Author: videoslearning.com

អធិការដ្ឋាននិសិន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អធិការដ្ឋាន ដែលតាំងនៅតែមួយកន្លែង ឥតលើកទៅដាក់ នៅទីឯទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិការគង្គា និងរុក្ខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ក្នុងក្រុមគង្គា និងរុក្ខា (ម.ព នោះ) មានភារៈខាងពិនិត្យត្រួតលើការសព្វ យ៉ាងដែលអ្នករាជការក្នុងក្រុមនោះបានបំពេញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិការក្រុមព្រះនគរបាលជាតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឋានន្តរនៃមន្ត្រីក្នុងក្រុមព្រះនគរបាលជាតិ (ម.ព ក្រុមព្រះនគរបាល)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិការកិច្ចទំនិញមុនពេលផ្ទុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គយ
មានន័យថា អធិការកិច្ចលើបរិមាណនិងគុណភាពទំនិញ និងសកម្មភាពពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយ ដែលត្រូវអនុវត្តដោយក្រុមហ៊ុនអធិការកិច្ច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិការកិច្ចការតុលាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ក្នុងក្រសួងយុត្តិធម៌ ជាអ្នកមានភារៈខាងត្រួតពិនិត្យមើលសាលាក្តីក្នុងព្រះរាជអាណាចក្រ​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិការកម្ម, កិច្ច, ការដ្ឋាន, -មណ្ឌល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការពិនិត្យ ការត្រួតពិនិត្យរបស់អធិការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ការបំពេញកុសលដ៏ក្រៃលែង ( មហាបរិច្ចាគ ); អំណាច; សិទ្ធិ ឬសិទ្ធិភាព; ការគ្រប់គ្រង; ការបង្គាប់បញ្ជា, បញ្ជាការ; មុខការ; មុខក្រសួង; ទីធ្វើរាជការ; ភារៈ; ច្បាប់, ច្បាប់បញ្ញត្ត; ចំពូកសេចក្ដី; ដំណើរសេចក្ដី ។ អ្នកគ្រប់គ្រង; អ្នកត្រួតត្រា; អ្នកទទួលការខុសត្រូវ​ ។
ឧទាហរណ៍៖ អធិការសាលាបឋមសិក្សា, អធិការក្រុមនគរបាលជាតិ។ល។

                      ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះការហៅបព្វជិតដែលបានទទួលសញ្ញាប័ត្រតាំងជាអធិបតីក្នុងវត្តមួយៗ ។
ឧទាហរណ៍៖ លោកអធិការ ឬ ចៅអធិការ ( ព. សា. លោកមេវត្ត ឬ លោកសង្ឃ្រាជ, ព. បុ. ហៅ ចៅកូវ ថា ព្រះសង្ឃចៅកូវ ) ។

                       អធិការកម្ម ឬ —កិច្ច កិច្ចការរបស់អធិការ, ការពិនិត្យត្រួតត្រានៃអធិការ ។ អធិការដ្ឋាន ទីចាត់ការរបស់អធិការ, ការិយាល័យនៃអធិការ ។ អធិការមណ្ឌល មណ្ឌលនៃអធិការ គឺនាទីតំបន់មានកំណត់ព្រំដែនដែលអធិការត្រូវពិនិត្យត្រួតត្រា ។
មន្រ្តីជាអ្នកមានភារៈខាងពិនិត្យត្រួតកិច្ចការក្នុងក្រសួង និងក្រុមរាជការផ្សេងៗ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បុគ្គល ឬអាជ្ញាធរដែលតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិកអធម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. អធិក “ក្រៃលែង, លើសលែង, លើសលន់, រុងរឿង, ហ៊ឹកហ៊ាក់” + អធម “ថយថោក, ថោកទាប; មិនរុងរឿង, រម៉េះរម៉ោះ, រប៉ិចរប៉ី, រាយរង, បន្ទាប់បន្សំ . . . ) ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែពិធីបុណ្យឬពិធីអ្វីមួយ ដែលរុងរឿងផង រម៉េះរម៉ោះឬរប៉ិចរប៉ីរាយរងខ្លះផង។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើបុណ្យសីមាអធិកអធម ៧ យប់ គម្រប់ ៧ ថ្ងៃ គឺធ្វើបុណ្យសីមានោះ មានរបៀបរៀបចំរុងរឿងហ៊ឹកហ៊ាក់ផង មានល្បែងរបាំរម៉េះរម៉ោះនិងការលក់ដូរចេកអំពៅនំចំណីជាដើម រប៉ិចរប៉ី រាយរង ពេញពាសនៅទីជិតៗនោះផង; បើមិនមានលក្ខណៈដូច្នោះទេ ពុំគួរហៅថា អធិកអធម ឡើយ; ព. កា. ថា : គេធ្វើបុណ្យសព មានអ្វីទាំងគ្រប់ អធិកអធម ទាំងថ្លៃទាំងថោក តាមគេនិយម អ្នកតូចអ្នកធំ ឈូឆរតាមពេល ។ ( ប្រយ័ត្នកុំអាន, កុំនិយាយច្រឡំថា អធិកអធ័ម ) ។ ម. ព. អធិក និង អធម ទៀតផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិកវារៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំនួនប្រាប់ថា តើត្រូវថែមប៉ុន្មានថ្ងៃ ដើម្បីបង្គ្រប់ឆ្នាំចន្ទគតិ ឱ្យស្មើនឹងថ្ងៃនៃឆ្នាំសុរិយគតិឱ្យគ្រប់៣៦៥ ថ្ងៃក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិកវារៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចំនួនប្រាប់ថា តើត្រូវថែមប៉ុន្មានថ្ងៃ ដើម្បីបង្គ្រប់ឆ្នាំចន្ទគតិ ឱ្យស្មើនឹងថ្ងៃនៃឆ្នាំសុរិយគតិឱ្យគ្រប់៣៦៥ ថ្ងៃក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិកលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លាភកើតមកពីទឹកប្រាក់ដែលចេញទៅរកស៊ី តម្លៃវត្ថុអ្វីៗ ដែលកើនឡើងលើសដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិករណ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អធិករណៈ ឬ អធិករណ៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិករណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អធិករណៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិករណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អធិករណ ) ការអាងហេតុផល; ទោស; រឿងហេតុ; វិវាទ, ជម្លោះ, ការទាស់ទែងគ្នា; ការប្ដឹងប្រកាន់គ្នា, ក្ដី, ក្ដីក្ដាំ : កើតអធិករណៈ, រម្ងាប់អធិករណ៍ ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ សរសេរជា អធិករណ អ. ថ. អៈ-ធិ-កៈរ៉ៈណៈ, ដូចជា អធិករណមណ្ឌប ( —ម័ន-ដប់ ) ឬ —មាល សាលាជំនុំក្ដី ។ អធិករណលេខកៈ ស្មៀនតុលាការ ( បើស្ត្រីជា អធិករណលេខិកា ) ។ អធិករណលេខា ឬ —លិខិត លិខិតកាត់ក្ដី, សាលក្រម។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិកភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិអ្វីៗ ដែលប្រកបដោយពន្លឺព្រោងពា្រយ ដោយសោភណ​ភាព ដោយកិត្តិគុណ ភាពគគ្រឹកគគ្រេង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិកភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិអ្វីៗ ដែលប្រកបដោយពន្លឺព្រោងពា្រយ ដោយសោភណ​ភាព ដោយកិត្តិគុណ ភាពគគ្រឹកគគ្រេង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ក្រៃ, ក្រៃលែង; លើស, លើសលែង, លើសលន់; ពន់ប្រមាណ; ពេក, ពេកក្រៃ; ដែលថែម, បន្ថែម; ដែលបំពេញ; ដែលបង្រ្គប់; ផ្ទួន : ច្រើនអធិក ច្រើនក្រៃ; ដ៏អធិក ដ៏ក្រៃលែង; បីអធិក ច្រើនពេកក្រៃ, ច្រើនពន់ប្រមាណ ( ព. កា. ) : កងទ័ពបីអធិក មុខគួរឲ្យភ្លឹក ភ្លាំងភ្លេចស្មារតី ប្រជានិករ ទាំងប្រុសទាំងស្រី អ្នកមានកូនខ្ចី តែងភ័យជាងគេ ។ ( សរសេរក្លាយជា អធឹក ក៏មាន សម្រួលតាមសម្ផស្សកាព្យ ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈធិ-កៈ, ដូចជា អធិកតរភាព ( —តៈរ៉ៈ— ) ភាវៈច្រើនក្រៃលែង ។ អធិកមាស ខែលើក គឺខែអាសាឍ ទី២ ដែលលើកបង្គ្រប់តាមចន្ទគតិ ( ខែអាសាឍទី ១ ហៅ បឋមាសាឍ, អធិកមាសហៅ ទុតិយាសាឍ មាន ៣០ ថ្ងៃដូចគ្នា; ក្នុងឆ្នាំនោះមាន ១៣ ខែ ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស ) ។ អធិកវារៈ ឬ —ពារ ថ្ងៃលើក គឺថ្ងៃមួយដែលថែមត្រង់ខែជេស្ឋតាមចន្ទគតិ ( ខែជេស្ឋនោះមាន ៣០ ថ្ងៃ ) : ឆ្នាំមានអធិកវារៈ ។ អធិកសុរទិន ឬ —សូរ្យទិន ( —សុរ៉ៈ ឬ សូរ្យ៉ៈ— ) ថ្ងៃមួយដែលលើកបន្ថែមត្រង់ខែកុម្ភៈតាមសុរិយគតិ ( តាមធម្មតា, ខែកុម្ភៈមាន ២៨ ថ្ងៃ, កាលណាមានអធិកសុរទិនទៅជាមាន ២៩ ថ្ងៃ ) ។ ល ។ មើលក្នុងពាក្យ អធម ទៀតផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធរមាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលផ្ទុយគ្នានឹង ធរមាន គឺកំពុងតែគ្មាន, ដែលឥតមានសោះឡើយ ។ វេវ. អវិជ្ជមាន ។ ព. ផ្ទ. វិជ្ជមាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធម្ម—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អធម្ម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធម្ម​វាចា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វាទ សម្ដី​ខុស​ធម៌, ខុស​ច្បាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធម្ម​កម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្ម​អាក្រក់, អំពើ​ពុំ​ប្រសើរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អធម៌ ) ដែលពុំមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់; អាក្រក់, ពុំប្រសើរ : មនុស្សអធម្ម ( ប្រើជា អធម៌ ក៏បាន ) ។ ន. ដំណើរខុសធម៌, ខុសច្បាប់; ការពុំប្រសើរ; ទុច្ចរិត : ចៅក្រមវិនិច្ឆ័យក្ដីដោយអធម្ម ( ប្រើជា អធម៌ ក៏បាន ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈធ័ម-មៈ, ដូចជា អធម្មកម្ម កម្មអាក្រក់, អំពើពុំប្រសើរ ។ អធម្មការី អ្នកធ្វើអំពើពុំប្រសើរ ( បើស្ត្រីជា អធម្មការិនី )។ អធម្មវាចា —វាទ សម្ដីខុសធម៌, ខុសច្បាប់ ។ អធម្មវាទី អ្នកនិយាយខុសធម៌, ខុសច្បាប់ (បើស្ត្រីជា អធម្មវាទិនី ) ។ ល ។ ( ព. កា. ) : អធម្មវាទី និយាយញាំញី ព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះលាភជិះជាន់ ភ័ន្ដភ្លេចសិក្ខា លែងកាន់រក្សា ថាឥតអៀនខ្មាស ។ ពោលតាមទំនើង ដែលចិត្តខ្លួនទើង ពាយងាយផ្ដេសផ្ដាស ខុសខ្លះត្រូវខ្លះ ច្រឡេសច្រឡាស ព្រោះឥតក្ដីខ្មាស ហៅអលជ្ជី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធម៌

មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អធម្ម ( ម. ព. នេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អធម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ថយថោកឬថោកថយ, ថោកទាបឬទាបថោក; ដែលមិនរុងរឿង; លាមក; សាបរលាប; រម៉េះរម៉ោះ; រប៉ិចរប៉ី; រាយរង; បន្ទាប់បន្សំ : មនុស្សអធម; របស់អធម, ទំនិញអធម ។ បើរៀងភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទដទៃឲ្យជាសមាសនាម អានថា អៈធៈមៈ ដូចជា អធមបុរស បុរសថយថោក; អធមវណិជ្ជា ជំនួញរាយរង; អធមភណ្ឌ របស់រប៉ិចរប៉ី ។ បើផ្សំជាមួយនឹង អធិក ផងជា អធិកអធម ( អៈធិក-អៈធំ ) ទាំងអធិកផងទំាងអធមផង គឺទាំងរុងរឿងផងទំាងរប៉ិចរប៉ីឬរម៉េះរម៉ោះខ្លះផង : បុណ្យខណ្ឌសីមា ៣ យប់ ៤ ថ្ងៃដ៏អធិកអធម គឺបុណ្យនោះមានរបៀបរៀបចំរុងរឿងហ៊ិកហ៊ាក់គួររីករាយផង មានអ្នកលក់អីវ៉ាន់រប៉ិចរប៉ីនៅក្បែរវត្តផង ឬមានល្បែងរបាំនៅក្រៅវត្តនោះកំដរបុណ្យក្នុងវេលាយប់ខ្លះផង ( មានទាំងរុងរឿងមានទាំងរប៉ិចរប៉ីបន្ទាប់បន្សំផង ទើបហៅថា អធិកអធម បើមានតែត្រឹម អធិក ឥត អធម ផងទេ ពុំហៅថា អធិកអធម ឡើយ, ត្រូវហៅថា ពិធីបុណ្យ អ៊ឹកអធិក ឬ អ៊ឹកអធិកហ៊ឹកហ៊ាក់ ឬក៏ ហ៊ឹកហ៊ាក់ ដូច្នេះវិញ ទើបត្រូវតាមអត្ថន័យរបស់ពាក្យ ) ។ គួរកុំច្រឡំអានឬនិយាយថា អធិកអធ័ម, ត្រូវអានថា អធំ ដូច សង្គម, មធ្យម, និយម, សមាគម . . . ដែរ មិនថា សង្គ័ម, មធ្យ័ម, និយ័ម, សមាគ័ម . . . ទេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធាន—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អទ្ធាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធាន​សម័យ ឬ –គមន​សម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វេលា​ដើរ​ផ្លូវ​ឆ្ងាយ ។ ព. កា. ថា : ទៅ​កាន់​អទ្ធាន ត្រូវ​តែ​ឲ្យ​មាន ជន​ផង​ជា​គ្នា ជា​មិត្រ​តាម​ផ្លូវ កុំ​ទៅ​ឯកា ក្រែង​ជា​ពុំ​ជា គ្រាន់​បាន​គ្នា​ជួយ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធានគមន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរទៅកាន់ប្រទេសឆ្ងាយៗ ពីស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធានគមនសម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វេលាដើរផ្លូវឆ្ងាយ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អធ្វាន ) ផ្លូវ, ផ្លូវឆ្ងាយ ។ ( សំ. អធ្វន៑ ) កាល, សម័យ; វេលា ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អ័ត-ធានៈ, ដូចជា អទ្ធានគមន៍ ( —គំ ) ការដើរផ្លូវឆ្ងាយ, ការធ្វើដំណើរទៅឆ្ងាយ ។ អទ្ធានគមនាគមន៍ ( —គៈមៈនាគំ ) ការទៅមកតាមផ្លូវឆ្ងាយ; ការធ្វើដំណើរទៅមកឆ្ងាយ ។ អទ្ធានសម័យ ឬ —គមនសម័យ ( —គៈមៈនៈ — ) វេលាដើរផ្លូវឆ្ងាយ ។ ព. កា. ថា : ទៅកាន់អទ្ធាន ត្រូវតែឲ្យមាន ជនផងជាគ្នា ជាមិត្រតាមផ្លូវ កុំទៅឯកា ក្រែងជាពុំជា គ្រាន់បានគ្នាជួយ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អធ្វន៑ ) កាល, សម័យ; ផ្លូវ, អធ្វា, ផ្លូវឆ្ងាយ ( ព. កា. )។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរតាមអទ្ធា ត្រូវតែមានគ្នា ម្នាក់ឯងពុំសម ទោះខំស្រូតរូត ដោយក្ដីបារម្ភ ដើរទាំងបង្ខំ ព្រោះខ្លាចមានគ្រោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទ្ធគូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អធ្វគ ) អ្នកដំណើរ, អ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទុរាគតា

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អទុរាគត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទុរាគត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អទូរាគត < អ + ទុស៑ + អាគត ) ដែលមកដោយមិនលំបាក, ដោយងាយស្រួល ឬដោយសួស្ដី; អ្នកដែលមកដល់ដោយសុខស្រួល។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្ញៀវអទុរាគ ( បើស្ត្រីជា អទុរាគតា ) ។ វេវ. ស្វាគត។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អទូរាគត < អ + ទុស៑ + អាគត ) ដែលមកដោយមិនលំបាក, ដោយងាយស្រួល ឬដោយសួស្ដី; អ្នកដែលមកដល់ដោយសុខស្រួល។
ឧទាហរណ៍៖ ភ្ញៀវអទុរាគ ( បើស្ត្រីជា អទុរាគតា ) ។ វេវ. ស្វាគត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិស្សមានភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនដែលមានរោគម៉្យាងធ្វើឱ្យរូបារម្មណ៍ចូលទៅឆ្លុះខាងក្រៅចិត្រប័ដ (ម.ព នោះ) ម្លោះហើយនាំឱ្យមើលអ្វីៗជិតៗមិនឃើញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិស្សមាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលមើលពុំឃើញ; ដែលពុំប្រាកដ ( ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ អទិស្សមាន សឹងមានរូបប្រាណ ប៉ុន្តែកំបាំង ខ្លះមានភាពខ្សោយ ខ្លះមានភាពខ្លំាង ខ្លះកាន់សច្ចំ ខ្លះដាច់មេត្តា ។ ខ្លះរាប់អានមនុស្ស វៀរចាកក្ដីខុស អំពើពាលា ព្រះពុទ្ធទតឃើញ នៅសព្វទិសា ទ្រង់ទូន្មានថា ឲ្យវៀរទុច្ចរិត ។

                      អទិស្សមានកាយ អ្នកដែលមានខ្លួនគេមើលមិនឃើញ
ឧទាហរណ៍៖ ពួកអមនុស្សមានភូត, បិសាច, ទេវតា, យក្សជាដើម ជាអទិស្សមានកាយ ( ហៅ អទិស្សមានរូប ក៏បាន ) ។

                     អទិស្សមានការណ៍ ឬ —ហេតុ ដំណើរឬហេតុពុំបា្រកដ ។ អទិស្សមានភាព ភាពដែលមើលពុំឃើញ, ភាពដែលពុំប្រាកដ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្ន—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អទិន្ន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្ន​ហារី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​នាំ​យក​របស់​ដែល​គេ​មិន​បាន​ឲ្យ (ចោរ); បើ​ស្ត្រី​ជា អទិន្ន​ហារិនី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្ន​ភណ្ឌ ឬ –វត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភណ្ឌៈ ​ឬ​វត្ថុ​ដែល​គេ​មិន​បាន​ឲ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្នា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អទិន្ន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្នាទាយី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អទិន្ន + អាទាយី “អ្នក​យក” អទិន្ន​ហារី (បើ​ស្ត្រី​ជា អទិន្នាទាយិនី) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្នាទាយី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អទិន្ន + អាទាយី “អ្នក​យក” អទិន្ន​ហារី (បើ​ស្ត្រី​ជា អទិន្នាទាយិនី) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្នាទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. <អទិន្ន + អាទាន “ការ​យក”) ការ​លួច​ទ្រព្យ​គេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អទត្ត ) ដែលមិនឲ្យ, ដែលគេមិនបានឲ្យ ។ អទិន្នភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ ភណ្ឌៈឬវត្ថុដែលគេមិនបានឲ្យ ។ អទិន្នហារី អ្នកនាំយករបស់ដែលគេមិនបានឲ្យ ( ចោរ ); បើស្ត្រីជា អទិន្នហារិនី ។ អទិន្នាទាន ( បា. < អទិន្ន + អាទាន “ការយក” ) ការលួចទ្រព្យគេ ។ អទិន្នាទាយី ( បា. < អទិន្ន + អាទាយី “អ្នកយក” ) អទិន្នហារី ( បើស្ត្រីជា អទិន្នាទាយិនី )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិត្យ, នាងផ្អែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សម្យ៉ាងកំពស់ ១០-១៥ ម ដុះក្នុងព្រៃក្រាស់ ឬព្រៃក្រាស់លាយព្រៃស្រោង ក្នុងប្រទេសជាច្រើន ខ្មែរ លាវ ប្រជុំកោះជ្វា ឥណ្ឌា។ ឈើនាងផ្អែក ជាឈើល្អលេខពីរ សម្រាប់ប្រើការបានគ្រប់យ៉ាង ធ្វើក្តារ សង់ផ្ទះ និងវត្ថុផ្សេងៗ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិដ្ឋមិត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អទិដ្ឋ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិដ្ឋមិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អទិដ្ឋ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទិដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ) ដែលមិនឃើញ, ដែលមិនបានឃើញ ។ អទិដ្ឋបុព្វ ដែលមិនធ្លាប់បានឃើញ : របស់អទិដ្ឋបុព្វ, ស្រុកអទិដ្ឋបុព្វ ។ អទិដ្ឋមិត្ត មិត្តមិនដែលឃើញគ្នា គឺអ្នកដែលរាប់អានគ្នាជាមិត្ត ប៉ុន្តែមិនដែលបានចួប មិនដែលបានឃើញគ្នាសោះ គ្រាន់តែបានផ្ញើសំបុត្រឬផ្ដាំដំណឹងទៅវិញទៅមករកគ្នា ឬក៏ផ្ញើទ្រព្យរបស់ភ័ស្ដុភារអ្វីៗទៅវិញទៅមកដោយអ្នកដទៃ ។ អទិដ្ឋហេតុ ហេតុដែលមិនដែលឃើញ, ហេតុចម្លែក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទាសភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អទាសព្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទាសព្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អទាសព្យ, អទាសភាវ, អទាសតា; សំ. អទាសវ្យ, — ) ភាវៈមិនមែនជាទាសៈឬទាសីគេ; ភាពជាអ្នកជា, ភុជិស្សតាឬភុជិស្សភាព ( ប្រើជា អទាសតា ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទាសតា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អទាសព្យ ឬ អទាសភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទារុណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលមិនកាច ( ស្លូត ) ។ ព. ផ្ទ. ទារុណ ។ អទារុណកម្ម ( —ណៈក័ម ) អំពើស្លូត; អំពើល្អ ( ព. ផ្ទ. ទារុណកម្ម ) ។ អទារុណភាព ( —ណៈភាប ) ភាវៈស្លូត ( ព. ផ្ទ. ទារុណភាព ) ។ ល ។ ( ព. កា. ) : អទារុណកម្មជាអំពើ សុភាពស្មោះស្មើគួរពេញចិត្ត អស់ជនប្រុសស្រីគួរផ្ដេកផ្ដិត ដ្បិតនឹងផ្ដល់ផលប្រសើរឲ្យ ។ ផ្ទុយគ្នានឹងទារុណកម្ម ដែលនាំឲ្យបានក្ដីទន់ខ្សោយ បើបានជាជ្រុលកុំបណ្ដោយ ក្រោយៗត្រូវរាងចាលរអា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទារជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អទារ “ដែលឥតភរិយា” + ជន ) មនុស្សឥតភរិយា; មនុស្សពុំទាន់មានភរិយា ( ប្រុសលីវ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទាយាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលមិនមានអំណាចត្រូវបានទ្រព្យសម្បាច់ ។

ឧទាហរណ៍៖ កូនអទាយាទ ( បើស្ត្រីជា អទាយាទា ) ។ ព. កា. ថា : ខ្លួនជាអទាយាទ កុំវាតអាទ្យដណ្ដើមទ្រព្យ ត្រូវស្គាល់ក្ដីខុសគាប់ តាមផ្លូវច្បាប់ប្រាប់ពន្យល់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទលី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគ្មានត្របកផ្កា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទត្ថពលភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិអ្វីៗ ដែលជាអទត្ថពល ដែលពុំទាន់ឱ្យផលក្នុងពេលនេះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អទត្ថពល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលដល់ព្រមដោយអំពើ ដែលពុំបានកើតផលក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននៅឡើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថ័ព្វន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អថព្វ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថ័ន

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អថព្វ ឬ អថ័ព្វន៍)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថ៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. ) អត្ថ។
ឧទាហរណ៍៖ ធម៌អថ៌ ធម៌និងអត្ថគឺបាលីនិងអដ្ឋកថាឬបាលីព្រមទាំងសេចក្ដីអធិប្បាយ : រៀនធម៌អថ៌, ចេះធម៌ចេះអថ៌ ឬ ចេះធម៌អាថ៌។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថិរវន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អស្ថិរវន្ត ដែលមិនឋិតថេរ មិនតាំងនៅយូរ ដែលតែងតែដល់នៅការប្រែប្រួល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថិរភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អថិរភាវ; សំ. អស្ថិរភាវ ) ភាពដែលមិនឋិតថេរ, លក្ខណៈដែលមិនតាំងនៅមាំមួន, ការមិនទៀងទាត់, ការប្រែប្រួល
ឧទាហរណ៍៖ សង្ខារទាំងឡាយតែងប្រកបដោយអថិរភាពជាធម្មតា ( ប្រើជា អស្ថិរភាព ក៏បាន )។

                     ភាព លក្ខណៈជាអថិរវន្ត ដែលដល់នូវការប្រែប្រួល ដែលខ្វះលក្ខណៈជានិច្ច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថាវរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលតាំងនៅបានដោយមានអនុញ្ញាតជាមុន ហើយចង់ដកយកវិញពេលណាក៏បាន ដែលមិនឋិតថេរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថាវរភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លក្ខណៈជាអថាវរៈ (ម.ព. នោះ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អថព្វ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អថព្វ, អថព្វន ឬ អាថព្វន; សំ. អថវ៌ណ ឬ អាថវ៌ណ ) ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ជាអ្នកផ្ដើមបង្កើតលទ្ធិបូជាភ្លើងនិងអថព្វវេទ ។ ខ្មែរសម័យបុរាណច្រើនហៅក្លាយជា អថ័ន មកពីពាក្យសំស្ក្រឹត អថវ៌ន៑ កាត់ វ៌ ចេញនៅត្រឹមតែ ន៑, ប្រើជាឈ្មោះមន្តអាគមពួកមួយសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម និងពិធីបូជាបញ្ចុះគោលចារឹកសន្មតថាជាជយភូមិ
ឧទាហរណ៍៖ មន្តអថ័ន, បញ្ចុះអថ័ន។

                     អថព្វវេទ ឬ អថព៌វេទ ( អៈថ័ប-ពៈវេត ឬ អៈថ័រ-ពៈ— ; បា. ឬ ស. អថវ៌—, វ, > ព ) ឈ្មោះវេទទី ៤ និយាយអំពីមន្តវិជ្ជាសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម ( ម. ព. វេទ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រានុកូលដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ស.; បា. < អត្រ < អត្ត “ខ្លួន” + អនុកូល “អនុលោមតាម” + ឋាន “ទីតាំង” ) ពាក្យប្រើដោយសន្មតិហៅបញ្ជីកើតស្លាប់និងអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬ អាវាហមង្គលនៃជនានុជនក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ( បារ. អេតាត៍ ស៊ីវិល Etat civil )។
ឧទាហរណ៍៖ មន្ត្រីអត្រានុកូលដ្ឋាន មន្ត្រីអ្នកកាន់បញ្ជីកើតស្លាប់និងអាពាហ៍ពិពាហ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រាតំហយកម្ដៅ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា នៅរយៈកម្ពស់កាន់តែខ្ពស់ អត្រាសីតុណ្ហភាពបរិយាកាសកាន់តែត្រជាក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រាកម្រិតប្រមូលផលប្រកបដោយនិរន្តរភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បរិមាណធនធានព្រៃឈើប្រមូលដោយសហគមន៍ព្រៃឈើ ក្នុងអំឡុងពេលជាក់លាក់មួយ ដែលបានកំណត់ដោយគណៈកម្មការគ្រប់គ្រងសហគមន៍ព្រៃឈើ និងបានឯកភាពដោយរដ្ឋបាលព្រៃឈើ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននៃការប្រើប្រាស់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រាកម្មអង់តាល់ពី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល thermometric titration ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រជៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អត្រជ; សំ. អាត្មជ ) កូនបង្កើត ( បុត្រ; បើបុត្រីជា អត្រជា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រជា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អត្រជៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្រជា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អត្រជៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អត្ថ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​សិរី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សិរី​ជា​ទ្រព្យ; ទ្រព្យ​មាន​សិរី; ការ​មាន​ទ្រព្យ​ស្តុកស្តម្ភ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​សាធក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​សម្រេច​សេចក្ដី; អ្នក​ដែល​បាន​សម្រេច​ផល​ប្រយោជន៍ (បើ​ស្ត្រី​ជា អត្ថ​សាធិកា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​សម្ពន្ធិន ឬ –សម្ពន្ធី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ត្រូវ​បាន​ទ្រព្យ​សម្បាច់ (បើ​ស្ត្រី​ជា អត្ថ​សម្ពន្ធិនី)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​សម្ពន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ត្រូវ​បាន​ទ្រព្យ​សម្បាច់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​សង្គហៈ, –សង្រ្គោះ ឬ –សន្និច័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ប្រមូល​ ឬ​សន្សំ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​វិបត្តិ ឬ –វិប័ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិបត្ថិ​សេចក្ដី ឬ វិប័ទ​ប្រយោជន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​វិនិច្ឆ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​កាត់​សេចក្ដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​វិនាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ខូច​ប្រយោជន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​វិញ្ញាបនី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្ដី​បញ្ជាក់​សេចក្ដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​វិជ្ជា ឬ–សាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិជ្ជា​ ឬ​សាស្រ្ត​សម្រាប់​រៀន​ឲ្យ​ស្គាល់​កិច្ច​ការ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត និង​ការ​គ្រប់គ្រង​ស្រុក​ទេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​វណ្ណនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ពន្យល់​សេចក្ដី, អដ្ឋ​កថា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​លាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​បាន​ប្រយោជន៍; ការ​បាន​ទ្រព្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​រូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រូប​សេចក្ដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​រស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ​សេចក្ដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​ប្រយោជន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វី​ៗ​ដែល​មាន​ផល​ប្រយោជន៍, ប្រយោជន៍​ដែល​គួរ​ប្រាថ្នា, គួរ​ចង់​បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​បទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដី​អធិប្បាយ​នៃ​រឿង​អ្វី​នីមួយ​ៗ; សេចក្ដី​ជា​ខ្លឹម​សារ​របស់​អ្នក​និពន្ធ; សេចក្ដី​ដែល​ចុះ​ផ្សាយ​ក្នុង​សារ​ពត៌មាន​ផ្សេង​ៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​បតី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម្ចាស់​ទ្រព្យ; អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​ច្រើន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​បដិរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អត្ថ “សេចក្ដី, ន័យ” + បដិរូប > អត្ថប្បដិរូប “ប្រដូច, ប្រៀប​ធៀប”) សេចក្ដី​ប្រៀប​ធៀប, ន័យ​ប្រដូច គឺ​ន័យ​របស់​ពាក្យ​ដែល​បង្វិល​បញ្ចៀស​ពី​ន័យ​ត្រង់​ៗ ដូច​ជា​ពាក្យ​ថា “ស៊ី” តាម​អត្ថានុរូប គឺ​ន័យ​ត្រង់​ៗ​ទៅ​តាម​ដំណើរ​ដើម​ថា “បរិភោគ​ភោជនាហារ” តែ​បើ​គេ​យក​ទៅ​ប្រើ​ជា​សេចក្ដី​ប្រៀប​ប្រដូច​វិញ បែរ​ជា​មាន​ន័យ​ផ្សេង​ពី​ន័យ​ដើម ដូច​ជា “ស៊ី​គ្នា” គឺ​សម​គ្នា, ត្រូវ​គ្នា, “ស៊ី​ថ្លៃ” គឺ​យក​តម្លៃ​ច្រើន ។ “ស៊ី​ថោក” គឺ​យក​តម្លៃ​ថោក យ៉ាង​នេះ​ជាដើម ហៅ​ថា អត្ថ​បដិរូប (គួរ​ប្រើ​ជា​អត្ថប្បដិរូប) ។ ព. ផ្ទ. អត្ថានុរូប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​ន័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ពន្យល់​សេចក្ដី, ការ​រាយ​រាប់​ពី​លក្ខណៈ​នៃ​វត្ថុ​ផ្សេង​ៗ
ឧទាហរណ៍៖ តាម​អត្ថ​ន័យ​នេះ; ពាក្យ​នេះ​មាន​អត្ថ​ន័យ​យ៉ាង​ណា ?

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​ទោស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរ​ខុស​សេចក្ដី​ ឬ​ខុស​បំណង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​ទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ឲ្យ​ប្រយោជន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​ចិន្តា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គំនិត​គិត​ឲ្យ​មាន​ប្រយោជន៍​ ឬ​ឲ្យ​មាន​សេចក្ដី​ចម្រើន, ឲ្យ​កើត​ទ្រព្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​ចរិយា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ប្រព្រឹត្ត​ឲ្យ​ខ្លួន​កើត​ផល​ប្រយោជន៍​ ឬ​ឲ្យ​កើត​សេចក្ដី​ចម្រើន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​គ្រឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្ទះ​ដាក់​អីវ៉ាន់, ឃ្លាំង​ដាក់​របស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​គវេសនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ស្វែង​រក​ប្រយោជន៍​ ឬ​រក​ទ្រព្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថ​កោវិទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ឈ្លាស​ ឬ​ជំនាញ​ក្នុង​អត្ថ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថិភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អត្ថិភាវ; សំ. អស្តិភាវ ) ភាវៈមាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមាន, ការមាន។
ឧទាហរណ៍៖ កាលពីដើម គាត់ធ្លាក់ចុះក្នុងនត្ថិភាព, ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ គាត់បានចូលក្នុងអត្ថិភាពហើយ ។ ព. ផ្ទ. នត្ថិភាព ។ ព. កា. ថា : រីនត្ថិភាព បានសាបរលាប រលាយបាត់ទៅ ទើបអត្ថិភាព បានជ្រាបចូលជ្រៅ ពីថ្ងៃនេះទៅ នឹងរីកមុខមាត់ ។ អត្ថិភាពកើត ចាកដើមកំណើត គឺការនឿយហត់ ព្យាយាមរឹងប៉ឹង ខំប្រឹងខំអត់ ធ្វើអ្វីប្រាកដ- ជាធ្វើនោះមែន។

                     ខ្លឹមសារ សារព័ននៃគុណភាពដែលជាគ្រឿងផ្សំបង្កើតជារូបសត្វ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អត្ថានុរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ន័យរបស់ពាក្យត្រង់ចំតែម្តង ឥតមានការប្រៀបប្រាយឡើយ (ម.ព អត្ថប្បដិរូប) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. អត្ថ “ន័យ, សេចក្ដី” + អនុរូប “សម​ទៅ​តាម, ត្រូវ​តាម​ទំនង”) ន័យ​របស់​ពាក្យ​ដែល​សម​ទៅ​តាម​សេចក្ដី, ន័យ​របស់​ពាក្យ​ត្រង់​ៗ, ន័យ​ដែល​មិន​បង្វិល​បញ្ចៀស​ខុស​ឃ្លាត​ចាក​សេចក្ដី​ដើម គឺ​ពាក្យ​ដែល​មិន​ប្រើ​ជា​សេចក្ដី​ប្រៀប​ប្រដូច ។ ព. ផ្ទ. អត្ថ​បដិរូប ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត