប្បមាទមូល ឬ អប្រមាទ— កុសលធម៌មានអប្បមាទជាឫសឬជាទីតាំង, អប្បមាទទុកថាជាឫសនៃកុសលធម៌ ។ អប្បមាទលក្ខណៈ ឬ អប្រមាទលក្សណៈ លក្ខណៈនៃអប្បមាទ ។ អប្បមាទសម្បាទនៈ ឬ —សម្បាទន៍ ( អ័ប-ប៉ៈម៉ាទៈស័ម-ប៉ាទៈនៈ ឬ —ស័ម-បាត ) ការផ្តល់ឬបំពេញអប្បមាទ គឺការធ្វើអប្បមាទឲ្យបរិបូណ៌, ឲ្យគ្រប់គ្រាន់, ឲ្យពេញ ។ ល ។ គួររលឹកនឹកដល់ : កាលព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធជិតនឹងចូលកាន់ខន្ធនិព្វាន ទ្រង់មានព្រះពុទ្ធបណ្ដាំឲ្យចងចាំរាល់គ្នាថា “អ្នកទាំងឡាយចូរញ៉ាំងស្មារតីឲ្យបរិបូរដោយអប្បមាទ ! “, ទ្រង់ផ្ដាំតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះហើយក៏ចូលបរិនិព្វានទៅ, គួរពុទ្ធមាមកជននឹកដល់ព្រះបណ្ដាំនេះរឿយៗ!
ការមិនធ្វេសប្រហែល ការរំពៃតាមមើលដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមាណ—

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប្បមាណ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមាណភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈឬដំណើរនៃអ្វីៗដែលមានច្រើនក្រៃលែង។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមាណភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា របស់ច្រើនរាប់ពុំអស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បមាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ដែលឥតប្រមាណ, ប្រមាណពុំបាន, ដែលស្មានពុំត្រូវ, ដែលមិនមានចំនួន, ដែលរាប់ពុំអស់, ច្រើនក្រៃលែង។
ឧទាហរណ៍៖ សត្វលោកមានច្រើនអប្បមាណ; មានទ្រព្យច្រើនអប្រមាណ។

                       អប្បមាណភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ ( —ណៈ— ) របស់ច្រើនរាប់ពុំអស់ ។ អប្បមាណភាព ( —ណៈ— ) ភាវៈឬដំណើរនៃអ្វីៗដែលមានច្រើនក្រៃលែង។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បផរណាករ/ដេផ្លាទ័រ/បរិត្តផរណាករ

មានន័យថា អត្រាអតិផរណាដែលប្រើជាតួចែកដើម្បីបំប្លែងថ្លៃទំនិញ នោងសេវាពីចំនួនណូមីណាល់ទៅចំនួនពិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បផរណា/បរិត្តផរណា

មានន័យថា ការធ្លាក់ចុះនៃកម្រិតថ្លៃជាទូទៅរបស់ទំនិញ និងសេវាក្នុងប្រទេស ឬតំបន់ ក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ក្នុងពេលដែលអត្រាអតិផរណាធ្លាក់ចុះក្រោមសូន្យភាគរយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបចាយិតា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អបចាយិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បបរិមាណដើម្បីជីវភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បរិមាណនៃស្បៀង ឬប្រាក់កាសយ៉ាងតិចបំផុត ដែលល្មមនឹងចិញ្ចឹមជីវិតបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បបរិមាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បរិមាណ​តិច, ចំនួន​យ៉ាង​តិច (ម. ព. បរិមាណ ផង) ។
ចំនួន ឬបរិមាណយ៉ាងតិច​តួចបំផុតបន្ថយទៅទៀតមិនកើត កំណត់ទោសយ៉ាងតិចបំផុត ដែលត្រូវយកទៅផ្តន្ទាលើមនុស្សអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បនា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អប្បនា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បនាសមាធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមាធិដែលចុះស្លុងស៊ប់ក្នុងអង្គឈានពេញបរិបូរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការអែបនែប, អែបផ្ទាប់, អែបជិត, អែបស៊ប់; ការចូលឈាន ។ ព. ពុ. អប្បនាចិត្ត ចិត្តដែលចុះស៊ប់ក្នុងអង្គឈាន ។ អប្បនាជវ័ន សន្ទុះចិត្តដែលស្ទុះទៅចាប់អារម្មណ៍ក្នុងអង្គឈាន ។ អប្បនាឈាន ឈានដែលចុះស៊ប់ក្នុងអង្គតាមលំដាប់ ( ម. ព. ឈាន ន. ផង ) ។អប្បនាសមាធិ ការតម្កល់ចិត្តស៊ប់មាំឬការទប់ចិត្តឲ្យតាំងនៅស្មើក្នុងអារម្មណ៍ដែលប្រកបដោយអង្គឈាន ( ពាក្យប្រើក្នុងកម្មដ្ឋាន ។ មើលក្នុងពាក្យ សមាធិ ផង )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អប្បដិ ឬ អប្រតិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អប្បដិ ឬ អប្រតិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិរូប ឬ អប្រតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈអ្វីៗដែលពុំគួរដល់ ដែលប្រាសចាកកិត្តិយស ការបណ្តេញចាកពួកនូវជនណាមួយដោយហេតុអប្បដិបត្តិកម្ម អំពើថោកទាបដោយឥតខ្មាសអៀន តាមក្រមបវេណីបុគ្គលដែលគេទុកជាដល់នូវអប្បដិរូបក្នុងការទទួលមត៌កទុកជាដល់នូវអប្បដិរូបក្នុងការទទួលមត៌កមានបីប្រការគឺៈ ១- ជនដែលត្រូវទោស ដោយបទបំណងសម្លាប់ម្ចាស់មត៌ក ២- ជនដែលប្តឹងបង្កាច់ម្ចាស់មត៌កជាឧក្រិដ្ឋទោស ៣- ទាយាទដែលបានដឹង ស្គាល់ឃាតករនៃសព ហើយមិនបានប្តឹងឱ្យការណ៍ដល់តុលាការ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលពុំសមគួរ, ពុំគប្បី ។
ឧទាហរណ៍៖ អំពើអប្បដិរូប ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិបត្តិកម្មនៃកិច្ចសន្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរំលាយចោលនូវកិច្ចសន្យារបស់គូសញ្ញាម្ខាង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិបត្តិកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការទម្លាយចោល ការប្រកាសជាទីបញ្ចប់ សារលិខិតរបស់រដ្ឋមួយសំដែងឆន្ទៈប្រាប់ថា រំដោះខ្លួនចេញពីកាតព្វកិច្ចដែលជាប់ដោយសារសន្ធិសញ្ញា។
ឧទាហរណ៍៖ ការប្រកាសឯករាជ្យ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ជាអប្បដិបត្តិកម្ម នូវសន្ធិសញ្ញាក្នុង គ.ស. ១៨៦៣។ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិច្ឆន្នជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា បានដល់រជ្ជនៃរុក្ខជាតិ ដែលមានអង្គជាតិសម្រាប់បន្តពូជ នៅខាងក្រៅល្មម​មើល​ឃើញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បដិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < ន > អ “មិន, ពុំ” + បដិ “ចំពោះ, តប; ត; ត្រឡប់”; សំ. អ + ប្រតិ ) និបាតសព្ទជាបដិសេធ សម្រាប់ប្រើជាបុព្វបទ ភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃតាមគួរដល់ការប្រកប, ដូចជា អប្បដិការ ការមិនធ្វើតប, មិនធ្វើត្រឡប់ទៅវិញ ។ អប្បដិឃៈ ឬ អប្រតិឃៈ ដែលមិនគ្នាន់ក្នាញ់; សេចក្ដីមិនក្នាញ់ មិនគ្នាន់ចិត្ត; ដំណើរមិនប៉ះទង្គុកដោយសេចក្ដីក្រោធ ។ អប្បដិឃចិត្ត ឬ អប្រតិឃ— ចិត្តមិនក្នាញ់ ។ អប្បដិបុគ្គល ដែលឥតមានបុគ្គលប្រៀបផ្ទឹមបាន; អ្នកដែលប្រសើរបំផុតឥតមានបុគ្គលប្រៀបផ្ទឹម : ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអប្បដិបុគ្គល ។ អប្បដិភាគ ឬ អប្រតិ— ដែលឥតមានចំណែកប្រៀបផ្ទឹមឲ្យត្រឹមស្មើបាន ។ អប្បដិរូប ឬ អប្រតិ— ដែលពុំសមគួរ, ពុំគប្បី : អំពើអប្បដិរូប ។ អប្បដិវត្ត ដែលប្រព្រឹត្តទៅពុំបាន; ដែលធ្វើពុំកើត : ការអប្បដិវត្ត ។ អប្បដិវត្តន៍ អំពើឬអ្វីៗដែលប្រព្រឹត្តទៅពុំបាន, ដែលធ្វើពុំកើត : ការនុះជាអប្បដិវត្តន៍ ។ អប្បដិវត្តិយៈ ឬ —វត្តិយ៍ ( —វ័ត ) ដែលឥតមានអ្នកណាអាចឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន គឺអ្នកណាក៏ធ្វើពុំកើត, និយាយប្រាប់គ្នាមិនកើត ។ អប្បដិវត្តិយកម្ម ( —វ័ត-តិ-យ៉ៈ— ) អំពើឬការជាអប្បដិវត្តិយ៍។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បជនាធិបតេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការគ្រប់គ្រងដែលធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្តាប់ដៃនៃគ្រួសារខ្លះ អំណាច និងតេជានុភាពរបស់មនុស្សភាគតិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បច្ចយភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អប្បច្ចយ + ភាវ ; សំ. អប្រត្យយ + ភាវ ) ដំណើរឥតហេតុ, ឥតទំនង, ការទាស់ទំនង; ដំណើរគ្មានគ្រឿងអាស្រ័យ ។ ដំណើរមិនសប្បាយចិត្ត, ការមិនស្រួលចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ ទទួលភ្ញៀវទាំងកំពុងមានអប្បច្ចយភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បច្ចយភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អប្បច្ចយ + ភាវ ; សំ. អប្រត្យយ + ភាវ ) ដំណើរឥតហេតុ, ឥតទំនង, ការទាស់ទំនង; ដំណើរគ្មានគ្រឿងអាស្រ័យ ។ ដំណើរមិនសប្បាយចិត្ត, ការមិនស្រួលចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ ទទួលភ្ញៀវទាំងកំពុងមានអប្បច្ចយភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្បការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ដែលមានរូបប្រែប្លែកខុសពីប្រក្រតីដើម; ដែលប្រែរូបប្រែទ្រង់។
ឧទាហរណ៍៖ ស្គមអប្បការ ។ វេវ. អបរូប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប្ប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អល្ប ) តិច; តូច; ស្ដួចស្ដើងឬស្ដើងស្ដួច ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ, ដូចជា អប្បគ្ឃព័ស្តុ, —ភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ ( អ័ប-ប៉័ក-ឃៈ— ) របស់ដែលមានតម្លៃតិច ។ អប្បទ្រព្យ ឬ —ធន ទ្រព្យតិច; អ្នកដែលមានទ្រព្យតិច ( ម. ព. អបទ្រព្យ ឬ អបធន ក្នុងពាក្យ អប និ. ផង ) ។ អប្បបញ្ញា ឬ —ប្រាជ្ញា ប្រាជ្ញាតិច, ប្រាជ្ញាអន់ ។ អប្បបរមា ( អ័ប-ប៉ៈប៉ៈរ៉ៈម៉ា ) ន. ឬ គុ. ( បា. ស. < អប្ប + បរម គុ. ) កម្រិតយ៉ាងតិចឬយ៉ាងតូចបំផុត; ដែលតិចបំផុត, ដែលមានកំណត់យ៉ាងតូចបំផុត : អប្បបរមានៃសីតុណ្ហភាពនៅប្រទេសកម្ពុជា គឺ ១៤ អង្សា ( បារ. Minimum ) ។ ព. ផ្ទ. អតិបរមា ។ អប្បបរិមាណ ( —ប៉ៈរ៉ិម៉ាន ) បរិមាណតិច, ចំនួនយ៉ាងតិច ( ម. ព. បរិមាណ ផង ) ។ អប្បពុទ្ធិ ( —ពុត-ធិ ) ដែលមានសេចក្ដីចេះដឹងតិច; ដែលមិនឈ្លាស; ល្ងង់ ។ អប្បភោគ ភោគៈតិច; អ្នកដែលមានភោគៈតិច ( ម. ព. អបភោគ ក្នុងពាក្យ អប និ. ផង ) ។ អប្បលាភ លាភតិច; អ្នកដែលមានលាភតិច ។ អប្បមូល ថ្លៃតិច; ដែលមានតម្លៃតិច : របស់អប្បមូល ។ អប្បវ័យ ដែលនៅក្មេង ។ អប្បវិជ្ជ ឬ អល្បវិទ្យ ( —វិច ឬ អ័ល-ប៉ៈវិត ) អ្នកដែលមានវិជ្ជាតិច, ដែលចេះដឹងតិច ។ អប្បសក្តិ ឬ —ស័ក្តិ ស័ក្តិតូច, អ្នកដែលមានស័ក្តិតូច ( ម. ព. អបសក្តិ ឬ —ស័ក្តិ ក្នុងពាក្យ អប និ. ផង) ។ អប្បសុខ សុខតិច; អ្នកដែលមានសុខតិច។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប់រំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អប់បង្ហប់ផ្សែងឬបង្ហប់ចំហាយ ។ ព. ប្រ. ហាត់ចិត្ត; បង្វឹកចិត្ត; ជួសជុលចំពោះវិជ្ជាឬកិរិយាមារយាទ, ហ្វឹកហាត់ឲ្យស្ទាត់ជំនាញជាងមុន, កែឲ្យបានល្អប្រពៃជាងមុនជាលំដាប់; ខំប្រឹងបំពេញឧបនិស្ស័យឲ្យបរិបូណ៌, ខំកសាងសន្សំបុណ្យកុសលរក្សាទុកពុំឲ្យមានហ្មង, មិនឲ្យមានថ្នាំងថ្នាក់; បន្ទុំបារមី។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះបរមពោធិសត្វបានអប់រំបន្ទុំបារមីអស់កាលយូរអង្វែង។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីកាន់កាប់មុខការផ្នែកខាងការអប់រំ, ការសិក្សា។
ឧទាហរណ៍៖ ក្រសួងអប់រំជាតិ ( ពីដើមហៅ ក្រសួងសិក្សាធិការ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បង្ហប់យកក្លិនឬឲ្យចាប់ក្លិន។
ឧទាហរណ៍៖ អប់ផ្កា, អប់ផ្សែងទៀន។

                      ទឹកអប់ ទឹកដែលមានក្លិនព្រោះអប់ ( ម. ព. អប់រំ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អប៊ីតាល់ព្រំដែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អរប៊ីតាលម៉ូលេគុលពីរដែលត្រូវបានតំរៀបដើម្បីអោយបរិមាណនៃផ្នែកគងលើគ្នាធំកើតឡើងរវាងអ័រប៊ីតាល់ទាំងពីរនោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបោគណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដែលវិកលឬពិការរាងកាយ; មនុស្សកម្លាច, កូនក្មេង ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអបោគណ្ឌ ច្រើនតែភ័ន្តវល់គំនិត ព្រោះគ្នាមានចរិត មិនដិតដល់ខ្វល់ម្ដងៗ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ដែលវិកលឬពិការរាងកាយ; ដែលជាអ្នកខ្លាចច្រើន ( កម្លាច ) ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអបោគណ្ឌ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបេតវិញ្ញាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ដែលប្រាសចាកវិញ្ញាណ គឺដែលអស់ខ្យល់អស់វិញ្ញាណហើយ ( ដែលស្លាប់ហើយ ); រូបកាយដែលស្លាប់ដេកស្ដូកស្ដឹង។
ឧទាហរណ៍៖ រូបបុគ្គលស្លាប់ជាអបេតវិញ្ញាណ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលប្រាសចាកវិញ្ញាណ គឺដែលអស់ខ្យល់អស់វិញ្ញាណហើយ ( ដែលស្លាប់ហើយ ); រូបកាយដែលស្លាប់ដេកស្ដូកស្ដឹង។
ឧទាហរណ៍៖ រូបបុគ្គលស្លាប់ជាអបេតវិញ្ញាណ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបេក្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបេក្ខា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបេក្ខាវុទ្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីចម្រើនគំនិត; ការយល់ជាក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបេក្ខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ការសម្លឹងរំពឹងគិត, ការគិតជញ្ជឹង, ការទ្រឹងរំពឹងមើល; បំណង; ដំណើរដែលត្រូវតែ, ការខានពុំបាន ។ អបេក្ខាវុទ្ធិ ( —វុត-ធិ ឬ —វុត ) សេចក្ដីចម្រើនគំនិត; ការយល់ជាក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុព្វកិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្ម អំពើដ៏ល្បីអស្ចារ្យ ស្ទើរតែគ្មាននរណាធ្វើបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុនប្បុនក្កម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អ + បុន + បុន + កម្ម ) ខន្ធនិព្វាន ដែលឥតកម្មដដែលៗ ( ម. ព. បុនប្បុនក្កម្ម ទៀតផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុត្តិកា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អបុត្តក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុត្តកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបុត្តក )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អបុត្តក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុត្តកោ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អបុត្តក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុត្តក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អបុត្តក; សំ. អបុត្រក ) ដែលគ្មានកូន; អ្នកដែលឥតកូន ( ព. កា. ប្រុសប្រើជា អបុត្តកោ ក៏បាន; ស្រីជា អបុត្តិកា ) ។ ( ព. កា. ធៀប ព. ពុ. )។
ឧទាហរណ៍៖ អបុត្តកោ អបុត្តិកា ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា ស្ងោរស៊ុតសត្វស៊ី កាលពីបុព្វជាតិ ឲ្យឃ្លាតឥន្ទ្រីយ៍ បានជាទាំងទ្វី អារឥតមានកូន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អបុត្តក; សំ. អបុត្រក ) ដែលគ្មានកូន; អ្នកដែលឥតកូន ( ព. កា. ប្រុសប្រើជា អបុត្តកោ ក៏បាន; ស្រីជា អបុត្តិកា ) ។ ( ព. កា. ធៀប ព. ពុ. )។
ឧទាហរណ៍៖ អបុត្តកោ អបុត្តិកា ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា ស្ងោរស៊ុតសត្វស៊ី កាលពីបុព្វជាតិ ឲ្យឃ្លាតឥន្ទ្រីយ៍ បានជាទាំងទ្វី អារឥតមានកូន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុណីយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលខ្ចោះ ដែលមិនពេញ មិនធួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុញ្ញាភិសង្ខារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អ-បុញ្ញ “បាប, អកុសល” + អភិ-សង្ខារ “ការតាក់តែង; ការបង្កើត”; សំ. អបុណ្យាភិសំស្ការ < អបុណ្យ + អភិ-សំស្ការ ) អ្វីៗដែលបាបអកុសលរបស់សត្វលោកតាក់តែងឬបង្កើតឲ្យមានឡើង ។ ព. ផ្ទ. បុញ្ញាភិសង្ខារ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុញ្ញលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អបុណ្យ + លាភ ) ការបានបាប; ការជួបប្រទះអកុសល; ការប្រទះលើគ្រោះកាច។
ឧទាហរណ៍៖ ទទួលរងទុក្ខដោយអបុញ្ញលាភរបស់ខ្លួន ។ ព. ផ្ទ. បុញ្ញលាភ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុគ្គលិកភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈអ្វីៗដែលមិនមានរូបកាយ ដែលមិនចេញមកពីខ្លួនឯង ។ពិចារណា និងហៅថាទិព្វញ្ញាណដូច្នេះក៏សឹងបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបុគ្គលិកភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈអ្វីៗដែលមិនមានរូបកាយ ដែលមិនចេញមកពីខ្លួនឯង ។ពិចារណា និងហៅថាទិព្វញ្ញាណដូច្នេះក៏សឹងបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អបាយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​សំវត្តនិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អំពើ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​អ្នក​ធ្វើ​ទៅ​កើត​ក្នុង​អបាយ​ឬ​នាំ​ឲ្យ​ដល់​នូវ​សេចក្ដី​វិនាស (ហៅ អបាយ​សំវត្តនិក​កម្ម ក៏​បាន) ។ល។ ពាក្យ​កាព្យ​បញ្ជាក់​អំពី​អបាយ​មុខ ៨ យ៉ាង​ថា : អបាយ​មុខ​បួន បើ​រាប់​ផ្ទួន​មាន​ប្រាំ​បី មួយ​គឺ​ការ​លែង​ស្រី ពីរ​គឺ​ក្តី​សេព​សុរា ។ បី​គឺ​ការ​ចាយ​វាយ- ទ្រព្យ​ខ្ជះខ្ជាយ​លើស​មាត្រា បួន​គឺ​ល្បែង​ពាលា​លេង​ភ្នាល់​គ្នា​បង្ហិន​ធន ។ ប្រាំ​គឺ​ការ​សេព​គប់ ជន​ឧបទ្រព​ជា​មិត្រ​ពន្ធ ប្រាំ​មួយ​គឺ​ជាតិ​ជន ខ្ជិល​ច្រអូស​ហួស​ប្រមាណ ។ ប្រាំ​ពីរ​ដើរ​លេង​យប់ ត្រាតែ​ងប់​ពុំ​សូវ​ខាន ប្រាំ​បី​គឺ​រាប់​អាន មើល​មហោស្រព​ត្រាតែ​ញៀន ។ ប្រាំ​បី​នេះ​អ្នក​ឈ្លាស ខ្លាច​វិនាស​រែង​អៀន​ប្រៀន ជួន​កាល​គេច​វេះ​វៀន ព្រោះ​ក្រែង​ញៀន​ឈប់​ពុំ​បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​សមុទ្ទ ឬ–សមុទ្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អបាយ​ភូមិ​ដែល​ទុក​ដូច​ជា​មហា​សមុទ្រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​សត្ត ឬ –សត្វ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វ​ដែល​កើត​ក្នុង​អបាយ​ភូមិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​មុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ ​ឬ​អំពើ​ជា​ប្រធាន ​ឬ​ជា​ផ្លូវ​នៃ​សេចក្ដី​វិនាស : ការ​លេង​ស្រី, ផឹក​សុរា, លេង​ស៊ី​ចាយ​កញ្ជះកញ្ជាយ​ខ្ជីខ្ជា, លេង​ល្បែង​ភ្នាល់, សេព​គប់​រាប់​រក​យក​មនុស្ស​អាក្រក់​ជា​មិត្រ, ខ្ជិល​ច្រអូស, ដើរ​លេង​យប់, ដើរ​មើល​ល្បែង​របាំ​ទាល់​តែ​ញៀន​ជាប់​ចិត្ត​ឥត​ធ្វើ​ការ​របរ​អ្វី; ទាំង ៨ យ៉ាង​នេះ​ជា​អបាយ​មុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​មាគ៌ា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវ​ទៅ​កាន់​អបាយ (ព. ប្រ.)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​ភ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ខ្លាច​ក្រែង​ទៅ​កើត​ក្នុង​អបាយ​ភូមិ​ ឬ​ខ្លាច​ក្រែង​មាន​សេចក្ដី​វិនាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​ភូមិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជាន់​ឬ​ឋាន​អបាយ, កំណើត​សត្វ​ដែល​ប្រាស​ចាក​សេចក្ដី​ចម្រើន
ឧទាហរណ៍៖ នរក, តិរច្ឆាន, ប្រេត, អសុរ​កាយ ទាំង ៤ នេះ​ជា​អបាយ​ភូមិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​បរាយន​កម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើ​ដែល​បម្រុង​នឹង​នាំ​អ្នក​ធ្វើ​ឲ្យ​ទៅ​កើត​ក្នុង​អបាយ​ឬ​ឲ្យ​បាន​សេចក្ដី​វិនាស​ទៅ​ខាង​មុខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​បរាយនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​បម្រុង​នឹង​ទៅ​កើត​ក្នុង​អបាយ​ឬ​ដែល​ប្រុង​នឹង​បាន​សេចក្ដី​វិនាស​ទៅ​ខាង​មុខ (បើ​ស្ត្រី​ជា –បរាយនា អ. ថ. –ន៉ា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​ទ្វារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទ្វារ​នៃ​អបាយ, ផ្លូវ​ចូល​ទៅ​កាន់​អបាយ (ព. ប្រ.)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ​ទុក្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទុក្ខ​ក្នុង​អបាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយប្បដិសន្ធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ចាប់​កំណើត​ក្នុង​អបាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ទីដែលប្រាសចាកសេចក្ដីចម្រើន, ទីរងទុក្ខ ( មានឋាននរកជាដើម ); សេចក្ដីសាបសូន្យ, សេចក្ដីវិនាស; ដំណើរលិចលង់ក្នុងសេចក្ដីវិនាស ( ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅអបាយភូមិបួននិងសេចក្ដីវិនាស )
ឧទាហរណ៍៖ ស្លាប់ទៅកើតក្នុងអបាយ, ធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ; អំពើនេះជាផ្លូវអបាយ។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈបាយ៉ៈ ឬ អប៉ាយ៉ៈ ក៏មានខ្លះ ( ត. ទ. ស្រ. ), ដូចជា អបាយគាមិន ឬ —គាមី អ្នកដែលតែងតែឬដែលបម្រុងតែនឹងទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ ( បើស្ត្រីជា អបាយគាមិនី ) ។ អបាយទុក្ខ ទុក្ខក្នុងអបាយ ។ អបាយទ្វារ ទ្វារនៃអបាយ, ផ្លូវចូលទៅកាន់អបាយ ( ព. ប្រ. ) ។ អបាយបរាយនៈ ( អៈប៉ាយ៉ៈប៉ៈរ៉ាយ៉ៈន៉ៈ ) អ្នកដែលបម្រុងនឹងទៅកើតក្នុងអបាយ ឬដែលបម្រុងនឹងបានសេចក្ដីវិនាសទៅខាងមុខ ( បើស្ត្រីជា —បរាយនា អ. ថ. —ន៉ា ) ។ អបាយបរាយនកម្ម អំពើដែលបម្រុងនឹងនាំអ្នកធ្វើឲ្យទៅកើតក្នុងអបាយឬឲ្យបានសេចក្ដីវិនាសទៅខាងមុខ ។ អបាយប្បដិសន្ធិ ( —យ៉័ប-ប៉ៈ— ) ការចាប់កំណើតក្នុងអបាយ ។ អបាយភព ( —ភប់ ) ឋានអបាយ, អបាយភូមិ ។ អបាយភ័យ ការខ្លាចក្រែងទៅកើតក្នុងអបាយភូមិឬខ្លាចក្រែងមានសេចក្ដីវិនាស។ អបាយភូមិ ( —ភូម ) ជាន់ឬឋានអបាយ, កំណើតសត្វដែលប្រាសចាកសេចក្ដីចម្រើន : នរក, តិរច្ឆាន, ប្រេត, អសុរកាយ ទំាង ៤ នេះជាអបាយភូមិ ។ អបាយមាគ៌ា ( —មារ-គា ) ផ្លូវទៅកាន់អបាយ ( ព. ប្រ. ) ។ អបាយមុខ ហេតុឬអំពើជាប្រធានឬជាផ្លូវនៃសេចក្ដីវិនាស : ការលេងស្រី, ផឹកសុរា, លេងស៊ីចាយកញ្ជះកញ្ជាយខ្ជីខ្ជា, លេងល្បែងភ្នាល់, សេពគប់រាប់រកយកមនុស្សអាក្រក់ជាមិត្រ, ខ្ជិលច្រអូស, ដើរលេងយប់, ដើរមើលល្បែងរបាំទាល់តែញៀនជាប់ចិត្តឥតធ្វើការរបរអ្វី; ទាំង ៨ យ៉ាងនេះជាអបាយមុខ ។ អបាយសត្ត ឬ —សត្វ សត្វដែលកើតក្នុងអបាយភូមិ ។ អបាយសមុទ្ទ ឬ —សមុទ្រ អបាយភូមិដែលទុកដូចជាមហាសមុទ្រ ។ អបាយសំវត្តនិក ( អៈប៉ាយ៉ៈស័ង-វ័តតៈ—) អំពើដែលនាំឲ្យអ្នកធ្វើទៅកើតក្នុងអបាយឬនាំឲ្យដល់នូវសេចក្ដីវិនាស ( ហៅ អបាយសំវត្តនិកកម្ម ក៏បាន ) ។ ល ។ ពាក្យកាព្យបញ្ជាក់អំពីបាយមុខ ៨ យ៉ាងថា : អបាយមុខបួន បើរាប់ផ្ទួនមានប្រាំបី មួយគឺការលេងស្រី ពីរគឺក្ដីសេពសុរា ។ បីគឺការចាយវាយ- ទ្រព្យខ្ជះខ្ជាយលើសមាត្រា បួនគឺល្បែងពាលា លេងភ្នាល់គ្នាបង្ហិនធន ។ ប្រាំគឺការសេពគប់ ជនឧបទ្រពជាមិត្រពន្ធ ប្រាំមួយគឺជាតិជន ខ្ជិលច្រអូសហួសប្រមាណ ។ ប្រាំពីរដើរលេងយប់ ត្រាតែងប់ពុំសូវខាន ប្រាំបីគឺរាប់អាន មើលមហោស្រពត្រាតែញៀន ។ ប្រាំបីនេះអ្នកឈ្លាស ខ្លាចវិនាសរែងអៀនប្រៀន ជួនកាលគេចវេះវៀន ព្រោះក្រែងញៀនឈប់ពុំបាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាទកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបាទក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាទក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អបាទក ) សត្វឥតជើង ( ហៅ អបាទកសត្ត ឬ —សត្វ ក៏បាន, អ. ថ. —ទៈកៈ— )។
ឧទាហរណ៍៖ ពស់, អន្ទង់, ជន្លេន, . . . ជាអបាទក ឬ អបាទកសត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាចីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបាចី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាចី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ទិសខាងត្បូង ( ហៅ អបាចីនទិស ឬ —ទិសា ក៏បាន, អ. ថ. —ន៉ៈ— )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបាករណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អបាករណ ) ការជម្រះបញ្ជីបំណុល, ការជម្រះបំណុល។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអបាករណ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបអរ ឬ អបអរ​សាទរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទទួល​រាប់​អាន​ដោយ​មាន​អំណរ​ ឬ​ទទួល​រាប់​អាន​រាក់ទាក់​ដោយ​សេចក្ដី​រីករាយ​ស្រស់ស្រាយ ព្រម​ទាំង​មាន​សេចក្ដី​គោរព​ផង ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបហាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការសើចឥតទំនង, ឥតមូលហេតុ គឺការគ្មានទំនងឲ្យចង់សើចសោះទៅជាសើច, ការសើចស្ងួត ។ អបហាសភាព ( —សៈ— ) ភាពឬភាវៈនៃអបហាស ។ ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ កុំធ្វើអបហាស សើចស្ងួតផ្ដេសផ្ដាស ឲ្យគេរង្កៀស សុជីវធម៌ ថាត្រូវឲ្យចៀស បើគេរង្កៀស ជាហេតុហិនល័ក្ខណ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបហារណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការឆក់ដណ្តើមទាំងអំណាច ការជក់ ស្លុងចិត្តក្នុងបីតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបហារកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបំផ្លាញ; ការធ្វើអំពើប្លន់គេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. ) សេចក្ដីវិនាស, ដំណើរលាញ; ការប្លន់គេ ។ អបហារកម្ម ( អៈប៉ៈហារៈក័ម ) ការបំផ្លាញ; ការធ្វើអំពើប្លន់គេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបស័ក្ត

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប និ. ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបសក្តិ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប និ.។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបវាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ពាក្យតិះដៀល; ដំណៀល; ការស្ដីបន្ទោស, ការស្ដីប្រដៅដោយបន្ទោសដៀលត្មះខ្លាំងៗ។
ឧទាហរណ៍៖ កើតជម្លោះព្រោះអបវាទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលោភា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អបលោភ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលោភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលឥតលោភ; អ្នកដែលឥតលោភ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអបលោភ; មនុស្សនោះជាអបលោភ ( បើស្ត្រីជា អបលោភា )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលឥតលោភ; អ្នកដែលឥតលោភ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអបលោភ; មនុស្សនោះជាអបលោភ ( បើស្ត្រីជា អបលោភា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលោកនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អបលោកន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលោកន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អបលោកន ) ការអបលោក
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអបលោកនៈ ( ប្រើជា អបលោកន៍ ក៏បាន )។

                       អបលោកនកម្ម ការធ្វើអបលោក ។
ឧទាហរណ៍៖ សង្ឃចែកបាត្រចីវរឲ្យដល់ភិក្ខុសាមណេរជាគិលានុបដ្ឋាក ដោយអបលោកនកម្ម ( ព. វិ. ពុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ប្រកាសប្រាប់ឲ្យដឹងរាល់គ្នា; ប្រកាសប្រាប់គ្នាឲ្យដឹងដើម្បីប្រគល់អ្វីៗឲ្យដល់អ្នកណាមួយ; ប្រកាសសូមអនុញ្ញាតអំពីក្រុមជំនុំក្នុងសន្និបាត ។ ខ្មែរប្រើចំពោះតែសេចក្ដីថា “ប្រកាសពាក្យសុំសេចក្ដីយល់ព្រមអំពីជំនុំសង្ឃឬអំពីក្រុមជំនុំ ដើម្បីបង្វែរឬប្រគល់អ្វីៗឲ្យដល់អ្នកណាមួយ”។
ឧទាហរណ៍៖ ជំនុំសង្ឃអបលោកបាត្រចីវរឲ្យដល់ភិក្ខុដាច់វស្សា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលាភា

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អបលាភ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលប្រាសចាកលាភ គឺដែលឥតលាភ, ដែលមិនសូវបាន ឬអ្នកដែលឃ្វាងលាភ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអបលាភ; គេរាល់គ្នាចេះតែមានលាភ ខ្ញុំជាអបលាភ ( បើស្ត្រីជា អបលាភា )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលប្រាសចាកលាភ គឺដែលឥតលាភ, ដែលមិនសូវបាន ឬអ្នកដែលឃ្វាងលាភ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអបលាភ; គេរាល់គ្នាចេះតែមានលាភ ខ្ញុំជាអបលាភ ( បើស្ត្រីជា អបលាភា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលក្សណ៍

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប និ. ( ដើម្បីឲ្យងាយអាន, សរសេរជា អបល័ក្ខណ៍ ឬ —ល័ក្សណ៍ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបលក្ខណ៍

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អប និ. ( ដើម្បីឲ្យងាយអាន, សរសេរជា អបល័ក្ខណ៍ ឬ —ល័ក្សណ៍ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរូបា

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អបរូប )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អបរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ដែលមានរូបប្រែប្លែកខុសពីប្រក្រតីដើម; ដែលប្រែរូបប្រែទ្រង់; ដែលបង់រូបបង់ឆោម។
ឧទាហរណ៍៖ ស្គមអបរូប ( ព. កា. បើស្ត្រីជា អបរូបា អ. ថ. —ប៉ា ) ។ ( ព. កា. ) : នែនាងកញ្ញា អបរូបា តើទាស់ពីអ្វី ? កាលពីឆ្នាំមុន នាងមានសិរី បណ្ដាកូនស្រី នាងធាត់ជាងគេ ។ ដែលទៅឲ្យពេទ្យ ពិនិត្យរកហេតុ ជំងឺឬទេ ? បើពុំដែលទៅ ទៅៗមាសមេ កុំបាច់រិះរេ ឲ្យយឺតយូរឡើយ ។ វេវ. អប្បការ, អប្រការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត