Author: videoslearning.com

សេនាប្រមុខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឋានន្តរបង្អោនឱ្យឧត្តមសេនីយ ដែលមានជ័យជំនះ យ៉ាងល្បី ទៅលើសត្រូវក្នុងសង្គ្រាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនាបតី​សភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មន្ទីរ​ជា​ទី​ប្រជុំ​ប្រឹក្សា​ការ​ផែន​ដី​សម្រាប់​ពួក​សេនាបតី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនាបតី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា.–បតិ) ចៅហ្វាយ​សេនា​គឺ​មហាមាត្យ; មន្រ្តី​ស័ក្ដិ​ធំ​ទី​ចតុស្ដម្ភ (ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ​ហៅ ព្រះ​បាទ​អស់​ជំនុំ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនានុព័ន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេនានី​ដែល​ចាត់​ឲ្យ​ទៅ​បំពេញ​កិច្ច​ការ​អម​រាជការ​នានា ក្រៅ​ពី​រាជការ​សឹក ដូច​ជា​នាយ​ទាហាន​ជាន់​ខ្ពស់​ដែល​នៅ​អម​ស្ថាន​ទូត​ជាដើម ។
សេនានីដែលចាត់ឱ្យទៅបំពេញមុខ ការអម រាជការដទៃ ក្រៅអំពីរាជការសឹក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនានី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មេ​ទ័ព​ធំ, នាយ​ទាហាន​ជាន់​ខ្ពស់ ។
នាយទាហានជាន់ខ្ពស់ រាប់ចាប់តាំងពីអនុសេនីយត្រីទៅ ចំពោះទ័ពជើងគោក ហើយនិងអនុនាវីត្រីទៅ ចំពោះទ័ពជើងទឹក សេនានីចែកជាបីពួក គឺអនុសេនី វរសេនានី និងឧត្តមសេនានី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនានិករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពួក​ទ័ព, ប្រជុំ​កង​ទ័ព ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនាធិការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < សេនា + អធិការ) អ្នក​ចាត់​ការ​ខាង​កង​ទ័ព; អ្នក​ចាត់​កង​ទ័ព (អង្គ​សេនានី ឬ​អង្គ​ការ​ធំ​របស់​យោធា ឋិត​នៅ​ក្រោម​បង្គាប់​នៃ​ឧត្តម​សេនីយ៍ ជា​មេ​បញ្ជាការ សម្រាប់​ទទួល​ភារៈ​ចាត់​ការ​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​តាម​សេចក្ដី​បញ្ជា) ។
ឧទាហរណ៍៖ អង្គសេនានី ជាអ្នកបរិបូណ៍ដោយសម្បទាពិសេស ដែលចាត់ឱ្យធ្វើការនៅក្រោមកិច្ចចាត់ចែងរបស់ឧត្តមសេនីយ ជាមេបញ្ជាការ សម្រាប់ទទួលការចាត់ការឱ្យប្រតិបត្តិតាមសេចក្តីបញ្ជា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនាចរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទាហាន​ល្បាត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនាង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. < សេនា + អង្គ) អង្គ, ចំណែក នៃ​កង​ទ័ព​ជើង​គោក ។ តាម​របៀប​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ​ចាត់​ជា ៤ ពួក​គឺ ១-កង​ទ័ព​ដំរី (ហៅ ហត្ថានីក); ២-កង​ទ័ព​សេះ (ហៅ អស្សានីក); ៣-កង​ទ័ព​រថ ឬ រទេះ (ហៅ រថានីក); ៤-កង​ទ័ព​ថ្មើរ​ជើង (ហៅ បត្តានីក); រួម​ទាំង ៤ ពួក​នេះ​ហៅ សេនាង្គ ឬ ចតុរង្គ​សេនា ឬ ក៏​ហៅ​ថា កង​ទ័ព​មួយ​វាហិនី ក៏​បាន (ម. ព. អនីក​លក្ខណៈ និង វាហិនី ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ពួកទាហាន, ពួកពល, រេហ៍ពល, កងទ័ព ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា “មេកងទ័ព, មេកងសឹក, អ្នកត្រួតពល” ក៏មាន
ឧទាហរណ៍៖ សេនាទ័ពស្រួច, សេនាឆ្វេង, សេនាស្ដាំ, សេនាដៃឯក។

                     សេនាកម្ម ( បា.; សំ. —កម៌ន‌៑ ) កិច្ចការឬបែបបទរបស់កងទ័ព ។ សេនាង្គ ( សំ. បា. < សេនា + អង្គ ) អង្គ, ចំណែកនៃកងទ័ពជើងគោក ។ តាមរបៀបក្នុងបុរាណសម័យចាត់ជា៤ពួក គឺ ១- កងទ័ពដំរី ( ហៅ ហត្ថានីក ); ២-កងទ័ពសេះ ( ហៅ អស្សានីក ); ៣-កងទ័ពរថ ឬ រទេះ ( ហៅរថានីក ); ៤-កងទ័ពថ្មើរជើង ( ហៅ បត្តានីក ); រួមទាំង៤ពួកនេះហៅ សេនាង្គ ឬ ចតុរង្គសេនា ឬក៏ហៅថា កងទ័ពមួយវាហិនី ក៏បាន ( ម. ព. អនីកលក្ខណៈ និង វាហិនី ផង ) ។ សេនាចរ ទាហានល្បាត ។ សេនាធិការ (សំ. បា. <សេនា + អធិការ ) អ្នកចាត់ការខាងកងទ័ព; អ្នកចាត់កងទ័ព ( អង្គសេនានី ឬអង្គការធំរបស់យោធា ឋិតនៅក្រោមបង្គាប់នៃឧត្ដមសេនីយ៍ ជាមេបញ្ជាការ សម្រាប់ទទួលភារៈចាត់ការឲ្យបានសម្រេចតាមសេចក្ដីបញ្ជា ) ។ សេនានិករ ពួកទ័ព, ប្រជុំកងទ័ព ។ សេនានីមេទ័ពធំ, នាយទាហានជាន់ខ្ពស់ ។ សេនានុព័ន្ធ សេនានីដែលចាត់ឲ្យទៅបំពេញកិច្ចការអមរាជការនានា ក្រៅពីរាជការសឹក ដូចជានាយទាហានជាន់ខ្ពស់ដែលនៅអមស្ថានទូតជាដើម ។ សេនាបតី ( —ប៉ៈដី; សំ. បា. —បតិ ) ចៅហ្វាយសេនា គឺមហាមាត្យ; មន្ត្រីស័ក្ដិធំទីចតុស្ដម្ភ ( ខ្មែរសម័យបុរាណហៅ ព្រះបាទអស់ជំនុំ ) ។ សេនាបតីសភា មន្ទីរជាទីប្រជុំប្រឹក្សាការផែនដីសម្រាប់ពួកសេនាបតី ។ សេនាប្រណេត្រិ ( —ណេត; សំ. —ប្រណេត្ឫ ) មេទ័ពរង ។ សេនាប្រមុខ មេទ័ពធំបំផុត, ស្ដេចសឹក ។ សេនាព្យុហៈ ឬ—ព្យូហ៍ ក្បួនទ័ព, របៀបកងទ័ព ។ សេនាមុខ ទ័ពស្រួច ។ សេនាយាត្រា ការចេញដើរនៃពួកទាហាន ។ សេនាសន្និបាត ការភ្ជុំកងទ័ព ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេនបទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ល្បិចចៅក្រម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បារ. សែងត៍ Cent អ. ថ. Cén ‘t’; អ. សេន្ត Cent អ. ថ. សេន់ត៍ Cenn’t) លុយតូច ។
ឧទាហរណ៍៖ ទិញម្ហូបអស់១រៀលហាសិបសេន(១៛,៥0); ទិញនំអស់១រៀល៥សេន(១៛,០៥)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេទៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សេទ; សំ. ស្វេទ ) ញើស ។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា សេទោ; ( រ. ស. )។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសេទោ ញើសក្សត្រិយ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេទោ

មានន័យថា ( បា. < សេទ ) មើលពាក្យ សេទៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេទជៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សេទជ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេទជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. សេទជ; សំ. ស្វេទជ ) ដែលកើតពីញើស ឬដែលកើតពីញើសក្អែល : សត្វសេទជៈ; ហៅ សេទជសត្ត ឬ ស្វេទជសត្វ ក៏បាន
ឧទាហរណ៍៖ ចៃ, សង្កើច… ជាសេទជសត្ត ( ម. ព. សំសេទជ ទៀតផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេត—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ សេត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេត​ហត្ថី ឬ សេ្វត​កុញ្ជរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំរី-ស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេត​វណ្ណ ឬ ស្វេត​ព័ណ៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព័ណ៌ ​ឬ​សម្បុរ-ស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេត​បុប្ឆា ឬ ស្វេត​បុស្ប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្កា–ស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេត​បទុម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈូក-ស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតុ—

មានន័យថា ( ម. ព. សេត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតុប្បល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សេត + ឧប្បល; សំ. ឝ្វេត + ឧត្បល) ព្រលឹង​ផ្កា-ស (ព្រលឹត-ស) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតវនីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អង្គខ្លាញ់សម្បុរសភ្លាវ ដែលចម្រាញ់យកពីខ្លាញ់ចៀម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតម្ពរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សេត “ស” + អម្ពរ “សំពត់, សម្លៀក, សំពត់ស្លៀកដណ្ដប់”; សំ. ស្វេត + អម្ពរ > ស្វេតម្ពរ ) សំពត់ស, សំពត់ស្លៀកដណ្ដប់មានព័ណ៌ស ។ អ្នកដែលប្រកាន់ស្លៀកដណ្ដប់ចំពោះតែសំពត់មានព័ណ៌ស តមមិនប្រើប្រាស់សំពត់ព័ណ៌ឯទៀត; អ្នកស្លៀកដណ្ដប់សកាន់សីល ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកសេតម្ពរ កាន់សីលសង្វរ និងធម៌សុចរិត លះបង់អំពើ ដែលទាញនាំចិត្ត ឲ្យលង់គំនិត ប្រព្រឹត្តធម៌ខ្មៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតបណ្ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សេត “ស” + បណ្ណ “ស្លឹក” > សេតបណ្ណ “ស្លឹកស, ឈើដែលមានស្លឹកស”; សំ. ស្វេត + បណ៌ “ស្លឹកស ) ខ្មែរប្រើដោយសន្មតិជាឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ពួកដើមពុកឆ្មា, ស្លឹកមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកបំពេញរាជ្យ ប៉ុន្តែតូចជាងស្លឹកបំពេញរាជ្យ មានផ្កាល្អិតៗចេញពីចុងមែក ជាចង្កោមៗ, កាលណារីក ខាងចុងផ្កាមានឆែកជាបួន មានសម្បុរលឿង, ឥតក្លិន មានស្លឹកខ្ចីៗសម្បុរ-ស ចេញពីចុងចង្កោមផ្កា មាន៣ ឬ៤សន្លឹក, គេមើលពីចម្ងាយឃើញស្លឹកខ្លីៗនោះដូចជាផ្កាសុទ្ធសាធ, លុះចូលទៅជិត ទើបគេដឹងថាជាស្លឹកខ្ចី; ផ្លែតូចៗមូលៗស្រដៀងនឹងផ្លែឈើពុកឆ្មា ប៉ុន្តែទ្រវែងៗបន្តិច; ផ្កា, ផ្លែនឹងស្លឹកខ្ចីសម្បុរ-ស នោះមានតែក្នុងវស្សានរដូវត្រង់ខែស្រាពណ៍, ច្រើនមានដោយអន្លើៗ នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺខាងទិសនីរតី, នៅស្រុកកំពង់សោម ខេត្តកោះកុង, នៅស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តកំពត និងក្នុងជាយក្រុងព្រះសីហនុ។
ឧទាហរណ៍៖ សេតបណ្ណជាឈើតូចបើដាំក្នុងផើងក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អណ្ឌសេត ជាតិរាវសដែលឃើញមាននៅក្នុងស៊ុតសត្វ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេតច្ឆត្រ ឬ ស្វេតច្ឆត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឆត្រ​ស ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ស្វេតច្ឆត្រ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝ្វេត ) ស ( ម. ព. សែត ផង ) ។ សេតច្ឆត្ត ឬ សេ្វតច្ឆត្រ (—ត័ច-ឆ័ត ) ឆត្រស ។ សេតបទុម (—តៈប៉ៈទុំ ) ឈូក-ស ។ សេតបុប្ផា ឬ ស្វេតបុស្ប ផ្កា-ស ។ សេតវណ្ណ ឬ ស្វេតព័ណ៌ ព័ណ៌ឬសម្បុរ-ស ។ សេតហត្ថី ឬ ស្វេតកុញ្ជរ ដំរី-ស ។ សេតុប្បល ( —តុប-បល់ ឬតាមទម្លាប់ —បុល; បា. សេត + ឧប្បល; សំ. ឝ្វេត + ឧត្បល ) ព្រលឹតផ្កា-ស ( ព្រលឹត-ស ) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេណេហ្កាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស សេណេហ្កាល់, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) ដាកា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេណី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សេណិ; សំ. ឝ្រេណី ) ពួក, កង, ក្រុម; ពួកមនុស្សមានជាតិស្មើគ្នាមានសិល្បៈប្រហែលៗគ្នា ។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា “អ្នកមានជាតិត្រកូលស្មើគ្នា មានចំណេះវិជ្ជាប្រហែលៗគ្នា មានយសស័ក្ដិស្មើៗគ្នា” ។ ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងបុរី ដែលមានសេណី ជំនាញច្រើនក្រៃ មានសាមគ្គី ជាហេតុបច្ច័យ ញ៉ាំងរដ្ឋឲ្យថ្លៃ ចម្រើនសុខស្ងប់ ។ ( គួរកុំច្រឡំ សេណី និង សេនិយ ឬ សេនីយ៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋ​កម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្មើនឹង​ពាក្យ ៖ សេដ្ឋ​កម្ម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋំ

មានន័យថា ( ម. ព. សេដ្ឋោ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ សេដ្ឋ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝ្រេឞ្ឋិន៑ ) អ្នកមានទ្រព្យឧត្ដម, អ្នកមានទ្រព្យច្រើន, អ្នកមានធំ (បើស្ត្រីជា សេដ្ឋិនី) ។ តាមប្រពៃណីក្នុងសម័យបុរាណ, ទោះបីអ្នកមានទ្រព្យច្រើនអម្បាលម៉ានក៏ដោយ បើមិនមានសញ្ញាបត្រ ឬស្វេតច្ឆត្រ ដែលព្រះរាជាឬរដ្ឋបាលតាំងទេ នឹងហៅថា សេដ្ឋី ពុំបានឡើយ ។ សេដ្ឋីកូល ( បា. សេដ្ឋិកុល ) ត្រកូលសេដ្ឋី ។ សេដ្ឋីឆត្រ ( បា. សេដ្ឋិច្ឆត្ត; សំ. ឝ្រេឞ្ឋិច្ឆត្រ ) ស្វេតឆត្រសម្រាប់យសស័ក្ដិជាសេដ្ឋី ( ដោយព្រះរាជាទ្រង់ព្រះរាជទាន ឬដោយមានព្រះរាជានុញ្ញាត ) ។ សេដ្ឋីធីតា ( —ដា; បា. សេដ្ឋិ— ) កូនស្រីរបស់សេដ្ឋី ។ សេដ្ឋីបុត្ត ( បា. សេដ្ឋិ— ) កូនប្រុសរបស់សេដ្ឋី។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋិនី

មានន័យថា ( ម. ព. សេដ្ឋី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋាចារី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលស្គាល់គួរសម ដឹងទាបខ្ពស់មិនឆ្គង ដែលគួរឱ្យចូលចិត្ត រាប់រក យកជាគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋាចារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈនៃមនុស្សដែលចេះគួរសម ដែលមានទឹកមុខស្រស់គួរឱ្យស្រឡាញ់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋា

មានន័យថា ( ម. ព. សេដ្ឋ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋសាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យាសាស្រ្តចែងពីការបង្កើតផល ពីការបែងចែក ការបរិភោគ និងការប្រើប្រាស់នូវភោគទ្រព្យ តាមផ្លូវប្រតិបត្តិ ពាក្យសេដ្ឋសាស្រ្តនេះបានសេចក្តីថា សកម្មភាពរបស់មនុស្សក្នុងកិច្ចចាត់ចែងយ៉ាងណា ឱ្យខាងតែមានទ្រព្យសម្បត្តិ ដើម្បីឱ្យបានធូរទូលាយក្នុងការរស់នៅ ទោះបីខាងផ្លូវត្រង់ ឬប្រយោលក៏ដោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋពាណិជ្ជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាណិជ្ជករដែលកាន់មុខរបរយ៉ាងធំ គឺទិញប្រមូល នូវផលិតផល ឬទំនិញយកមកហើយ ទើបលក់ឱ្យឈ្មួញដទៃបន្តដៃទៅទៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចឧស្សាហកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិធានទាំងឡាយខាងការបង្កើនផលដោយ ឧស្សាហកម្ម គឺថាចាត់ចែងយ៉ាងណា ដើម្បីឱ្យមានផលប្រយោជន៍ ទាំងអ្នកបង្កើតផលទាំងខាងអ្នកប្រើបា្រស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចសង្គម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យាសាស្រ្តខាងការរិះរកមធ្យោបាយ និងកែខៃ ធ្វើឱ្យសង្គមមនុស្សរស់នៅដោយស្រួលកុំឱ្យរហេមរហាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចពុទ្ធិ

មានន័យថា សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រព័ន្ធនៃការប្រើប្រាស់ និងផលិតកម្មផ្អែកលើមូលធនបញ្ញា។
ឧទាហរណ៍៖ សេដ្ឋកិច្ចពុទ្ធិបាន និងកំពុងរួមចំណែកយ៉ាងធំក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសអភិវឌ្ឍ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចបៃតង

មានន័យថា សេដ្ឋកិច្ចដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព និងមិនប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន (ធម្មជាតិ មនុស្ស វប្បធម៌)។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយប្រសិទ្ធផលដោយឈរលើមូលដ្ឋាននៃការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ ចីរភាពបរិស្ថាន ការងារបៃតង បច្ចេកវិទ្យាបៃតង និងកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច ដោយគិតគូរបន្ថែមលើការលើកទឹកចិត្ត ដូចជា ពន្ធបៃតង ហិរញ្ញវត្ថុបៃតង ពិសេសឥណទាននិងមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុបៃតងជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ឬឯកជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា របៀបគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែង គ្រួសារឱ្យបានសុខសប្បាយមិនខ្វះខាតគ្រឿងបរិភោគ ប្រើបា្រស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ

មានន័យថា ប្រព័ន្ធនៃការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ឬការដោះដូរទំនិញ និងសេវា ដែលច្បាប់មិនតម្រូវឱ្យចុះបញ្ជី។ សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធផ្តល់នូវការបង្កើតមុខរបរការងារធ្វើ និងប្រាក់ចំណូល ប៉ុន្តែអាចបង្កឱ្យមានផលវិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន សុវត្ថិភាព ចំណី អាហារ​ ការប្រមូលពន្ធ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ការលក់ដូរតាមដងផ្លូវជាសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ឬជនបទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យាសាស្រ្តខាងការរិះរកមធ្យោបាយសក្តិសិទ្ធិ ហើយមិនសូវជាប់បង់ប្រាក់កាសច្រើន ដើម្បីទាញ យកផលឱ្យបានយ៉ាងច្រើន អំពីរបរស្រែចម្ការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋកិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេដ្ឋ​កិច្ច ការ​ឬ​កិច្ច​ការ​ប្រសើរ​ផុត; មុខ​របរ​ដ៏​ឧត្តម, មុខ​ការ​របរ​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​ដ៏​សំខាន់​ក្នុង​ប្រទេស​នីមួយ​ៗ
ឧទាហរណ៍៖ សេដ្ឋ​កិច្ច​ជាតិ ។

                     ការចាត់ចែងគ្រប់គ្រងឱ្យមានរបៀបនូវទ្រព្យធន នូវគ្រឹះស្ថាន ឬអ្វីៗ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានបានការដុះ ដាលចម្រើន។
ឧទាហរណ៍៖ ស្មើនឹង​ពាក្យ ៖ សេដ្ឋ​កម្ម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋ-

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ សេដ្ឋ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝ្រេឞ្ឋ ) ប្រសើរផុត; ប្រសើរលើសលន់; ឧត្ដម, ឧដុង្គឧត្ដម, ខ្ពង់ខ្ពស់ ។ សេដ្ឋកម្ម ឬ សេដ្ឋកិច្ច ការឬកិច្ចការប្រសើរផុត; មុខរបរដ៏ឧត្ដម, មុខការរបរដែលមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ក្នុងប្រទេសនីមួយៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ សេដ្ឋកិច្ចជាតិ ។

                       សេដ្ឋការ អ្នកធ្វើសេដ្ឋកម្មឬសេដ្ឋកិច្ច ( បើស្រ្តីប្រើជា សេដ្ឋការិកា ) ។ សេដ្ឋធន ( —ធន់ ) ទ្រព្យឧត្ដម ។ សេដ្ឋពាណិជ អ្នកជំនួញឯក ។ សេដ្ឋភណ្ឌ ( —ភ័ន ) របស់ឧត្ដម ។ ល ។ សេដ្ឋា, សេដ្ឋោ, សេដ្ឋំ ( សេត-ឋ័ង ) ប្រសើរផុត ( ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ បុរសសេដ្ឋោ ស្រ្តីសេដ្ឋា នៅក្នុងរដ្ឋណា រដ្ឋនោះសេដ្ឋំ អាចជួយសព្វគ្រប់ ទប់រដ្ឋឲ្យខ្លាំង ពុំសូវមានខ្មាំង ហ៊ានមើលងាយឡើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេញ៉រិច

មានន័យថា ប្រាក់ចំណូលដែលរដ្ឋាភិបាលបានពីការបោះពុម្ពរូបិយវត្ថុ ជាពិសេសគឺភាពខុសគ្នារវាងថ្លៃដើមនៃការផលិតរូបិយវត្ថុ និងថ្លៃចារឹកនៅលើរូបិយវត្ថុនោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (ម. ព. សិញ)។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា (ម. ព. សិញ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចនកិច្ច

មានន័យថា (មើលពាក្យ សេកកិច្ច)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចគ្រេច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីរាក់ជ្រៅ, ការខុសត្រូវ, ការហ្មត់ចត់; អាថ៌សេចក្ដី។
ឧទាហរណ៍៖ ដឹងសេចគ្រេច; និយាយអស់សេចគ្រេច ។ ( ព. កា. ) : ស្រដីឲ្យស្រួលស្រេច គិតសេចគ្រេចកុំគិតងាយ រំពឹងឲ្យវែងឆ្ងាយ យល់លង្វែកពាក្យលោកថា (ច្បាប់ពាក្យចាស់)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីអត់ឱន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការមិនចាប់កំហុស មិនយកទោស ការលើកទោសឱ្យ (ច្រើនប្រើចំពោះអ្នក មានតេជះ អំណាច)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីស្រួល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការសម្រួល សេចក្តី ភាព ដំណើរងាយ ទំនងដែលធ្វើមិនបាច់ខំប្រឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីស្នើច្បាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីព្រាងច្បាប់ ដែលសមាជិកសភាផ្តើមគំនិតជូនទៅរដ្ឋសភា សុំឱ្យពិភាក្សាហើយអនុមតិ បើគ្មានជំទាស់ទេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីស្នើ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីផ្គង ដែលនាំយកទៅសុំអនុញ្ញាត ឬការយល់ព្រមផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីស្តាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការនឹកអាល័យ ការនឹកឃើញហើយមិនអស់ចិត្ត ដោយការបាត់បង់នូវវត្ថុដែលមានស្រាប់ ឬដែលបំរុងតែនឹងបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទោមនស្សលាយដោយសេចក្តីសង្រេង អាលោះអាល័យ មកពីការព្រាត់ប្រាសបុគ្គលជាទីស្នេហា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសាទរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរចិត្តដែលជ្រះថ្លា ត្រេកអរនឹងបុគ្គលណាមួយ ដោយការស្ញប់ស្ញែង ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ខ្លាំង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសម្រេចសាមញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា សេចក្តីសម្រេចមួយត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសំឡេងឆ្នោតភាគច្រើនដាច់ខាត ដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសម្រេចរដ្ឋបាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ការសម្រេចនានា សម្រាប់ការអនុវត្តទូទៅដែលពាក់ព័ន្ធនឹងពាណិជ្ជកម្មរបស់រដ្ឋបាលសាធារណៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសម្រេចពិសេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គណនេយ្យ
មានន័យថា សេចក្តីសម្រេចមួយ ត្រូវធ្វើឡើងដោយសំឡេងឆ្នោតភាគច្រើន ២/៣ (ពីរភាគបី) ដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត ឬពីការចុះហត្ថលេខារបស់សមាជិកភាគហ៊ុនទាំងឡាយ ដែលមានសិទ្ធិក្នុងការបោះឆ្នោតធ្វើសេចក្តីសម្រេចនោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសម្រេច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា អំពើរបស់បុគ្គលដែលអាជ្ញាធរគយវិនិច្ឆ័យលើបញ្ហាមួយ ដោយអនុលោមតាមច្បាប់គយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសម្គាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការកត់ចំណាំ ការកត់ទុកក្នុងចិត្ត ការចំណាំទុកឱ្យស្គាល់ សេចក្តីយោង​ដែលសរសេរដោយឡែកនៅខាងក្រោមអត្ថបទ ដើម្បីបញ្ជាក់សេចក្តី ដែលប្លែកគួរឱ្យសម្គាល់ទុក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបញ្ចប់វិវាទ សេចក្តីសម្រេចចិត្តជាទីបំផុត វិបាក នៃទឡ្ហីករណ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីសង្សៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការមិនប្រាកដ មិនដាច់ស្រេច សេចក្តីអន្ទិះភ័យ រអែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីវិនិច្ឆ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គការណាមួយ ក្រោយបាន ត្រិះរិះយ៉ាងហ្មត់ចប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីវិនាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរខាតបង់ទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយហេតុផ្សេងៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីលន្លង់លន្លោច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីស្រងេះស្រងោច សង្រេងសង្រៃក្នុងចិត្ត ដោយកើតទុក្ខព្រួយពីហេតុអ្វីមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីរីករាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីសប្បាយក្នុងចិត្ត ដោយជួបប្រទះនឹងឥដ្ឋារម្មណ៍ ឬដោយបានលាភផ្សេង​ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីរាយការណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីថ្លែងរាយរាប់ពីហេតុការណ៍ណាមួយ របស់មន្រ្តីដែលបានទៅបំពេញបេសកកម្ម ធ្វើផ្ញើទៅទីរាជការដែលខ្លួននៅក្រោមឱវាទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីម៉ឺងម៉ាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីក្លៀវក្លា រឹងប៉ឹងក្នុងអំពើរ ឬវាចាឥតរើរុះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីម៉ឺងម៉ាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីក្លៀវក្លា រឹងប៉ឹងក្នុងអំពើរ ឬវាចាឥតរើរុះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីព្រាងច្បាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីព្រាង ដើម្បីតាំងជាបញ្ញត្តិទូទៅ ដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ញើជូនសភាអនុមតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីព្រាង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្នើ ផ្គងគំនិតបម្រុងនឹងធ្វើអ្វីមួយ គំនូរព្រាងមានប៉ាន់តម្លៃ ក្នុងសំណង់ណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីប្រែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបកចាកភាសាមួយ សៀវភៅដែលប្រែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីប្រាថ្នា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការតាំងបំណង ការផ្គងចិត្ត ឬសំណូម ឱ្យបានដូចបំណង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីប្រមាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីធ្វេសប្រហែលក្នុងគំនិត ឬអំពើណាមួយ ជាហេតុនាំឱ្យមានផលអាក្រក់ដល់ខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីប្រកាសអន្តរជាតិ

មានន័យថា លិខិតតូបករណ៍អន្តរជាតិផ្សេងៗដែលមានលក្ខណវិនិច្ឆ័យ ដូចជា៖ ១- រាល់សេចក្តីប្រកាសមិនអាចចងភ្ជាប់ជាកាតព្វកិច្ចតាមផ្លូវច្បាប់ទាំងអស់នោះទេ ២- សេចក្តីប្រកាសគឺគ្រាន់តែចង់បង្ហាញឱ្យដឹងពីគោលបំណងអ្វីមួយរបស់ភាគីណាមួយ ៣- ក្នុងករណី​មួយចំនួនមានសេចក្តីក្រកាសខ្លះអាចមានឥទ្ធិពលចំពោះការអនុវត្តជាអន្តរជាតិ ហើយអាចចងភ្ជាប់កាតព្វកិច្ចជាច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់អន្តរជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិទូទៅ ក្នុងដំណាក់កាលក្រោយមកទៀត។
ឧទាហរណ៍៖ ឧ. – សេចក្តីប្រកាសសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សក្រោយមកបានក្លាយជាច្បាប់អន្តរជាតិដែលចងភ្ជាប់ប្រជាជាតិទាំងឡាយឱ្យគោរពតាម។ – សេចក្តីប្រកាសស្តីពីព្រែកជីកស៊ុយអេ និងការៀបចំដើម្បីអនុវត្ត នៅឆ្នាំ១៩៥៧។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីប្រកាសក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា សេចក្ដីបរិយាយអំពីក្រមសីលធម៌ ដែលទីប្រឹក្សា គណៈកម្មាធិការលទ្ធកម្ម និងអ្នកពាក់ព័ន្ធនានាត្រូវយល់ដឹង និងអនុវត្តដោយស្មោះត្រង់បំផុត នៅក្នុងកិច្ចដំណើរការលទ្ធកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីបន្ទោស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទណ្ឌកិច្ចម៉្យាងដែលអ្នកធំធ្វើលើអ្នកក្រោមបង្គាប់ ដោយបានប្រព្រឹត្តទម្លោយក្នុងមុខងាររបស់ខ្លួន ការចាប់ថ្នាក់ដោយឃើញមានទាស់ឆ្គង ​ពាក្យនិន្ទា។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីទុក្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការឈឺចាប់ខាងផ្លូវកាយ ចិត្ត ​និងគំនិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីថ្លែងហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីថ្លែងពីរឿងអ្វីមួយ ដោយមានចង្អុលបង្ហាញ ពីហេតុផល មានការថ្លែងពន្យល់រដ្ឋសភា អំពីហេតុដែលនាំឱ្យព្រាងច្បាប់ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីថ្លែងតប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា ការផ្តល់ទឡ្ហីករណ៍ និងភ័ស្តុតាងរបស់ភាគីណាមួយតតាំងទៅនឹងសេចក្តីរាយការណ៍របស់ភាគីបដិបក្ខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីថ្លែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការលាតត្រដាង បូរបាច់បង្ហាញពន្យល់ពីរឿងអ្វីមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីត្រេកអរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្តរីករាយដោយមានលាភជាទីគាប់ចិត្ត ឬសង្ឃឹម ថានឹងបានលាភ យស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីតានតឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីព្រួយបារម្ភ តប់ប្រមល់ មមៃគិតពីរឿងណាមួយមិនចេះធ្លុះ ជាហេតុនាំឱ្យចង្អៀតចង្អល់ក្នុងចិត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីណែនាំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីបង្គាប់បញ្ជាចេញមកពីអ្នកធំទៅកាន់អ្នកតូច ដើម្បីឱ្យទទួលប្រតិបត្តិតាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីចម្លង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អត្ថបទដែលចម្លងទាំងស្រុងចាកច្បាប់ដើម សេចក្តីចម្លងនៃព្រះរាជក្រឹត្យតែងតាំងគណៈរដ្ឋមន្រ្តី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តីគួរសម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បែបប្រាស្រ័យរាប់រក ដោយប្រពៃទៅកាន់អ្នកដទៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្ដី​សុខុម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដី​ចង្អៀត​ក្រ​យល់, អាថ៌​កំបាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្ដីជូនដំណឹងជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ឯកសារជាតិដែលត្រូវបញ្ជូនដោយអនុលោមតាមអនុសញ្ញាក្របខណ្ឌសហប្រជាជាតិ ស្ដីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (និងពីធីសារក្យូតូ) ដោយប្រទេសជាភាគីមួយដើម្បី ជូនដំណឹងអំពី និងសកម្មភាពដែលបានអនុវត្តក្នុងការដោះស្រាយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅកាន់ភាគីផ្សេងទៀត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្តី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ; ហេតុការណ៍; គតិ; លំអាន; ផ្ទៃរឿង; គ្វាម; ដំណើរពាក្យ ។
ឧទាហរណ៍៖ តែងសេចក្ដី, មិនយល់សេចក្ដី, វាយសេចក្ដីមិនបែក, ធម៌នេះមានសេចក្ដីជ្រាលជ្រៅ, អស់សេចក្ដីត្រឹមប៉ុណ្ណេះ។

                     ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ ឬជា គុណសព្ទ ដែលមិនបែកចេញទៅជាសាធនៈឲ្យជា នាមនាម, ដូចជា កិរិយាសព្ទ ថា ក្រើន, ចម្រើន, បន្ទោស, យល់, សរសើរ, ស្លាប់ ជាដើម; គុណសព្ទ ដូចជា ល្អ, អាក្រក់, ជំនាញ, ឈ្លាស ជាដើម; កាលណាត្រូវការឲ្យទៅជា នាមនាម ត្រូវប្រើពាក្យថា សេចក្ដី នេះរៀងពីខាងដើមជាជំនួយទើបទៅជា នាមនាម បាន(ចំពោះតែអរូបនាម) : សេចក្ដីក្រើន ( ដែលគួរប្រើជា កម្រើន ន. ), សេចក្ដីចម្រើន, សេចក្ដីបន្ទោស, សេចក្ដីយល់, សេចក្ដីសរសើរ, សេចក្ដីស្លាប់; សេចក្ដីល្អ; សេចក្ដីអាក្រក់; សេចក្ដីជំនាញ; សេចក្ដីឈ្លាស ។ ឯពាក្យដែលបែកចេញពី កិរិយាសព្ទ ឬពី គុណនាម ដោយមានវិគ្គហៈចេញទៅជាសាធនៈឲ្យកើតបានទៅជា នាមនាម ( រូបនាម ឬ អរូបនាម ) ស្រេចហើយនោះ មិនត្រូវប្រើពាក្យថា សេចក្ដី នេះផ្សំផងទេ, ដូចជា កំណើត < កើត, ចំណង < ចង, ចំណង់ < ចង់, ចំណុច < ចុច, ចំណេះ < ចេះ, តម្រិះ < ត្រិះ, បំណង < ប៉ង, បម្រាម < ប្រាម, សំណូក < សូក; កំហុស < ខុស; តំណូច < តូច, ទំហំ < ធំ, អំណរ < អរ ជាដើម ។ ពាក្យដែលត្រូវប្រើ សេចក្ដីជាជំនួយនោះ ចួនណាគួរឲ្យប្រើពាក្យ ការ, ដំណើរ ជាដើម ជាជំនួយវិញ ក៏មាន : ការប្រាប់, ការពន្យល់; ការក្រ, ការអាក្រក់; ដំណើរទៅមក ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេចក្ដាំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ សេចក្ដី ប្រើជា សេចក្ដីសេចក្ដាំ សេចក្ដីទាំងពួង,សេចក្ដីផ្សេងៗ ( ព. សា. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ចិ. ) គុណលេខ ។ សេងផ្ទះឲ្យគេ ឲ្យផ្ទះឈ្នួលដែលខ្លួនកំពុងជួលនៅទៅអ្នកដទៃជួលនៅវិញ ដោយយករង្វាន់ពីគេខ្លះដោយត្រូវត្រាច់គ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេក្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា., សំ. ឝៃក្ស ) អ្នកដែលនៅកំពុងសិក្សា, អ្នករៀន ។ ខ្មែរបុរាណហៅក្មេងដែលនៅរៀនអក្សរក្នុងវត្តថា សេក្ខលោក ឬ កូនសេក្ខ (សិស្សលោក ឬកូនសិស្ស); ក្នុងសម័យឥឡូវក៍នៅមានប្រើខ្លះដែរ
ឧទាហរណ៍៖ ហ៏មើលចាតចែងរៀបបាយឲ្យសេក្ខលោកផង! (អ្នកខែត្រតាកែវនិងខែត្រកំពតនិងខែត្រកំពង់ស្ពឺប៉ែកខាងលិចនៅប្រើពាក្យនេះជាងអ្នកខែត្រឯទៀត)។

                    សេក្ខបុគ្គល ( សេកខៈបុកគល់ ) បុគ្គលអ្នកនៅកំពុងសិក្សាតទៅទៀត, បានខាងអរិយបុគ្គល៧ថ្នាក់គឺ អ្នកដែលបានសម្រេចសោតាមគ្គ, សោតាផល, សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល, អនាគាមិមគ្គ,អនាគាមិផល, អរហត្តមគ្គ ( ព្រោះនៅមានការសិក្សាឲ្យបានសម្រេចមគ្គផលតាមលំដាប់ថ្នាក់តៗ ទៅរហូតដល់អរហត្តផល ); ហៅខ្លីត្រឹមតែសេក្ខៈ ក៏បាន (ព. ផ្ទ. អសេក្ខៈ, អសេក្ខបុគ្គល ) ។ សេក្ខភូមិ ( សេក-ខៈភូម ) ថ្នាក់នៃសេក្ខបុគ្គល (ព. ផ្ទ. អសេក្ខភូមិ ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេក្ខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា., សំ. ឝៃក្ស ) អ្នកដែលនៅកំពុងសិក្សា, អ្នករៀន ។ ខ្មែរបុរាណហៅក្មេងដែលនៅរៀនអក្សរក្នុងវត្តថា សេក្ខលោក ឬ កូនសេក្ខ (សិស្សលោក ឬកូនសិស្ស); ក្នុងសម័យឥឡូវក៍នៅមានប្រើខ្លះដែរ
ឧទាហរណ៍៖ ហ៏មើលចាតចែងរៀបបាយឲ្យសេក្ខលោកផង! (អ្នកខែត្រតាកែវនិងខែត្រកំពតនិងខែត្រកំពង់ស្ពឺប៉ែកខាងលិចនៅប្រើពាក្យនេះជាងអ្នកខែត្រឯទៀត)។

                    សេក្ខបុគ្គល ( សេកខៈបុកគល់ ) បុគ្គលអ្នកនៅកំពុងសិក្សាតទៅទៀត, បានខាងអរិយបុគ្គល៧ថ្នាក់គឺ អ្នកដែលបានសម្រេចសោតាមគ្គ, សោតាផល, សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល, អនាគាមិមគ្គ,អនាគាមិផល, អរហត្តមគ្គ ( ព្រោះនៅមានការសិក្សាឲ្យបានសម្រេចមគ្គផលតាមលំដាប់ថ្នាក់តៗ ទៅរហូតដល់អរហត្តផល ); ហៅខ្លីត្រឹមតែសេក្ខៈ ក៏បាន (ព. ផ្ទ. អសេក្ខៈ, អសេក្ខបុគ្គល ) ។ សេក្ខភូមិ ( សេក-ខៈភូម ) ថ្នាក់នៃសេក្ខបុគ្គល (ព. ផ្ទ. អសេក្ខភូមិ ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត