Author: videoslearning.com

អវហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ការយកដោយថេយ្យចិត្ត, ការលួច (ច្រ. ប្រ. ក្នុង វិ. ពុ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវស្ស័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម. ព. អវស្រ័យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវស្រ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អវឝ្រយ; បា. អវស្សយ ) ទីអាស្រ័យ; ទីជ្រកអាស្រ័យ; ទីពំនាក់; ទីពឹងពាក់, ទីពឹងពាក់ពំនាក់អាស្រ័យ; អ្នកជួយទំនុកបម្រុង, អ្នកផ្ចុងផ្ដើម។
ឧទាហរណ៍៖ សព្វថ្ងៃខ្ញុំបានបងប្រុសជាអវស្រ័យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្អែល គ្រឿងមន្ទិលដែលនៅសេសសល់នាំឱ្យនឹកឃើញ ហើយកើតទោមនស្ស ដូចយ៉ាងអវសេសនៃគំនិតរបស់ពួកចក្រពត្តិ និងអាណានិគមនិយម ជាដើម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. ; សំ. អវឝេឞ ) ដែលសល់, ដែលនៅសល់ សេសសល់ ។
ឧទាហរណ៍៖ របស់អវសេស ។ វេវ. អវសិដ្ឋ, អវសិស្ត ។ ន. សំណល់, របស់ជាដែល ។ វេវ. សេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសេក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ) ការប្រោះព្រំ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអវសេក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសិស្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អវសិដ្ឋ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសិដ្ឋសោធន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សោធនដែលនៅសល់ខាន ដោយម្ចាស់ពុំទាន់បើកយកនៅឡើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសិដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗដែលសល់ ដែលជាសំណល់។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ឬ សំ. អវឝិឞ្ដ ) ដែលសល់, ដែលនៅសល់់; ដែលជាសំណល់។
ឧទាហរណ៍៖ ភោជនអវសិដ្ឋ ( ប្រើជា អវសិដ្ឋភោជន ឬ អវសិស្ត- ក៏បាន, អ. ថ. ––សិត-ឋ–– ឬ–– សិស––ស្តៈ––) ។ វេវ. អវសេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសាន–

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. អវសាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសានា–

មានន័យថា ( ម. ក្នុង ព. អវសាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសានបទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីបញ្ចប់នៃស្នាដៃខាងអក្សរសាស្រ្ត មានកវីនិពន្ធន៍ ជាអាទិ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ; បា. ឱសាន) ទីបំផុត; ទីចប់; ចុងបំផុត, ចុងក្រោយ; ព្រំដែន; ខេត្ត ។
ឧទាហរណ៍៖ ក្នុងអវសាននៃកថានេះ ខ្ញុំសូមជូនពរដល់អស់លោក-អ្នក… ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈវៈសាន៉ៈ , ដូចជា អវសានកថា ពាក្យជាទីបំផុត; ពាក្យបញ្ចប់ ។ អវសានកាល កាលជាទីបំផុត; មរណកាល ។ អវសានកិច្ច ឬ ––ក្រឹត្យ កិច្ចជាខាងចុងបំផុត; កិច្ចដែលធ្វើរួចហើយដល់ពេលអស់ជីវិត ។ អវសានគាថា គាថាបញ្ចប់សេចក្តី; គាថាជាខាងចុងបំផុតនៃគម្ពីរ ។ អវសានបទ បទជាខាងចុងបំផុត ។ អវសានវង្ស ឬ ––ពង្ស វង្សចុងបំផុត ។ អវសានសាសន៍ ពាក្យបណ្ដាំជាទីបំផុត; បណ្ដាំក្នុងពេលជិតអស់ជីវិត ។ អវសានានុសាសនី (–– ន៉ា–– ; < អវសាន + អនុសាសនី ) ពាក្យប្រៀនប្រដៅជាទីបំផុតឬចុងក្រោយបំផុត។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសាទកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការករបង្កើតជាកណ្តេងដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កណ្តេងដែលកើតមកពីកម្លាំង និងធាតុក្តៅនៃដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវសរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ឱកាស; គ្រា, សម័យ, ពេល; ដើមហេតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលោកេស្វរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អវលោកេស្វរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលោកេស្វរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ––ឝ្វរ < អវលោក “ការប្រមើលមើល” + ឦឝ្វរ “ជាធំ” ; បា. ធៀបនឹង សំ. អវលោកិស្សរ ឬ ឱលោកិស្សរ ) ដែលជាធំក្នុងការប្រមើលមើល… (ម. ព. អវលោកិតេស្វរៈ និង លោកេស្វរៈ ក្នុងពាក្យ លោក ន.)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលោកិតេស្វរៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អវលោកិតេស្វរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលោកិតេស្វរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ––ឝ្វរ < អវលោកិត “ដែលប្រមើលមើល” + ឦឝ្វរ “ជាធំ” ; បា. ធៀបនឹង សំ. អវលោកិតិស្សរ ឬ ឱលោកិតិស្សរ) អ្នកដែលជាធំក្នុងការប្រមើលមើលឬពិនិត្យមើលសេចក្តីសុខទុក្ខនិងចរិយារបស់សត្វលោក ។ នាមនៃពោធិសត្វ ដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយានសន្មតដោយឧប្បត្ដិកថាជាទេវតាវិសេសមួយអង្គ ជាអ្នកពិនិត្យមើលសុខទុក្ខជាដើម របស់សត្វលោក ក្នុងសាសនានៃព្រះសក្យមុនីគោតម ព្រមទាំងមើលបីបាច់រក្សាសត្វលោកផង (ធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍) ។ គេច្រើនធ្វើមុខ ៤ នៅកំពូលប្រាសាទឬកំពូលចេតិយសម្គាល់ថាជាព្រះភ័ក្ត្រនៃអវលោកិតេស្វរៈ ដើម្បីការពារភយន្តរាយទាំងពួង, ប៉ុន្តែហៅតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា មុខព្រហ្ម ។ ហៅ អវលោកេស្វរៈ ក៏បាន លោកេស្វរៈ ក៏បាន (ម. ព. នេះក្នុងពាក្យ លោក ន. ទៀតផង)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលោកន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អវលោកនៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលោកនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អវលោកន) ការរមិលមើល, ការប្រមើលមើល; ការឈ្ងោកមើល; ការសម្លឹងស្ទង់មើល។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអវលោកនៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវលញ្ជនកិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្នើចំណាយប្រាក់ក្នុងឥណទាន ដែលក្រសួងនានាធ្វើទៅសុំក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ​ រហូតដល់គ្រប់ចំនួន ដែលមានគ្រោងទុក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវរុទ្ធា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អវរុទ្ធ ។ ព. កា. ថា : មនុស្សមានពុត ជាអវរុទ្ធ គេលុបឈ្មោះចេញ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ថែមគេបណ្ដេញ ឲ្យខ្លួនឃា្លតចេញ ចាកផ្ទះផងទៀត ។ ចំណែកភរិយា ជាអវរុទ្ធា ខូចចោលបង់សៀត ទោះបីម៉្លឹងហើយ ក៏នៅតែឆ្លៀត បំបែរបំបៀត រករឿងរ៉ាវគេ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវរុទ្ធ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលគេបណ្ដេញឬបំបរបង់; ដែលគេលុបឈ្មោះចោលលែងរាប់រក; ដែលគេលុបឈ្មោះចេញពីរាជការ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអវរុទ្ធ (បើស្រ្តីជា អវរុទ្ធា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវយវៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អវយវ) អង្គ, រូបអង្គ, រូបរាង, សព៌ាង្គ, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; ចំណែក; ប៉ែកឬចំណែកតូចធំនៃរូបកាយ។
ឧទាហរណ៍៖ អវយវៈតូចធំ សព៌ាង្គកាយមានដៃជើងជាដើម (ព. កា. ប្រើជា អពយព ឬ អព្យព ក៏បាន) ។ រុក្ខាវយវៈ (មើលក្នុងពាក្យ រុក្ខ) ។ សរីរាវយវៈ (មើលក្នុងពាក្យ សរីរៈ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវយវសិប្បនិម្មិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា របបសន្តិសុខសង្គម
មានន័យថា ឧបករណ៍សិប្បនិម្មិតខាងក្រៅប្រើសម្រាប់ជំនួសផ្នែកទាំងស្រុង ឬផ្នែកណាមួយនៃអវយវៈដែលបាត់បង់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវយវភេទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា ការបាក់បែកអវយវៈ។ ក្នុងច្បាប់ អវយវភេទ បានន័យថា ការផ្ទេរសិទ្ធិខ្លះរបស់ខ្លួនលើកម្មសិទ្ធិណាមួយឱ្យទៅអ្នកដទៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវមាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ឬ សំ. អវមាននា) ការមើលងាយ; សេចក្តីមិនអើពើ, មិនគោរព; ការលុបគុណ។
ឧទាហរណ៍៖ កុំធ្វើអវមានចំពោះអ្នកមានគុណ ។ វេវ. អនាទរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវន្ទីយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ដែលមិនគួរថ្វាយបង្គំ, មិនគួរសំពះ, មិនគួរគំនាប់ ។ អវន្ទីយបុគ្គល (–ទីយៈ–) បុគ្គលដែលមិនគួរអភិវាទ។
ឧទាហរណ៍៖ អវន្ទីយបុគ្គល ១០ ចំពួក ឬ ២៥ ចំពួក ភិក្ខុពុំត្រូវសំពះឡើយ (ព. វិ. ពុ. ) ។ ព. ផ្ទ. វន្ទីយបុគ្គល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវធាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ការតាំងចិត្ត; ការចុះចិត្ត; ការស៊ប់ចិត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវទាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) កិច្ចដែលធ្វើសម្រេចហើយ; ការបែងជាភាគៗ; រឿង, រឿងរ៉ាវ; ប្រវត្តិ; អបទាន; សង្កាត់នៃរឿងឬរឿងជាសង្កាត់ៗ។
ឧទាហរណ៍៖ អវទាននៃព្រះបាទអសោក (ហៅ អសោកាវទាន ក៏បាន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវត្តមាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការចាកចោលទី ការមិនមានខ្លួននៅទីណាមួយភាពនៃមនុស្សដែលចាកចោលលំនៅប្រក្រតី របស់ខ្លួនអស់ពេលយ៉ាងយូរ ទាល់តែនាំឱ្យគេសង្សៃថាបាត់បង់ជីវិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវតារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដំណើរឆ្លងចុះ (ពីមួយទៅមួយជាលំដាប់គ្នា), លំដាបតៗគ្នា (ម. ព. ពង្សាវតារ និង រាជពង្សាវតារ ក្នុងពាក្យ រាជ ផង) ។ ចុតិនៃទេវតា, ការចុះចាកឋានសួគ៌មកចាប់កំណើតជាមនុស្ស; ការបែងភាគមកកើតនៃវិស្ណុ
ឧទាហរណ៍៖ អវតារនៃវិស្ណុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវជ្ឈាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ការជ្រប់មុខ, ការសញ្ជប់សញ្ជឹង, ទ្រមឹងទ្រមើយដោយមានសេចក្ដីទុក្ខព្រួយខ្លាំង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវជ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អវជយ) ការឈ្នះហើយធ្វើឲ្យលុះនៅក្នុងអំណាចឬក្នុងកណ្ដាប់ដៃ, ការប្រាបប្រាមឬពង្រាបឲ្យបាក់បប, ឲ្យខ្លបខ្លាច។
ឧទាហរណ៍៖ បានធ្វើអវជ័យដល់ពួកបច្ចាមិត្តហើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវជាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលមានកំណើតទាប, ដែលកើតមកហើយថោកទាប ។ អវជាតបុត្ត ឬ ––បុត្រ ( អៈវៈជាតៈបុត ) កូនដែលមានចរិយាធម៌ថោកទាបជាងត្រកូលរបស់ខ្លួន, កូនក្រៅគន្លងធម៌ (ព. ផ្ទ. អតិជាតបុត្រ, អនុជាតបុត្រ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវចរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដំណើរអន្ទោលឬត្រាច់រង្គាត់ទៅមក, ការវិលកើតវិលស្លាប់; ដែន, ខេត្ត, ខេត្តដែន; វិស័យ ។ កាមាវចរ ( < កាម + អវចរ ) ការអន្ទោលកើតស្លាប់ក្នុងកាមភព (ព. ពុ. )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវចនីយភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិនៃអ្វីៗដែលជាអវចនីយ
ឧទាហរណ៍៖ អវចនីយភាពនៃចៅក្រម ជាកិច្ច​​​​​​​​​​​​​​​ធានាអះអាងដល់ឥស្សរភាពនៃចៅក្រមពិតៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវចនីយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលពុំអាចទម្លាក់យសបាន តាមផ្លូវរដ្ឋបាល ឬដែលគេពុំអាចតម្លោះ ចេញបានទាល់តែសោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវគ្រោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ក្ល. ; សំ. អវគ្រហ) ដូចគ្នានឹង អវគ្រហៈ ( ម. ព. នេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវគ្រាះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អំណូស ការ ឬលិខិតរឹបអូស គឺសំបុត្រដែលម្ចាស់ជំពាក់ឱ្យអូសយកសម្បត្តិទ្រព្យរបស់កូនបំណុល ដើម្បីលក់កាត់សងប្រាក់ជំពាក់ ការអូសយកជាបណ្តោះអាសន្ននូវវត្ថុណាមួយ ដែលជាប់ទាក់ទិនជាមួយនឹងបទល្មើស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវគ្រហៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អវគ្រហ; បា. អវគ្គហ ) គ្រឿងជំទាស់, គ្រឿងរារាំង, ហេតុដែលនាំឲ្យទើសទាក់, ឧបសគ្គ
ឧទាហរណ៍៖ ទៅមកពុំបាន ព្រោះមានអវគ្រហៈ ( ប្រើជា អវគ្រោះ ក៏បាន)។

                     ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹត ប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរាងដងកណ្ដៀវខ្មែរ (s) នេះ (ហៅថា អវគ្រហៈ “វណ្ណយុត្តជាគ្រឿងធ្វើស្រៈ អៈ ឲ្យខ្ចាត់ចេញ”), សម្រាប់ប្រើតបទសន្ធិជាជំនួសស្រៈ អ, មានវិធីប្រើដូចគ្នានឹង អាប៉ុស្ត្រុហ្វិ៍ Apostrophe បារាំងសែស ( ‘ ) នេះ, ប្រើចំពោះតែភាសាសំស្រ្កឹត, ដូចជា សោអបិ > សោ s បិ, សោ អហំ > សោ s ហំ, តេ អបិ > តេ s បិ ជាដើម; បើភាសាសំស្រ្កឹតដែលសរសេរជាអក្សរបារាំង ប្រើជា So’pi, so’ham, te’pi ។ ខាងភាសាបាលី មិនមានវណ្ណយុត្តនេះឡើយ, ប៉ុន្តែក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី បើត្រូវការប្រើ ( ‘ ) នេះ (តាមសម័យនិយម) ជា សោ ‘ បិ, សោ ‘ ហំ, តេ ‘ បិ . . . ក៏បាន ( ដើម្បីឲ្យស្រឡះភ្នែក ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវគ្គៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អវគ្គ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អវគ្គ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវគ្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អវគ្គ; សំ. អវគ៌ ) ដែលឥតវគ្គ, ឥតពួក; ព្យញ្ជនៈឥតពួក ( ម. ព. សេសវគ្គ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អវគ្គ; សំ. អវគ៌ ) ដែលឥតវគ្គ, ឥតពួក; ព្យញ្ជនៈឥតពួក ( ម. ព. សេសវគ្គ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវគមន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អវគម ឬ ––គមន) សេចក្តីចូលចិត្ត, ការយល់ជាក់។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានអវគមន៍ធ្វើការអ្វីៗច្រើនតែល្អ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវកុដារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ.) ដូចគ្នានឹង អវកដ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវកាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វាលស្រឡះជាអនន្តមាត្រ ដែលជាទីនៅនៃសត្វទាំងពួង ទីចន្លោះទំនេរ ស។ (មើលក្នុងពាក្យ ឱកាស។)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អវកដ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ) ដែលមានន័យ, មានដំណើរ, មានទំនង ផ្សេងគ្នា; ដែលជាទំនាស់នឹងគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា, ដែលទីទៃពីគ្នា, ដែលផ្សេងគ្នា ឬដោយខ្លួនពីគ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ សេចក្តីអវកដ, ដំណើរអវកដ; សុខជាអវកដនឹងទុក្ខ (ប្រើជា អវកុដារ ក៏បាន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អល្លោ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ឧទានសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យសម្រាប់បន្លឺក្នុងការឲ្យដំណឹងឬសួរគ្នាជាមុននៅវេលាផ្ដើមនិយាយដោយទូរសព្ទ។
ឧទាហរណ៍៖ អល្លោ ! អល្លោ ! . . . (ព. ទ. ប្រើតាមសម័យនិយមនៃសកលលោក) ។ ប្រើជា ហល្លោ ! ក៏បាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អល្បវិទ្យ

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អប្ប )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អល់អែកស្លាបខ្មៅឆ្នូតស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ១៤.៥-១៦ ស.ម.។ ឈ្មោល: បន្ទូលក្បាល និងខ្នងពណ៌ខ្មៅ ចុងខ្នង និង គូថពណ៌ស។ ញី: បន្ទូលក្បាល និង ខ្នងពណ៌ប្រផេះ ។ ទីជំរក: ព្រៃស្រោង ពាក់កណ្ដាលស្រោង ព្រៃជាំ ជាយព្រៃ ព្រៃឬស្សី ។ ជីវសាស្ត្រ: ទុំលើមែកឈើជាហ្វូងតូចៗ ។ របាយ: វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានសំបូរគ្រប់ទីកន្លែង ។ រដូវបន្តពូជ: ចាប់ពីខែ កុម្ភៈ ដល់ឧសភា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អល់អែកមធ្យម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ១៨.៥-២២.៥ ស.ម.។ ដងខ្លួនពណ៌ប្រផេះ។ ឈ្មោលៈ មានឆ្នូតខ្មៅកាត់ភ្នែក ចំពុះខ្មៅ ចុងខ្នងពណ៌ស។ ញីៈ សំបុរពណ៌ទឹកដោះគោ ចំពុះលឿង។ ទីជំរកៈ ព្រៃស្រោង ពាក់កណ្តាលស្រោង ជួនកាលមាននៅព្រៃកោងកាងផងដែរ។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានគ្រប់ទីកន្លែង។ រដូវបន្តពូជៈ ចាប់ពីខែ មិនា ដល់ ឧសភា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អល់អែកធំ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បក្សីមួយប្រភេទ មានប្រវែង ២៧-៣០ ស.ម.។ មានមាឌធំជាងអល់អែកដទៃ។ ឈ្មោលៈ ពណ៌ប្រផេះទាំងអស់ ចំពុះធំមានឆ្នូតក្រម៉ៅកាត់តាមភ្នែក ផ្នែកគូថពណ៌ស។ ញីៈ ពណ៌ប្រផេះព្រលែតជាងឈ្មោល ផ្នែកពោះពណ៌សដែលមានអង្កន់ស្រាលៗ។ ទីជំរកៈ ព្រៃស្រោង ពាក់កណ្តាលស្រោង ព្រៃស្រល់។ របាយៈ វត្តមានពេញមួយឆ្នាំ មានគ្រប់ទីកន្លែង។ រដូវបន្តពូជៈ ចាប់ពីខែ មិនា ដល់ ឧសភា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អល់អែក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ស្ទាក់ស្ទើរ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំចេះតែអល់អែកៗនឹកៗទៅដូចជាមិនចង់ហ៊ានទទួល..។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា រារែក, ស្ទើរទៅស្ទើរនៅ ។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តអល់អែក, ដំណើរអល់អែចិត្តអល់អែក, ដំណើរអល់អែក ។ (ព. កា. ) : បើពេលទំនេរកុំអល់អែក ថ្ងៃនេះជាស្អែកឲ្យខកខាន ស្អែកជាខានស្អែករែងពុំបាន ខានៗច្រើនដងឃែតទទេ ។ គេអាទិ៍យើងអាទិ៍កុំទ្រមក់ ដូចជនដេកលក់ព្រោះធ្វេសទ្វេ គេម៉េចយើងម៉េចត្រូវមើលគេ គេដើរយើងដើររត់យើងរត់ ។ ធ្វើការរកស៊ីកុំចំអៀក ជ្រលៀកឲ្យស្មារតីរលត់ មនុស្សខ្ជិលកុំសេពសមព្រមត់ ត្រូវពត់គំនិតជានិរន្តរ៍ ។ក ។ (ព. កា. ) : បើពេលទំនេរកុំអល់អែក ថ្ងៃនេះជាស្អែកឲ្យខកខាន ស្អែកជាខានស្អែករែងពុំបាន ខានៗច្រើនដងឃែតទទេ ។ គេអាទិ៍យើងអាទិ៍កុំទ្រមក់ ដូចជនដេកលក់ព្រោះធ្វេសទ្វេ គេម៉េចយើងម៉េចត្រូវមើលគេ គេដើរយើងដើររត់យើងរត់ ។ ធ្វើការរកស៊ីកុំចំអៀក ជ្រលៀកឲ្យស្មារតីរលត់ មនុស្សខ្ជិលកុំសេពសមព្រមត់ ត្រូវពត់គំនិតជានិរន្តរ៍។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ស្ទាក់ស្ទើរ ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្ញុំចេះតែអល់អែកៗនឹកៗទៅដូចជាមិនចង់ហ៊ានទទួល…។

                      គុ. រារែក, ស្ទើរទៅស្ទើរនៅ
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្តអល់អែក, ដំណើរអល់អែក ។ (ព. កា. ) : បើពេលទំនេរកុំអល់អែក ថ្ងៃនេះជាស្អែកឲ្យខកខាន ស្អែកជាខានស្អែករែងពុំបាន ខានៗច្រើនដងឃែតទទេ ។ គេអាទិ៍យើងអាទិ៍កុំទ្រមក់ ដូចជនដេកលក់ព្រោះធ្វេសទ្វេ គេម៉េចយើងម៉េចត្រូវមើលគេ គេដើរយើងដើររត់យើងរត់ ។ ធ្វើការរកស៊ីកុំចំអៀក ជ្រលៀកឲ្យស្មារតីរលត់ មនុស្សខ្ជិលកុំសេពសមព្រមត់ ត្រូវពត់គំនិតជានិរន្តរ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលោភៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អលោភ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលោភោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម

មានន័យថា  (បា. ន. < អលោភ) ដែលឥតលោភ ឬដែលមិនសូវមានលោភ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអលោភោ, ចិត្តអលោភោ ។ ព. ផ្ទ. លោភោ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលោភចិត្ត ឬ ––ចេតនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្ត ឬគំនិតឥតលោភ (ព. ផ្ទ. លោភចិត្ត ឬ លោភចេតនា)។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលោភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អលោភ) សេចក្តីមិនជំពាក់ចិត្ត; ដំណើរឥតលោភ។
ឧទាហរណ៍៖ អលោភៈជាកុសលហេតុនាំឲ្យបរិច្ចាគទ្រព្យធ្វើទានបាន (ព. ពុ. ) ។ ព. ផ្ទ. លោភ ឬ លោភៈ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលេខនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រោគដែលនាំឱ្យសរសេរមិនកើត ទោះបីអ្នកជំងឺស្តាប់ ឮ យល់សេចក្តីជាក់ក៏ដោយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលិង្គ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលមិនប្រាកដជាលិង្គអ្វី; ដែលមិនមានគ្រឿងសម្គាល់ ។ សព្ទដែលឥតភេទ គឺសព្ទដែលមិនមែនជាភេទប្រុស, ភេទស្រី ឬភេទខ្ទើយឡើយ។
ឧទាហរណ៍៖ និបាតសព្ទទាំងអស់ ដូចពាក្យថា ផង, ក្ដី, ក៏ដោយ, ដែរ, ទោះ, ទោះបី, បើ ជាដើម ជា អលិង្គ (ព. វ. សំ. បា.) ។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, ពាក្យថា បង, ប្អូន, កូន, ចៅ, សេះ, ដំរី ជាដើមជា អលិង្គ ព្រោះពុំទាន់ប្រាកដជាភេទអ្វីនៅឡើយ, លុះតែមានពាក្យថា ប្រុស, ស្រី, ឈ្មោល, ញី មកផ្សំផង ទើបប្រាកដថាជា បុំលិង្គ ឬឥត្ថីលិង្គ សម្រាប់ជាតិលិង្គ (ព. វ. )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលមិនប្រាកដជាលិង្គអ្វី; ដែលមិនមានគ្រឿងសម្គាល់ ។ សព្ទដែលឥតភេទ គឺសព្ទដែលមិនមែនជាភេទប្រុស, ភេទស្រី ឬភេទខ្ទើយឡើយ។
ឧទាហរណ៍៖ និបាតសព្ទទាំងអស់ ដូចពាក្យថា ផង, ក្ដី, ក៏ដោយ, ដែរ, ទោះ, ទោះបី, បើ ជាដើម ជា អលិង្គ (ព. វ. សំ. បា.) ។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, ពាក្យថា បង, ប្អូន, កូន, ចៅ, សេះ, ដំរី ជាដើមជា អលិង្គ ព្រោះពុំទាន់ប្រាកដជាភេទអ្វីនៅឡើយ, លុះតែមានពាក្យថា ប្រុស, ស្រី, ឈ្មោល, ញី មកផ្សំផង ទើបប្រាកដថាជា បុំលិង្គ ឬឥត្ថីលិង្គ សម្រាប់ជាតិលិង្គ (ព. វ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលាភ––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អលាភ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលាភៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អលាភ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលាភោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អលាភ) ដូចគ្នានឹងអលាភ ។ អលាភោ! ឥតលាភ!, ខាតលាភ!, ពាក្យឧទានលាន់មាត់ក្នុងវេលានឹកស្ដាយ ដោយសេចក្ដីតូចចិត្តខ្លាំង ព្រោះឥតលាភឬព្រោះខាតលាភ (ព. កា. ឬ ពហុ. ប្រើជា អលាភា ! ក៏បាន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលាភា!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អលាភោ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អលាភ) ការឥតលាភ, ការខានបាន, ដំណើរប្រទះលើការខានបាន; ការខាតបង់
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទះលើអលាភ ។ ព. ផ្ទ. លាភ ឬ លាភៈ។

                     បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈលាភៈ, ដូចជា អលាភការណ៍ ឬ —ហេតុ ហេតុដែលនាំឲ្យឥតលាភ, ឲ្យខានបាន, ឲ្យខាតបង់ ។ អលាភបុគ្គល បុគ្គលឥតលាភ ។ អលាភសម័យ សម័យឥតលាភ គឺសម័យដែលមិនប្រទះលើការបាន ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលសភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. សំ. < អលស + ភាវ) ភាពនៃបុគ្គលខ្ជិលច្រអូស, អំពើច្រអូស, ការទំរន់ឬកៀចមិនចង់អើពើនឹងកិច្ចការទាំងពួង
ឧទាហរណ៍៖ អលសភាពជាប្រធាននៃសេចក្តីវិនាស ឬ ជាប្រធាននៃការទ័លក្រ។ (ព. កា. ) : អលសភាព ជាភាវៈទាប នាំឲ្យខុសខាត ជិះជាន់ផ្លូវចិត្ត ខូចក្តីឱហាត ព្យាយាមសង្វាត ក៏ឃ្លាតចេញឆ្ងាយ ។ ប្រយោជន៍ផ្លូវលោក ផ្លូវធម៌ក៏ស្ទោក ខូចអន្តរាយ ហេតុនេះគួរជន ប្រុសស្រីទាំងឡាយ កុំបីរាយមាយ គួរមានព្យាយាម ។ ឬមួយបែបទៀតថា : អលសភាព ជាលក្ខណ៍ទន់ទាប ឲ្យទ្រព្យធនខ្សោយ ពុំគួរកូនចៅ បណ្ដែតបណ្ដោយ បើកឱកាសឲ្យ ភាពនេះជាន់ឡើយ ។ ព. ផ្ទ. ឧយ្យាមភាព, វីរិយភាព។

                        ភាពខ្ជិលច្រអូសមិនចង់កម្រើកដៃជើង មិនរវល់អើពើនឹងអ្វី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលភ្យលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្វែងរកឃើញអ្វីមួយ ឬមានលាភជាទីសប្បាយរីករាយក្នុងចិត្ត វត្ថុដែលវង្វេងដៃ ឬវាក់ ទើបនឹងនឹកឃើញវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលភ្យលាភ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្វែងរកឃើញអ្វីមួយ ឬមានលាភជាទីសប្បាយរីករាយក្នុងចិត្ត វត្ថុដែលវង្វេងដៃ ឬវាក់ ទើបនឹងនឹកឃើញវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលជ្ជី—

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អលជ្ជី)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលជ្ជីនិយម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា លទ្ធិរបស់ទស្សវិទូ ដែលប្រកាន់ថា ការប្រដាប់ដោយគ្រឿងបិទបាំងកាយ ជាគ្រឿងបំប៉នចិត្តឱ្យត្រេកត្រអាលក្នុងកាម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលជ្ជី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ដែលឥតខ្មាស; អ្នកឥតខ្មាស។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអលជ្ជី ( បើស្រ្តីជា អលជ្ជិនី ) ។ ព. ផ្ទ. លជ្ជី; លជ្ជិនី ។ ទៅមករកគ្នាដោយអលជ្ជី ឬ ជាអលជ្ជី ទៅមករកគ្នាដោយឥតខ្មាស គឺពុំបាច់ហៅរកក៏អាចទៅមករកគ្នាបាន ព្រោះស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់ (ព. សា. ច្រើននិយាយថា ទៅមករកគ្នាជាខួបខាលអលជ្ជី ទៅមករកគ្នាជាញឹកញយដោយឥតអៀនឥតខ្មាស) ។ អលជ្ជិបុគ្គល ( បា. អលជ្ជិ––) បុគ្គលឥតខ្មាស (ព. ផ្ទ. លជ្ជីបុគ្គល) ។ អលជ្ជីភាព ភាពឬដំណើររបស់អ្នកឥតខ្មាស (ព. ផ្ទ. លជ្ជីភាព ឬ លជ្ជិតា) ។ អលជ្ជីភិក្ខុ, —បព្វជិត, —សមណៈ (បា. អលជ្ជិ—) ភិក្ខុ, បព្វជិត, សមណៈ ឥតខ្មាស (ព. ផ្ទ. លជ្ជី—)។ល។

                       ដែលឥតខ្មាសអៀន ដែលប្រព្រឹត្តអាក្រាតកាយដូចជាពួកអចេលក៍ ដែលប្រព្រឹត្តវត្តប្រតិបត្តិអាក្រាតកាយ ជាដើម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ) ដែលឥតខ្មាស; អ្នកឥតខ្មាស។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអលជ្ជី ( បើស្រ្តីជា អលជ្ជិនី ) ។ ព. ផ្ទ. លជ្ជី; លជ្ជិនី ។ ទៅមករកគ្នាដោយអលជ្ជី ឬ ជាអលជ្ជី ទៅមករកគ្នាដោយឥតខ្មាស គឺពុំបាច់ហៅរកក៏អាចទៅមករកគ្នាបាន ព្រោះស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់ (ព. សា. ច្រើននិយាយថា ទៅមករកគ្នាជាខួបខាលអលជ្ជី ទៅមករកគ្នាជាញឹកញយដោយឥតអៀនឥតខ្មាស) ។ អលជ្ជិបុគ្គល ( បា. អលជ្ជិ––) បុគ្គលឥតខ្មាស (ព. ផ្ទ. លជ្ជីបុគ្គល) ។ អលជ្ជីភាព ភាពឬដំណើររបស់អ្នកឥតខ្មាស (ព. ផ្ទ. លជ្ជីភាព ឬ លជ្ជិតា) ។ អលជ្ជីភិក្ខុ, —បព្វជិត, —សមណៈ (បា. អលជ្ជិ—) ភិក្ខុ, បព្វជិត, សមណៈ ឥតខ្មាស (ព. ផ្ទ. លជ្ជី—)។ល។

                        ដែលឥតខ្មាសអៀន ដែលប្រព្រឹត្តអាក្រាតកាយដូចជាពួកអចេលក៍ ដែលប្រព្រឹត្តវត្តប្រតិបត្តិអាក្រាតកាយ ជាដើម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលជ្ជិនី

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អលជ្ជី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលជ្ជិតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) ភាវៈនៃបុគ្គលឥតខ្មាសឬនៃសេចក្តីឥតខ្មាស។ វេវ. អលជ្ជាភាព ។ ព. ផ្ទ. លជ្ជិតា, លជ្ជាភាព។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលជ្ជាភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អលជ្ជា + ភាវ ) ភាវៈនៃសេចក្ដីឥតខ្មាស, ដំណើរឥតខ្មាស; ភាពជាអ្នកឥតខ្មាស។
ឧទាហរណ៍៖ ប្រព្រឹត្តអនាចារដោយអលជ្ជាភាព ។ ព. ផ្ទ. លជ្ជាភាព, លជ្ជិតា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលង្ក្រឹត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អលំក្ឫត; ំ > ង, ឫ > រឹ = អលង្ក្រឹត ( ដូចគ្នានឹង អលង្កត ដែរ )។
ឧទាហរណ៍៖ ព. កា. ថា ពួកទេពនិករអមរមេឃរែងត្រេកសប្បាយកាយវិចិត្រ រូបរាងឆើតឆាយអលង្រ្កឹត ឥតមានធ្វើស្រែចម្ការឡើយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលង្ការី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកតាក់តែងដោយអលង្ក័ត ដោយអលង្ករណ៍ (ម.ព. នោះៗ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលង្ការភណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អលង្ការដ្ឋាន គ្រឿងតាក់តែងធ្វើដោយមាស និងពេជ្រ មុខរបររបស់អ្នកលក់គ្រឿងមាសពេជ្រ ទីកន្លែងដែលធ្វើ ឬដែលលក់គ្រឿងទាំងនេះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលង្ការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អលំ— ) ដូចគ្នានឹង អលង្ករណ៍ ដែរ ។ វចនាលង្ការ ( មើលក្នុងពាក្យ វចន ឬ វចនៈ )។
គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន ធ្វើដោយមាសនិងពេជ្រ មានចិញ្ចៀន កាវ ទំហូ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលង្ករណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អលង្ករណ; សំ. អលំ— ) គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន ( មានចិញ្ចៀន, កង, ខ្សែដៃ, ខ្សែខ្លួន ជាដើម )
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់តែងព្រះអង្គដោយអលង្ករណ៍ដ៏បវរអន័គ្ឃ . . . ( ប្រើពាក្យ អលង្ការ ក៏បាន )។

                 ការធ្វើឱ្យល្អមើល ការតាក់តែងជាគ្រឿងលម្អ គ្រឿងឥស្សរិយយសដែលពាក់ព្យួរនៅពេលមានពិធីបុណ្យជាផ្លូវការជាដើម គ្រឿងបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់បន្ថែមឱ្យល្អមើល ដូចជាជរដាក់ភ្ជាប់នៅសម្លៀកបំពាក់ស្ត្រីខ្លះជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលង្កត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្វីៗ ដែលសម្រាប់តុបតែងឱ្យល្អមើល ឆាកល្ខោន ឬភាពយន្តដំណាលពីកន្លែងជាទីកើតនៃរឿងដែល នាំយកមកសំដែង ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អលំក្ឫត ) ដែលធ្វើឲ្យសមរម្យ គឺដែលប្រដាប់តាក់តែងហើយ, ដែលប្រដាប់ឲ្យល្អ, ឲ្យសមរម្យ ។
ឧទាហរណ៍៖ ពួកស្ត្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញាសឹងដ៏មានអាត្មាអលង្កតវិភូសិតស្អិតស្អាងដោយអលង្ការប្លែកៗពីគ្នា . . . ។ គ្រឿងអលង្កត គ្រឿងតែងខ្លួន។

                        ខ្មែរប្រើជា ន. ក៏មាន “គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងខ្លួន” ( ប្រើជាជំនួស អលង្ករណ៍, អលង្ការ; ព. កា. ប្រើជា អលង្ក្រឹត ក៏បាន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលក្ស្មី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អលក្ខី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលក្ខី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មនុស្សអលក្ខី, ជនអលក្ស្មី ( ម. ព. លក្ស្មី ); បើស្ត្រីជា អលក្ខិនី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អលក្ខិនី

មានន័យថា ម. ព. អលក្ខី ឬ អលក្ស្មី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរោគ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរោគ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលឥតរោគ, ឥតជំងឺ ( ប្រើជា នីរោគ ក៏បាន ) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈរោគៈ, ដូចជា អរោគភាព ឬ អរោគ្យ ( —រោក ) ភាពជាអ្នកឥតរោគ; ដំណើរមិនមានជំងឺ ( វេវ. អនាម័យ ) ។ អរោគមន្ទីរ, —សាលា ឬ អារោគ្យមន្ទីរ, —សាលា ( —គ្យៈ—) មន្ទីរឬសាលាព្យាបាលជំងឺ, មន្ទីរពេទ្យ ។ វេវ. វេជ្ជគ្រឹះ, វេជ្ជមន្ទីរ ឬ ពេទ្យមន្ទីរ ( ម. ព. អារោគ្យ ផង )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរេ !

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ហឺយ ! ; អ្ហឺយ ! ; អ្ហ៊េ ! ; វ៉ឺយ ! ; នែវ៉ឺយ ! ; នែអានេះ ! ; អាខូច ! ; នែអាខូច! អាចោរខូច ! ( ពាក្យអាលបនៈទ្រគោះសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យតាមគួរដល់ការប្រកប )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរូបី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលគិតតែពីគុណសម្បត្តិមួយមុខ មិនបានគិតដល់សភាពពិតប្រាកដឡើយ

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរូប—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរូប )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរូបសញ្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អនុសញ្ញារវាងអ្នកធនក្ស័យ និងឥណទាយក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរូបកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការរំពឹងពិចារណា ដោយផ្តាច់ធាតុចេញពីគ្នា
ឧទាហរណ៍៖ ពណ៌ស បើកុំគិតជាមួយនឹងវត្ថុណាមួយ គឺជាអរូបកម្ម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរូប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ដែលឥតរូប, ដែលមានតែនាម គឺដែលមានពាក្យហៅប៉ុន្តែឥតរូប ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈរូប៉ៈ, ដូចជា អរូបធម៌ អ្វីៗដែលមានតែនាមឥតរូប ( នាមធម៌ ) ។ អរូបនាម ( ព. វ. ) នាមសព្ទដែលឥតរូប។
ឧទាហរណ៍៖ ចិត្ត, វិញ្ញាណ, វេទនា, សញ្ញា, សភាព, សេចក្ដី, ចំណង់, បំណង, . . . ជាអរូបនាម ( ព. ផ្ទ. រូបនាម ) ។ អរូបព្រហ្ម ព្រហ្មឥតរូប ( ព. ផ្ទ. រូបព្រហ្ម ) ។ អរូបភព ឬ —លោក លោកជាទីនៅនៃអរូបព្រហ្ម ( ព. ផ្ទ. រូបភព, រូបលោក )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរុណ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរុណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរុណោ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរុណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរុណា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរុណ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរុណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ព្រះអាទិត្យដែលទើបភ្លឺច្រាលពីទិសបូព៌, ពេលក្រហមឯកើត, ពេលព្រឹកព្រាង។
ឧទាហរណ៍៖ អរុណរះ, អរុណស, អរុណក្រហម ។ កន្លងអរុណ ឬ ដាច់អរុណ កន្លងរាត្រី ។ យកអរុណក្នុងវត្ត ឲ្យអរុណរះក្នុងវត្ត ( ព. វិ. ពុ. ) ។ ភិក្ខុដែលចេញទៅដោយសត្តាហករណីយ ឬ សត្តាហកិច្ច ត្រូវត្រឡប់មកកាន់អាវាសដែលចាំវស្សាវិញមុនអរុណទី ៧ គឺនៅក្រៅអាវាសបាន ៦ យប់ ( ព. វិ. ពុ. ) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈរុណៈ, ដូចជា អរុណកមល ( —កៈម៉ល់ ) ឈូកក្រហម ។ អរុណករ ឬ —សារថិ ព្រះអាទិត្យ ។ អរុណប្បភា, —ប្រភា ឬ អរុណាភា ពន្លឺអរុណ ។ អរុណព័ណ៌ ឬ —វណ្ណ ព័ណ៌អរុណ, ព័ណ៌លឿងទុំ, ព័ណ៌មាស ។ អរុណរង្សី ឬ —រស្មី រស្មីព័ណ៌មាស ។ អរុណ សុវត្ថិ ! ឬ —សួស្ដី ! ( អៈរុន— ) “សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក” ; ពាក្យសម្រាប់ឲ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីព្រហាមរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ ( ប្រើតាមសម័យនិយម ), បានសេចក្ដីថា សូមឲ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក ! ( ព. ផ្ទ. សាយណ្ហ សុវត្ថិ ! ឬ សាយណ្ហ សួស្ដី !; រាត្រី សុវត្ថិ ! ឬ រាត្រី សួស្ដី ! ) ។ អរុណោទ័យ ( សំ. បា. អរុណ + ឧទយ “ការរះឡើង” ) ការរះឡើងនៃអរុណ, ពេលអរុណរះ, វេលាថ្ងៃរះ ។ អរុណោភាស ( បា. < អរុណ + ឱភាស “ពន្លឺ” ) ពន្លឺអរុណ ( វេវ. អរុណាភា, អរុណប្រភា )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរិ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរិយៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អរិយ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរិយុ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរិយ និង ឧបវាទ, ឧបវាទី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អរិយក—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អរិយក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត