Author: videoslearning.com

អ្នកគិតលេខ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកមានចំណេះខាងការគិតលេខ គ្នេរគ្នាន់ឱ្យដឹងចំនួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកគាំទ្រនយោបាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ពលរដ្ឋទាំងឡាយណាដែលចូលរួមគាំទ្រ ដោយផ្ទាល់ក្តី ដោយប្រយោលក្តី ទាំងផ្នែកស្មារតី និងសម្ភារៈចំពោះគណបក្សនយោបាយណាមួយដែលខ្លួនពេញចិត្ត។
ឧទាហរណ៍៖ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រ ចំនួនអាសនៈដែលទទួលបានបញ្ជាក់ពីសំឡេងនៃអ្នកគាំទ្រនយោបាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកក្រវែល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដើរមើលភិន ចុះឡើងនៅទីណាមួយ ដោយមានបំណងអាក្រក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកក្បត់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកចូលដៃ ឬសមគំនិតនឹងបរទេស ដើម្បីបំផ្លាញ ឬរំលំអំណាចរាជការក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកកូដោបាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកប្រើកលប្រចុបគិតគូរ ឱ្យបានសម្រេចពីរឿងអ្វីមួយ (ម.ព កូដោបាយ និងរហស្សូបាយ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកកាលប្រវត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នករៀបរៀងកាលប្រវត្តិ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកការទូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា អ្នកដែលធ្វើការងារទាក់ទងទៅនឹងការទូត ហើយដែលត្រូវបានបញ្ជូនពីប្រទេស ឬស្ថាប័នសាមីណាមួយដើម្បីទៅបំពេញការងារការទូតនៅបរទេស។
ឧទាហរណ៍៖ លោក យ៉ាស៊ូស៊ី អាកាស៊ី ជាអ្នកការទូតតំណាងអង្គការសហប្រជាជាតិដែលមានបេសកម្មសម្របសម្រួលការងារក្នុងការរៀបចំការបោះឆ្នោតសាកលតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩១ ដល់ ១៩៩៣។

                        លោកស្រី ម៉ាដឺលែន អលប្រាយ អតីតរដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកគឺជាអ្នកការទូតដ៏ល្បីល្បាញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដែលទទួលបេសកកម្មក្នុងការបញ្ចុះបញ្ចូលសមាជិកអង្គការណាតូ (NATO) និងបណ្តាប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធឱ្យចូលរួមធ្វើសង្រ្គាមនៅប្រទេសយូហ្គោស្លាវីនៅឆ្នាំ១៩៩៧។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកកាន់អាជ្ញាបណ្ណអប់រំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា បុគ្គលដែលទទួលបានសិទ្ធិអនុញ្ញាតឱ្យដំណើរការសកម្មភាពអប់រំ ដែលចេញដោយអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចស្របតាមនីតិវិធីច្បាប់ជាធរមាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកកាន់អាជ្ញាបណ្ណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា បុគ្គលដែលកាន់កាប់អាជ្ញាបណ្ណស្របច្បាប់ និងមានសុពលភាពចេញដោយអាជ្ញាធរអគ្គិសនីកម្ពុជា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកកាន់កាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា រូបវន្តបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល ដែលគ្មានប័ណ្ណសម្គាល់សិទ្ធិ ឬប័ណ្ណសម្គាល់សិទ្ធិកាន់កាប់អចលនវត្ថុ ឬវិញ្ញាបនបត្រសម្គាល់ម្ចាស់អចលនវត្ថុ ដែលចេញដោយរដ្ឋបាលសុរិយោដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នកកន្តៀត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ជនឯទៀតក្រៅពីញាតិ គឺជនដែលមិនមែនជាសាច់ញាតិ ( អញ្ញាតកជន )។
ឧទាហរណ៍៖ គាត់នឹងខ្ញុំជាអ្នកកន្តៀតទេ ប៉ុន្តែរាប់អានគ្នាទុកស្មើញាតិ ។ ព. ផ្ទ. ញាតិ, សាច់ញាតិ, បងប្អូន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្នក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( ពាក្យខ្មែរបុរាណព្រេងព្រឹទ្ធសព្វថ្ងៃនេះប្រើជាអញ្ញត្រសព្ទ ) ពាក្យប្រើជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលដែលត្រូវនិយាយទៅរកក្នុងទីចំពោះមុខ សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋហៅគ្នាដោយសេចក្ដីគួរសម មិនចេញឈ្មោះបុគ្គលនោះ ( ប្រើបានទាំងបុរសទាំងស្ត្រី )។
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកអញ្ជើញទៅណា ? អញ្ជើញអ្នកចូលអង្គុយលេងសិន ! អ្នកស្រីសុខសប្បាយទេឬ?

                     សាធារណជនហៅបងថ្លៃក៏ប្រើពាក្យ អ្នក ដែរ ។ ប្រើជាពាក្យនាំមុខឈ្មោះបុគ្គលក៏បាន។

ឧទាហរណ៍៖ អ្នកទេព, អ្នកនន្ទ, អ្នកចន្ទ, អ្នកសុខ ។ ទំនៀមសាធារណជនខ្មែរក្នុងសម័យពីដើម មុនសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ, បើបុរសណាបានបួសជាភិក្ខុហើយសឹកមក ត្រូវហៅ អ្នក ( អ្នកសោម, អ្នកសម ); បើបានបួសជាសាមណេរហើយសឹកមកត្រូវហៅ ជី( ជីមាស, ជីមិត្រ ); បើមិនបានបួសសោះទេ ត្រូវហៅ ចៅ ( ចៅប្រាក់ ចៅមាស ); បើនៅជទង់ឬនៅកំលោះហៅ អា ។ ដោយហេតុនេះ ទើបមានពាក្យចាស់ទុំខ្លះនិយាយបង្អាប់គ្នាថា បួសឲ្យតែព្រះពុទ្ធឲ្យងារ គឺបួសហើយសឹកមកគ្មានចេះអ្វី បួសយកតែងារ អ្នក ឬ ជី ប៉ុណ្ណោះ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ជាអញ្ញត្រសព្ទ ) បុគ្គល, ជន, មនុស្ស ។ ពាក្យសម្រាប់នាំមុខសព្ទដទៃ, ប្រើបានតាមគួរដល់ការប្រកប, ដូចជា អ្នកការ ឬ អ្នកកាន់ការ , អ្នកធ្វើការ បុគ្គលដែលធ្វើការឬដែលកាន់ការ ។ អ្នកកីឡា បុគ្គលដែលលេងល្បែងកម្សាន្តចិត្ត ។ ព. ស. ស. ជនអ្នកលេងល្បែងមានប្រយោជន៍តាមសម័យនិយម ។ អ្នកក្រ ជនដែលក្រទ្រព្យ ។ អ្នកក្រុង ជនដែលនៅក្នុងក្រុង ។ អ្នកក្លាហាន បុគ្គលក្លាហាន ។ អ្នកខ្លាច ជនដែលខ្លាច ។ អ្នកខ្លៅ បុគ្គលខ្លៅ ។ អ្នកខ្លះ ជនខ្លះ ។ អ្នកគ្រួ ជនដែលចម្អិនភោជនាហារ ( អារាលិកឬ អាឡារិក ) ។ អ្នកចេះ បុគ្គលមានចំណេះ ។ អ្នកចោទ បុគ្គលដែលចោទប្រកាន់ឬដែលដាក់ចំណោទ ។ អ្នកចម្ការ មនុស្សដែលធ្វើចម្ការ ។ អ្នកឆ្លើយ ជនអ្នកឆ្លើយ។អ្នកជា ភុជិស្សជន ។ អ្នកជំនួញ ជនដែលធ្វើជំនួញ។អ្នកឈ្លប បុគ្គលដែលឈ្លប។ អ្នកដឹង ជនដែលដឹង ។ អ្នកតូច បុគ្គលដែលតូចជាងគេ ។ អ្នកទាប បុគ្គលដែលទាបថោក ។ អ្នកទេសន៍ បព្វជិតដែលចេះទេសន៍( ធម្មកថិក ) ។ អ្នកធំ បុគ្គលជាធំ ( ឥស្សរជន ) ។ អ្នកបួស ជនដែលបួស ( បព្វជិត ) ។ អ្នកប្រាជ្ញ បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាស្គាល់ខុសត្រូវ ។ អ្នកផ្សារ ជនដែលមានផ្ទះលំនៅក្នុងប្រជុំផ្សារ ឬដែលលក់ទំនិញក្នុងផ្សារ ។ អ្នកព្រៃ ជនដែលនៅក្នុងស្រុកព្រៃ។អ្នកភ្លេង មនុស្សដែលចេះភ្លេងឬដែលលេងភ្លេង ។ អ្នកមាន អ្នកដែលមានទ្រព្យច្រើន ។ អ្នកមុខអ្នកការ ជនដែលមានមុខមានឈ្មោះនិងជនដែលមានមុខការឬដែលជាប្រមុខក្នុងកិច្ចការ ។ អ្នករក ជនដែលរក; ជនដែលខំប្រឹងធ្វើការរកស៊ី ។ អ្នករាជការ មនុស្សដែលធ្វើរាជការ ។ អ្នករៀន ជនដែលកំពុងរៀន, សិស្សរៀន ។ អ្នកលេង ជនដែលលេងល្បែង; ជនដែលប្រព្រឹត្តតែខាងការលេង… ( មានច្រើនប្រភេទ ) ។ អ្នកស៊ើប ជនដែលស៊ើបការណ៍ ។ អ្នកស្រុក ជនដែលនៅក្នុងស្រុក; ប្រជុំជនឬពួកជនក្នុងស្រុកនីមួយៗ ។ អ្នកស្រែ ជនដែលធ្វើស្រែ ។ អ្នកអស់ហ្នឹង ជនអស់ហ្នឹង ។ អ្នកឧកញ៉ា ( ម. ព. ឧកញ៉ា ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ្ងែង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បុសសព្វនាម
មានន័យថា ( ព. សា. ) ហងឯង ។ សម្រាប់និយាយទៅរកស្រីក្មេងឬមានសភាពស្មើគ្នាដោយស្និទ្ធស្នាល
ឧទាហរណ៍៖ ចុះអ្ងែងមិនទៅទេឬ ? ចុះហងឯងមិនទៅទេឬ ? នែមេនេះ, អ្ងែងទៅណាហ្នឹង ? នែមេនេះ, ហងឯងទៅណាហ្នឹង ? អ្ងែងកុំទៅអី, នៅចាំផ្ទះចុះ ! ហងឯងកុំទៅអី, នៅចាំផ្ទះចុះ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ភ្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អ័ព្ទ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ព្ភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អព្ភ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ព្ទអួ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានទឹកមុខមិនស្រស់ចេះតែកើតទុក្ខ ដែលមិនសូវស្រឡះ ងងឹតឈ្លប់ មេឃអ័ព្ទអួ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អព្ទ ឬ អភ្រ; បា. អព្ភ ) ពពក, ពពកខាប់ឬពពកក្រាស់; មេឃ; មេឃមីរ; ផ្សែងខាប់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងអំពីអាកាសធាតុ ងងឹតដាសជិតចាក់ភ្នែកពុំយល់ ឬមើលឃើញអ្វីៗស្ទុងៗពុំប្រាកដ ( ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីខាងក្រោយនេះ )។
ឧទាហរណ៍៖ ចុះអ័ព្ទពេញទន្លេ ( សរសេរជា អ័ព្ភ ក៏បាន ) ។

                      ប្រើជាពាក្យប្រៀបផងក៏បាន
ឧទាហរណ៍៖ ធូលីហុយអ័ព្ទ; ងងឹតអ័ព្ទ ( ងងឹតដូចជាចុះអ័ព្ទ ); អ័ព្ទអន់ ឬ អន់អ័ព្ទ; អួអ័ព្ទ ឬ អ័ព្ទអួ ។ ល ។ ( ពាក្យប្រៀបទាំងនេះប្រើផ្លាស់ប្ដូរគ្នានឹងពាក្យ អាប់ បានតាមដោយពេញចិត្ត ) ។

                      កំសួលទឹកសើមក្រាស់ ដែលបិទពាលពេញអាកាសនាំឱ្យមើលទៅឆ្ងាយមិនឃើញ តាមផ្លូវវិទ្យាសាស្ត្រថា អ័ព្ទកើតពីអាកាសសើមដែលប៉ះនឹងធាតុត្រជាក់នៅពេលដែលកំសួលទឹកទើបនឹងកើតចេញពីទីសើម ហើយប៉ះនឹងបរិយាកាសត្រជាក់ខ្លាំងទៀត ឬកាលណាដែលស្រទាប់ក្រោមនៃអាកាសទៅប៉ះនឹងស្រទាប់លើដែលក្តៅជាង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ក្សភូគោល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ័ក្សជាមនោគតដែលផែនដីវិលជុំវិញក្នុងម្ភៃបួនម៉ោង (ម.ព អក្ខោសានផង)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ក្សភូគោល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ័ក្សជាមនោគតដែលផែនដីវិលជុំវិញក្នុងម្ភៃបួនម៉ោង (ម.ព អក្ខោសានផង)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ័ក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អក្ស; បា. អក្ខ “ស្នូល; ភ្លៅ ( មានភ្លៅរទេះជាដើម ) ” គ្រឿងប្រដាប់របស់ខ្មែរមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹម មានកាំ, មានរបារ ខាងខ្នង មានសណ្ឋានមូលៗ ខាងពោះមានសណ្ឋានសំប៉ាតៗ រាយរង្វើលៗ ចុងទាំងពីរខាងបញ្ចុះភ្ជាប់នឹងចុងកាំ, មានភ្លៅ ( អ័ក្ស ) វិលបាន, មានជើងទ្រមាំ, មានដៃសម្រាប់កាន់រវៃឲ្យវិល; ជាប្រដាប់សម្រាប់ផាត់សូត្ររបស់ស្ត្រីខ្មែរ មានតាំងពីក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយរហូតមក។
ឧទាហរណ៍៖ ម្សិលមិញ ខ្ញុំផាត់សូត្របានមួយអ័ក្ស ។ ធ្លាប់សរសេរភ្លាត់ជា អាក់ មកយូរហើយ, គួរសរសេរ អ័ក្ស វិញ ទៀងទាត់តាមកំណើតពាក្យ ព្រោះ អ័ក្ស និង អាក់ គង់មានសំឡេងប៉ុនគ្នាទេ ( បារ. ក៏ថា AXE ដូចសំស្រ្កឹត** អក្ស “ស្នូល; ភ្លៅ” នេះដែរ ) ។ **ពាក្យ “សំស្រ្កឹត” ត្រូវបានកែតម្រូវពីពាក្យដើម “សំស្រ្តឹត” ដោយហេតុថាពុំមានពាក្យ “សំស្រ្តឹត” ទេ អនុលោមតាមវចនានុក្រមខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត។

                     បន្ទាត់ជាគ្រឿងស្មាន ដែលផ្កាយព្រះគោចរព័ទ្ធជុំវិញ ស្នូល (ដុំកង់) បន្ទាត់ជាមនោគតជាទីប្រជុំចុះនៃនយោបាយរបស់ប្រទេសពីរ ឬច្រើនលើសពីនេះ ដូចជាអ័ក្ស បេរ្ល័ង-រ៉ូម ក្នុងឆ្នាំ គ.ស ១៩៣៧។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៎ះ!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អះ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៎ាះ!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាះ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៎ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊្ហែៈ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរលាន់មាត់បន្ទច់, បន្ទោស, ឃាត់ ( នែៈ )។
ឧទាហរណ៍៖ អ៊្ហែៈ ! ម៉េចអ៊ីចុះ ? ; អ៊្ហែៈ ! ខុសទេ ! ( ព. សា. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊្ហុះ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរឮដោយលាន់មាត់ថ្ងូររអ៊ុះៗរទូៗជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ គាន់គ្រុនចេះតែថ្ងូរអ៊្ហុះៗ ! ទាល់ព្រឹក ( សូរសាមញ្ញ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធំ ( ឪពុកធំ ឬម្ដាយធំ ) ។ សម្ដីថ្នម ឬទំយើសម្រាប់ក្មួយហៅឪពុកធំ ឬម្ដាយធំក្នុងទីចំពោះមុខ ឬកំបាំង។
ឧទាហរណ៍៖ អ៊ំអញ្ជើញទៅណា ? អ៊ំប្រុសគ្រុន អ៊ំស្រីឈឺភ្នែក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ៃ្ហ ?

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ឬ ?
ឧទាហរណ៍៖ ម៉េច មិនទៅទេអ៊ៃ្ហ ? ម៉េចមិនទៅទេឬ ? ក្រែងមានបម្រាមមិនឲ្យចូលតាមទ្វារហ្នឹងទេអ៊ៃ្ហ ? មិនដឹងទេអ៊ៃ្ហ ? ក្រែងហ្នឹងហើយអ៊ៃ្ហ ?

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែសមែស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អ៊ែសមមែស ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ម. ព. អ៊ែសមមែស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែសមមែស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ស៊ែសគ្រមែស, ស៊សគ្រលស, ដែលមានអាការព្រងើយឥតគោរពកោតក្រែងអ្នកណា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអ៊ែសមមែស; ដំណើរអ៊ែសមែស, ឫកអ៊ែសមែស ។

                      ( ព. កា. ) : ជនឫកអ៊ែសមែស ច្រើនភ្លេចប្រហែស សុជីវធម៌ ឃើញគេត្រឹមត្រូវ ពុំសូវត្រេកអរ ច្រើនមានអំណរ ឆ្ពោះក្ដីរាយមាយ ។ កិច្ចការពិបាក ច្រើនតែឈប់ផ្អាក ចង់បានការងាយ ទម្ងន់ត្រូវរែក ចូលចិត្តតែស្ពាយ បើខាងចាយវាយ ងាយឥតបើគិត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ស៊ែសគ្រមែស, ស៊សគ្រលស, ដែលមានអាការព្រងើយឥតគោរពកោតក្រែងអ្នកណា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើរអ៊ែសមមែស; ដំណើរអ៊ែសមែស, ឫកអ៊ែសមែស ។

                    ( ព. កា. ) : ជនឫកអ៊ែសមែស ច្រើនភ្លេចប្រហែស សុជីវធម៌ ឃើញគេត្រឹមត្រូវ ពុំសូវត្រេកអរ ច្រើនមានអំណរ ឆ្ពោះក្ដីរាយមាយ ។ កិច្ចការពិបាក ច្រើនតែឈប់ផ្អាក ចង់បានការងាយ ទម្ងន់ត្រូវរែក ចូលចិត្តតែស្ពាយ បើខាងចាយវាយ ងាយឥតបើគិត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែលអ៊ល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អែលអល ដែរ ( មើលក្នុងពាក្យនេះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែលអ៊ល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អែលអល ដែរ ( មើលក្នុងពាក្យនេះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែមភ្លែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អែមផ្លែម ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែប្យូមអាឡូសែនួ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា សមាសធាតុនៃអ៊ែប្យូម និងធាតុអាឡូសែនមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែនស៊ែ

មានន័យថា ( ម. ព. ស៊ែ គុ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលពាប់ទាបត្រង់កណ្ដាលមិនស្មើនឹងចុងដើម។
ឧទាហរណ៍៖ មែកឈើអ៊ែន, ខ្នងអ៊ែន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែកូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា គូណាមួយនៃគូអ៉ីសូមែអុបទិចប្រាំរបស់អាល់កាឡូអ៉ីតបានមកពីផ្សិត។ មានតែអ៊ីសូមែលេវូរូតាតូរីតែដែលសកម្មសរីរៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ែកូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា គូណាមួយនៃគូអ៉ីសូមែអុបទិចប្រាំរបស់អាល់កាឡូអ៉ីតបានមកពីផ្សិត។ មានតែអ៊ីសូមែលេវូរូតាតូរីតែដែលសកម្មសរីរៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូ៎យ!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អូយ ! ឬ អូ៎យ ! ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូអ៊ា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ( ម. ព. អ៊ូអា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូអែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឈូឆរឮតែមាត់ជជែកគ្នាអែ ឬដែលចួបជុំគ្នាច្រើនដោយពួកៗឮសូរមាត់ជជែកគ្នាអែ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមកចួបជុំអ៊ូអែ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូអា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលផ្អើលស្ទុះស្ទារចល់រាល់គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សផ្អើលអ៊ូអា ( និយាយថា អ៊ូអ៊ា ក៏មាន, តាមទម្លាប់ប្រើដោយស្រុក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូអរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ឈូឆរដោយមានអំណរ, ដោយស្រុះស្រួល។
ឧទាហរណ៍៖ បងប្អូនមកចួបជុំអ៊ូអរពេញផ្ទះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូឡង់បាទ័រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ម៉ុងហ្គោលី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូហ្កង់ដា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អ៊ូហ្កង់ដា, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) កំប៉ាឡា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូសបេគីស្ថាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អ៊ូសបេគីស្ថាន, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) តាស្កិន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូប៉ទ្រូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ស៊ូប៉ទ្រូ ( និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូទ្រូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដូចគ្នានឹង ស៊ូទ្រូ ( និយាយតាមទម្លាប់ប្រើ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ខ្មៅឥតលម្អ, ខ្មៅព្រមឹក, ញូញ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្មៅអ៊ូញ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ទូច ( តូច ) ។ សម្ដីទំយើសម្រាប់ហៅក្មេងតូច។
ឧទាហរណ៍៖ អាអ៊ូច អាទូច; មេអ៊ូច មេទូច ( សម្ដីអ្នកខែត្រតាកែវនិងខែត្រកំពត ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូងព្រនូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ព. សា. ) ដែលធំសំពោងមិនសមរម្យ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្ពាយសំពាយអ៊ូងព្រនូង, បង្វេចធំអ៊ូងព្រនូង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ព. សា. ) ធំគ្រមាំង។
ឧទាហរណ៍៖ ធំអ៊ូង, ឆ្នាំងអ៊ូង ( ម. ប្រ. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រឡាយធំជ្រៅ ដែលជីកនៅមាត់ទឹកជ្រៅសម្រាប់ទាញនាវា ឬទូកធំៗឬក៏ឈើហុបឡើងពីក្នុងទឹក។
ឧទាហរណ៍៖ ទាញកប៉ាល់ចូលអ៊ូ ។

                       ឈ្មោះទ្រមួយបែប សូរធំក្រអួន។
ឧទាហរណ៍៖ ទ្រអ៊ូ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលផ្អើលឈូ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រមោចផ្អើលអ៊ូ ( ម. ព. អ៊ូអរ, អ៊ូអា, អ៊ូអែ ផង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ុលអាល់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា រញ៉ាល់; រចល់; អ៊ូអា, ឈូឆរ។
ឧទាហរណ៍៖ ផ្អើលអ៊ុលអាល់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ុយរ៉ាហ្ហាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អ៊ុយរ៉ាហ្ហាយ, (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) ម៉ុងតេវីដេអូ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ុយក្រែន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទេស អ៊ុយក្រែន (រាជធានី/​រដ្ឋធានី) កៀវ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ុយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ល្អីភាជន៍តូច មានដៃយួរបាន សម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់កាន់យួរ ឬសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់ថ្លឹង។
ឧទាហរណ៍៖ ល្អីអ៊ុយ, ផ្លែក្រូចមួយអ៊ុយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ុត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា សង្កត់ឲ្យរាបសាច់សំពត់ដោយឆ្នាំងក្ដៅ
ឧទាហរណ៍៖ អ៊ុតខោ, អ៊ុតអាវ ។

                     សង្កត់ដោយកញ្ចប់ដីខ្សាច់ក្ដៅជាដើមឲ្យរាបស្លាប់សាច់ ។
ឧទាហរណ៍៖ អ៊ុតស្លឹកសង្កែ ។

                    បើកបង្ហើបគម្របចានអាប៉ោងសន្សឹមៗបន្តិចម្ដងៗ ដោយឱនផ្ដេកក្បាលពិនិត្យសង្កេតផ្ទៀងមើលភ្នែកអាប៉ោងនោះយ៉ាងហ្មត់ចត់
ឧទាហរណ៍៖ អ៊ុតអាប៉ោង, អាល័យតែអ៊ុតអាប៉ោង គោស៊ីស្រូវអស់ ។

                   ពិនិត្យសង្កេតផ្ទៀងមើលយ៉ាងហ្មត់ចត់និងយ៉ាងសន្សឹមៗនូវអាការឬល្បិចជាដើមនៃល្បែងស៊ីសងឯទៀតៗ ក៏ហៅថា អ៊ុត ដែរ
ឧទាហរណ៍៖ អ៊ុតសន្លឹកបៀ ។ ល ។ អ៊ុតសក់ ធ្វើសក់ក្បាលឲ្យមានសណ្ឋានផ្សេងៗដោយប្រដាប់អ៊ុតតាមសម័យនិយម ។ ឆ្នាំងអ៊ុត ឆ្នាំងសម្រាប់អ៊ុត, ប្រដាប់សម្រាប់អ៊ុត ។

                     ព. ប្រ. ស្ដីបន្ទោសជ្រក់ជ្រេញកម្ដៅចិត្តរាល់វេលាងើបមុខពុំរួច ឬសង្កត់សង្កិនញាំញីជានិច្ច
ឧទាហរណ៍៖ បើព្រឹកអ៊ុតល្ងាចអ៊ុតយ៉ាងនេះ នឹងទ្រាំនៅតទៅទៀតមិនកើតទេ ! ( ព. សា. ) ។ ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ុង៉ាៗ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូរកូនខ្ចីយំខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ីស្លាម៉ាបាដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ប៉ាគីស្ថាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ីសូមែធរណីមាត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា បាតុភូតដែលក្នុងនោះសមាសធាតុគីមីមានរូបមន្ដ ម៉ូលេគុលដូចគា្ន ប៉ុន្ដែមានទំរង់ម៉ូលេគុលខុសគា្ន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ីសូបាសំរូបសើ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ក្រាបដែលបង្ហាញពីរបៀបនៃការស្រូបផេ្សងគ្នាជាមួយនឹងបារ៉ាម៉ែតជាច្រើនដូចជាសីតុណ្ហភាពពេលដែលសំពាធថេរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ីសូទែមសំរូបសើ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ទំនាក់ទំនងរវាងសំពាធឧស្ម័ន p និងបរិមាណ w ក្នុងក្រាមនៃឧស្ម័ន ឬចំហាយដែលទាញចេញពីក្រាមនៃវត្ថុរឹងនៅសីតុណ្ហភាពថេរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៊ាង សុផល្លែត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្ថាបនិកប្រជុំវចនានុក្រម និងវាក្យបរិវត្តន៍ ខ្មែរផេឌៀ (KhmerPedia Dictionary) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីសូមែសម្ព័ន្ធពីរជាន់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អ៉ីសូមែដែលក្នុងនោះសារធាតុពីរ ឬច្រើនមាន សមាសភាពធាតុដូចគា្ន ប៉ុន្ដែខុសគា្នត្រង់សម័្ពន្ធពីរជាន់មានទីតាំងខុសគា្ន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីយ៉ុងអេញ៉ូម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ផ្នែកកាចុងរបស់អ៉ីយ៉ុងដែលក្នុងនោះស្រទាប់វ៉ាឡង់របស់អាតូមអលោហៈបន្ទុកវិជ្ជមានមានអេឡិចត្រុងពីរតិចជាងធម្មតា ហើយសរុបបន្ទុកមានសម័្ពន្ធកូវ៉ាឡង់មួយតិចជាងប្រភេទគ្មានបន្ទុកដែលត្រូវគ្នា។ គេប្រើជាបច្ឆិមបទជាមួយនឹងឈ្មោះដើម។ គេហៅម្យ៉ាងទៀតថា អ៉ីយ៉ុងអ៉ីល្យូម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីយ៉ុងសេរី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អ៉ីយ៉ុង ដូចជាប្រទះឃើញក្នុងឧស័្មនកម្មអ៉ីយ៉ុង ដែលលក្ខណៈ របស់វាដូច ជាស្ប៉ិច និងម៉ូម៉ង់ម៉ាញ៉េទិច(កំលាំងរបត់)មិនរងឥទ្ធិពលជាសំខាន់ ដោយអាតូម អ៉ីយ៉ុង ផេ្សងទៀត ឬម៉ូលេគុលក្បែរៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីយ៉ុងនឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អ៉ីយ៉ុងក្នុងបណ្ដាញនៃធាតុបណ្ដូរអ៉ីយុងរឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីយ៉ុងនឹង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អ៉ីយ៉ុងក្នុងបណ្ដាញនៃធាតុបណ្ដូរអ៉ីយុងរឹង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីយ៉ុងឌីប៉ូលែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា អ៉ីយ៉ុងដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អ៉ីដ្រូលីសអេស្ទែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ប្រតិកម្មដែលក្នុងនោះអេស្ទែត្រូវបានបំលែងទៅជាអាល់កុលរបស់វា និងម៉ូលេគុលអាស៊ីត។ គេហៅម្យ៉ាងទៀតថា ការបំបែកអេស្ទែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អះអាងបន្ថែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ធ្វើឱ្យមានថិរភាព ឱ្យសេចក្តីយល់ព្រម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អះអាង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទទួលខ្លួនជាសំអាង, ទទួលខុសត្រូវលើខ្លួន, ទទួលរ៉ាប់រង។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំហ៊ានអះអាងការខុសត្រូវគ្រប់ចំពូក ។ អះអាងជួស ទទួលរ៉ាប់រងជួស, ទទួលខុសត្រូវជួស ។ ធានាអះអាង ធានាទទួលខុសត្រូវលើខ្លួន ។

                    ( ព. កា. ) : ខ្ញុំហ៊ានធានា- អះអាងជួសវា ដ្បិតវាស្លូតត្រង់ បើបែរជាវា ធ្វើតាមចំណង់ ឲ្យខុសពីអង្គ- ច្បាប់ខ្ញុំទទួល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អះ!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា សូលាន់មាត់ ដោយក្រោធខ្លាំង, ដោយភ្ញាក់, ស្លន់, ភ្លាត់ ឬដោយថាជ្រួសជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អះ! អត់មិនបានទេអញ ! ឆ្វេង, អ៎ះស្ដាំទេតើ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំឡុងពេលធ្វើការដឹកជញ្ជូនក្នុងប្រទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា រយៈពេលដែលអីវ៉ាន់ ឬទំនិញស្ថិតនៅក្នុងបន្ទុករបស់សហគ្រាសដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវអាកាស ដែលនៅក្នុងចំណតអាកាសយានដ្ឋានមួយ ឬស្ថិតនៅលើអាកាសយានមួយ ឬករណីនៃការចុះចតនៅក្រៅអាកាសយានដ្ឋាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំឡុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាលយូរ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងអំឡុង ១០ ឆ្នាំ ( បុ. សរ. អំលុង ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំលុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អំឡុង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំលុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អំឡុង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំមិញ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយដោយប្រញាប់ ក្លាយមកពីពាក្យ អម្បាញ់មិញ ( ម. ព. នេះ ) ។ ព. កា. សាមញ្ញ។
ឧទាហរណ៍៖ ឃើញវាមកទិញ អីវ៉ាន់អំមិញ រួចចេញបាត់ទៅ វាថាទៅផ្ទះ ម្ដាយមីងដែលនៅ ជិតផ្ទះក្បែរផ្លូវ ត្រឡែងកែងបួន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំព្រំប្រែក្រោយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមតូចៗស្ទើរជាវល្លិរឹង ស្លឹកខ្លីកំប៉ុះៗជាគូៗបែរខ្នងទល់គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើមអំព្រំប្រែក្រោយច្រើនដុះនៅទីទួលនិងដំបូក ។

                       ឈ្មោះអាវដៃខ្លីឬឥតដៃមានឡេវខាងខ្នង។
ឧទាហរណ៍៖ អាវអំព្រំប្រែក្រោយ ( ច្រើនតែសម្រាប់ក្មេងស្រី ) ។កិ.វិ.ទោះបីអាវបែបនោះ ដែលមានឡេវខាងមុខក៏ដោយ បើគេពាក់យកពោះជាខ្នង ក៏ហៅថា ពាក់អាវអំព្រំប្រែក្រោយ ដែរ ។ ព. កា. ថា : ពួកក្មេងស្រីៗ ពាក់អាវដៃខ្លី អំព្រំប្រែក្រោយ នាំគ្នាដើរលេង តាមផ្លូវរជយ ធំៗដើរក្រោយ តូចៗដើរមុខ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំព្រំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិរឹងមានបន្លាវែងៗស្រួចៗ បើមុតសាច់ឈឺចាប់ពើត, ផ្កាតូចៗ សម្បុរស ក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ស្រដៀងនឹងក្លិនផ្កាកែវ, ផ្លែតូចៗស្រួចៗមានជ័រ វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រមៅ មានរសផ្អែម លាយល្វីងបន្តិចៗបរិភោគបាន ( ជាចំណីក្មេង )។
ឧទាហរណ៍៖ ដើមអំព្រំច្រើនដុះនៅដីទួលឬនៅដំបូក ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំព័រ (វល្លិ) , សំព័រ (វល្លិ)

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វល្លិធំណាស់ ដុះតាមមាត់ព្រៃ ឬក្នុងព្រៃជ្រៅត្រជាក់តាមមាត់ទឹកនៃប្រទេសថៃ និងកម្ពុជា។ សំបក គេតែងវេញធ្វើខ្សែពួរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំព័ន្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បរិវារសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អំពាន់ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស៊ីរវះរវាមដោយល្មោភអាហារ ( ព. ទ្រ. ម. )។
ឧទាហរណ៍៖ វាអំពះបាយសម្លអស់រលីង មិនទុកឲ្យគេស៊ីផង ! ( ព. ទ្រ. ម. ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពៅព្រៃ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះតិណជាតិដើមរឹងមួយប្រភេទពួកបបុស ច្រើនដុះនៅទីដីសើមមានជីជាតិ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពៅ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះដំណាំពួកមួយ, ដើមមានថ្នាំងដូចឫស្សី, សាច់ជ្រួតជ្រាបពេញដោយទឹកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើការយកមកទំពាជញ្ជក់យកទឹកផ្អែម, គាបយកទឹក ឬរម្ងាស់ទឹកធ្វើស្ករ ។ អំពៅមានច្រើនប្រភេទគឺ អំពៅកែវ, អំពៅក្ដាម, អំពៅខ្មៅ, អំពៅដំឡាន់, អំពៅត្រែង, អំពៅស្ករ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អំពៅជាដំណាំមានប្រយោជន៍សំខាន់មួយយ៉ាងក្នុងសកលលោក ។ ព. ទ. បុ. អំពៅជិតដៃដំរី ស្ត្រីជិតបុរស ឬក្រមុំជិតកំលោះ ។ អំពៅទោះចូលឃ្នាបមិនលះសភាពផ្អែម ធម្មតាបណ្ឌិតសប្បុរសទោះជាប់ឃុំខាំងឬជាប់កុនជាប់ចំណោម ក៏មិនលះសុចរិតធម៌ឡើយ ។ ព. កា. ប្រៀបប្រដូចនឹង អំពៅ ថា : អំពៅទោះនៅក្នុងការគាប មិនលះសភាពរសជាតិផ្អែម បណ្ឌិតគំនិតស្រួចរលែម ទោះមានទុក្ខថែមផ្ទួនៗក្ដី ។ នៅតែប្រព្រឹត្តធម៌សុចរិត មិនស្បិតនឹងកម្មមិនគប្បី ទោះគេគំរាមឲ្យស្រដី ស៊ូកាន់សច្ចៈមិនឲ្យល្អៀង ។

                     ឈ្មោះតិណជាតិធាតុរឹង កំពស់ ១-៣ ម ដើមកំណើតនៅប្រទេសឥណ្ឌា ឬឥណ្ឌូណេស៊ី គេដាំជាដំណាំគ្រប់ប្រទេសក្រៅសកលលោក។ ក្នុងស្រុកខ្មែរ គេដាំអំពៅរប៉ាត់រប៉ាយពាសពេញប្រទេសកន្លែងជិតទឹក។ ដើមអំពៅ មានជាតិស្ករច្រើនណាស់។ គេដាក់លក់ទាំងមូល ឬកាត់ជាកង់ៗ ពេលខ្លះបកសំបកហើយស្រេច។ មានពូជបង្កាត់ខ្លះ ដើមពណ៌ខ្មៅ ឬស្វាយ គេប្រើធ្វើថ្នាំរម្ងាប់ជំងឺផ្សេងៗ។ ថ្នាំងវាសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺរាក់ធ្មេញ កាកវាគេដុតយកផេះលាយជាមួយប្រេងល្ង ធ្វើថ្នាំលាបលើកមរមាស់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពែះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អំពេះ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពែ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា ( ចំពោះតែគោ )។
ឧទាហរណ៍៖ គោអំពែ គោតូច ឬគោធំនិងគោតូច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពេះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានមាឌតូចហួសពេកខុសពីធម្មតា ( ចំពោះតែសេះ )។
ឧទាហរណ៍៖ សេះអំពេះ សេះតូច ឬសេះធំនិងសេះតូច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពៀរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ដើរសសៀរគន់មើលម្ដងៗ; សសៀរមមៀរងាកនាយងាកអាយ។
ឧទាហរណ៍៖ អំពៀរក្បែររបងផ្ទះ, ដើរអំពៀរ, ដោះអំពៀរ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដើរសសៀរគន់មើលម្ដងៗ; សសៀរមមៀរងាកនាយងាកអាយ។
ឧទាហរណ៍៖ អំពៀរក្បែររបងផ្ទះ, ដើរអំពៀរ, ដោះអំពៀរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើអនារ្យធម៌

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើរបស់មនុស្សដែលខ្វះអារ្យធម៌ (ម.ព អារ្យធម៌)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើសញ្ចារកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា មានន័យថា៖១-ទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុពីអំពើពេស្យាចាររបស់ជនដទៃ២-ជួយ ឬការពារអំពើពេស្យាចាររបស់ជនដទៃ ៣-ជ្រើសរើស អូសទាញ ឬបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលណាមួយឱ្យធ្វើអំពើពេស្យាចារ៤-ធ្វើការគាបសង្កត់លើបុគ្គលណាមួយ ដើម្បីឱ្យបុគ្គលនោះធ្វើពេស្យាចារ។អំពើដូចខាងក្រោមនេះ ត្រូវចាត់ទុកថាដូចគ្នាទៅនឹងសញ្ចារកម្ម៖១-អំពើធ្វើជាអន្តរការីរវាងបុគ្គលដែលធ្វើពេស្យាចារ និងបុគ្គលដែលប្រកបអាជីវកម្ម ឬឱ្យលាភការដល់ពេស្យាចារជនដទៃ។២-អំពើរបស់ជនណាដែលបានជួយសម្រួល ឬបិទបាំងនូវធនធានដែលខ្លួនបានដឹងថា បានមកពីអំពើសញ្ចារកម្ម។៣-អំពើរារាំងដល់ការបង្ការ ការជួយ ឬការអប់រំជាថ្មី ដោយទីភ្នាក់ងារសាធារណៈ ឬដោយអង្គការឯកជនដែលមាននីតិសម្បទា ដែលធ្វើឡើងដើម្បីជាគុណប្រយោជន៍ដល់បុគ្គល ដែលប្រព្រឹត្តពេស្យាចារ ឬកំពុងមានគ្រោះដោយការធ្វើពេស្យាចារ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើល្មើសដែលប្រព្រឹត្តដោយនីតិបុគ្គល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អំពើល្មើសដែលប្រព្រឹត្តដោយអង្គការ ឬអ្នកតំណាងរបស់ខ្លួន ដើម្បីជាប្រយោជន៍របស់នីតិបុគ្គលនោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើលក់-ដូរមនុស្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ប្រគល់ឱ្យដោយខុសច្បាប់ នូវការគ្រប់គ្រងលើជនណាម្នាក់ទៅជនដទៃ ឬទទួលយកដោយខុសច្បាប់ នូវការប្រគល់ការគ្រប់គ្រងលើជនណាម្នាក់ពីជនដទៃ ដោយផ្ដោះប្ដូរទៅនឹងរបស់មានតម្លៃអ្វីមួយ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងសេវា និងមនុស្សផង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើមុនបញ្ញត្តិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលពាក្យ ផលប្រតិសកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើពេស្យាចារកុមារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា អំពើរួមភេទ ឬអំពើគ្រប់រូបភាពផ្សេងទៀត ដែលទាក់ទងនឹងភេទ រវាងអនីតិជនជាមួយជនដទៃ ដើម្បីផ្ដោះប្ដូរទៅនឹងវត្ថុមានតម្លៃអ្វីមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើពេស្យាចារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ការរួមភេទជាមួយជនណាម្នាក់ដែលមិនកំណត់ ឬអំពើគ្រប់រូបភាពផ្សេងទៀតដែលទាក់ទងនឹងភេទ ដោយផ្ដោះប្ដូរនឹងវត្ថុមានតម្លៃអ្វីមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើប្រល័យពូជសាសន៍

មានន័យថា អំពើមួយក្នុងចំណោមអំពើខាងក្រោមហើយ ដែលបានប្រព្រឹត្តក្នុងគោលបំណងបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែកនៃក្រុមជាតិ ជាតិពន្ធុ ពូជសាសន៍ ឬសាសនាណាមួយដូចជា៖ – ការធ្វើមនុស្សឃាតទៅលើសមាជិកនៃក្រុម – ការធ្វើឱ្យរបួសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រូបរាងកាយ ឬសតិបញ្ញាសមាជិកនៃក្រុម – ការធ្វើដោយចេតនាឱ្យក្រុមនេះទទួលរងនូវស្ថានភាពរស់នៅមួយ ដែលរៀបចំឡើងសម្រាប់បំផ្លិចបំផ្លាញរាងកាយទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក – ការដាក់នូវវិធានការនានា ដែលមានបំណងរារាំងមិនឱ្យមានការផ្តល់កំណើតទារក – ការបញ្ជូនកុមារដោយបង្ខំពីក្រុមមួយទៅឱ្យក្រុមមួយទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើបន្លំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា លទ្ធកម្មសាធារណៈ
មានន័យថា “វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. ការបកស្រាយបំភ្លៃហេតុការណ៍ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពលលើដំណើរការលទ្ធកម្មសាធារណៈ។ ២. ការបកស្រាយបំភ្លៃហេតុការណ៍ ដើម្បីឱ្យមានឥទ្ធិពលលើដំណើរការជ្រើសរើសប្រគល់កិច្ចសន្យា ឬការអនុវត្តកិច្ចសន្យា ធ្វើឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងរួមជាមួយអំពើឃុបឃិតក្នុងចំណោមអ្នកដេញថ្លៃ (មុន ឬក្រោយពេលដាក់សំណើសុំដេញថ្លៃ) ដើម្បីរៀបចំបង្កើតតម្លៃដេញថ្លៃសិប្បនិម្មិត បង្កើតកម្រិតមិនមែនជាលក្ខណៈប្រកួតប្រជែង ធ្វើឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ក្នុងន័យមិនមែនជាលក្ខណៈប្រកួតប្រជែងដោយចំហ និងសេរី។ ៣. ការបកស្រាយបំភ្លៃហេតុការណ៍ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពលលើដំណើរការវាយតម្លៃប្រគល់កិច្ចសន្យា ឬដំណើរការអនុវត្តកិច្ចសន្យា និងការចូលរួមចំណែកក្នុងអំពើឃុបឃិតជាមួយអ្នកដេញថ្លៃ ឬទីប្រឹក្សា (មុន ឬក្រោយពេលដាក់សំណើសុំដេញថ្លៃ) ធ្វើឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់ជាតិ។ ៤. ការបកស្រាយបំភ្លៃហេតុការណ៍ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពលលើដំណើរការវាយតម្លៃប្រគល់កិច្ចសន្យាឬដំណើរការអនុវត្តកិច្ចសន្យា និងការចូលរួមចំណែកក្នុងអំពើឃុបឃិតក្នុងចំណោមទីប្រឹក្សា ឬជាមួយម្ចាស់គម្រោង (មុន ឬក្រោយពេលដាក់សំណើសុំដេញថ្លៃ) ធ្វើឱ្យខូចប្រយោជន៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អំពើបដិក្ខិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំពើដែលកើតមានដោយឥតគិតទុក ដូចយ៉ាងមនុស្សខ្លះដែលកំពុងដើរ មានពស់លោតមកចឹក ស្រាប់តែហក់ស្ទុះគេចចេញឱ្យផុតភ័យបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត