Author: videoslearning.com

អនាសវ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាសវៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាសវៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អនាសវ < អន៑ “មិន, មិនមាន, ពុំ, ឥត” + អាសវ “គ្រឿងត្រាំ, ទឹកតម្រាំ”; សំ. អនាឝ្រវ < អន៑ + អាឝ្រវ, ខ្មែរប្រើ ឝ្រ > ស្រ, វ > ព ជា អនាស្រព ) ដែលមិនមានអាសវៈ ; អ្នកដែលឥតកិលេសជាគ្រឿងត្រាំក្នុងសន្ដាន ( អរហន្ត ); បើស្ត្រីជា អនាសវា ( ប្រើជា អនាស្រព ក៏បាន ) ។ វេវ. ក្សីណាស្រព ឬ ខីណាស្រព ។ អនាសវបុគ្គល បុគ្គលជាអនាសវៈ ( អរហន្ត; អរហន្តី )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អនាសវ < អន៑ “មិន, មិនមាន, ពុំ, ឥត” + អាសវ “គ្រឿងត្រាំ, ទឹកតម្រាំ”; សំ. អនាឝ្រវ < អន៑ + អាឝ្រវ, ខ្មែរប្រើ ឝ្រ > ស្រ, វ > ព ជា អនាស្រព ) ដែលមិនមានអាសវៈ ; អ្នកដែលឥតកិលេសជាគ្រឿងត្រាំក្នុងសន្ដាន ( អរហន្ត ); បើស្ត្រីជា អនាសវា ( ប្រើជា អនាស្រព ក៏បាន ) ។ វេវ. ក្សីណាស្រព ឬ ខីណាស្រព ។ អនាសវបុគ្គល បុគ្គលជាអនាសវៈ ( អរហន្ត; អរហន្តី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាសវា

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អនាសវៈ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាវាសា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អនាវាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាវាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អាវាស “ទីនៅ, លំនៅ; ផ្ទះ” ) ទីដែលឥតមនុស្សនៅ; វត្តឬអារាមដែលគេបោះបង់ចោលឥតមានបព្វជិតនៅ ។ អ្នកដែលមិនមានលំនៅ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអនាវាស ( បើស្ត្រីជា អនាវាសា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាល័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, មិនមាន, ពុំ, ឥត” + អាលយ “លំនៅ; បំណង; . . .” ) ដំណើរឥតលំនៅ; អ្នកដែលឥតលំនៅ, ឥតផ្ទះ, ឥតអាល័យ; ដំណើរអស់បំណង, អស់អាល័យ, អស់សេចក្ដីប្រាថ្នា; ព្រះនិព្វាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនារ្យធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើព្រៃផ្សៃ កំណាចឃោរឃៅដូចសត្វសាហាវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនារ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អនរិយ ) ។
( ម. ព. អនរិយ; សរសេរជា អនយ៌ៈ ឬ អនារ្យៈ មានយុគលពិន្ទុ ក៏បាន )។

                          ដែលនៅជាមនុស្សព្រៃ ដែលឃោរឃៅដូចសត្វមិនសូវដឹងខុសត្រូវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាយ៌

មានន័យថា ( ម. ព. អនរិយ; សរសេរជា អនាយ៌ៈ ឬ អនារ្យៈ មានយុគលពិន្ទុ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាម័យដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រឹះស្ថានសាធារណៈ សម្រាប់ដាក់អ្នកជំងឺដែលទើបនឹងបានស្បើយ ឬអស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃឱ្យទៅនៅយកខ្យល់អាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាម័យជនបទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អនាម័យ ដែលរាជការចាត់ចែងរៀបចំ ធ្វើឱ្យអ្នកស្រុកនៅទីប្រជុំជនបទមានសុខភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អនាមយ )។
ផ្នែកវិទ្យាពេទ្យបរិយាយពីមជ្ឈដ្ឋានដែលមនុស្សត្រូវរស់នៅ ហើយនិងបែបបទដែលត្រូវកែខៃដើម្បីឱ្យបានប្រពៃឡើង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាមិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < ន > អ + នាមិក ) ដែលមិនមាននាម, ដែលឥតដាក់ឈ្មោះ : សំបុត្រអនាមិក សំបុត្រដែលឥតដាក់ឈ្មោះសាមីរូបអ្នកសរសេរ, សំបុត្រប្លុង ។ ក្រុមហ៊ុនអនាមិក ក្រុមហ៊ុនជំនួញដែលគ្មានដាក់ឈ្មោះបុគ្គល, . . .។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈន៉ាមិកៈ, ដូចជា អនាមិកលិខិត, អនាមិកសមាគម ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាមរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. < ន > អ “មិន, ពុំ, ឥត” + នាម + រូប ) ដែលឥតនាមឥតរូប; ដែលបាត់ឈ្មោះបាត់រូបសូន្យឈឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាមយ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាមយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាបត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អាបត្តិ ) ដំណើរមិនត្រូវអាបត្តិ ( ព. វិ. ពុ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនានុយាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនស្របទៅតាមតក្កវិជ្ជា (ម.ព នោះ) ដែលសំដី និងអំពើមិនស៊ីគ្នា គឺបញ្ឆោតតែខ្លួនឯង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាធិបតេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អន៑ + អាធិបតេយ្យ ) ការដែលគ្មានអាធិបតេយ្យ, គ្មានឥស្សរភាព, ដំណើរឥតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង, ភាពនៃប្រជារាស្ត្រដែលមិនមានមគ្គុទេ្ទសក៍។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទេសដែលឋិតនៅក្នុងអនាធិបតេយ្យ មិនអាចញ៉ាំងសេចក្ដីចម្រើនឲ្យកើតបានឡើយ។

                      ភាពនៃប្រជារាស្រ្ត ដែលមិនមានមគ្គុទ្ទេសក៍ ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រាកចាកអំណាចគ្រប់គ្រង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទិភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ ” មិន, ពុំ, ឥត” + អាទិ “ដើម, ខាងដើម” + ភាវ ) ភាវៈឬដំណើរគ្មានដើម, គ្មានដើមទង។
ឧទាហរណ៍៖ រឿងនុះជាអនាទិភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទរ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាទរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទរ​មិត្ត ឬ –មិត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មិត្រ​ដែល​រាប់​អាន​គ្នា​ដោយ​ការ​មិន​ស៊ប់​ចិត្ត (ព. ផ្ទ. អាទរ​មិត្ត, ទឡ្ហ​មិត្ត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទរ​ភា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាវៈ​តោះតើយ (ព. ផ្ទ. អាទរ​ភាព)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទរ​ទុក្កដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាបត្តិ​ទុក្កដ​ដែល​ភិក្ខុ​ត្រូវ​ព្រោះ​ការ​មិន​អើពើ, មិន​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន (ព. វិ. ពុ.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទរា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាទរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាទរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អាទរ “សេចក្ដីអើពើ; សេចក្ដីគោរព; ការយកចិត្តទុកដាក់; ការប្រុងប្រយ័ត្ន” ) សេចក្ដីមិនអើពើ; ការពុំគោរព, ពុំយកចិត្តទុកដាក់; ការមិនប្រុងប្រយ័ត្ន; ការពុំនាំពា; ពុំស្រវាស្រទេញ; ដំណើរតោះតើយ, សោះអង្គើយ; ការមើលងាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទទួលភ្ញៀវដោយអនាទរ។

                      ព. វ. ឈ្មោះដំណើរប្រយោគមួយប្រភេទ ប្រើពាក្យថា កាល, កាលដែល, កាលបើ ជាគ្រឿងសម្គាល់ ហៅថា ប្រយោគអនាទរ, ដូចជា កាលដែលខ្ញុំកំពុងនិយាយអំពីរឿងនុះ, ស្រាប់តែគាត់មកឃាត់ខ្ញុំមិនឲ្យនិយាយតទៅទៀត ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈន៉ាទៈរៈ, ដូចជា អនាទរកថា សម្ដីដែលនិយាយដោយការមិនអើពើ ។ អនាទរទុក្កដ អាបត្តិទុក្កដដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះការមិនអើពើ, មិនប្រុងប្រយ័ត្ន ( ព. វិ. ពុ. ) ។ អនាទរភាព ភាវៈតោះតើយ ( ព. ផ្ទ. អាទរភាព ) ។ អនាទរមិត្ត ឬ —មិត្រ មិត្រដែលរាប់អានគ្នាដោយការមិនស៊ប់ចិត្ត ( ព. ផ្ទ. អាទរមិត្ត, ទឡ្ហមិត្ត ) ។ អនាទរាបត្តិ ( —ទៈរា—; បា. < អនាទរ + អាបត្តិ ) អាបត្តិដែលភិក្ខុត្រូវព្រោះការមិនអើពើ, មិនប្រុងប្រយ័ត្ន ( ព. វិ. ពុ. ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាថ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាថ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាថោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( អ. ព. អនាថា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាថា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អនាថ, បុំ. —ថោ, ឥត្ថី. —ថា ឬ បុំ. ឥត្ថី. ពហុ- —ថា ) ដូចគ្នានឹង អនាថ ( ម. ព. នេះ )។
ឧទាហរណ៍៖ បុរសអនាថោ, ស្ត្រីអនាថា; បុរសស្ត្រីអនាថា, ពួកជនអនាថា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាថភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពដែលគួរឱ្យអាណិតអាសូរដោយជួបនឹងសេចក្តីវេទនា មានជំងឺដំកាត់ ក្រតោកយាកជាដើម ភាពនៃមនុស្សដែលឥតទីពំនាក់ ខ្វះមុខរបររកស៊ី និងទីជ្រកនៅ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាថបិណ្ឌិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. —បិណ្ឌទ “អ្នកឲ្យដុំអាមិសៈដល់ពួកជនអ្នកឥតទីពឹង គឺអ្នកឲ្យទានដល់ពួកស្មូម” ) នាមពិសេសរបស់មហាសេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះសុទត្តនៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី, ជាអ្នកកសាងវត្តជេតវ័នឬជេតពន, ជាមហាឧបាសកម្នាក់របស់ព្រះសក្យមុនីគោតមបរមគ្រូ, មានឈ្មោះប្រាកដច្រើនអន្លើក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។
ឧទាហរណ៍៖ អនាថបិណ្ឌិក និងនាងវិសាខា ជាមហាឧបាសក មហាឧបាសិកា មាននាមល្បីក្នុងពុទ្ធកាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាថ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. < ន > អ “មិន, ពុំ, ឥត” + នាថ “ទីពឹង, ពំនាក់” ) ដែលឥតទីពឹង, ឥតពំនាក់ ។ ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា “ណែលណោល; កណ្ដែងកណ្ដោច, ត្រមោច; គួរឲ្យអាណិតពេក, គួរឲ្យអាសូរពេក; គួរឲ្យសង្វេគ, ឲ្យស្លុតចិត្ត” : អនាថចិត្ត ចិត្តអាសូរពេក, ចិត្តខ្លោចផ្សា; ចិត្តសង្វេគ ។ អាណិតអនាថ ( —អន៉ាត ) អាណិតអាសូរពន់ពេក ។ អនាថករ ( —ថៈ— ) ដែលធ្វើឲ្យឥតទីពឹងឬធ្វើមិនឲ្យជាពំនាក់បាន ។ អនាថជន ឬ —បុគ្គល ( —ថៈ— ) អ្នកដែលឥតទីពឹង ( ព. កា. ) : អនាថជន គួរកុំទម្រន់ ក្នុងក្ដីក្រទ័ល កុំធ្វើលែនលន ត្រូវខំខ្វាយខ្វល់ ឲ្យត្រាតែដល់ ទីផុតទ័លក្រ ។ អនាថភាព ភាពនៃបុគ្គលដែលគ្មានទីពឹងពំនាក់, ការក្រីក្រលំបាកដោយខ្វះមុខរបររកស៊ីនិងទីជ្រកកោន : ធ្លាក់ចុះក្នុងអនាថភាព, ប្រកបដោយអនាថភាព។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាត្ម័ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អនាត្ម័ន < អន៑ + អាត្មន៑; ប៉ុន្តែច្រើនប្រើ និរាត្មន៑ ជាង ) អនត្តា ។ ព. ផ្ទ. អាត្មន៑ , អាត្មា, អត្តា។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. អនាត្ម័ន < អន៑ + អាត្មន៑; ប៉ុន្តែច្រើនប្រើ និរាត្មន៑ ជាង ) អនត្តា ។ ព. ផ្ទ. អាត្មន៑ , អាត្មា, អត្តា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាត្មា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អនាត្ម័ន )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អនាត្ម័ន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាតុរភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អនាតុរ < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អាតុរ “ជំងឺ” + ភាវ ) ភាវៈឥតជំងឺ, ដំណើរមិនឈឺចាប់, សុខសប្បាយ, ស្រួលខ្លួន, ជាខ្លួន។
ឧទាហរណ៍៖ នៅជាមួយគ្នាដោយអនាតុរភាព ។ វេវ. អនាមយភាព ។ ព. ផ្ទ. អាតុរភាព, អាមយភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាចារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អាចារ “ការប្រព្រឹត្ត; មារយាទ; បែបបទ” ) ការប្រព្រឹត្តខុសបែបបទ, ខុសសណ្ដាប់ធ្នាប់; ការប្រព្រឹត្តអាក្រក់, ខ្ជីខ្ជា, ពុំសមគួរ; ការឥតមារយាទ; មារយាទអាក្រក់ ( ច្រើននិយាយថា )។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រព្រឹត្តអនាចារ ។ ប្រើជា គុ. ក៏មាន : មនុស្សអនាចារ។

                      អំពើប្រព្រឹត្តដោយបា្រសចាកគន្លងធម៌ និងមនុស្សធម៌។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគារិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកដែលមិនមានប្រយោជន៍ដោយផ្ទះឬដោយការគ្រប់គ្រងផ្ទះ ( បព្វជិត ) ។ វេវ. អនាគារ; ព. ផ្ទ. អាគារិយ ។ អនាគារិយវិន័យ ដូចជានឹង អនាគារវិន័យ ដែរ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគារិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អ្នកដែលមិនមានប្រយោជន៍ដោយផ្ទះឬដោយការគ្រប់គ្រងផ្ទះ ( បព្វជិត ) ។ វេវ. អនាគារ; ព. ផ្ទ. អាគារិយ ។ អនាគារិយវិន័យ ដូចជានឹង អនាគារវិន័យ ដែរ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អគារ “ផ្ទះ” ) អ្នកគ្មានផ្ទះ គឺអ្នកដែលលះបង់ផ្ទះលំនៅហើយបួស ( បព្វជិត ) ។ ព. ផ្ទ. អាគារ, គ្រហស្ថ ។ អនាគារធម៌ ធម៌សម្រាប់បព្វជិត ។ អនាគារវិន័យ វិន័យសម្រាប់អ្នកបួស ។ ល ។ ( ម. ព. អនាគារិយ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគាមី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “មិន, ពុំ” + អាគាមី “ដែលមក; អ្នកមក”; សំ. —មិន៑ < អន៑ + អាគាមិន៑ ) អ្នកមិនមកកាន់កាមធាតុទៀត គឺអរិយបុគ្គលដែលបានសម្រេចផលទី៣នៃលោកុត្តរធម៌ហើយ, លុះអស់អាយុអំពីជាតិនេះ, តែងតែទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសព្រហ្មលោក បានសម្រេចអរហត្តផលហើយបរិនិព្វានក្នុងទីនោះ ( បើស្ត្រីជា អនាគាមិនី ) ។ សព្ទនេះ កាលណាបើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ ( ដែលគួរប្រកប ) ត្រូវធ្វើ មី ជា មិ, ដូចជា អនាគាមិបុគ្គល បុគ្គលដែលបានលុះអនាគាមិផល ។ អនាគាមិផល លោកុត្តរផលរបស់អនាគាមិបុគ្គល ។ អនាគាមិមគ្គ លោកុត្តរមគ្គរបស់អនាគាមិបុគ្គល ( ព. ពុ. )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគាមិ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាគាមី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគាមិនី

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អនាគាមី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគមា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អនាគម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, ពុំ” + អាគម “ការមក” ) ការមិនមក; ដំណើរមិនទាន់មកដល់ ។ គុ. ដែលមិនឋិតនៅក្នុងសណ្ដាប់ធ្នាប់ឬក្នុងទម្លាប់, ក្នុងទំនៀមទម្លាប់; ដែលមិនកាន់ទម្លាប់។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអនាគម ( បើស្ត្រីជា អនាគមា ) ។ ព. កា. ថា : អនាគម ច្រើននិយម តាមទំនើង, តាមចិត្តទើង លះបង់នូវ ទម្លាប់ល្អ, បែរជាកាន់ ទម្លាប់ដែល នាំឲ្យក្រ, សឲ្យឃើញ ថាជាមនុស្ស ទ្រុស្ដប្រយោជន៍ ។ ព្រោះទម្លាប់ សឹងមានខុស សឹងមានត្រូវ, ខ្លួនតម្រូវ ពារលើខុស តែងតែហោច, ពុំសមប៉ង ឃ្វាងបំណង រែងផ្សាខ្លោច, ខាតប្រយោជន៍ ដែលគួរបាន ឲ្យខូចបង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគត—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនាគត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគត​ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ​ខាង​មុខ​ ឬ​ឯ​ភ្នែក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគត​ផល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផល​ទៅ​ខាង​មុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគត​ជាតិ ឬ–ភព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជាតិ ​ឬ​ភព​ខាង​មុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគតង្សញ្ញាណ ឬ–តំសញ្ញាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អនាគត + អំស “ចំណែក” + ញាណ) ញាណ​ជា​ចំណែក​ខាង​មុខ​គឺ​ប្រាជ្ញា​ដែល​អាច​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ហេតុ​ខាង​មុខ
ឧទាហរណ៍៖ អនាគតង្សញ្ញាណ​របស់​ព្រះ​សព្វញ្ញុពុទ្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគត,​ កាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាល ឬសម័យដែលមិនទាន់មក ដែលនឹងមានមកនៅពេលខាងមុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាគត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ ” មិន, មិនទាន់” + អាគត “មក” = កាលដែលមិនទាន់មក ) កាលឬសម័យខាងមុខ : ប្រយោជន៍ក្នុងអនាគត; យើងពុំអាចដឹងអនាគតរបស់យើងទេ ។ គុ. ដែលនៅឯមុខ : ប្រយោជន៍អនាគត, ជាតិអនាគត ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈន៉ាគៈតៈ, ដូចជា អនាគតកាល កាលឯមុខ ។ ព. វ. កាលប្រាប់ដំណើរទៅខាងមុខ; ខ្មែរប្រើពាក្យ នឹង, គង់, គង់នឹង, គង់តែ, គង់តែនឹង, មុខជា, មុខជានឹង ជាគ្រឿងសម្គាល់ : ស្អែកខ្ញុំនឹងទៅ, ការនុះមុខជានឹងសម្រេច ( សព្ទជា កិរិយា កាលណាបើប្រើពាក្យ នឹង, គង់, មុខជា . . . នេះរៀងបន្ទាប់ពីខាងដើម សម្គាល់សេចក្ដីថាជា អនាគតកាល ) ។ អនាគតង្សញ្ញាណ ឬ —តំសញ្ញាណ ( —ត័ង-ស័ញ-ញាន; បា. < អនាគត + អំស “ចំណែក” + ញាណ ) ញាណជាចំណែកខាងមុខ គឺប្រាជ្ញាដែលអាចដឹងច្បាស់នូវហេតុខាងមុខ : អនាគតង្សញ្ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ។ អនាគតជាតិ ឬ —ភព ជាតិឬភពខាងមុខ ។ អនាគតផល ផលទៅខាងមុខ ។ អនាគតហេតុ ហេតុខាងមុខឬឯភ្នែក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាកូល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អនាកុល )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនាកុល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. អនាកុល < អន៑ + អាកុល ) ដែលមិនច្រឡូកច្រឡំ, មិនច្របូកច្របល់, មិនសៅហ្មង, មិនមានទោស។
ឧទាហរណ៍៖ អំពើអនាកូល ( មើលក្នុងពាក្យ អាកូល ទៀតផង នឹងអាចយល់អត្ថន័យច្រើនជាងនេះទៅទៀត ដ្បិតពាក្យនេះផ្ទុយគ្នានឹងពាក្យ អាកូល ) ។ ព. កា. ថា : អនាកូលជាគោលនៃក្ដីសុខ មិនសុកមម៉ុកដោយក្ដីព្រួយ មិនញ៉ាំងចិត្តជនឲ្យរញ្ជួយ រង្គើរង្គំរង្គាលឡើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនស្ចារ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. អនាឝ្ចាយ៌ < អន៑+ អាឝ្ចាយ៌; បា. អនច្ឆរិយ < អន៑ + អច្ឆរិយ ) ដែលមិនមែនជាអស្ចារ្យ, ដែលមិនគួរទះដៃស្ងើច, ដែលមិនគួរស្ងើច។
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុការណ៍នេះជាអនស្ចារ្យពុំគួរស្ងើចប៉ុន្មានទេ ។ ព. ទេ. ថា : ព្រះសព្វញ្ញូជាបរមគ្រូទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ, រីភ្លៀងបោក្ខរព័រ្សដែលបង្អុរចុះមកក្នុងគ្រានេះជាអនស្ចារ្យ ដ្បិតអញតថាគតបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដក្នុងលោកហើយ, ន៏កាលដែលអញតថាគតកើតជាស្ដេចវេស្សន្តរ ពុំទាន់បានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ ភ្លៀងដ៏បវរបង្អុរចុះមកក្នុងកណ្ដាលប្រជុំញាតិ ឲ្យរវាតចាកក្ដីក្រោធចាស់ចេញចាកខន្ធសន្ដាននោះទើបបានពេញជាអស្ចារ្យ ។ ល ។ ព. កា. ធៀបព្រះពុទ្ធតម្រាស់ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនោះថា : ហៃភិក្ខុទាំងឡាយ ភ្លៀងអុរធ្លាក់ខ្ចាយ ជាបោក្ខរព័រ្ស គ្រាន់តែឲ្យញាតិ- អញមានអំណរ គេថាបវរ ប៉ុន្តែអនស្ចារ្យ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនស្ចារ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. អនាឝ្ចាយ៌ < អន៑+ អាឝ្ចាយ៌; បា. អនច្ឆរិយ < អន៑ + អច្ឆរិយ ) ដែលមិនមែនជាអស្ចារ្យ, ដែលមិនគួរទះដៃស្ងើច, ដែលមិនគួរស្ងើច។
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុការណ៍នេះជាអនស្ចារ្យពុំគួរស្ងើចប៉ុន្មានទេ ។ ព. ទេ. ថា : ព្រះសព្វញ្ញូជាបរមគ្រូទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ, រីភ្លៀងបោក្ខរព័រ្សដែលបង្អុរចុះមកក្នុងគ្រានេះជាអនស្ចារ្យ ដ្បិតអញតថាគតបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដក្នុងលោកហើយ, ន៏កាលដែលអញតថាគតកើតជាស្ដេចវេស្សន្តរ ពុំទាន់បានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ ភ្លៀងដ៏បវរបង្អុរចុះមកក្នុងកណ្ដាលប្រជុំញាតិ ឲ្យរវាតចាកក្ដីក្រោធចាស់ចេញចាកខន្ធសន្ដាននោះទើបបានពេញជាអស្ចារ្យ ។ ល ។ ព. កា. ធៀបព្រះពុទ្ធតម្រាស់ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនោះថា : ហៃភិក្ខុទាំងឡាយ ភ្លៀងអុរធ្លាក់ខ្ចាយ ជាបោក្ខរព័រ្ស គ្រាន់តែឲ្យញាតិ- អញមានអំណរ គេថាបវរ ប៉ុន្តែអនស្ចារ្យ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនវ័ទ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អនវទ្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនវ៉ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ស. អ្ចនវ្ចន អ. ថ. អន់វ៉ន ) អង្វរ ( សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការ ) ព. កា. ថា។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំឲ្យគូកន ទៅជួយអនវ៉ន- គេច្រើនដងហើយ គេមិនព្រមស្ដី- និយាយរកឡើយ គេធ្វើកន្តើយ ឥតឆ្លើយថាអ្វី ។ ( ក្រៅពីកាព្យ ត្រូវប្រើ អង្វរ តាមធម្មតាវិញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនវទ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដែលឥតទោស; អំពើដែលគ្មានទោស, ឥតកំហុស។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. អនវទ្យ; បា. អនវជ្ជ ) ដែលឥតទោស។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអនវទ្យ, អំពើអនវទ្យ ( ព. កា. ) : រីមនុស្សអនវ័ទ្យ គ្នាបានជាភ្លាត់ និយាយឆ្គាំឆ្គង ម្ដងមុនដំបូង ពុំមែនយង់ឃ្នង គួរតែរំលង កុំចាប់កំហុស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនវត័ប្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អនវតប្តៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនវតប្តៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អនវតប្ត ) ស្រះអនោតត្តក្នុងហិមវន្តប្រទេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនរិយ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនរិយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនរិយ​ធម្ម ឬ អនារ្យ​ធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សណ្តាប់ធ្នាប់ ​ឬ​បែប​បទ​ខ្ជីខ្ជា, រយីករយាក; អំពើ​ព្រៃផ្សៃ, កំណាច​ឃោរឃៅ, អំពើ​សាហាវ​យង់ឃ្នង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនរិយ​ជន ឬ អនារ្យ–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជន​ពុំ​ប្រសើរ, ជន​មាន​សណ្តាប់ធ្នាប់​ខ្ជីខ្ជា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនរិយប្បទេស ឬ អនារ្យ​ប្រទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស​មិន​ចម្រើន, ប្រទេស​ឥត​របៀប ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនរិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អរិយ “ប្រសើរ; ល្អ” ឬ សំ. < អន៑ + អាយ៌ ) ដែលមិនមែនជាអរិយៈ; ដែលពុំប្រសើរ; មិនល្អ; ថោកទាប; ដែលមិនចម្រើន; ដែលមិនចុះរបៀប, ឆ្គង, ខ្ជីខ្ជា ( សរសេរជា អនរិយៈ ឬ អនារ្យៈ ក៏បាន ) ។ ព. ផ្ទ. អរិយ, អារ្យ ឬ អរិយៈ, អារ្យៈ ។ អនរិយជន ឬ អនារ្យ— ជនពុំប្រសើរ, ជនមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ខ្ជីខ្ជា ។ អនរិយធម្ម ឬ អនារ្យធម៌ សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬបែបបទខ្ជីខ្ជា, រយីករយាក; អំពើព្រៃផ្សៃ, កំណាចឃោរឃៅ, អំពើសាហាវយង់ឃ្នង ។ អនរិយប្បទេស ឬ អនារ្យប្រទេស ប្រទេសមិនចម្រើន, ប្រទេសឥតរបៀប។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនភិសិត្តរាជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អភិ “ចំពោះ; ក្រៃលែង” + សិត្ត “ដែលស្រោចហើយ” + រាជ “ស្ដេច”; សំ. អនាភិឞិក្តរាជ < អន៑ + អភិ + ឞិក្ត + រាជ ) ព្រះរាជាដែលពុំទាន់បានអភិសេកនៅឡើយ ( ក្សត្រិយ៍គ្រងរាជ្យ ) ។ ព. ផ្ទ. អភិសិត្តរាជ, មុទ្ធាភិសិត្តរាជ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្ត—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនន្ត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនន្ត)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តារម្មណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អារម្មណ៍​ច្រើន​រាប់​ពុំ​អស់; អ្នក​ដែល​មាន​អារម្មណ៍​ច្រើន​រាប់​ពុំ​អស់ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តរ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនន្តរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តរិយកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) អំពើបាបធ្ងន់ឲ្យផលមិនរំលងជាតិទី២; មាន៥យ៉ាងគឺ ការពិឃាតមាតា, ពិឃាតបិតា, ពិឃាតព្រះអរហន្ត, ការធ្វើព្រះសរីរកាយព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធឲ្យដោរឬឲ្យពុរពងព្រះលោហិត, ការបំបែកសង្ឃ ( ព. ពុ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អន្តរ “ចន្លោះ, រវាង, ឱកាស; . . . ” ) ដែលមិនមានចន្លោះ, មិនមានរវាង, មិនមានឱកាស; ដែលចេះតែជាប់បន្តរឿយៗទៅ; ដែលជាលំដាប់តៗទៅ ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈន៉ន់-តៈរ៉ៈ, ដូចជា អនន្តរកថា សម្ដីដែលចេះតែបង្ហូរទៅមិនឈប់ ។ អនន្តរគមនាគមន៍ ( —គៈមៈនាគំ ) ការទៅមកបន្តគ្នាមិនដាច់ ។ អនន្តរបុស្ប ( —បុស ) ឈើឬវល្លិដែលមានផ្កាមិនដាច់ ។ អនន្តរផល ឈើឬដំណាំដែលមានផ្លែមិនដាច់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តមាត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលមិនមានព្រំដែន ដូចយ៉ាងមេឃជាដើម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនមានទីបំផុត មិនចេះចប់ អ្វីៗដែលឥតព្រំដែន ឥតខណ្ឌសីមា ដែលច្រើនមហិមា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្តកាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រយៈវេលាដែលមិនមានដើម និងចុង កាលដ៏យូរលង់កំបាំងបាត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនន្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. < អន៑ “មិន, ពុំ, ឥត” + អន្ត “ទីបំផុត; ទីចប់” ) ដែលមិនមានទីបំផុត; ដែលមិនចេះចប់, ច្រើនហួសប្រមាណ : មានផលជាអនន្ត មានផលច្រើនឥតបើគណនា ។ អនេកអនន្ត ច្រើនលើសលន់ពន់ប្រមាណ ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈន៉ន់-តៈ ដូចជា អនន្តគុណ គុណច្រើនហួសប្រមាណ; អនន្តញ្ញាណ អ្នកដែលមានការដឹងមិនចេះចប់មិនចេះផុត ( ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ) ។ អនន្តារម្មណ៍ អារម្មណ៍ច្រើនរាប់ពុំអស់; អ្នកដែលមានអារម្មណ៍ច្រើនរាប់ពុំអស់។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនត្ថ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថ​វាទី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ច្រើន​តែ​និយាយ​សម្ដី​ឥត​ប្រយោជន៍​យក​ជា​ការ​ពុំ​បាន (បើ​ស្ត្រី​ជា អនត្ថ​វាទិនី) ។ល។
(ព. កា.) : អនត្ថ​វាទី ច្រើន​ប្រើ​សម្ដី ឥត​គិត​មុខ​ក្រោយ ស្ដី​ផ្លោ​ៗ​ទៅ ខុស​ឆ្គង​ក៏​ដោយ ស្ដី​គ្រាន់​តែ​ឲ្យ ធ្លាយ​ចេញ​ពី​មាត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថ​ពាក្យ ឬ–វាចា, –វាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្ដី​ឥត​ប្រយោជន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថ​ការី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​អំពើ​ឥត​ប្រយោជន៍ (បើ​ស្ត្រី​ជា អនត្ថ​ការិកា) ព. កា. ថា : អនត្ថ​ការី រែង​មាន​សម្ដី ចាក់​ចុច​នាយ​អាយ តែង​ញ៉ាំង​ការណ៍​ពិត ឲ្យ​ងាក​ឃ្លាត​ឆ្ងាយ អ្នក​ស្ដាប់​ជិនណាយ លែង​ចង់​ឮ​ទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថ​កម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើ​ឥត​ប្រយោជន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការធ្វើខ្ជីខ្ជា ឬប្រើឧបាយកល ដើម្បីបំផ្លាញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនជាអ្នកធ្វើការខ្ជីខ្ជា ចង់បង្ខូចតម្លៃផលិតផលក្នុងពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្ម ដោយមានបំណងចង់បំផ្លាញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្ថ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “មិន, មិនមែន, ពុំ, ឥត” + អត្ថ “ប្រយោជន៍; សេចក្ដីចម្រើន”; សំ. អនថ៌ < អន៑ + អថ៌ ) ដែលឥតប្រយោជន៍ឬមិនមែនសេចក្ដីចម្រើន, ដែលមិនបានការ, យកជាការពុំបាន; អ្វីៗដែលយកជាការពុំបាន ។ អនត្ថកម្ម អំពើឥតប្រយោជន៍ ។ អនត្ថការី អ្នកដែលធ្វើអំពើឥតប្រយោជន៍ ( បើស្ត្រីជា អនត្ថការិកា ) ព. កា. ថា : អនត្ថការី រែងមានសម្ដី ចាក់ចុចនាយអាយ តែងញ៉ាំងការណ៍ពិត ឲ្យងាកឃ្លាតឆ្ងាយ អ្នកស្ដាប់ជិនណាយ លែងចង់ឮទៀត ។ អនត្ថពាក្យ ឬ —វាចា, —វាទ សម្ដីឥតប្រយោជន៍ ។ អនត្ថវាទី អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឥតប្រយោជន៍យកជាការពុំបាន ( បើស្ត្រីជា អនត្ថវាទិនី ) ។ ល ។ ( ព. កា. ) : អនត្ថវាទី ច្រើនប្រើសម្ដី ឥតគិតមុខក្រោយ ស្ដីផ្លោៗទៅ ខុសឆ្គងក៏ដោយ ស្ដីគ្រាន់តែឲ្យ ធ្លាយចេញពីមាត់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “មិន, មិនមែន, ពុំ, ឥត” + អត្ថ “ប្រយោជន៍; សេចក្ដីចម្រើន”; សំ. អនថ៌ < អន៑ + អថ៌ ) ដែលឥតប្រយោជន៍ឬមិនមែនសេចក្ដីចម្រើន, ដែលមិនបានការ, យកជាការពុំបាន; អ្វីៗដែលយកជាការពុំបាន ។ អនត្ថកម្ម អំពើឥតប្រយោជន៍ ។ អនត្ថការី អ្នកដែលធ្វើអំពើឥតប្រយោជន៍ ( បើស្ត្រីជា អនត្ថការិកា ) ព. កា. ថា : អនត្ថការី រែងមានសម្ដី ចាក់ចុចនាយអាយ តែងញ៉ាំងការណ៍ពិត ឲ្យងាកឃ្លាតឆ្ងាយ អ្នកស្ដាប់ជិនណាយ លែងចង់ឮទៀត ។ អនត្ថពាក្យ ឬ —វាចា, —វាទ សម្ដីឥតប្រយោជន៍ ។ អនត្ថវាទី អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឥតប្រយោជន៍យកជាការពុំបាន ( បើស្ត្រីជា អនត្ថវាទិនី ) ។ ល ។ ( ព. កា. ) : អនត្ថវាទី ច្រើនប្រើសម្ដី ឥតគិតមុខក្រោយ ស្ដីផ្លោៗទៅ ខុសឆ្គងក៏ដោយ ស្ដីគ្រាន់តែឲ្យ ធ្លាយចេញពីមាត់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនត្តា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តានុបស្សី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​តែង​ពិចារណា​ឃើញ​ថា​បញ្ចក្ខន្ធ ​ឬ​អាយតនៈ​ជាដើម​ជា អនត្តា (បើ​ស្ត្រី​ជា អនត្តានុបស្សិនី) ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តានុបស្សនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រាជ្ញា​ដែល​ពិចារណា​ឃើញ​ថា​បញ្ចក្ខន្ធ​ ឬ​អាយតនៈ ជាដើម​ជា អនត្តា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តាធីន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​មិន​មាន​អំណាច​លើ​ខ្លួន, ដែល​ពឹង​ផ្អែក​ផ្តែក​អាស្រ័យ​អ្នក​ដទៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលមិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត
ឧទាហរណ៍៖ រូប, វេទនា, សញ្ញា, សង្ខារ, វិញ្ញាណ ជា អនត្តា ( ព. ពុ. ) ។

                       អនត្តាធីន អ្នកដែលមិនមានអំណាចលើខ្លួន, ដែលពឹងផ្អែកផ្ដែកអាស្រ័យអ្នកដទៃ, អញ្ញាធីន ( ព. ផ្ទ. អត្តាធីន, សេរី ឬ ស្វៃរិន ) ។ អនត្តានុបស្សនា ( —ប៉័ស-សៈន៉ា ) ប្រាជ្ញាដែលពិចារណាឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតន ជាដើមជា អនត្តា ។ អនត្តានុបស្សី ( —ប៉័ស-សី ) អ្នកដែលតែងពិចារណាឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា ( បើស្ត្រីជា អនត្តានុបស្សិនី )។ល។

                        សារព័នអ្វីៗ ដែលទីដទៃក្រៅពីប្រាណ ពីអាត្ម័នដែលមិនមែនខ្លួនប្រាណ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “ពុំ, មិន, មិនមែន, ឥត” + អត្តា “ចិត្ត; ខ្លួន”; សំ. អនាត្មន៑ < អន៑ + អាត្មន៑ ឬ និរាត្មន៑ < និស៑ > និរ៑ “មិន, មិនមែន” + អាត្មន៑ ) ដែលមិនមែនជារបស់ចិត្ត, ដែលមិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត; ដែលឥតខ្លឹមសារ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តសញ្ញា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) សេចក្ដីសម្គាល់ឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តលក្ខណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អនត្តលក្ខណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនត្តលក្ខណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា . —លក្ខណ ) ការសម្គាល់ឃើញ, គ្រឿងកំណត់ឃើញថាបញ្ចក្ខន្ធឬអាយតនៈជាដើមជា អនត្តា ( ម. ព. ត្រៃលក្ខណ៍ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនញ្ញ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនញ្ញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនញ្ញ​មតិ ឬ–ម័តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មតិ​តែ​មួយ, គំនិត​ត្រូវ​គ្នា។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនញ្ញ​ភាគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាគ​តែ​មួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនញ្ញ​គតិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវ​តែ​មួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនញ្ញា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនញ្ញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អន៑ “ពុំ, មិន, មិនមែន, ឥត” + អញ្ញ “ដទៃ, ឯទៀត”; សំ. អនន្យ < អន៑ + អន្យ ) ដែលពុំមែនដទៃ, មិនមែនផ្សេងគ្នា គឺដែលត្រូវគ្នា, តែមួយ, តែបែបមួយ, តែម្នាក់ ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចកាព្យថា ។
ឧទាហរណ៍៖ ដូចកាព្យថា គាត់ជាអនញ្ញ ឥតមិត្រសម្លាញ់ ឬគ្នីគ្នាឡើយ គាត់នៅម្នាក់ឯង កណ្ដែងកន្តើយ មានទុក្ខឥតស្បើយ ព្រោះគាត់ជរា ។ ឥត្ថី. អនញ្ញា ( អៈន៉័ញ-ញ៉ា )។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈន៉័ញ-ញ៉ៈ, ដូចជា អនញ្ញការណ៍ ហេតុឬដំណើរតែមួយ ។ អនញ្ញគតិ ផ្លូវតែមួយ ។ អនញ្ញភាគ ភាគតែមួយ ។ អនញ្ញមតិ ឬ —ម័តិ មតិតែមួយ, គំនិតត្រូវគ្នា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនង្គ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អនង្គ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនង្គ​សម្ភាសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សម្ដី​ផ្តោះផ្តង​ទៅ​រក​កាម; សម្ដី​ចែចង់ ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនង្គ​សម្ភាស ឬ–សម្ភាសន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​និយាយ​ផ្តោះផ្តង​ទៅ​រក​កាម; ការ​និយាយ​ចែចង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អនង្គ​វិទ្យា ឬ–សាស្រ្ត វិទ្យា​ឬ​សាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ខាង​ផ្លូវ​នាំ​ឲ្យ​ត្រេក​ត្រអាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត