Author: videoslearning.com

អាស៊ីលនីត្រែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា នីត្រែនដែលក្នុងនោះអាសូតត្រូវធ្វើសម័្ពន្ធកូវ៉ាឡង់ជាមួយក្រុមអាស៊ីល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីលកាបែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា រ៉ាឌីកាល់កាបែនដែលក្នុងនោះមានក្រុមមួយយ៉ាងតិចដែលភ្ជាប់ទៅនឹងកាបូនឌីវ៉ាឡង់ជាក្រុមអាស៊ីល។ ឧទាហរណ៍៖ អាសេទីលកាបែន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីលកម្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ដំណើរការដែលធ្វើអោយក្រុមអាស៊ីលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងម៉ូលេគុលតាមការជំនួស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា រ៉ាឌីកាល់ដែលកើតឡើងពីអាស៊ីតសរីរាង្គដកក្រុមអ៊ីដ្រុកស៊ីល ចេញ។ រូបមន្ដទូទៅរបស់វាគឺ RCO ដែល R ជាអាលីផាទិច(បើក) អាលីស៊ីគ្លិច ឬជាអារ៉ូម៉ាទិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីទមាត្រវិធី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការពិនិត្យមើលជាតិខាប់ នៅក្នុងអាស៊ីត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អង្គខ្លះដែលមានរសជាតិជូរដូចទឹកខ្មេះ ហើយប្រកបដោយគុណភាព បំប្លែងល័ខខៀវឱ្យទៅជាក្រហមបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតអាឡូសែនួ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុនៃប្រភេទ RCOX ដែល R ជារ៉ាឌីកាល់ អាល់គីល ឬអារីល និង X ជាអាឡូសែន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតអាលីផាទិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាស៊ីតសរីរាង្គដែលកើតពីអាលីផាទិច អុីីដ្រូអាស៊ីត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតឡឺវីស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ម៉ូលេគុល ឬអ៊ីយ៉ុងដែលអាចបងើ្កតសម្ព័ន្ធកូវ៉ាឡង់ជាមួយនឹងប្រភេទគីមីផេ្សងទៀតដោយការទទួលទេ្វតាអេឡិចត្រុង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតស្ងួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាស៊ីតអាសេទិចដែលគ្មានទឹកត្រូវបានគេប្រើប្រាស់សំរាប់សំអាតអាសីុតកម្មក្នុងអណ្ដូងស្ដុកប្រេង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតស៊ុលផួរិចហុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាស៊ីតស៊ុលផួរិចខាប់ផ្ទុកសានធ័រទ្រីអុកស៊ីត រលាយ។ គេហៅម្យ៉ាងទៀតថា អូលេអ៊ូម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតម៉ែត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា បរិធាន ឬសូលុយស្យុងស្ដង់ដាដែលប្រើក្នុងការកំណត់ បរិមាណអាស៊ីតក្នុងភាគសំណាកមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតមាត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អត្រាកម្មនៃអាស៊ីតជាមួយសូលុយស្យុងបាសស្ដង់ដា

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតប្រ៉ោនសេ្ទត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រភេទគីមីដែលអាចដើរតួជាប្រភពផ្ដល់ប្រូតុង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតនីឌ្រិចហុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាស៊ីតនីឌ្រិចខាបផ្ទុកអាសូតឌីអុកស៊ីតរលាយ។ គេអាចរៀបចំវាឡើងដោយការបន្ថែមផម៉ាល់ដេអ៊ីតទៅលើអាស៊ីតនីឌ្រិចខាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតឌីអាសូអ៉ិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា C6H5N=NOOH ទំរង់អ៉ីសូមែនៃផេនីលនីត្រាមីន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតឌីស៊ុលផូនិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ម៉ូលេគុលដែលមានក្រុមអាស៊ីតស៊ុលផូនិចពីរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតឌីប្រូទិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាស៊ីតដែលមានអាតូមអ៉ីដ្រូសែនអាចបំបែកជាអ៉ីយ៉ុងពីរ ក្នុងម៉ូលេគុលនិមួយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតឌីបាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អាស៊ីតដែលមានអាតូមអ៉ីដ្រូសែនពីរអាចជំនួសដោយអាតូម ឬរ៉ាឌីកាល់បាសពីរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតឌីកាបុកស៊ីលិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុមានក្រុមកាបុកស៊ីលពីរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតដេអុកស៊ីរីបូនុយកេ្លអ៉ិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ម៉ាក្រូម៉ូលេគុលយ៉ាងធំដែលមាននៅក្នុង ណ្វៃយ៉ូកោសិកា។ ម៉ូលេគុលនេះជាអ្នកផ្ទុកពត៌មានសេនេទិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតខ្លាញ់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ម៉ូណូអាស៊ីតបាសសរីរាង្គដែលមានរូបមន្ដទូទៅ CnH2n+1COOH បានមកពីស៊េរីអ៉ីដ្រូកាបួអាលីផាទិចឆ្អែតដែលជាទូទៅមាន អាតូមកាបូនដប់ ឬច្រើនជាង ។
ឧទាហរណ៍៖ អាសីុត)៉ាល់មីទិចអាសីុតសេ្ដអារិច និងអាស៊ីតអូលេអិចដែលប្រើជាបេ្រង ឬខ្លាញ់ក្នុងការសំអាង និងសារធាតុ ចិពា្ចឹម ហើយសំរាប់ជាសាប៊ូ និងសារធាតុជំរះក្អែល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតកម្មមហាសមុទ្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការថយចុះ ប៉េហាស់ នៃមហាសមុទ្រចាប់ពីកម្រិត៧ ក្នុងរយៈពេលវែងមួយដែលតាមធម្មតាមានរយៈពេលច្រើនទសវត្សរ៍ ឬវែងជាងនេះ ដែលច្រើនតែបង្កដោយការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក ចេញពីបរិយាកាស ប៉ុន្តែក៏អាចបណ្ដាលមកពីកំណើតន ឬការថយចុះសារធាតុគីមីដទៃទៀតពីមហាសមុទ្រផងដែរ ។ អាស៊ីតកម្មមហាសមុទ្រដោយសកម្មភាពមនុស្ស សំដៅលើការថយចុះនៃប៉េហាស ដែលបង្កដោយសកម្មភាពមនុស្ស ដូចជា ការតាំងទីលីនៅក្បែរសមុទ្រហួសកម្រិត ការបង្ហូរកាកសំណល់ប្លាស្ទិកចូលក្នុងសមុទ្រជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីតកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ការបន្ថែមនៃអាស៊ីតទៅក្នុងសូលុយស្យុងរហូតដល់ pH របស់វាមានតំលៃក្រោម 7។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា 1. ចំណាត់ថ្នាក់នៃសមាសធាតុគីមីដែលជាសូលុយស្យុងទឹករបស់វា ប្ដូរពណ៌ទួណឺសុលក្រហមអោយទៅជាខៀវមានប្រតិកម្ម និងរំលាយលោហៈមួយ ចំនួនបងើ្កតបានជាអំបឹល។ 2. សមាសធាតុដែលមានលទ្ធភាពអាចផេ្ទរអ៊ីយ៉ុង អីុដ្រូសែនទៅក្នុងសូលុយស្យុង។ អ្នកផ្ដល់អីុយ៉ុងអីុដ្រូសែន(ប្រូតុង)។ 3. សារធាតុដែលធើ្វអ៊ីយ៉ុងកម្មក្នុងសូលុយស្យុងដើម្បីភ្ជាប់អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាននៃធាតុ រំលាយ។ 4. ម៉ូលេគុលឬអីុយុង៉ ដែលផ្សំជាមួយម៉ូលេគុល ឬអីុយ៉ុងដទៃទៀត ដោយបងើ្កតជាសម័្ពន្ធកូវាឡង់ជាមួយអេឡិចត្រុងពីរពីប្រភេទផេ្សងទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីដូស៊ីស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ល័ក្ខខ័ណ្ឌដែលមាននៅពេល pH របស់ឈាមធ្លាក់ចុះក្រោមកំរិតធម្មតាដែលអាចបណ្ដាលមកពីបណ្ដូររូបធាតុ ឬការដកដង្ហើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីដូលីស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មគីមីដែលរូមមានការបំបែកនៃម៉ូលេគុលដោយការ បន្ថែមធាតុអាស៊ីតទៅលើម៉ូលេគុល។ ប្រតិកម្មនេះប្រៀបបានទៅនឹងអ៊ីដ្រូលីល ឬអាកុលីសដែលក្នុងនោះទឹក ឬអាល់កុលត្រូវបានប្រើជំនួសអាស៊ីត។ គេហៅ ម្យ៉ាងទៀតថា “”បណ្ដូរអាស៊ីល””។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីដឌីអុកស៊ីរីបូនុយក្លេអ៊ិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ជាពាក្យកាត់សម្រាប់ deoxyribonucleic acid ដែលពីមុនគេសរសេរជា desoxyribonucleic acid។ ជាច្រវ៉ាក់ប៉ូលីម៉ែរវែងមួយ នៃដេអុកស៊ីរីបូនុយក្លេអូទីត។ DNA ជាបង្ករបស់រូបធាតុហ្សែន នៃសារពាង្គកាយ និងធាតុកោសិកានានា ហើយជាទូទៅវាស្ថិតក្នុងទម្រង់ហេឡិចទ្វេ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក្ដី ចង្កោមហ្សែនរបស់វីរុសខ្លះ កើតឡើងពីខ្សែ DNA មួយចំណែក ឯខ្លះទៀតមានខ្សែ RNA (Ribonucleic acid) មួយ ឬពីរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ីដខ្លាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អាស៊ីដ វត្ថុធាតុដើម និងធាតុផ្សំជាអាស៊ីដទាំងឡាយ ទោះជាល្បាយរាវ ឬរឹង ហើយមានប៉េហាស់ (pH) ស្មើ ឬក្រោម ៣ (បី) ដែលបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះ-ថ្នាក់ដល់សុខភាព និងអាយុជីវិតមនុស្ស ដូចមានចុះនៅក្នុងតារាងឧបសម្ព័ន្ធនៃច្បាប់នេះ លើកលែង អាស៊ីដស៊ុលហ្វួរិក ដែលជាល្បាយរាវ (សូលុយ-ស្យុង) និងមានកំហាប់ ឬដង់ស៊ីតេក្រោម ៣៣% ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាក់អាគុយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អាហ្ស៊ី Asie ) ឈ្មោះមហាទ្វីបមួយ ក្នុងចំនួនមហាទ្វីបទាំង ៥ ក្នុងមនុស្សលោក
ឧទាហរណ៍៖ ទ្វីបអាស៊ី, ប្រទេសអាស៊ី (ម. ព. មហាទ្វីប ផង) ។

                      ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី (ទាំងបុរស ទាំងស្រ្តី) ហៅថា អាស្យាទិគ ( បារ. Asiatique) “អ្នកអាស៊ី”។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកអាស្យាទិគ ។

                      អ្វីៗដែលកើតមានក្នុងទ្វីបអាស៊ីឬដែលជារបស់ជនអ្នកអាស៊ី ក៏ហៅ អាស្យាទិគ ដែរ។
ឧទាហរណ៍៖ ដំណាំអាស្យាទិគ, របរអាស្យាទិគ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស៊ាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានប្រ៊ូណេដារ៉ូសាឡឹម ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូណេស៊ី សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ ម៉ាឡេស៊ី សហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា សាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីន សាធារណរដ្ឋសឹង្ហបុរី ព្រះរាជាណាចក្រថៃឡង់ដ៏ និងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុរងកុងដង់កម្មពហុវង់ដែលមានវង់ត្រូវរំលាយក្នុងការតំរៀបលីនេអ៊ែ។ ឧទាហរណ៍ អង់ត្រាសែន

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេទីឡែនខ្មៅ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សណ្ឋានកាបូនដែលមានភាពចំលងអគ្គិសនីខ្ពស់ដែលកើតឡើងដោយការបំបែកអាសេទីឡែនដោយកំដៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេទីលួ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុដែលកើតឡើងពីអាសេទីឡែនដែលអាតូមអ៊ីដ្រូសែនត្រូវបានជំនួសដោយលោហៈដូចជាទង់ដែងអាសេទីលួ Cu2C2។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេទីលកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មដែលបងើ្កតសម្ព័ន្ធក្រុមអាសេទីលទៅម៉ូលេគុលសរីរាង្គ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេតូស្ដេអារីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សេតូសេ្ដអារីន ​៖ ពាក្យទូទៅសំរាប់ម៉ូណូ គី្លសេរីតនៃអាស៊ីតសេ្ដអារិច (អាសេទីឡាតកមμ និងអានីឌ្រិចអាសេទិច)ប្រើជាសារធាតុការពារស្រទាប់លើ និងជាសារធាតុបា្លស្ទិចសំរាប់សំយោគជ័រដើម្បីធ្វើអោយប្រសើរឡើងដល់លក្ខណៈសីតុណ្ហភាពទាបៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេតូន (ប្រូប៉ាណូន)

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុគ្មានពណ៌ ងាយឆេះ ហើរ មានរូបមន្ត CH₃COCH₃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេតាល់ដេអ៊ីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល ethanal ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសេតាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រភេទមួយក្នុងចំណោមប្រភេទពីរដែលជាស្រឡាយនៃអាស៊ីតអាសេទិច CH₃COOH ។ ប្រភេទទី1 ជាអាសេតាតអ៊ីយ៉ុង CH₃COO- ប្រភេទទី2 ជាសមាសធាតុដែលទំរង់របស់វាមានផ្ទុកអ៊ីយ៉ុងអាសេតាតដូចជាអាសេទីលអាសេតាត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសូរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អាណិតទន់ចិត្ត, អាណិតជាប់ចិត្ត, អាណិតខ្លោចចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ ឃើញកូនតូចៗ កំព្រីកំព្រាអនាថា គួរឲ្យអាសូរពេកណាស់ ។

                     អាសូរករុណា អាណិតក្រៃពេក ។ អាណិតអាសូរ (មើលក្នុងពាក្យ អាណិត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសូរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អាណិតទន់ចិត្ត, អាណិតជាប់ចិត្ត, អាណិតខ្លោចចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ ឃើញកូនតូចៗ កំព្រីកំព្រាអនាថា គួរឲ្យអាសូរពេកណាស់ ។

                     អាសូរករុណា អាណិតក្រៃពេក ។ អាណិតអាសូរ (មើលក្នុងពាក្យ អាណិត) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសីរពិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាសីរ្ពិស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសីពិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាសិរ្ពិស ) ។ ( ម. ព. អាសិរ្ពិស** ) ។ **ពាក្យ “អាសិរ្ពិស” ត្រូវបានកែតម្រូវពីពាក្យដើម “អាសីរ្ពីស” អនុលោមតាមមេពាក្យ “អាសិរ្ពិស” ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសិរ្ពិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អាឝិរ្វិឞ < អាឝិស៑ “ចង្កូម” + វិឞ “ពិស”, ព្រោះមានអក្សរ វ នៅខាងចុងត្រូវផ្លាស់ ស៑ ជា រ៑ > អាឝិរ្វិឞ ឬប្រើជា អាឝីវិឞ ក៏មាន, អាឝី ថា “ចង្កូម” ដែរ; ខ្មែរផ្លាស់ ឝ ជា ស, វ ជា ព > អាសិរ្ពិស; បា. អាសីវិស; ខ្មែរផ្លាស់ វ ជា ព > អាសីពិស “សត្វមានពិសត្រង់ចង្កូម”) ពស់មានពិស។
ឧទាហរណ៍៖ ពស់វែកជា អាសិរ្ពិស (ប្រើជា អាសិរពិស ឬ អាសីរពិស ក៏មាន) ។

                     ពាក្យប្រៀបហៅអំពើធ្មប់ឬអាបថា អាសីរ្ពិស ដែរក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សចេះអាសីរ្ពិស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសិរពិស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសិរ្ពិស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសិដ្ឋៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អាសិដ្ឋ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសិដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អាឝិឞ្ដ ) ដែលប្រាថ្នា, ដែលប៉ុនប៉ង, ចង់បាន ។ ន. (ព. វ. ) ឈ្មោះវិធីឬដំណើរមួយយ៉ាងរបស់វិភត្តិបញ្ចមីអាខ្យាត ប្រាប់សេចក្ដីប៉ុនប៉ង, ប្រាប់សេចក្ដីអង្វរ; មានកំណត់ពាក្យថា “ចូរ—, ចូរឲ្យ—, សូម—, សូមឲ្យ—”។
ឧទាហរណ៍៖ ចូរឲ្យសព្វសត្វទាំងឡាយបានសេចក្ដីសុខ ! ; សូមអស់លោក-អ្នកទាំងឡាយអត់ទោសខ្ញុំបាទ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសិញ្ចនកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ការស្រោចស្រព, ការប្រោះព្រំ, ការប្រោះទឹកបំព្រំរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាសិញ្ចនកម្ម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសាឡ្ហា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសាឍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសាឡ្ហមាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសាឍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសារ័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បាតុភូតដែលកើតមាន ដោយធាតុរាវទាំងពីររត់រកគ្នា គឺក្នុងផើងមួយគេបាំងដោយក្រដាសស្តើង ហើយដាក់ធាតុរាវខុសគ្នាទាំងពីរខាង ធាតុរាវទាំងពីរនេះស្ទុះរកគ្នា តែជ្រាបចូលមិនបាន បានតែជាទឹកសុទ្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសាធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសាឍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសាឍា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសាឍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសាឍ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាឞាឍ; បា. អាសាឡ្ហ) ឈ្មោះខែទី៨ នៃចន្ទគតិកាល។
ឧទាហរណ៍៖ ខែអាសាឍ (ប្រើក្លាយជា អាសាធ ក៏មាន; ហៅ អាសាឍមាស ឬ អាសាឡ្ហមាស ក៏បាន “ខែអាសាឍ”) ។

                      បើឆ្នាំដែលមានលើកខែ (តាមអំណាចចន្ទគតិ) ត្រូវលើកត្រង់ខែអាសាឍនេះឲ្យជាពីរខែ, ខែអាសាឍមុនហៅ បឋមាសាឍ (ប៉ៈឋៈម៉ា—) ឬ ប្រថមាសាឍ (ប្រៈថៈម៉ា—) “អាសាឍទី១”, ខែអាសាឍក្រោយហៅ ទុតិយាសាឍ ឬ ទ្វិតីយាសាឍ “អាសាឍទី២”; មាន ៣០ ថ្ងៃដូចគ្នាទាំងពីរខែ ។ ឈ្មោះនក្សត្រឫក្សមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងឈើច្រត់, មាន ២ យ៉ាង គឺ បុព្វាសាឍ ឬ បុព្វាសាឡ្ហ “ផ្កាយអាសាឍមុន” (ផ្កាយទី១៨), ឧត្តរាសាឍ ឬ ឧត្តរាសាឡ្ហ “ផ្កាយអាសាឍក្រោយ” (ផ្កាយទី១៩), រួមនក្សត្រឫក្សទាំង ២ នេះ ហៅថា អាសាឍា ឬ អាសាឡ្ហា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសាញ់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អាសា ថា
ឧទាហរណ៍៖ អាសាអាសាញ់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានឧស្សាហៈច្រើនមិនខ្ជិលច្រអូស
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនុះអាសាអាសាញ់គ្រាន់បើ (ព. សា. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អាឝា ) បំណង; សង្ឃឹម, ការនឹកសង្ឃឹម។
ឧទាហរណ៍៖ មានអាសា, អស់អាសា ។

                     ខ្មែរប្រើជា កិ. ( ព. សា. ) សំដៅសេចក្ដីថា “មានឧស្សាហ៍, មានព្យាយាម, ខំប្រឹង; ពេញចិត្តចំពោះកិច្ចការ, ស្រឡាញ់កិច្ចការ” ក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ កូននុះអាសារៀនណាស់; មនុស្សហ្នឹងអាសាធ្វើការគ្រាន់បើ ។

                    អាសាស្ម័គ្រ អ្នករាជការស៊ីវិលឬប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ ដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលខ្លួនជួយជាកម្លាំងដល់កងទាហាន សម្រាប់ជួយការពារស្រុកទេសក្នុងពេលមានភ័យអាសន្ន ដោយមានសម្លៀកបំពាក់និងសស្ត្រាវុធដូចជាទាហាន។
ឧទាហរណ៍៖ កងអាសាស្ម័គ្រ ។

                    អាសាអាសាញ់ (ម. ព. អាសាញ់) ។ ប្រើជា ន. ឬ គុ. សំដៅសេចក្ដីថា “ការជួយឈឺឆ្អាលដោយស្ម័គ្រចិត្តឥតអ្នកណាបង្ខំ; ដែលស្ម័គ្រចិត្ត, ដែលជួយឈឺឆ្អាលដោយស្ម័គ្រចិត្ត” ក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ យកអាសាគេ ជួយឈឺឆ្អាលគេដោយស្ម័គ្រស្មោះអស់ពីចិត្តពីថ្លើម ។

                    ទាហានអាសា ទាហានស្ម័គ្រចិត្ត គឺអ្នកដែលសុំចូលធ្វើទាហានដោយស្ម័គ្រពីចិត្តខ្លួន ជួយឈឺឆ្អាលរាជការផែនដី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសអាភាសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អាសអាភាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសអាភាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. អា + ភាឞ ឬ ភាឞណ “ការនិយាយរកគ្នា, សន្ទនា”) ដែលចេញពាក្យស្រីអាសហួសហេតុដែលពុំត្រូវនិយាយ គឺដែលចេញថាដល់កេរ្តិ៍ខ្មាស, ដែលជាពាក្យអាសគ្រាម, ដែលចេញដំណើរចំអាសចំអូង (ប្រើចំពោះតែវាចា)។
ឧទាហរណ៍៖ សម្ដីអាសអាភាស, និយាយពាក្យអាសអាភាស (ម. ព. អាភាស ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសហ្កាបាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស តួកម៉េនីស្ថាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសវ—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសវ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសវៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាសវ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសវក្ខ័យ ឬ អាស្រវក្ស័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ក្ស័យ​អាសវៈ គឺ​ការ​អស់​អាសវក្កិលេស ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសវក្កិលេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កិលេស​ជា​គ្រឿង​ត្រាំ​ក្នុង​សន្ដាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អាសវ; ឬ សំ. អាស្រវ) គ្រឿងត្រាំ; ទឹកតម្រាំ; ទឹកដម; ស្រាត្រាំ គឺសុរាឬមេរ័យកើតពីទឹកអំពៅឬទឹកឃ្មុំ, ទឹកត្នោតជាដើមដែលត្រាំគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ; គ្រឿងជ្រក់, ទឹកជ្រក់; គ្រឿងសៅហ្មង, ហេតុមោះហ្មង; ឧបទ្រព, ចង្រៃ ។ ព. ពុ. កិលេសជាគ្រឿងត្រាំ គឺកិលេសធម៌ដែលត្រាំនៅក្នុងសន្ដាន, មាន ៤ យ៉ាងគឺ ១- កាម ហៅថា កាមាសវៈ; ២- ភព ហៅ ភវាសវៈ; ៣- ទិដ្ឋិ ហៅ ទិដ្ឋាសវៈ; ៤- អវិជ្ជា ហៅ អវិជ្ជាសវៈ; (ម. ព. ឱឃ ផង) ។ អាសវក្កិលេស កិលេសជាគ្រឿងត្រាំក្នុងសន្ដាន ។ អាសវក្ខ័យ ឬ អាស្រវក្ស័យ ការក្ស័យអាសវៈ គឺការអស់អាសវក្កិលេស ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសយដ្ឋានអេឡិចត្រូនិច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. លេខ ឬអក្សរអេឡិចត្រូនិច សម្រាប់កំណត់អំពីអាសយដ្ឋាន ឬអត្តសញ្ញាណ នៃបណ្ដាញបច្ចេកវិទ្យាគមនាគមន៍និងព័ត៌មាន។ ២. លេខ ឬអក្សរអេឡិចត្រូនិច សម្រាប់សម្គាល់អាសយដ្ឋានអ៊ីមែល កុំព្យូទ័រ ឬឧបករណ៍ប្រហាក់-ប្រហែល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសយដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ទីសម្រាប់នៅអាស្រ័យ, លំនៅនៃជនណាមួយ; ទីនៅអាស្រ័យដែលគេសរសេរកាខ្នងស្រោមសំបុត្រផ្ញើទៅឲ្យបុគ្គលណាមួយ។
ឧទាហរណ៍៖ សូមសរសេរកាខ្នងស្រោមសំបុត្រ តាមអាសយដ្ឋានរបស់ខ្ញុំដូច្នេះ…(បារ. Adresse, អ. address) ។

                      កន្លែងជាទីនៅនៃបុគ្គលណាមួយ ឬទីលំនៅដែលគេកាលើខ្នងស្រោមសំបុត្រ ផ្ញើទៅឱ្យជនណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសភិវាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាសភិវាចា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសភិវាចា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) វាចាជារបស់ឧសភបុរស, សម្ដីរបស់មហាវីរៈបុរស ដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតឥតមានបុគ្គលណាមួយប្រៀបផ្ទឹមបាន។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះមហាសត្តនាមសិទ្ធត្ថ កាលទ្រង់ទើបប្រសូត្រចាកព្រះឧទរនៃព្រះមាតាភ្លាម បែរព្រះភ័ក្រឆ្ពោះទៅឧត្តរទិសឈាន៧ជំហាន ព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវអាសភិវាចាថា “អាតា្មអញជាកំពូលនៃលោក ! អាត្មាអញជាបុគ្គលប្រសើរជាងគេក្នុងលោក ! អាត្មាអញជាចម្បងជាងគេទាំងអស់ក្នុងលោក ! ជាតិនេះជាកំណើតចុងក្រោយបំផុតរបស់អាត្មាអញ ! អំណើះតទៅមុខ អាត្មាអញលែងកើតទៀតហើយ ! ” ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម.ក្នុង ព. អាសនៈ ឬ អាសន៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន​សាលា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សាលា ​ឬ​រោង​សម្រាប់​អង្គុយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាសន្ន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន​អន្ធ​ក្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា < អាសន្ន “ជិត” + អន្ធ “ងងឹត; ខ្វាក់” + ក្រ) ការ​ក្រ ​ឬ​កិច្ច​ធុរៈ​យ៉ាង​ក្រ​ដែល​ស្រាប់​តែ​មក​ដល់ ងងឹត​ឈឹង​ដឹង​ហេតុ​ពុំ​ប្រាកដ​ជា​រក​ផ្លូវ​ឧបាយ​នឹង​កែ​បាន​ដោយ​លំបាក ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន​លាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លាភ​ដែល​ងាយ​បាន​ភ្លាម​ៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន​រោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រោគ​ទាន់ហន់ គឺ​ជំងឺ​រហ័ស ដែល​ចាប់​ឈឺ​ភ្លាម ច្រើន​តែ​ស្លាប់​ភ្លាម​ៗ ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ហៅ​សំដៅ​ចំពោះ អហិវាត​រោគ ថា អាសន្ន​រោគ (គួរ​ប្រយ័ត្ន​កុំ​និយាយ​ថា អាសន្ត​រោគ (អាសន់-តៈរោក) ព្រោះ​និយាយ​ភ្លាត់​បែប​នេះ​ខុស​ទេ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន​ភ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភ័យ​ដែល​មាន​ក្នុង​ទី​ជិត (ភ័យ​អាសន្ន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន​ការណ៍ ឬ–ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ​ជិត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន​ការណ៍ ឬ–ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ​ជិត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្នាគមន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរដែលមកដល់ ឬមានមកដោយឥតបានដឹងហេតុជាមុន ការកើតមានយ៉ាងទាន់ហន់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ជិត។
ឧទាហរណ៍៖ ភ័យអាសន្ន ភ័យជិត គឺហេតុឬអ្វីៗដែលគួរខ្លាច នៅជិតបង្កើយ ឬតាមប្រកិតជិតមកៗ ។

                      ខ្មែរប្រើជា ន. ផងក៏មាន “ទីជិត; ហេតុឬដំណើរ, ការធុរៈដែលមានទីជិត, ប្រថុចប្រថំ, បន្ទាន់, ប្រញឹកខ្លាំង, មមាញឹក, ទាន់ហន់”។
ឧទាហរណ៍៖ មានអាសន្ន ។

                     បណ្ដោះអាសន្ន កិ. វិ. ឬ គុ. “សោះតែគ្មាន, សោះតែខាន, បណ្ដើរទៅសិន, គ្រាន់ដោះទាល់ទៅសិន, ជាជំនួសទៅសិន”។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ចីប្រាក់គេចាយបណ្ដោះអាសន្ន, ប្រើការបណ្ដោះអាសន្ន; ស្ពានបណ្ដោះអាសន្ន ។

                    ប្រញឹកប្រញាប់ហួសពេក, រួសរាន់ស្លន់ស្លោពេក។
ឧទាហរណ៍៖ កុំអាលអាសន្នពេក ! ; ចុះអាសន្នទៅណាភ្លាមៗ? (ព. ព. ) ។ ព. កា. បញ្ជាក់អំពីមាន អាសន្ន ឲ្យប្រុងស្មារតី : បើមានអាសន្ន កុំអាលភ័យស្លន់ ត្រូវប្រុងស្មារតី រំពឹងដង្វិន ឲ្យដឹងសេចក្ដី រាក់ជ្រៅវែងខ្លី រួចលៃលកភ្លាម ។ ល ។

                    បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. —សន់-ន៉ៈ; ដូចជា អាសន្នកម្ម កម្មជិត គឺកុសលឬអកុសល ដែលធ្វើក្នុងកាលជិតអស់ជីវិត (ច្រើនតែចេញមុខឲ្យបដិសន្ធិ) ព. ពុ. ។ អាសន្នការណ៍ ឬ —ហេតុ ហេតុជិត ។ អាសន្នកាល មរណកាល ។ អាសន្នភ័យ ភ័យដែលមានក្នុងទីជិត (ភ័យអាសន្ន) ។ អាសន្នរោគ (អាសន់-ន៉ៈរោក) រោគទាន់ហន់ គឺជំងឺរហ័ស ដែលចាប់ឈឺភ្លាម ច្រើនតែស្លាប់ភ្លាមៗ ។ ខ្មែរច្រើនហៅសំដៅចំពោះ អហិវាតរោគ ថា អាសន្នរោគ (គួរប្រយ័ត្នកុំនិយាយថា អាសន្តរោគ (អាសន់-តៈរោក) ព្រោះនិយាយភ្លាត់បែបនេះខុសទេ) ។ អាសន្នលាភ លាភដែលងាយបានភ្លាមៗ ។ អាសន្នអន្ធក្រ (—សន់អន់-ក្រ; < អាសន្ន “ជិត” + អន្ធ “ងងឹត; ខ្វាក់” + ក្រ) ការក្រឬកិច្ចធុរៈយ៉ាងក្រដែលស្រាប់តែមកដល់ ងងឹតឈឹងដឹងហេតុពុំបា្រកដជារកផ្លូវឧបាយនឹងកែបានដោយលំបាក ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ទី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាសន្ទិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសន្ទិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) តាំង ឬកៅអីវែងសម្រាប់ដេក, កៅអីដេក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អាសន ) ទីអង្គុយ, កន្លែងអង្គុយ, កម្រាល ឬប្រដាប់សម្រាប់អង្គុយ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គុយលើអាសនៈស្មើគ្នា ។ ព. កា. ច្រើនប្រើ អាសន៍ ជាង : កុំអាលច្រឡាស អង្គុយដើមអាសន៍ រួចបែរជាថយ ចុះមកចុងអាសន៍ ឲ្យខ្មាសស្ដាយក្រោយ ប្រយ័ត្នកុំធ្លោយ ឲ្យខ្សោយភាពខ្លួន ។

                     ក្រាលអាសនៈ ក្រាលកម្រាលសម្រាប់អង្គុយ ។ ដើមអាសន៍ អាសនៈខាងដើមបំផុត : ភិក្ខុដើមអាសន៍ ភិក្ខុអ្នកអង្គុយលើអាសនៈខាងដើមគេបំផុត ។ អាសនន្តរិក លំដាប់នៃទីអង្គុយឬទីអង្គុយជាលំដាប់គ្នា ។ អាសនសាលា សាលាឬរោងសម្រាប់អង្គុយ ។ អាសនានុក្រម លំដាប់លំដោយនៃអាសនៈ, លំដាប់ថ្នាក់នៃទីអង្គុយ : អង្គុយតាមអាសនានុក្រម ។ នីចាសនៈ អាសនៈទាប ។ សមានាសនៈ (សៈម៉ាន៉ា—) អាសនៈស្មើគ្នា ។ សមានាសនិក អ្នកដែលមានទីអង្គុយស្មើគ្នា, អ្នកដែលមានបង្គុយស្មើគ្នា (មនុស្សស្មើស័ក្តិគ្នា) បើស្ត្រីជា សមានាសនិកា (ម. ព. សមាន ទៀតផង) ។ ឧច្ចាសនៈ ឬ ឧច្ចាសន៍ អាសនៈខ្ពស់ ។ និយាយក្លាយជា ឱចាសន៍ ក៏មាន, ច្រើនប្រើជា កិ. វិ. ឬ គុ. សំដៅសេចក្ដីថា “ខ្ពស់, ខ្ពស់ជាង” : នាង, ឯងកុំអង្គុយឧច្ចាសន៍ជាងចាស់ទុំ ! ; កន្លែងឧច្ចាសន៍, ទីឧច្ចាសន៍ (មើលក្នុងពាក្យ ឧច្ច ទៀតផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសនានុក្រម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លំដាប់​លំដោយ​នៃ​អាសនៈ, លំដាប់​ថ្នាក់​នៃ​ទី​អង្គុយ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គុយ​តាម​អាសនានុក្រម ។

                      សិទ្ធិដែលត្រូវបានអង្គុយខាងមុខ ទុកជាទីគោរពនៃអ្នកផងទាំងពួង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសនន្តរិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លំដាប់​នៃ​ទី​អង្គុយ​ ឬ​ទី​អង្គុយ​ជា​លំដាប់​គ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសង្កា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អាឝង្កា) សេចក្ដីសង្ស័យខ្លាំង; ការនឹកពិភាល់ខ្លាំង; សេចច្ដីរង្កៀសខ្លាំង; ដំណើរដិតចិត្ត ឬចាប់មន្ទិលទៅរក។
ឧទាហរណ៍៖ មានអាសង្កា; ខ្ញុំមានអាសង្កាទៅលើឈ្មោះ… (ម. ព. សង្កា ផង) ។ ព. កា. បញ្ជាក់ឲ្យរិះរេមើលសិន : បើមានអាសង្កា កុំអាលថាឲ្យគេដឹង ត្រូវរិះរេរំពឹង ស្ទង់មើលហេតុ ឲ្យជាក់សិន ។

                   សេចក្តីសង្សៃខ្លាំង ការនឹងពិភាល់ខ្លាំង ដំណើរភ័យរអែងក្រែងខុសភ្លាត់ក្នុងរឿងបន្តិចបន្តួច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសង់ស្យុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ប៉ារ៉ាហ្កាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាសគ្រាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. អាឝា “បំណង” + គ្រាម “ស្រុក, អ្នកស្រុក” ) ដែលគួរឲ្យអៀនខ្មាស, ឲ្យរឹងខ្លួន, ពុំគួរនឹងនិយាយ, ពុំគួរនឹងថា មានថាដល់កេរ្តិ៍ខ្មាសឬចំអាសចំអូងជាដើម (ប្រើចំពោះតែវាចា)។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យអាសគ្រាម (ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ប្រើអក្សរសង្ខេប ថា ព. អា. ) ។ ព. កា. រំលឹក : សម្ដីអាសគ្រាម ចាស់ទុំហាមយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ថាត្រូវតែប្រយ័ត្ន កុំភ្លាត់មាត់និយាយស្ដី ។ ទោះបីពាក្យគន្លាស់ ជាទំនាស់ពុំគាប្បី ត្រូវតមកុំស្រដី ជនប្រុសស្រីគេជ្រេញចិត្ត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អាស៑ ) ពាក្យលាន់មាត់ ដោយមានអំណរឬដោយអន់ចិត្ត, ដោយព្រួយខ្លាំង ជាដើម (ច្រើនប្រើ អាះ! ឬ អា៎ះ! ជាង )។
ឧទាហរណ៍៖ អាះ ! ល្អណាស់ហ្ន៎ ! ; អាះ ! ខូចអស់រលីង ! ; អា៎ះ ! ឈឺណាស់ ! ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលឥតបើគិតពីកេរ្តិ៍ខ្មាស, ដែលមានចិត្តនិងឫកពា-រហើ-រហាយឥតអៀនខ្មាស, ចើក (ប្រើចំពោះតែស្រី)។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រីអាស ។

                    បញ្ចោរលើកអាស ឬ ជេរលើកអាស ជេរបញ្ចោរចំអាសចំអូងរំលើកបើកកកាយតាមតែរួចពីមាត់ ។ អាសតាងខ្ទើយ (ព. ប្រ. ) ទទួលរ៉ាប់រងជួយឈ្លោះប្រកែកឬជជែកវែកដៃ ដោយខុសមុខខុសទំនង (ដូចជាស្រីអាសទទួលភារៈជាជំនួសខ្ទើយ); និយាយថា ចើកតាងខ្ទើយ ក៏បាន (ម. ព. ចើក) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវ៉ូកាត៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លែអាវ៉ូកាចេរ ( បារ. Avocat ) ។ ម. ព. អាវ៉ូកាចេរ ទៀតផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវ៉ូកាចេរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បារ. Avocatier ) ឈ្មោះឈើជាដំណាំមួយប្រភេទ មានដើមធំ ស្លឹកមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងស្លឹកសាលព្រឹក្ស ប៉ុន្តែស្ដើងទន់, ផ្លែវាហៅ អាវ៉ូកាត៍ ( បារ. Avocat ), ផ្លែមានសណ្ឋានទ្រវែង មានទំហំប៉ុនផ្លែព្នៅ ខ្នាតជំទើរខ្លះ ប៉ុនផ្លែត្រឡាចស្រូវ គឺត្រឡាចខ្នាតតូចខ្លះ ខាងលើតូច ខាងក្រោមធំ, ផ្លែទុំមានសាច់ទន់ជ្រាយ ស្រដៀងនឹងត្រសក់ស្រូវខ្មែរ, មានគ្រាប់តែមួយធំ មានស្រោមសាច់ទន់ឱបគ្រាប់, ទំហំគ្រាប់ស្រដៀងនឹងគ្រាប់ផ្លែទុរេន, បណ្ដុះបានដោយងាយ, ផ្លែទុំសម្រាប់ប្រើជាខាទនីយាហារ, មុននឹងបរិភោគ ត្រូវចិតយកសំបកស្ដើងចេញ ហើយកាត់សាច់ផ្លែនោះជាដុំៗ ដូចត្រសក់ស្រូវដែរ រួចលាយស្ករ-សសុទ្ធក៏បាន លាយទឹកដោះគោកំប៉ុងក៏បាន លាយខ្ទិះដូងឆៅផ្អែមក៏បាន, មានឱជារសស្រដៀងនឹងត្រសក់ស្រូវទុំ ប៉ុន្តែមិនភ្លាវទេ ឆ្ងាញ់ជាងត្រសក់ស្រូវខ្មែរ ។ អាវ៉ូកាចេរ នេះជាឈើដំណាំមានពូជមកពីប្រទេសបារាំងសែស ប្រភពដើមមកពីប្រទេសអាមេរិគ, ដាំនៅប្រទេសកម្ពុជាយើងកើត, យ៉ាងយឺតណាស់ត្រឹមប្រាំឆ្នាំក៏អាចមានផ្លែ, គេបានដាំពិសោធមើលរួចទៅហើយ ឃើញកើតមានផ្លែដូចនៅប្រទេសបារាំងដែរ ។ គួរប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយើងពេញចិត្តដាំដំណាំនេះឲ្យមានបរិបូណ៌ឡើង ព្រោះជាសេដ្ឋកិច្ចមួយប្រភេទ ដែលចាប់កំណើតមានជាដំបូងក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា, ក្នុងស្រុកភូមិនិងវត្តនីមួយៗ គួរដាំហើយថែទាំបំប៉នជីសាប កុំប្រើជីប្រៃ, រដូវប្រាំងត្រូវចាក់ទឹកស្រោចជួយខ្លះផងកុំឲ្យវាងាប់, លុះឈើនេះមានដើមធំហើយ ក៏អាចរស់បានឯងៗ ដូចឈើដំណាំប្រភេទឯទៀតៗនោះដែរ (បើមិនហៅ អាវ៉ូកាចេរ តាមបារាំង, យើងអាចហៅថា ដើមអាវ៉ូកាត៍ តាមឈ្មោះផ្លែវាក៏បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវ៉ាសែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ម. ព. អាវាសែ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ម. ព. អាវាសែ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសិក—

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាវេសិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសិក​ធម៌ ឬ –វិន័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ច្បាប់​ទទួល​ភ្ញៀវ, ច្បាប់​គួរ​សម​ទៅ​រក​ភ្ញៀវ​ពន្លី (វេវ. អតិថិ​ធម៌ ឬ អតិថិ​វិន័យ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសិកា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាវេសិក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសិកប្បដិសណ្ឋារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បដិសណ្ឋារៈ​ចំពោះ​ភ្ញៀវ​ពន្លឺ (វេវ. អតិថិប្បដិសណ្ឋារ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អាវេឝិក ) ភ្ញៀវ, ភ្ញៀវពន្លឺ (បើភ្ញៀវស្រ្តីជា អាវេសិកា) ។ វេវ. អតិថិ ឬ អតិថី ។ អាវេសិកធម៌ ឬ— វិន័យ ច្បាប់ទទួលភ្ញៀវ, ច្បាប់គួរសមទៅរកភ្ញៀវពន្លឺ (វេវ. អតិថិធម៌ ឬ អតិថិវិន័យ) ។ អាវេសិកប្បដិសណ្ឋារ បដិសណ្ឋារៈចំពោះភ្ញៀវពន្លឺ (វេវ. អតិថិប្បដិសណ្ឋារ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អាវេសនៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេសនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អាវេសន; សំ. អាវេឝន ) រោងធ្វើការ; ផ្ទះ; ភេទ; ច្រកផ្លូវ; ទ្វារ, ទ្វារភ្នំ, ច្រកភ្នំ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាវេគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរំជួលចិត្ត ការរំភើបចិត្ត ការរជើបរជួលនៃប្រជាជន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត