Author: videoslearning.com

អំពើបង្ខិតបង្ខំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា ការហាមឃាត់ ឬការគំរាមកំហែងដោយផ្ទាល់ ឬដោយប្រយោល ធ្វើឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់បុគ្គល ឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គល ដើម្បីធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពល ដល់ការចូលរួមក្នុងដំណើរការលទ្ធកម្មសាធារណៈរបស់បុគ្គលនោះ ឬធ្វើឱ្យមានការជះឥទ្ធិពលលើការអនុវត្តកិច្ចសន្យា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើធ្មប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើរបស់គ្រូធ្មប់ គឺមនុស្សដែលអ្នកស្រុកតែងជឿថា អាចធ្វើឱ្យឈឺថ្កាត់បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើទៀងទាត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលពាក្យ និយតកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើទទួលផលបន្តពីបទល្មើសពុករលួយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា អំពើលាក់បំបាំង រក្សាទុក ឬជញ្ជូនរបស់អ្វីមួយដោយដឹងថារបស់នោះបានមកពីបទល្មើសពុករលួយ ដូចមានចែងនៅក្នុងច្បាប់នេះ។ ត្រូវចាត់ទុកជាអំពើទទួលផលបន្តពីបទល្មើសពុករលួយផងដែរ ចំពោះ៖ ១-អំពើធ្វើជាអន្តរការី ដើម្បីបញ្ជូនរបស់អ្វីមួយដោយដឹងថារបស់នោះបានមកពីបទល្មើសពុករលួយ។២-អំពើដែលបានទទួលប្រយោជន៍ពីផលបន្ត ពីបទល្មើសពុករលួយដោយបានដឹងហេតុការណ៍ច្បាស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើឃុបឃិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា ផែនការ ឬការរៀបចំឡើងរវាងអ្នកដេញថ្លៃពីរ ឬច្រើននាក់ ដើម្បីបង្កើតតម្លៃដេញថ្លៃសិប្បនិម្មិតគ្មានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដ ឬធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពលលើសកម្មភាពរបស់ភាគីណាមួយ ក្នុងដំ-ណើរការលទ្ធកម្មសាធារណៈ ឬធ្វើឱ្យមានការជះឥទ្ធិពលលើការអនុវត្តកិច្ចសន្យា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើគួរខ្លាច, គួរស្ញែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើដែលពួកភេរវជនប្រព្រឹត្ត ដោយចង់បង្កើតកោលាហល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើ, សំដីភ្លីភ្លើ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរឥតប្រាជ្ញា ខ្វះការត្រិះរិះ ការមិនសូវដឹងខុសត្រូវ ធ្វើអ្វីៗ ចេះតែឆ្គង ទាស់ភ្នែកអ្នកដទៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការដែលធ្វើ, អ្វីៗដែលត្រូវធ្វើ ( កម្ម )។
ឧទាហរណ៍៖ អំពើល្អ, អំពើអាក្រក់ ។ កិរិយាសព្ទប្រាប់អំពើ សកម្មកិរិយា ។

                      មានអំពើ មានប្រយោជន៍; ដែលមានការធ្វើ ( ព. ផ្ទ. ឥតអំពើ ) ។ ឥតអំពើ ( មើលក្នុងពាក្យ ឥត ) ។ ព. កា. ពន្យល់ពីពាក្យ អំពើ ថា
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យថាអំពើ កើតមកពីធ្វើ បាលីហៅកម្ម ព្រះពុទ្ធប្រាប់ថា ត្រូវសត្វចងចាំ សុខទុក្ខស៊ាំទាំ កើតពីអំពើ ។

                    កម្មអាក្រក់ឬកិច្ចកលលាមក ដែលធ្វើអ្នកដទៃឲ្យឈឺចាប់ដោយមន្តអាគមជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ ត្រូវអំពើគេ, ដោះអំពើ ( ម. ព. អំពាន់ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពុះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្ពុះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា បំណាច់នឹង, បើបានជា។
ឧទាហរណ៍៖ អំពុតនឹងធ្វើ គួរឲ្យមានប្រយោជន៍ខ្លះទៅអេះ ! ។ អំពុតអ្វី ? ឬអំពុតអី ? ប្រយោជន៍អ្វី ? ឬអំពល់អី ? : អំពុតអ្វីនឹងគាត់ ? , អំពុតអីនឹងទៅ ? ។

                      ( ព. កា. ) : គិតសិនកុំធ្លោយ អំពុតនឹងឲ្យ ត្រូវដឹងវែងខ្លី ឲ្យដាច់តែម្ដង ស្រួលជាងឲ្យខ្ចី ព្រោះគ្នាគ្មានអ្វី នឹងសងវិញទេ ។ ការឲ្យមានបី មួយគឺឲ្យខ្ចី មួយឲ្យទទេ ដោយចិត្តអាណិត មេត្តាឆ្ពោះគេ មួយដោយរិះរេ ឲ្យព្រោះគ្នាសូម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដីដែលគេលាយឆ្អឹងសត្វ ជាតិកំបោរនឹងពពុលផេះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា អាយតនិបាត
មានន័យថា ពី; ឯ, ខាង
ឧទាហរណ៍៖ អំពីអ្វី ?, អំពីខ្ញុំ ; ភ័យអំពីមរណៈ ។ ព. ផ្ទ ចាក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពិលអំពែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សុខុមសត្តពួកដង្កូវ មានពន្លឺព្រាកៗនៅក្រោមពោះត្រង់ចុងកន្ទុយ ភ្លឺតែក្នុងវេលាយប់ងងឹត, ឈ្មោលមានស្លាបហើរបាន ញីឥតស្លាប, ជាពួកសត្វរត្តិចរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពិលបារាំង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពិលបារាំង ជារុក្ខជាតិមានដើមកំណើត ក្នុងស្រុកអាមេរិកក្តៅ។ គេដាំនៅស្រុកអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី ជាលំអតាមផ្លូវ ឬសម្រាប់ម្លប់ជ្រកជិតផ្ទះ។ ស្លឹកខ្ចីៗ អាចធ្វើអន្លក់ពេលទុរ្ភិក្ស។ ផ្លែក៏បរិភោគបានដែរ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ច្រើនពោរពាស, ច្រើនក្រាស់ក្រែល។
ឧទាហរណ៍៖ មានអីវ៉ាន់ច្រើនអំពាស, សល់ម្ហូបអំពាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពាវនាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អំពាវ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្រែកហៅឮខ្លាំងៗ ឬស្រែកប្រកាសឲ្យឮរាល់គ្នា ក្នុងកិច្ចការណាមួយ។
ឧទាហរណ៍៖ អំពាវរកគ្នាឲ្យបានច្រើននាក់, អំពាវនាវរកមនុស្សធ្វើការឈ្នួល ។

                    ព. កា. ថា : ចូលព្រៃសត្វសាហាវ ស្រែកអំពាវគ្នាមកជុំ ដល់បានស្ករទឹកឃ្មុំ ពួនក្នុងផ្ទះស៊ីម្នាក់ឯង ។ . . .( សាស្ត្រាច្បាប់ពាក្យចាស់ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អំពើថា
ឧទាហរណ៍៖ អំពើអំពាន់ អំពើធ្មប់អាប ( សរសេរជា អំព័ន្ធ ក៏មាន ប៉ុន្តែមិនសូវដែលប្រើ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពាច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. បុ. ) អូរដែលកំបុតទាល់មានសណ្ឋានប៉ាចរហាចទាំងពីរខាង។
ឧទាហរណ៍៖ អំពាចក្នុងដងព្រៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពល់ចិត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ទ្រង់អនីឃៈ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កង្វល់ ឬសេចក្ដីខ្វល់ចិត្ត, ដំណើរដែលនាំឲ្យមានរវល់ខ្វល់ចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ មានអំពល់, អស់អំពល់ ( កុំប្រើថា សេចក្ដីអំពល់ ឬ ការអំពល់ ដូច្នេះឡើយ ) ។ នាំអំពល់ នាំឲ្យមានអំពល់ ។ កុំអំពល់ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា កុំរវល់!, កុំអើពើ!
ឧទាហរណ៍៖ កុំអំពល់! តាមតែគេចុះ! ។ អំពល់អី! រវល់អី! ។ អំពល់ទុក្ខ មានទុក្ខ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា តូច ( ចំពោះតែទីដីដែលជាថ្នាលឬស្រែ ) : ថ្នាលអំពក, ស្រែអំពក, ត្រពាំងអំពក ។ អំពកច្រកថ្នាល អំពកច្រកល្ហក និងថ្នាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំប៉េះអំប៉ោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា តេះតោះ ឬតតេះតតោះ, នេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច, រប៉ិចរប៉ីរាយរង; ផ្សែផ្សំ។
ឧទាហរណ៍៖ រកស៊ីអំប៉េះអំប៉ោះ, លក់ដូរអំប៉េះអំប៉ោះ; របរអំប៉េះអំប៉ោះ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា តេះតោះ ឬតតេះតតោះ, នេះខ្លះនោះខ្លះបន្តិចបន្តួច, រប៉ិចរប៉ីរាយរង; ផ្សែផ្សំ។
ឧទាហរណ៍៖ រកស៊ីអំប៉េះអំប៉ោះ, លក់ដូរអំប៉េះអំប៉ោះ; របរអំប៉េះអំប៉ោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំប៉ើក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលកម្រើកងើបៗដាក់ៗរបះរបើងរឿយៗ; ប្លើកៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្ដាររលាស់អំប៉ើក; សត្វប៉ាក់ប៉ើកកម្រើកកន្ទុយអំប៉ើកៗ ដំណើរវាក៏អំប៉ើកៗដែរ ( គេហៅវាថា សត្វប៉ាក់ប៉ើក ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលកម្រើកងើបៗដាក់ៗរបះរបើងរឿយៗ; ប្លើកៗរឿយៗ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្ដាររលាស់អំប៉ើក; សត្វប៉ាក់ប៉ើកកម្រើកកន្ទុយអំប៉ើកៗ ដំណើរវាក៏អំប៉ើកៗដែរ ( គេហៅវាថា សត្វប៉ាក់ប៉ើក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបៅអំបែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតក្នុងរន្ធត្រចៀក មានទឹករងៃកខៀច, បណ្ដាលមកអំពីទឹកចូលក្នុងត្រចៀកត្រាំនៅយូរជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ កើតអំបៅអំបែក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបោះព្រះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកបណ្ដូលពេជ្រស្ទើរចាប់ច្រឡំ ប៉ុន្តែដើមស្រលួតឥតបន្លា ឡើងតោងអាស្រ័យនឹងដើមឈើធំ ទម្លាក់ឫសវែងៗ រយោងរយានចុះមកខាងក្រោមរហូតដល់ដីក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ វល្លិអំបោះព្រះ ( ហៅ វល្លិយឺត ក៏បាន ) ។

                     សរសៃពីងពាងព្រៃពួកមូយដែលវាគ្រាន់តែបញ្ចេញចោលមិនព័ទ្ធមងឬសំបុកឡើយ, មានសាច់ម៉ដ្ឋល្អិតឆ្មារសម្បុរ-ស-ក្បុសរលើប, ខ្យល់បក់រសាត់តាមផ្ទៃអាកាសធ្លាក់ចុះមកជាប់នឹងមែកឈើជាដើម, ចួនកាលរសាត់ជាប់ដោយទាំងតួពីងពាងមកផងក៏មាន; បើសរសៃនោះចូលភ្នែកបណ្ដាលឲ្យភ្នែកហើមភ្លាម។
ឧទាហរណ៍៖ ពីរបីថ្ងៃនេះ ឃើញអំបោះព្រះរសាត់ព្រាតឯអាកាស, ត្រូវប្រយ័ត្ន ក្រែងចូលភ្នែក ( ហៅ អំបោះខ្មោច ឬសរសៃឈូក ក៏មាន, តាមទម្លាប់ដោយស្រុក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបោះខ្មោច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អំបោះព្រះ ន. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សរសៃសំឡីដែលរវៃរួចហើយ មានប្រវែងវែងៗ សម្រាប់ត្បាញសំពត់ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អំបោះឆៅ, សំពត់អំបោះ ។ អំបោះភ្លុក ( ម. ព. ភ្លុក ) ។ ព. ទ. បុ. ហុចអំបោះស្រណោះដៃ ឲ្យអ្វីៗមាននំចំណីជាដើមទៅអ្នកដទៃ ដោយមានសង្ឃឹមថាគេនឹងឲ្យអ្វីៗតបមកវិញពុំខាន( ឲ្យដោយសម្លឹងប្រយោជន៍ភ្លាមៗ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបោស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទកម្ពស់ ១-៣ ម ដុះតាមមាត់ផ្លូវ និងមាត់ព្រៃធំ នៃប្រទេសក្តៅសកលលោក។ ដើមនេះធ្វើជាអំបោស។ ( ម. ព. អម្បោស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងបែក, ប៉េងប៉ោះស្រោម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិវារលើដើមជិតខាង មានដើមកំណើតក្នុងស្រុកអាមេរិកក្តៅ គេនាំចូលជាយូរណាស់ហើយ ឥឡូវដុះឯងៗនៅគ្រប់ប្រទេសក្តៅសកលោក។ ក្នុងស្រុកកម្ពុជា ដើមអំបែងបែកដុំតាមមាត់ផ្លូវ ឬក្នុងគុម្ពោត ឬជិតផ្ទះ។ ក្មេងៗនិយមបេះយកមកលេងជាល្បែង។ គេអាចបរិភោគបាន តែគ្មានឱជារសទេ។ ជាដើមដែលគ្រូថ្នាំខ្មែរយកផ្សំធ្វើឱសថ។ ស្លឹកប្រើព្យាបាលរោគស្បែក។ គេស្ងោរដើមនេះយកទឹកលាងភ្នែក។ ឫសជាសថ ធ្វើឱ្យនោមច្រើន ឱ្យក្អួត និងបញ្ចុះ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងថ្ងៃ, ពពាលខែ-វាក់រើ, ឆ័ត្ររួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះចុល្លព្រឹក្សមួយប្រភេទកម្ពស់ពី ២ ទៅ ៨ម ដុះក្នុងព្រៃស្រោង ឬទីវាលនៃប្រទេសក្តៅទ្វីបអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក គេនិយមដាំក្នុងសួនសាធារណៈជាលំអ។ ឈើពពាលខែ គេនិយមប្រើសម្រាប់ធ្វើមឈូស។ សំបក និងឫសអាចធ្វើឱសថជំងឺថ្លើម។ សំបកលាយជាមួយ សំបកព្រះភ្នៅ គេអាចស្ងោរផឹករំងាប់រោគរាកមួល។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងថ្ងៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាពួកសារកព្រឹក្ស ស្លឹកទ្រវែងៗស្រួចៗ ពីខាងខ្នងស្លឹកមានសម្បុរសប្រផេះសំបកមានសរសៃ, បើដើមខ្ចីយកសំបកវេញខ្សែបានខ្លះ, បើដើមធំមានខ្លឹមសម្បុរក្រហមប្រឿង សាច់ស្វិត។
ឧទាហរណ៍៖ គេច្រើនយកខ្លឹមអំបែងថ្ងៃធ្វើទូករទេះ ។

                     ឈ្មោះព្រឹក្សម្យ៉ាងកំពស់ ១៥-២៥ ម ដុះក្នុងព្រៃល្បោះនៃប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាម។ ឈើសម្រាប់សង់នាវា និងសង់ផ្ទះ ធ្វើជាគ្រឿងដំបូល។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងចែះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អំបែងចេះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងចែស, វាយឧក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សមួយប្រភេទកម្ពស់ ១០-១២ ម ដុះក្នុងព្រៃក្រាស់ ឬស្ទើរក្រាស់នៅប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាម។ ឈើសម្រាប់ធ្វើគ្រឿងផ្ទះ ឬធ្វើក្តារចត្រង្គ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងចែស, វាយឧក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រឹក្សមួយប្រភេទកម្ពស់ ១០-១២ ម ដុះក្នុងព្រៃក្រាស់ ឬស្ទើរក្រាស់នៅប្រទេសកម្ពុជា និងវៀតណាម។ ឈើសម្រាប់ធ្វើគ្រឿងផ្ទះ ឬធ្វើក្តារចត្រង្គ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វចនានុក្រម រុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា )

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងចេះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំបែងល្អិតល្អោចច្រើនបែបដែលកប់លាយគ្នាក្ដាំងនៅក្នុងដីយូរអង្វែងហើយ។
ឧទាហរណ៍៖ ជីកដីទៅឃើញសុទ្ធតែអំបែងចេះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែងក្បាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា រាជសព្ទ
មានន័យថា ព្រះមត្ថកៈ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បន្ទះបំណែកនៃក្អម, ឆ្នាំង, ចានជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អំបែងក្អម, អំបែងចាន ។

                     ក្អមដី ឬឆ្នាំងដីដែលគោះចោះត្រង់ក្អេងម្ខាងឲ្យមានចន្លោះធំល្មមដល់ការ សម្រាប់លីងអ្វីៗ។
ឧទាហរណ៍៖ លីងពោតពីរបីអំបែង ។ អំបែងក្បាល ( ព. ទ្រ. ម. ) តួក្បាល : ប្រយ័ត្ន ! អញវ៉ៃបែកអំបែងក្បាលឥឡូវ !( ប្រដូចក្បាលទៅនឹងអំបែងសម្រាប់លីងអ្វីៗ ) ។ ព. ទ. បុ. អំបែងបែកឲ្យយកអំបែងដដែលសង មានអត្ថន័យថា ទារយកឲ្យបានចំពោះតែរូបរបស់ដើមមកវិញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបើះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំបើះ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបូរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្បូរ ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ក្រុមធាតុដែលលក្ខណៈគីមីរបសវាដូចជាវាឡង់ លក្ខណៈរលាយនៃអំបិល និងលក្ខណៈចំពោះធាតុបន្ទាល់ស្រដៀងគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះចេកមានផ្លែវែងៗ ស្មើចុងស្មើដើម, វេលាទុំ សម្បុរសំបកបៃតងចាស់ ឬលឿងចាស់ក៏មាន, ស្និតធំៗមានរសផ្អែម។
ឧទាហរណ៍៖ ចេកអំបូងមានឈ្មោះផ្សេងៗ គ្នា គឺអំបូងភ្លុក, អំបូងស្នែង, អំបូងវល្លិ, អំបូងទេស . . . ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះចំណីធ្វើដោយយកគ្រាប់ស្រូវទុំនៅស្រស់មកលីងឲ្យល្មមដល់ការ ហើយដាក់ក្នុងត្បាល់ធំបុកផង ឆ្កៀសឆ្កៀលផង ( ហៅ ដាល់អំបុក ) ឲ្យត្រាតែពៀចសំប៉ែតខ្ចាត់សំបកស្រូវចេញ។
ឧទាហរណ៍៖ អំបុកដំណើប, អំបុកខ្សាយ ( តាមធម្មតា ប្រើតែស្រូវដំណើបជាងស្រូវខ្សាយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះរុក្ខជាតិពួកមួយ មានពីរប្រភេទគឺ អំបឹះធំ អំបឹះមានដើមធំ ស្លឹកតូចៗ ប៉ុន្តែញឹកជិត; អំបឹះតូច អំបឹះមានដើមតូច ស្លឹកធំៗរង្វើលៗ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលអាស៊ីត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុប្លែងពីអាស៊ីត និងបាសដែលក្នុងនោះមានតែអ៊ីដ្រូសែនមួយប៉ុណ្ណោះត្រូវជំនូសដោយរ៉ា ឌីកាល់) បាស។
ឧទាហរណ៍៖អាស៊ីតស៊ុលផាត NaHSO4។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលសមុទ្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំបិលដែលគេបង្ហួតទឹកសមុទ្របញ្ចូលក្នុងស្រែ ទុកឱ្យកកទៅជាអំបិល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលម្ទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះម្ហូបគោកមួយប្រភេទ ធ្វើដោយអំបិលនិងម្ទេសជាដើមបុកឲ្យល្អិត។
ឧទាហរណ៍៖ អំបិលម្ទេសក្រសាំង ។ ( បែបបុកអំបិលម្ទេសក្រសាំងឲ្យមានរសជាតិឆ្ងាញ់ត្រូវជជុះយកគ្រាប់កុំឲ្យលាយសាច់ ហើយបុកគ្រាប់ឲ្យល្អិតម៉ដ្ឋដូចក្រមួន រួចហើយសឹមលាយបញ្ចុះជ្រំជាមួយនឹងគ្រឿងផ្សំគ្រប់មុខមានស្លឹកក្រូចសើចជាដើម បុកគ្រលុកឲ្យបានជាអំបិលម្ទេស, បុកបែបនេះទើបឆ្ងាញ់ ព្រោះគ្រាប់ក្រសាំងមានប្រេង, បុកញំៗមិនបែកគ្រាប់ក្រសាំង មិនចេញប្រេង មិនសូវឆ្ងាញ់ទេ ច្រើនតែជូរៗ, បើដាក់ក្នុងក្រឡបិទគម្របឲ្យជិតទុកយូរថ្ងៃ រឹតតែឆ្ងាញ់ជាងបុកភ្លាមបរិភោគភ្លាម, អំបិលម្ទេសក្រសាំងបែបនេះ រាប់ជាព្យញ្ជនាហារមួយប្រភេទរបស់ខ្មែរ ពុំមែនថយថោកឡើយ ) ។ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលទ្វេ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ១.អំបិលដែលរងអ៉ីដ្រូលីសបង្កើតបានជាអាញ៉ុង និងកាចុងពីរខុសគា្ន។
២.អំបិលដែលជាបន្សំម៉ូលេគុលមួយនៃអំបិលផេ្សងគ្នាពីរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលឌីអាសូញ៉ូម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុប្រភេទ R.X.N:N ដែល R តាងអោយ ក្រុមអាល់គីល ឬអារីល និង X តាងអោយអាញ៉ុងដូចជាអាឡូសែន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលដី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំបិលកប់នៅក្នុងដី ដែលកើតពីទឹកសមុទ្រហួតជាយូរអង្វែងមក​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិលកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការកើនឡើងនៃជាតិប្រៃនៅក្នុងដី ដែលបណ្ដាលឲ្យខូចខាតដី និងប៉ះពាល់ដល់រុក្ខជាតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វត្ថុរឹងស្រួយ មានរសប្រៃ, បុកឬកិនឲ្យខ្ទេចល្អិតម៉ដ្ឋបានដោយងាយ, អាចរលាយទៅជាទឹកបាន, សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងផ្សំយករសប្រៃ, មានឈ្មោះផ្សេងៗតាមសញ្ជាតិនិងបែបភាព។
ឧទាហរណ៍៖ អំបិលដុំ, អំបិលស, អំបិលសិន្ធៅរ៍ . . . ។

                       ឥតអំបិល ( ព. ប្រ. ) ឥតអំណាច; បង់កម្លាំងទទេ, អសារឥតការ, ឥតប្រយោជន៍។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការឥតអំបិល, នឿយហត់ឥតអំបិល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបាល–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្បាល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបាលម៉ាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្បាល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្បាល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្បាយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កូនចៃ។
ឧទាហរណ៍៖ ចៃអំបាត ចៃនិងកូនចៃ ឬចៃធំនិងចៃតូច ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ​(ព.ប្រ.) ដែលមានរូបតូចពេកខុសពីគេ
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអំបាត, សេះអំបាត ( ព. ព. ) ។

                       ដែលថយថោក, តូចទាប, សាបរលាប
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអំបាត ( ព. ម. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំបាញ់មិញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អម្បាញ់មិញ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំនួត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការពោលអួត ឬសម្ដីអួត។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានអំនួត មនុស្សអ្នកអួត ( កុំប្រើថា សេចក្ដីអំនួត, បើត្រូវការប្រើពាក្យថា សេចក្ដី ត្រូវថា សេចក្ដីអួត ក៏គឺ អំនួត ហ្នឹងឯង ) ។ ព. កា. ពន្យល់ឲ្យប្រើពាក្យ អំនួត ថា : អំនួតជានាមសព្ទ មានបែបប្រាប់ថាកុំប្រើ– “សេចក្ដី” ថែមស៊ែមលើ ទាំងកុំប្រើ “ក្ដី” ផ្សំឡើយ ។ ( ម. ព. សេចក្ដី ផង ) ។

                    ការពោលសរសើរដោយខ្លួនឯង ថាគ្រាន់បើជាងគេ សំដីអួតខ្លួនឯង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណោយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការឲ្យ; អ្វីៗដែលឲ្យ ( កុំប្រើថា សេចក្ដីអំណោយ, ការអំណោយ, របស់អំណោយ ដូច្នេះឡើយ; ប៉ុន្តែបើប្រើជា របស់ជាអំណោយ ដូច្នេះបាន ) ។ អំណោយផល ផលទាន : មានអំណោយផល ។ ទទួលអំណោយ ទទួលរបស់ដែលគេឲ្យដោយសទ្ធា ។ ធ្វើអំណោយ ឲ្យអ្វីៗ ដោយសទ្ធា ។ ( កុំប្រើជា សេចក្ដីអំណោយ, ការអំណោយ ដូច្នេះឡើយ; ប៉ុន្តែបើប្រើស្ទើរជា គុ. ថា របស់អំណោយ ដូច្នេះបានជាជំនួស របស់ជាអំណោយ ។ មួយវិញទៀត គួរកុំប្រើជា កិ. តាមសៀម ព្រោះសៀមយកពាក្យខ្មែរថា អំណោយ ន. នេះទៅប្រើជា កិ. ថា អាំន្វយ អ. ថ. អាំនួយ គេប្រែថា អ្វយ អ. ថ. អួយ “ឲ្យ” ទីទៃពីខ្មែរស្រឡះធេង ) ។
ការលើកនូវវត្ថុជារបស់ខ្លួន ឱ្យទៅជនដទៃ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន, ឧស្សាហកម្មហិរញ្ញវត្ថុ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ការផ្ទេរទ្រព្យសម្បត្តិដោយស្ម័គ្រចិត្តពីបុគ្គលម្នាក់ទៅបុគ្គលម្នាក់ទៀតដោយគ្មានតម្លៃតបស្នង ឬកាតព្វកិច្ចត្រឡប់។ ២. ទ្រព្យ ឬសេវាដែលត្រូវបានផ្ដល់ឱ្យទៅបុគ្គលណាម្នាក់ ឬដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលណាម្នាក់ ហើយដែលមិនត្រូវបានចាត់ទុកជាកិច្ចព្រមព្រៀង និងមិនមែនជាជំនូនតាមទំនៀមទម្លាប់ ឬប្រពៃណី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណើះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អំណឹះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា តមក ឬតទៅ, ចំណេរកាលតមក ឬចំណេរកាលតទៅ។
ឧទាហរណ៍៖ អំណឹះពីនោះមក តពីនោះមក ។ អំណឹះតទៅ ចំណេរកាលតទៅ ។ អំណឹះឥតពី លុះដល់ឥតពី, កាលបើឥតពី : ម្នាលអាន្ទ, អំណឹះឥតពីអញតថាគតទៅ ធម៌វិន័យនឹងជាសាស្ដានៃអ្នកទាំងឡាយជាតំណាងអញតថាគត( ពុទ្ធបណ្ដាំ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចសំរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា មើល absorptivity ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចសាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំណាចវិនិច្ឆ័យ តាមសេចក្តីសុច្ចរិត និងយុត្តិធម៌។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចសាធារណៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំណាចរាជការជាសាធារណៈ ដែលអាចបាត់ការបង្ការ ឬបង្ក្រាបបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ

មានន័យថា អំណាចមួយក្នុងចំណោមអំណាចទាំងបីរបស់រដ្ឋដែលទទួលបន្ទុកប្រតិបត្តិតាមច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់។
ឧទាហរណ៍៖ នៅប្រទែសកម្ពុជា អំណាចនីតិប្រតិបត្តិសំដៅដល់គណៈរដ្ឋមន្រ្តីដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប អមដោយឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ព្រមទាំងមានទេសរដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋលេខធិការជាសមាជិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ

មានន័យថា – អំណាចក្នុងការតាក់តែង និងអនុម័តច្បាប់។
ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងប្រទេសសេរី ពហុបក្ស ដូចនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា អំណាចនីតិបញ្ញត្តិត្រូវបានប្រគល់ជូនរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា។

                        – អំណាចរបស់ស្ថាប័នសភាដែលមានកាតព្វកិច្ចបង្កើត និងអនុម័តច្បាប់។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអង្គការនីតិបញ្ញត្តិ(សភា) គឺមានរដ្ឋសភា និងពឹ្រទ្ធសភា។
ឧទាហរណ៍៖ មាត្រា៩០ថ្មី នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាចាណាចក្រកម្ពុជាចែងថា រដ្ឋសភាជាអង្គការដែលមានអំណាចនីតីបញ្ញត្តិ ហើយបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនដូចបានកំណត់នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ជាធរមាន និងតាមមាត្រា៩៩ថ្មី នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងថា ព្រឹទ្ធសភាជាអង្គការដែលមាន អំណាចនីតបញ្ញត្តិ ហើយបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនដូចបានកំណត់នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ និងច្បាប់ជាធរមាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចតុលាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំណាចប្រើច្បាប់ ដែលតាំងទុកមកយូរហើយ អំណាចយកច្បាប់ទៅដាក់ឱ្យប្រតិបត្តិតាម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា អំណាចឯករាជ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាចតុលាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំណាចប្រើច្បាប់ ដែលតាំងទុកមកយូរហើយ អំណាចយកច្បាប់ទៅដាក់ឱ្យប្រតិបត្តិតាម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា អំណាចឯករាជ្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណាច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អានុភាព គឺសេចក្ដីអាច, ដំណើរអង់អាច, សេចក្ដីអាចហាន, ដំណើរអាចធ្វើអ្វីៗបានតាមចិត្ត ឬតាមលំអានច្បាប់។
ឧទាហរណ៍៖ មានអំណាច, អំណាចរាជការ , អំណាចច្បាប់ ។ ដោយអំណាច ដោយសារ, ដោយកម្លាំង : ដោយអំណាចគុណបុណ្យ . . . ។ តាមអំណាចចិត្ត តាមអំពើចិត្ត : ធ្វើតាមអំណាចចិត្តឥតក្រែងច្បាប់ ។ ឡើងអំណាច ឡើងចាង, ឡើងដៃ ។ អស់អំណាច អស់សេចក្ដីអាច, អស់អានុភាព ។ ល ។

                     ការអាច តេជោនុភាព ការធ្វើអី្វបានតាមដោយគន្លងច្បាប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណស់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. បុ.; បុ. សរ. អំណស្ស ) ការអស់; វេលាឬកាលដែលអស់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា អំណឹះ; ឥតពី
ឧទាហរណ៍៖ លុះអំណស់ពី លុះអំណឹះពី ឬលុះឥតពី ( ប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណស់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ព. បុ.; បុ. សរ. អំណស្ស ) ការអស់; វេលាឬកាលដែលអស់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា អំណឹះ; ឥតពី ។
ឧទាហរណ៍៖ លុះអំណស់ពី លុះអំណឹះពី ឬលុះឥតពី ( ប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីអរ។
ឧទាហរណ៍៖ មានអំណរ ( កុំប្រើថា សេចក្ដីអំណរ ព្រោះពាក្យនេះជានាមនាមប្រាប់ដំណើររបស់កិរិយាសព្ទ អរ ស្រេចហើយ; បើចង់ប្រើពាក្យថា សេចក្ដី ត្រូវថា មានសេចក្ដីអរ ក៏គឺ មានអំណរ ហ្នឹងឯង ) ។ ម. ព. សេចក្ដី ផង ។ ព. កា. ពន្យល់ការប្រើនាមសព្ទ អំណរ ថា : ពាក្យថាអំណរ ជានាមនៃអរ ជាកិរិយាសព្ទ ចេញមកជានាម ប្រើតាមប្រញប្តិ វេយ្យាករណ៍ប្រាប់ ឲ្យប្រើស្រេចហើយ ។ កុំថែមពាក្យថ្មី ថា ” មានសេចក្ដី– អំណរ ” ច្នេះឡើយ ព្រោះកាលបើថែម ស៊ែមលើសបែបហើយ នឹងទៅជាឈ្លើយ ខុសពីរបៀប ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំណត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីខំអត់, ការអត់ទ្រាំ។
ឧទាហរណ៍៖ មានអំណត់ ( កុំប្រើថា សេចក្ដីអំណត់ ព្រោះពាក្យនេះជានាមនាមប្រាប់សេចក្ដីអត់ ស្រេចហើយ; បើចង់ប្រើពាក្យថា សេចក្ដី ត្រូវថា មានសេចក្ដីអត់ ឬ មានការអត់ ក៏គឺមាន អំណត់ ហ្នឹងឯង ) ។គុ.ដែលមានសេចក្ដីអត់ឃ្លាន, ដែលអត់បាយ : គ្រាអំណត់, ស្រុកអំណត់ ។ ព. កា. ពន្យល់ឲ្យប្រើពាក្យ អំណត់ ថា : អំណត់ជានាម កុំបាច់តោងទាម ថែមពាក្យ ” សេចក្ដី ” ពុំនោះកុំថែម ស៊ែមពាក្យថា ” ក្ដី ” មកទៀតធ្វើអ្វី ឲ្យឃ្លាតចាកបែប។ ( ម. ព. សេចក្តីផង ) ។

                       សេចក្តីខំអត់ ការធុញទ្រាន់ ខាំមាត់មិនថ្ងូរក្នុងក្តីនឿយហត់ យ៉ាប់យ៉ឺន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៅហ្កាឌូហ្គូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស បួគីណាហ្វាសូ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៅ!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឳ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អោ៎ះអោ៎ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អុះ! ឬ អុ៎ះ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អោ៎ះ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អុះ! ឬ អុ៎ះ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អោ៎

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ឱ ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អោត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឱត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អោងឡោង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អូងឡូង ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ម. ព. អូងឡូង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃ–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ឰ! ឬ អៃ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃ៎–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ឰ! ឬ អៃ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃ៎

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ឰ! ឬ អៃ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃសូរ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ឰសូរ ឬ ឰសូរ្យ ដែរ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ឰសូរ ឬ ឰសូរ្យ ដែរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃសូរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ឰសូរ ឬ ឰសូរ្យ ដែរ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ឰសូរ ឬ ឰសូរ្យ ដែរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃរ៉ា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទែនទយគ្រឹហាមានរាងសណ្ឋានស្ទើរជារូបគ្រុឌ សម្រាប់ដាក់ទ្ររងស្បូវគ្រប់សសរប្រាសាទ, វិហារឬសាលាជាដើម ប្រើជាគ្រឿងរចនាឲ្យលេចលម្អ។
ឧទាហរណ៍៖ អៃរ៉ាវិហារ ( ប្រហែលជាហៅកាត់ខ្លីពីពាក្យ ឰរាវ័ណ ឬ ឰរាវ័ត ទេដឹង ? ព្រោះវិហារខ្លះគេធ្វើទែនទយមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរូបនាគឬរូបប្រមោយដំរីក៏មាន ។ ម. ព. ឰរាវ័ណ និង ឰរាវ័ត ទៀតផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃរាវ័ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឰរាវ័ត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃរាវ័ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឯរាវ័ណ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលជជែកគ្នាច្រើននាក់ឮតែសូរសព្ទមិនប្រាកដថាជាអ្វី ឬមិនច្បាស់ថាសម្ដីអ្នកណាជាអ្នកណា.
ឧទាហរណ៍៖ ជជែកគ្នាអែ; សូរអែ ( ម. ព. អ៊ូអែ និង អែអុក ផង ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលជជែកគ្នាច្រើននាក់ឮតែសូរសព្ទមិនប្រាកដថាជាអ្វី ឬមិនច្បាស់ថាសម្ដីអ្នកណាជាអ្នកណា.
ឧទាហរណ៍៖ ជជែកគ្នាអែ; សូរអែ ( ម. ព. អ៊ូអែ និង អែអុក ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃក–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា សំខ្យាសព្វ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ឯក សំខ្យា. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃក្យ–

👉ថ្នាក់ពាក្យជា សំខ្យាសព្វ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ ឯក សំខ្យា. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃ!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. ឰ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឧស្ម័ន ( ចំហាយ, កម្សួល ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែអុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលប្រច្រៀតគ្នាឮតែសូរមាត់អែ; ចង្អៀតថ្តែថ្តុក, ចង្អៀតក្ដន់, ស្ញែស្ញុក។
ឧទាហរណ៍៖ ជជែកគ្នាអែអុក; ចង្អៀតអែអុក ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលប្រច្រៀតគ្នាឮតែសូរមាត់អែ; ចង្អៀតថ្តែថ្តុក, ចង្អៀតក្ដន់, ស្ញែស្ញុក។
ឧទាហរណ៍៖ ជជែកគ្នាអែអុក; ចង្អៀតអែអុក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែអង់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា បង្អែបង្អង់, រារង់។
ឧទាហរណ៍៖ អែអង់ចាំគ្នា; ឈរអែអង់ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា បង្អែបង្អង់, រារង់។
ឧទាហរណ៍៖ អែអង់ចាំគ្នា; ឈរអែអង់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែលអល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ងីកងាកៗ យឺតៗ; ទ្រែលទ្រល។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអែលអល ឬដើរអែលអលៗ ( ប្រើតាមទម្លាប់និយាយថា អ៊ែលអ៊ល ក៏មាន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែលសាល់វ៉ាឌ័រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អែលសាល់វ៉ាឌ័រ, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) សាន់សាល់វ៉ាឌ័រ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែមផ្លែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រដាប់បង្កើតភ្លើងមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹមសាច់ជិតឬដោយភ្លុក, ដោយស្នែងមានរាងស្រដៀងគ្នានឹងត្បាល់បុកស្លា, មានស្នូលសម្រាប់ដាក់ប៉ុយគឬប៉ុយទន្សែនៅត្រង់ចុងបំផុតខាងក្រោម, ប្រើទះនឹងបាតដៃឲ្យទង្គិចគ្នាកើតជាភ្លើងឆេះប៉ុយ។
ឧទាហរណ៍៖ អែមផ្លែមជាប្រដាប់របស់ខ្មែរ ប្រើជាជំនួសដែកភ្លើង ( ហៅ ទះឆេះ ឬ បំពង់ទះឆេះ ក៏បាន; គួរប្រើពាក្យនេះវិញសមរម្យជាង ) ។

                     ព. កា. ឲ្យងាយចាំថា : បំពង់ទះឆេះ នេះជាចំណេះ ខ្មែរក្នុងបុរាណ ប្រើជួសដែកភ្លើង ដែលយើងធ្វើបាន ចាស់ទុំបុរាណ ហៅអរណី ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែម (វល្លិ) , អែម (ឈើ) , ក្រាយស, ទ្រនំអាអូក, សម្បួរកក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដើមនេះជាចុល្លព្រឹក្ស វារលើដើមឈើ ឬជាចុល្លព្រឹក្សធម្មតា ដុះក្នុងព្រៃធំជិតមាត់ទឹក នៃអាស៊ីផ្នែកអាគ្នេយ៍។ សំបកមានជាតិផ្អែមសម្រាប់ធ្វើម្ហូប ដូចជាស្ងោរត្រចៀកជ្រូកជាដើម។ ក្នុងផ្ទះជំនួញ គេយកសំបកផ្សំតាប៉ែក្នុងពិធីបិទស្រា។ គ្រូថ្នាំយកសំបកធ្វើ Sirop ព្យាបាលជំងឺសួត និងក្អក។ ស្លឹកទំពារ ឬបុកឱ្យម៉ត់ អាចបិទកន្លែងមុតដៃជើង កុំឱ្យចេញឈាមច្រើន។ ឈើជាឈើទី៣ សំខាន់ណាស់ សម្រាប់សង់ផ្ទះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ផ្អែម។
ឧទាហរណ៍៖ ជូរអែម ជូរនិងផ្អែមលាយគ្នា : ត្របែកជូរអែម ផ្លែត្របែកពេញចំណាស់រកកល់នឹងទុំ, មានរសជូរលាយផ្អែម។

                   ឈើអែម ( ម. ព. នេះ ) ។ ដូងអែម ដូងមានទឹកផ្អែម ។ អែមឱជ ឬ អែមឱជា ឱជារសផ្អែម ( ព. កា. ) : ស្វាយនោះមានអែមឱជា ជាងស្វាយនានា គួរនាំគ្នាដាំឲ្យច្រើន ។ បើដាំនឹងបានចម្រើន ទ្រព្យធនកើតកើន ក្រវើនដាំទៅកុំខ្ជិល ។ កុំឲ្យរបររេចរិល ព្រោះតែការខ្ជិល រមិលពុំឃើញទ័លក្រ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត