Author: videoslearning.com

សោមាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ទន់, ទន់ល្វន់, ទន់ភ្លន់; កំលោះ, ក្រមុំ ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ សោមានបានរៀន តាមគ្រូប្រិតប្រៀន ឲ្យមានវិជ្ជា បានចេះគ្រប់គ្រាន់ ទាន់កាលវេលា ទុកជាទ្រព្យា ប្រសើរក្រៃលែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោរវារៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សោរពារ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោរពារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សោរវារ; សំ. សៅរ— ) ថ្ងៃសៅរ៍ ( ព. កា. ឬ ព. ហ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោយព្រះវិលាល័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ស្លាប់ (អគ្គមហេសី)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( បុរាណប្រើ ស្វោយ; ស. ប្រើ ស្វេយ អ. ថ. ស្វឺ៎យ ) ទទួលរងអារម្មណ៍ជាសុខឬជាទុក្ខ ។
ឧទាហរណ៍៖ សោយសុខ, សោយទុក្ខ, សោយផលកម្ម។

                     រ. ស. បរិភោគ, ស៊ី, ផឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះករុណាកំពុងសោយ ។

                    សោយរាជ្យ ( —រាច ) បានឡើងជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ សេពសោយ ស៊ី, ផឹក ( ពាក្យអ្នកសែនខ្មោចឬអ្នកនិយាយទៅរក រូបអារក្ស ) ។
ឧទាហរណ៍៖ អញ្ជើញអស់លោកសេពសោយចុះ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ទន់, ទន់ល្វន់, ទន់ភ្លន់; កំលោះ, ក្រមុំ ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ សោមានបានរៀន តាមគ្រូប្រិតប្រៀន ឲ្យមានវិជ្ជា បានចេះគ្រប់គ្រាន់ ទាន់កាលវេលា ទុកជាទ្រព្យា ប្រសើរក្រៃលែង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមវារៈ

មានន័យថា ( ម. ព. សោមពារ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមវល្លិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. —វល្លី ) វល្លិសោម ( ដូចគ្នានឹង សោមលតា ដែរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមលតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) វល្លិសោម ( មានមើមស្រដៀងនឹងមើមស្ពៃ, សម្រាប់ស្ងោរយកទឹកប្រើជាថ្នាំត្រជាក់; ហៅ សោមវល្លិ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមពារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. —វារ ) ថ្ងៃចន្ទ្រ ( ព. កា. ឬ ព. ហ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមនស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. សៅមនស្យ ) សេចក្ដីសប្បាយចិត្ត, សេចក្ដីរីករាយសប្បាយ; អំណរ។ សោមនស្សវេទនា ( —ម៉ៈន័ស-សៈ— ) ដំណើរទទួលអារម្មណ៍ជា សោមនស្ស ។ ព. ផ្ទ. ទោមនស្សវេទនា។ល។
ឧទាហរណ៍៖ មានសោមនស្ស ( មិនបាច់ប្រើ សេចក្ដី ផ្សំជា សេចក្ដីសោមនស្ស ទេ ) ។ ព. ផ្ទ. ទោមនស្ស។

                     សេចក្តីសប្បាយចិត្ត សេចក្តីរីករាយសប្បាយ អំណរដោយបានលាភ ដំណើរទទួលអារម្មណ៍ជាសោមនស្ស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោមគ្រោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. សោម្យ ឬ សៅម្យ “ជារបស់ព្រះចន្ទ្រ; ត្រជាក់; ដែលគួរពេញចិត្ត, គួររីករាយ” + គ្រហ “គ្រោះ” ) គ្រោះល្អ, គ្រោះជា ។ ព. ផ្ទ. បាបគ្រោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ព្រះចន្ទ្រ; ព្រះបាទកុវេរៈ; ព្រះសិវៈ; អាកាស; ខ្យល់; ឈ្មោះទឹកអម្រឹតរបស់ពួកទេវតា ។ល។ ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ មានមើមស្រដៀងនឹងមើមស្ពៃ, សម្រាប់ស្ងោរយកទឹកប្រើជាថ្នាំត្រជាក់
ឧទាហរណ៍៖ មើមសោម, ទឹកសោម ។

                    ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មាននិយាយក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ពួកព្រាហ្មណិកយកសំបកឬស្លឹកមកស្ងោរ ឬក៏ធ្វើដោយបែបណា ដឹងមិនប្រាកដ ប្រើផឹកក្នុងយញ្ញពិធី ។
ឈ្មោះផ្ដៅមួយប្រភេទដើមធំវែង ច្រើនដុះនៅព្រៃភ្នំ, គេកាត់យកចុងមកសកប្រើជាបន្លែឬស្រុសធ្វើរបោយ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្ដៅសោម, សម្លចុងសោម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោភ័ន

មានន័យថា ( ម. ព. សោភ័ណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោភ័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. សោភន ឬ សោភណ; សំ. ឝោភន ) ល្អ; ហ្មត់ហ្មង។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រសើរសោភ័ន ប្រសើរក្រៃលែង, ល្អកន្លង ( ព. កា. ) : ផ្ទះថ្មច្រើនជាន់ រាប់បានច្រើនពាន់ សោភ័នពិសី នៅក្រុងភ្នំពេញ ដែលរៀបចំថ្មី នៅនាលោកីយ៍ ជាក្រុងមួយដែរ ។ ភ្នំពេញយូរទៅ រឹងរឹតត្រឹមត្រូវ ដោយស្នាដៃខ្មែរ សម័យជាន់ក្រោយ ខិតខំបង្វែរ ពង្រីកបំបែរ ឲ្យធំឡើងទៀត ។ . . .

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោភី

មានន័យថា ( ម. ព. សោភិនី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោភិនី

មានន័យថា ( ម. ព. សោភា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លំអ; ពន្លឺ, ពន្លឺត្រចះ ។ ព. កា. ប្រើជា សោភី ក៏បាន; បើស្ត្រីជា សោភិនី “ស្ត្រីល្អ, នាងល្អ” ក៏បាន ។ ព. សា. សម្បូណ៍សោភិនី សម្បូណ៍គរគោកយកមិនអស់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝោភា ) ល្អ; ហ្មត់ហ្មង; ភ្លឺត្រចះ, ត្រចង់; ត្រយង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោភគ្គ

មានន័យថា (មើលពាក្យ សៅភាគ្យ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោប៉ត្រោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សោត្រោ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោបាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ជណ្ដើរ; បង្អោង ( បា. ប្រើជា សោបាណ ក៏មាន; ព. កា. ឬ រ.ស. ); ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចស្ដែងទ្រង់បាន ឡើងតាមសោបាន ចូលថ្កានប្រាសាទ រាជកញ្ញា ប្រសើរស្អាងស្អាត សម្រាលព្រះបាទ ពុំឲ្យឮសូរ។

                     នាគសោបាន ជណ្ដើរមានរូបនាគ ( ជណ្ដើរនាគ )
ឧទាហរណ៍៖ លុះហែសពរាជា មកដល់នាមេរុដ្ឋាន មាននាគសោបាន គេបានយោងព្រះសពឡើង ។ តម្កល់លើបញ្ចា ដ៏ថ្លៃថ្លារុងរឿងថ្កើង មន្ត្រីសឹងកាន់គ្រឿង សក្ការៈថ្វាយព្រះសព ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សោធន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝោ— ) អំបោស, ច្រាស; ប្រែង ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ គ្រានោះដូនជី កាន់សោធនី បោសទីក្បែរតូប ទីនោះមានផ្កា ធុំក្លិនក្រអូប ច្រមុះស្រងស្រូប ភ្លេចធម៌កម្មដ្ឋាន ។ ទន្ដសោធនី ស្ទន់ឬច្រាសសម្រាប់ដុសជម្រះធ្មេញ ។ វត្ថសោធនី ច្រាសឬប្រែងសម្រាប់ដុសជម្រះធូលីដែលប្រឡាក់សំពត់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធនអតីតភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សោធនដែលរដ្ឋបើកឱ្យមន្ត្រីភ្នាក់ងារ ធ្វើការបាន គ្រប់កំណត់ ៣០ ឆ្នាំ សោធនប្រភេទនេះគិតជា ៦០ភាគរយនៃបៀលៀងរបស់សាមីខ្លួននៅពេលនិវត្តន៍។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធនសមាមាត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សោធនបើកឱ្យមន្ត្រីភា្នក់ងារដែលធ្វើការ មិនបានគ្រប់កំណត់ ៣០ឆ្នាំ ហើយសុំទទួលនិវត្តន៍ ឬដែលរាជការ ដាក់ឱ្យទទួលនិវត្តន៍ទាំងបង្ខំ ដោយធ្វើការបានតែ ​២៥ឆ្នាំ ឡើងទៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធនបាត់បង់សមត្ថភាពការងារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា របបសន្តិសុខសង្គម
មានន័យថា ប្រាក់ប្រចាំខែដែលរដ្ឋផ្ដល់ដល់អតីតយុទ្ធជនដែលបាត់បង់សមត្ថភាពការងារដោយសារជំងឺរុាំរ៉ៃ ចាស់ជរា គ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ មិនគ្រប់លក្ខណៈជនពិការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធននិវត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា របបសន្តិសុខសង្គម
មានន័យថា ប្រាក់ប្រចាំខែដែលរដ្ឋផ្តល់ដល់អតីតយុទ្ធជនចូលនិវត្តន៍ ដែលកំណត់ដោយច្បាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោធន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សោធន; សំ. ឝោធន ) ការជម្រះ, ការលាងជម្រះ, ការសម្អាត, ការជម្រះឲ្យត្រឹមត្រូវ ។ សោធនកម្ម ឬ —កិច្ច ការធ្វើឲ្យជ្រះ, ឲ្យស្អាត ។ សោធនបត្រ ឬ —ប័ត្រ សន្លឹកប្រាប់ពាក្យខុសពាក្យត្រូវ ( សន្លឹកសៀវភៅដែលកែពាក្យខុសឲ្យទៅជាពាក្យត្រូវ )។ល។
ប្រាក់កាត់ពីបៀលៀងរបស់មន្រ្តីភ្នាក់ងារ ដែលនៅក្នុងសកម្មភាពទុកយកទៅបើកឱ្យវិញ នៅពេលទទួលនិវត្តន៍ ត្រាតែបាត់បង់ជីវិតទើបចែកតាមភាគ ឱ្យទៅបឋមភិរិយាទៀតប្រសិនបើនៅរស់ សោធនមានពីរប្រភេទ គឺសោធនអតីតភាពនឹងសោធនសមាមាត្រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទរិយា

មានន័យថា ( ម. ព. សោទរា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទរិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សោទរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទរា

មានន័យថា (មើលពាក្យ សោទរ ឬ សោទរិយ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < សហ “ជាមួយ, រួមជាមួយ” > ស + ឧទរ ឬ ឧទរិយ “ពោះ, ផ្ទៃ”; សំ. សោទរ ឬសោទយ៌ ) បងប្រុសឬប្អូនប្រុសរួមឧទរមួយ, បងប្អូនប្រុសពោះមួយ ( ប្រើជា សោទរៈ ឬ សោទរិយៈ ក៏បាន; បើបងឬប្អូនស្រីជា សោទរា ឬ សោទរិយា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទកបាយាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.) មើលក្នុងពាក្យ បាយាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទកបាយាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.) មើលក្នុងពាក្យ បាយាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោទក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវទឹក, ធ្នារទឹក។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < ស “ប្រកបដោយ” + ឧទក “ទឹក” ) ដែលមានទឹក។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រពាំងសោទក (ព. កា.)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោត្រោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានសាច់រឹងទាំងរលុងពេកមិនសមខ្លួនផងទៀត។
ឧទាហរណ៍៖ ពាក់អាវសោត្រោ, ស្លៀកខោសោប៉ត្រោ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោត្ថិភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សោត្ថិ + ភាវ; សំ. ស្វស្ដិ + ភាវ ) សុវត្ថិភាព។
ឧទាហរណ៍៖ បានត្រឡប់មកដល់ស្រុកកំណើតវិញ ដោយសោត្ថិភាព, បានប្រកបដោយសោត្ថិភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.សោត; សំ. ស្រោតស៑ ) ខ្សែទឹក ។ ព. ពុ. ឈ្មោះលោកុត្តរធម៌មួយគូ គឺមគ្គផលជាដើមខ្សែ ( ថ្នាក់មគ្គហៅ សោតាមគ្គ ឬ សោតាបត្តិមគ្គ, ថ្នាក់ផលហៅ សោតាផល ឬ សោតាបត្តិផល ) ។ សោតាបន្ន ( —ប័ន; បា. < សោត + អាបន្ន “បានលុះ, បានសម្រេច” ) អរិយបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ថ្នាក់សោតា ( បើស្ត្រីជា សោតាបន្នា )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោតពិនិត្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិធីពិនិត្យអាការរោគ ដោយផ្ទៀងស្តាប់សន្ទុះជីពចរ នៅសួត និងបេះដូង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោតប្បសាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សរសៃទាំងឡាយ ដែលជាគ្រឿងនាំឱ្យត្រចៀកស្តាប់ ឮសូរសំឡេង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝ្រោត្រ ) ត្រចៀក ។ សោតទ្វារ ទ្វារត្រចៀក ( ត្រចៀកជាទ្វារចូលនៃសំឡេង ) ។ សោតប្បសាទ ( —ត័ប-ប៉ៈសាត ) ប្រសាទរបស់ត្រចៀក ។ សោតវិញ្ញាណ សេចក្ដីដឹងដែលកើតឡើងអាស្រ័យសំឡេងមកប៉ះនឹងសោតប្បសាទ ។ សោតសម្ផស្ស ( —សំ-ផស់ ) ការប៉ះពាល់សំឡេងដោយសោតប្បសាទ ( ម. ព. សម្ផស្ស ផង ) ។ សោតាយតនៈ ( —យ៉ៈតៈនៈ; បា. < សោត + អាយតន ) អាយតនៈ គឺត្រចៀក, ត្រចៀកដែលជាអាយតនៈមួយ ក្នុងអាយតនៈទាំង៦។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ឯ, រីឯ; ទៀត; ចំណែកឯ, ចំណែកខាង; ដូច្នោះ; ក៏ដែរ,ក៏ដោយ
ឧទាហរណ៍៖ សោតណា យ៉ាងណាក៏ដោយ : តាមតែសោតណាចុះ ! តាមតែយ៉ាងណាក៏ដោយចុះ !។

                      សោតសឹង ឬ សោតសឹងតែ សុទ្ធសឹង ឬ សុទ្ធសឹងតែ ។
ឧទាហរណ៍៖ សោតសឹងព្រៃស្បាត, សោតសឹងតែផ្លែខ្ចីៗ (ព.កា.) ។

                     សោតឯ ចំណែកឯ ។
ឧទាហរណ៍៖ សោតឯបងខ្ញុំក៏ដែរ…។

                    បើពុំនោះសោត បើមិនដូច្នោះទេ ។
ឧទាហរណ៍៖ បើពុំនោះសោតក្រែងតែគាត់មានធុរៈអ្វីជាទម្ងន់ ។

                   បើមិនទេសោត បើមិនមែនដូច្នោះទេ ។
ឧទាហរណ៍៖ បើមិនទេសោត ឲ្យហៅវាមកសួរចុះ! ។

                   ពុំនោះសោត មួយទៀត

ឧទាហរណ៍៖ ពុំនោះសោតត្រូវឲ្យដឹងដំណឹងទៅខ្ញុំបាន៥ថ្ងៃមុន ។

                  ពុំនោះសោតត្រូវឲ្យដឹងដំណឹងទៅខ្ញុំបាន៥ថ្ងៃមុន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោណ្ឌី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពពួកសត្វ ដែលមានច្រមុះលយទៅជាប្រមោយ ដូចយ៉ាងដំរីទេ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោណ្ឌកូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ត្រកូលរុក្ខជាតិដែលដុះពន្លកពីរ (ម.ព ទ្វិពីជបត្តជាតិ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោដា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ សោហ៊ុយ ។
ឧទាហរណ៍៖ សោហ៊ុយសោដា សោហ៊ុយរាយរង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោចិ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សោច )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សុចិ, ឧ > ឱ គឺ សុ > សោ; សំ. ឝុចិ “បរិសុទ្ធិ, សេចក្ដីស្អាត, ការហ្មត់ចត់ត្រឹមត្រូវ” ) ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះជាសម្ដីសាមញ្ញ សំដៅន័យថា “ហេតុ, ការណ៍, ការខុសត្រូវ, ការសមនិងពុំសម, កិច្ចការរាក់ជ្រៅ” ដោយមានពាក្យបដិសេធថា “មិនដឹង, ពុំដឹង, ឥតដឹង” រៀងពីខាងដើមជាដរាប។
ឧទាហរណ៍៖ កុំជឿវា, វាឥតដឹងសោចអីទេ; អាក្មេងមិនដឹងសោច ! ; យី ! គាត់នេះ ឥតដឹងសោចិ៍អីសោះតែម្ដង ! ( ប្រើចំពោះតែជាសម្ដីទ្រគោះមើលងាយឬសិ្នទ្ធស្នាលឥតក្រែងខ្លាចចិត្តគ្នា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោគ្រោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា គគ្រក់, កខ្វក់, គួរខ្ពើម។
ឧទាហរណ៍៖ ទីសោគ្រោក ( ប្រើជា សោកគ្រោក ក៏មាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោគន្ធិកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. សោគន្ធិក ) ដែលមានក្លិនក្រអូប។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្កាសោគន្ធិក ( ព. កា. ប្រើជា សោគន្ធិកា ក៏បាន ) ។ ប. សំ. សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនអដដៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោគន្ធិកា

មានន័យថា (មើលពាក្យ សោគន្ធិកៈ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោគន្ធិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សោគន្ធិកៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោក័ន្ត

មានន័យថា (មើលពាក្យ សក់ក័ន្ដ ឬ សក់កាន្ដ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកៀ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ព. សា. ) គម្រក់ក្រៃពេក, ដែលមិនបានការសោះ, សោសិ។
ឧទាហរណ៍៖ គំនិតសោកៀ, របស់សោកៀ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝោកិន៑ ) ដែលមានសោក ឬអ្នកដែលមានសោក; បើស្រ្តីជា សោកិនី ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ បុរសសោកី និងសោកិនី ស្ត្រីក្នុងលោកា តែងគេចពុំផុត ពីកាមតណ្ហា ក្នុងជាតិណាៗ ក៏មានសោកស្ដាយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. ឝោកិន៑ ) ដែលមានសោក ឬអ្នកដែលមានសោក; បើស្រ្តីជា សោកិនី ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ បុរសសោកី និងសោកិនី ស្ត្រីក្នុងលោកា តែងគេចពុំផុត ពីកាមតណ្ហា ក្នុងជាតិណាៗ ក៏មានសោកស្ដាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកិនី

មានន័យថា (មើលពាក្យ សោកី)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកាន្ដ

មានន័យថា (ម. ព. សក់ក័ន្ដ ឬ សក់កាន្ដ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកា

មានន័យថា ( ម. ព. សោក ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកម៉ោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សោកមម៉ោក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកមម៉ោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទ្រុបទ្រុលសុកមម៉ុក ( ច្រើនប្រើ សោកម៉ោក ជាង )។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រៃសោកម៉ោក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកប៉ត្រោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សោកត្រោក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកនាដកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រឿងរបាំ ដែលកម្សត់នាំឱ្យអ្នកមើលភិតភ័យខ្លោច ផ្សាចិត្តចង់យំ ដោយនឹកអាណិតដល់តួឯកក្នុងរឿង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកត្រោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា រខាក, រយាក។
ឧទាហរណ៍៖ ជញ្ជាំងស្លឹកសោកត្រោក, រោងប្រក់ស្លឹកសោកប៉ត្រោក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោកគ្រោក

មានន័យថា ( ម. ព. សោគ្រោក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ; សំ. ឝោក ) សេចក្ដីឈឺផ្សាចិត្ត; សេចក្ដីសង្រេង; សេចក្ដីស្ដាយស្រណោះ ឬ ស្ដាយអាល័យ ។
ឧទាហរណ៍៖ មានសោក, រម្ងាប់សោក ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏មាន “ស្ដាយស្រណោះ, ស្ដាយអាល័យ” : សោកកូនដែលស្លាប់, សោកទ្រព្យដែលលាញ ( ព. កា. ប្រើជា សោកា ក៏មាន ) ។ យំសោក យំស្ដាយស្រណោះ។ សោយសោក ទទួលរងសេចក្ដីស្ដាយស្រណោះ ។ សោកសៅ ឬ សៅសោក សោកទាល់តែសៅសម្បុរ, សោកសង្រេង, សោកជ្រប់ខ្លាំង ។ ល ។ ( ម. ក្នុង ព. ស្ដាយ ផង ) ។

                      ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីសម្បុរសភាវ ផ្កាសម្បុរក្រហមប្រឿង ក្លិនស្រដៀងនឹងផ្កាអម្ពិល, ស្លឹកខ្ចីប្រើជាអន្លក់បាន, ផ្កាប្រើស្លម្ជូរឬជ្រក់បាន។
ឧទាហរណ៍៖ ដើមសោកជាឈើមានលំអ គួរដាំក្នុងវត្តអារាម ( បា. អសោក; គួរហៅតាមនាមនេះវិញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកឬស្ពាន់ មានមេមានកូនសម្រាប់ចាក់បិទត្រង់កន្លែងសម្រាប់បើកបិទ ( មានទ្វារជាដើម ) មិនឲ្យបើកបាន។
ឧទាហរណ៍៖ មេសោ, កូនសោ, ចាក់សោ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា គម្រក់; ល្ងង់; មិនបានការ។
ឧទាហរណ៍៖ គំនិតសោ ។ អ្នកស្រុកខ្លះប្រើពាក្យ សោ ថា ខ្សោយកម្លាំង: ខ្ញុំវាសោណាស់ទៅហើយ ដើរទៅទៀតពុំកើតទេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សៃយ៉ឺន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ជៃ៍ អ. ថ. សៃ “ទ្រូ” ) នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងទ្រុងប្រស់ត្រី តែមានរាងវែងដូចទ្រូ មានប្រឹសពុះរំហូតពីលើមកក្រោម សម្រាប់ដាក់បញ្ឈរក្នុងទឹកជ្រៅ ឲ្យពួកមច្ឆាចូល ( អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅសាយ៉ឺន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សៃយាសន៍

មានន័យថា (មើលពាក្យ សយ្យាសន៍ ឬ សេយ្យាសន៍)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សៃយា

មានន័យថា (មើលពាក្យ សយ្យា ឬ សេយ្យា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សៃយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. សេយ្យ; សំ. ឝ្រេយស៑ ) ប្រសើរវិសេស ។
ឧទាហរណ៍៖ គម្ពីរសៃយ, តម្រាសៃយ គម្ពីរឬតម្រាដ៏ប្រសើរវិសេស( សម្ដីខ្មែរបុរាណដែលរាប់អានលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ និយាយលើកសរសើរលទ្ធិនេះថាប្រសើរវិសេស; ខ្មែរសម័យឥឡូវក៏នៅយល់ថា សៃយ ជាគម្ពីរឬតម្រាព្រាហ្មណ៍ដែរប៉ុន្តែជឿថាពុំប្រសើរទៅវិញ ព្រោះយល់ថា លទ្ធិពុទ្ធ ប្រសើរជាង ) ។

                     បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. សៃ-យ៉ៈ, ដូចជា សៃយមន្ត, សៃយវេទ, សៃយសាស្ត្រ, សៃយសាសន៍មន្ត, វិជ្ជា, គម្ពីរ, សាសន៍ជាលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ឬជាលិទ្ធដទៃក្រៅពីលទ្ធិពុទ្ធ( តាមជំនឿរបស់ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន )។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សៃមម៉ៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលល្អិតឆ្មារទន់ស្ដើងរ៉ើងៗរយ៉ៃ។
ឧទាហរណ៍៖ អំបោះសៃមម៉ៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សៃកជា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមាសធាតុកើតពីការរលាយជាតិមីកា ខ្សាច់ចូលគ្នា ដូចយ៉ាងថ្មដែកភ្លើងជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែសិប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( ស. ល. សីសិប អ. ថ. ស៊ីស៊ិប ) ដប់បួនដង ( ៤០ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែលុយឡូសឌីអេទីលអាមីណូអេទីល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា រេស៊ីនដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន ប្រើក្នុងក្រូម៉ាតូក្រាភីបណ្ដូរអ៉ីយ៉ុង។ វាជាធាតុបណ្ដូរអាញ៉ុង។ គេហៅម្យ៉ាង ទៀតថា សែលុយឡូស DEAE ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមាសធាតុម៉្យាង កើតមកពីការលាយលោហធាតុជំនួសហ៊ីដ្រូហ្សែន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែមីណាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សំដៅទៅលើអាតូម ឬក្រុមអាតូមដូចគា្នដែលភ្ជាប់ទៅនឹង អាតូមតែមួយក្នុងម៉ូលេគុល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែន្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សែន្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែន្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ក្ល.; សំ. សៃន្យ សែន-យ៉ៈ; បា. សេនិយ ) មនុស្សក្នុងកងទ័ពជើងគោក; ទាហានឬកងទ័ពជើងគោក; ទាហានយាម ( សេនីយ៍ )
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចត្រាស់ឲ្យមេកំណែន ប្រមូលពួកសែន្យ ឲ្យមកប្រជុំរួសរាន់។

                   សែន្យារាប់រយរាប់ពាន់ មូលមកណែនណាន់ ករកាន់អាវុធនានា ។ សែន្យានុភាព ( សំ. សៃន្យ + អានុភាវ ) អនុភាពនៃសែន្យា ប្រើក្លាយជា ស្រែន្យ ដូច ស្រែន្យសង្គ្រាម, ស្រែន្យានុជិត ជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែនបទ

មានន័យថា ដូចគ្នានឹង សេនបទ ( ម. ព. ល្បិចចៅក្រម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែនទ្វី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ច្រើន, ក្រៃលែង, ទ្វេឡើងជាពីរ។
ឧទាហរណ៍៖ ទុក្ខសែនទ្វី ( ព. កា.; ម. ព. សែន ប. សំ. ផង )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ច្រើន, ក្រៃលែង, ទ្វេឡើងជាពីរ។
ឧទាហរណ៍៖ ទុក្ខសែនទ្វី ( ព. កា.; ម. ព. សែន ប. សំ. ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែនត្វ័ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. សងតះវ័ន អ. ថ. សែ៎ងតៈវុ័ន “ពន្លឺថ្ងៃ” ) ផ្លិតមូល ធ្វើដោយសំពត់ផ្កាមាសឬផ្កាប្រាក់ជាដើម មានដងវែងក្ងក់ខាងចុង ជាគ្រឿងបាំងកម្ដៅថ្ងៃមិនឲ្យចាំងត្រូវ សម្រាប់ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីហែធំៗ។
ឧទាហរណ៍៖ មានចាមរ បៃមន់ សែនត្វ័ន ក្លស់ អភិរម្យ ( ស. ហៅ ប័ងសូរ្យ៍ អ. ថ. បាំងស៊ូ៎ន “បាំងថ្ងៃ”។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែនត្វាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម.ព. សែនត្វ័ន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដាក់ភោជនាហារសំបូងសង្រូង** ចំពោះទៅមតកបុគ្គល ឬដាក់ក្រយាបូជាពោលពាក្យអំពាវនាវចំពោះខ្មោចបិសាច **ពាក្យ “សំបូងសង្រូង” ត្រូវបានកែតម្រូវពីពាក្យដើម “សបូងសង្រូង” ដោយហេតុថាមានតែពាក្យ “សំបូងសង្រូង” អនុលោមតាមវចនានុក្រមខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត។
ឧទាហរណ៍៖ សែនខ្មោច, សែនដូនតា, សែនពែ, សែនព្រេន, សែនអ្នកតា ។

                      ព. ប្រ. លបសូក, ឲ្យសំណូក
ឧទាហរណ៍៖ ទាល់តែសែនត្រូវទើបបានស្រួល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ច្រើន, ក្រៃពេក, ក្រៃលែង; ណាស់ : សែនក្រ, សែនពិបាក, សែនព្រួយ; សែនស្រណុក, សែនសប្បាយ; សែនខឹង, សែនស្អប់, សែនស្ដាយ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ព. ប្រ. ) ច្រើន, ក្រៃពេក, ក្រៃលែង; ណាស់ : សែនក្រ, សែនពិបាក, សែនព្រួយ; សែនស្រណុក, សែនសប្បាយ; សែនខឹង, សែនស្អប់, សែនស្ដាយ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ផ្នែកនៃម៉ូលេគុល ADN ដែលចំលងក្រមសំរាប់ក្រមយថាប្រភេទ។ ដោយហេតុថាក្រមភាគច្រើនក្លាយទៅជាម៉ូលេគុល ARNAm នោះសែនអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាពត៌មានក្នុងម៉ូលេគុល ADN ដែលចំលងក្រមសំរាប់ខ្សែប៉ូលីបិុបទីត។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ចំនួនដប់ហ្មឺន ( ១០០.០០០ )
ឧទាហរណ៍៖ ប្រាក់មួយសែន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែតអញ្ជង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលដើរចេញចោលស្រុកទៅតាមតែប្រទះ ឥតកំណត់ទី ឥតមានការរបរអ្វីជាប្រាកដ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរសែតអញ្ជង់; មនុស្សសែតអញ្ជង់; ច្រើននិយាយថា សាត់អណ្ដែតសែតអញ្ជង់ ( ម. ព. សាត់ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលដើរចេញចោលស្រុកទៅតាមតែប្រទះ ឥតកំណត់ទី ឥតមានការរបរអ្វីជាប្រាកដ។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរសែតអញ្ជង់; មនុស្សសែតអញ្ជង់; ច្រើននិយាយថា សាត់អណ្ដែតសែតអញ្ជង់ ( ម. ព. សាត់ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. សេត ) ស។
ឧទាហរណ៍៖ សម្បុរសែត សម្បុរ-ស; សូត្រសែត សូត្រ-ស ( សរសេរតាមរូបដើមជា សេត អ. ថ. សែត ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែដា-ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សកំពស់ ១៥-២០ម ដុះកន្លែងលិចទឹក និងលើភ្នំនៃប្រទេសខ្មែរ និងវៀតណាម។ ឈើជាប់ល្អ សត្វល្អិតស៊ីមិនដាច់ មានតម្លៃសម្រាប់សង់ផ្ទះ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែដា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សម៉្យាងពួកល្មុត កម្ពស់ ៥-១៥ម គេនាំពីប្រទេសអាមេរិកកណ្តាល មកដាំជាដំណាំ និងជាដើមលំអ។ ផ្លែទុំជាអាហារ។ ( មើលក្នុងពាក្យ ល្មុត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែងអាទិត្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សែងព្រះអាទិត្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែងព្រះអាទិត្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ល. សង “ពន្លឺ” ) ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ សន្ដានត្រាវ ប៉ុន្តែធាងនិងស្លឹកតូចជាងត្រាវ, ស្លឹកមានសម្បុរក្រហមត្រង់ផ្ទៃកណ្ដាល ( អ្នកខ្លះហៅ ប្រទាលវង់ព្រះអាទិត្យ; ម. ព. នេះផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា នាំយកអ្វីៗដោយដាក់ឈើស្នែងលើស្មានៃមនុស្សពីរនាក់ឬច្រើននាក់ ( តាមទម្ងន់តិចច្រើន )។
ឧទាហរណ៍៖ សែងគ្នាពីរនាក់, សែងគ្នាបួននាក់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ល. សង អ. ថ. សែ៎ង) ពន្លឺ (រ. ស.)
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសែង សស្ត្រាវុធ។

                     សែងត្វ័ន ( ស. សងតះវុ័ន អ. ថ. សែ៎ងតៈវុ័ន ) ពន្លឺថ្ងៃ ( ម. ព. សែនត្វ័ន ) ។ សែងស្វាង ( ស. សងស្វ់ាង ) ពន្លឺភ្លឺច្បាស់ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា នាំយកអ្វីៗដោយដាក់ឈើស្នែងលើស្មានៃមនុស្សពីរនាក់ឬច្រើននាក់ ( តាមទម្ងន់តិចច្រើន )។
ឧទាហរណ៍៖ សែងគ្នាពីរនាក់, សែងគ្នាបួននាក់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ស. ល. សង អ. ថ. សែ៎ង) ពន្លឺ (រ. ស.)
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសែង សស្ត្រាវុធ។

                     សែងត្វ័ន ( ស. សងតះវុ័ន អ. ថ. សែ៎ងតៈវុ័ន ) ពន្លឺថ្ងៃ ( ម. ព. សែនត្វ័ន ) ។ សែងស្វាង ( ស. សងស្វ់ាង ) ពន្លឺភ្លឺច្បាស់ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែក

មានន័យថា ( ម. ព. សេក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ចិ. ) គោត្រ, គោត្រកូល ។ សែស្រឡាយ គោត្រកូលជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែឃ្លាតពីក្រសែញាតិឆ្ងាយណាស់ទៅហើយ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិនគេច្រើនរាប់អានគ្នាតាមសែស្រឡាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេះពាក់បង្កង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបស្រដៀងនឹងសេះ តែមាឌតូចជាងសេះ ខ្នងអ៊ែនបន្តិច ដងកន្ទុយស្រុង សម្បុរលាយឆ្នូតៗ ជាបង្កង់ពេញខ្លួន, មានដើមកំណើតនៅប្រទេសអាហ្វ្រិក, គេច្រើននាំយកមកលេងនដកីឡាឬលេងល្ខោនសត្វ ( សៀរក៏ Cirque ) នៅប្រទេសកម្ពុជាមួយដងមួយកាល ( បារ. ហៅ ហ៊ែ្សប្រិ៍ Zébre, ជាពាក្យអាហ្រ្វិក័ងជាតិ កុងគ្ហោលេស៍ Congolais )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេះបង្កង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេះព្រៃម៉្យាងមាឌតូចជាងសេះស្រុក ខ្នងអ៊ែនបន្តិច សម្បុរលាយឆ្នូតៗ ដាច់ជាបង្កង់ពេញខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេះគង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះទីន័ងអស្សតរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បសុសត្វចតុប្បាទ មាឌខ្ពស់ស្រឡះ មានក្រចកជើងទាំង៤កន្តុបៗឥតឆែក មានសក់កំប៉ោយ, សក់លើ-ក, សក់ស្វាយ មានដងកន្ទុយខ្លីស្រោបដោយសក់កន្ទុយវែងៗជាសំណុំ…, សម្រាប់ប្រើជិះឬទឹមរថ ( អ្នកប្រទេសខ្លះគេប្រើការភ្ជួររាស់ផងក៏បាន )
ឧទាហរណ៍៖ សេះជាសត្វខ្លាំងហួសមាឌ ទាំងប៉ិនធន់ទ្រាំក្ដៅត្រជាក់ផង។

                   សេះទេស សេះមកពីប្រទេសក្រៅ គឺសេះមាឌធំខ្ពស់ជាងសេះនៅប្រទេសអាយ មានដើមកំណើតឬពូជមកពីប្រទេសអឺរ៉ុប ដែលជាប់ពូជដើមពីប្រទេស សិន្ធវៈ ( ម. ព. សិន្ធព ផង ) ។
ឈ្មោះក្ដាមសមុទ្រមួយប្រភេទ សម្បុរ-ស មានលាយសម្បុរត្នោតអុចៗរទុះៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្ដាមសេះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេអ៊ូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស កូរ៉េខាងត្បូង (សាធារណរដ្ឋ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេសំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < សេស ) ដែលសល់, ដែលជាសំណល់, ជាដែល ។ ពាក្យសាមញ្ញ សម្រាប់និយាយចំពោះភោជនាហារឬរបស់ដែលសេសសល់។
ឧទាហរណ៍៖ អាហារសេសំ ឬ អាហារសេសំបាតឆ្នាំង បាតអម្បែង, របស់សេសំ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេសោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. សេសា )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. សេសា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < សេស ) ដែលសល់; សំណល់, ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សបរោ សេសោអបល័ក្ខណ៍ អាងវាយអាងធាក់ បំពាក់បំពាន។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < សេស ) ដែលសល់; សំណល់, ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សបរោ សេសោអបល័ក្ខណ៍ អាងវាយអាងធាក់ បំពាក់បំពាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

សេសវគ្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សេស “ដែលសល់” + វគ្គ “ពួក”; សំ. ឝេឞ + វគ៌ ) ព្យញ្ជនៈដែលសល់អំពីវគ្គ, មាន ៨ តួគឺ យ រ ល វ ស ហ ឡ ំ , ឬបើរាប់យក ឝ ឞ ផង មាន ១០ តួ; ហៅ អវគ្គ ក៏បាន “ព្យញ្ជនៈឥតពួក” ( ម. ព. វគ្គ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត