Author: videoslearning.com

អាកាស​យាត្រា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ទៅ​ដោយ​អាកាស​យាន (ព. ស. ស.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​បថិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រះ​អាទិត្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​បថ ឬ មាគ៌ា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវ​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​និន្នាទ ឬ–សព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សូរ​គឹកកង​ឯ​អាកាស​ ឬ​សូរ​សព្ទ​ឯ​អាកាស (សូរ​ផ្គរ​ឬ​រន្ទះ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​ធាតុ​សាស្ត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យា​សាស្រ្ត​សម្រាប់​សិក្សា​ពិនិត្យ​រិះ​រក​ខាង​អាកាស​ធាតុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​ធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​អាកាស (រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ពួក​ធាតុ ៥ យ៉ាង​គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​ទេស ឬ–ប្រទេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​វាល; ទី​ទំនេរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​ទីប ឬ–ប្រទីប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទីប​ ឬ​គោម​ដែល​អុជ​ដាក់​កណ្តាល​វាល​ឬ​គោម​ដែល​ចង​ព្យួរ​នឹង​ដង​ខ្ពស់​ក្នុង​ទី​វាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​ជននិន ឬ –ជននី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចន្លោះ​ដែល​ខ្យល់​ចេញ​ចូល​បាន, ចន្លោះ​សម្រាប់​បញ្ចេញ​បញ្ចូល​ខ្យល់; ទ្វារ; បង្អួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​ចរណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ត្រាច់​តាម​អាកាស; ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​អាកាស​ដោយ​យន្តហោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​គាមិន ឬ–គាមី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ទៅ​តាម​អាកាស​បាន គឺ​ពួក​សត្វ​ដែល​ហើរ​បាន (ប្រើ​ដោយ​សន្មត​តាម​សម័យ​និយម, អ្នក​ជិះ​យន្តហោះ ក៏​គួរ​ហៅ​ដូច្នេះ​បាន​ដែរ; ប្រើ​ស្ត្រី​ជា អាកាស​គាមិនី ។ វេវ. អាកាស​យានិក; –យានិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​គង្គា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គង្គា​នា​អាកាស​គឺ​ធារ​ទឹក​ ឬ​ធ្នារ​ទឹក​ឯ​អាកាស (ទឹក​ក្នុង​អាកាស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស​កសិណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កសិណ​ដែល​មាន​អាកាស​ជា​អារម្មណ៍​ ឬ​ដែល​យក​អាកាស​ជា​អារម្មណ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសេ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសា––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសានញ្ចាយតន ឬ –យតនៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ផ្គង​អារម្មណ៍​សំដៅ​ឆ្ពោះ​ត្រង់​ទៅ​រក​អាកាស​រំពឹង​រឿយ​ៗ​ថា “អាកាស​ឥត​មាន​ទី​បំផុត​ៗ…”

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយានិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកបើកបរអាកាសយាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយានវិទ្យា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិជ្ជាធ្វើឱ្យអាកាសយាន និងវិជ្ជាត្រេចចរព្ធដ៏អាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយានរដ្ឋ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អាកាសយានរបស់យោធា ស្ថាប័នគយ និងនគរ-បាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយានមានសញ្ជាតិខ្មែរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អាកាសយានចុះបញ្ជីនៅប្រទេសណា និងមានសញ្ជាតិជាប្រទេសនោះ។ ឧទាហរណ៍ បើអាកាសយានចុះបញ្ជីនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នឹងមានសញ្ជាតិខ្មែរ, បើចុះបញ្ជីនៅសហរដ្ឋអាមេរិក នឹងមានសញ្ជាតិអាមេរិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយានដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារព័ននៃឋបនភណ្ឌដែលរៀបចំ ដើម្បីឱ្យយន្តហោះចុះចត និងចេញដំណើរទៅ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា តំបន់កំណត់ជាក់លាក់នៅលើដី ឬទឹក ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ដើម្បីការហោះហើរឡើង ឬចុះចត ឬការធ្វើសកម្មភាពរបស់អាកាសយាន និងរួមមានការកសាង ឬការរៀបចំបោះទីតាំងនៃអគារ និងបំពាក់ឧបករណ៍នៅក្នុងតំបន់កំណត់នោះ ព្រមទាំងទីជិតខាងផងដែរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយានចរណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការគោចរព្ធដ៏អាកាសវេហាស៍ ដោយយន្តហោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសយាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម.ព យន្តហោះ នឹងសកុណាយន្ត)។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា យានទាំងឡាយណា ដែលអាចរក្សាទម្របានក្នុងលម្ហអាកាស ដោយបានមកពីផល នៃប្រតិកម្មខ្យល់ក្នុងសម្ពាធបរិយាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសបាតុភូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បាតុភូតដែលកើតមានព្ធដ៏អាកាស ដូចជាផ្គរ រន្ទះឥន្ធធនូ ភ្លៀង និងទឹកកក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសបថ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវអាកាស គឺផ្លូវព្ធដ៏អាកាសវេហាស៍ជាទីគោចរនៃអាកាសយាន របស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុឧបនិវត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុតាំងនៅក្នុងចន្លោះភូមធ្យរេខា និងនិវត្តន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុអក្ខោសាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុ នៅត្រង់កំពូលផែនដីខាងត្បូង និងខាងជើង (ម.ព អក្ខោសាន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុសាស្រ្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យាសាស្រ្តដែលបរិយាយ និងសិក្សាពីអាកាសធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុរងា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុរងាបណ្តាលឱ្យទឹកទៅជាកក ដូចយ៉ាងអាកាសធាតុនៅប្រទេសប៉ែកខាងជើង មានប្រទេសក្នុងសហភាពសូវៀត ជាដើម​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុភូមធ្យរេខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុនៅត្រង់ខ្សែកាត់ពុះផែនដីយ៉ាងក្តៅបំផុត ដូចជានៅវាលខ្សាច់សាហារាទ្វីបអាហ្វ្រិក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុបមាណយុត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុកណ្តាលមិនក្តៅពេក មិនត្រជាក់ពេក ដូចយ៉ាងអាកាសធាតុនៅប្រទេសខ្លះ មានប្រទេសបារាំង ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុនិវត្

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុយ៉ាងក្តៅ ដែលកើតឡើងនៅភូមិភាគនៃដែនដីត្រង់និវត្តន៍ (ម.ព. នោះ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការកើតមានឡើងនៃតម្លៃអថេរធាតុអាកាស ឬអាកាសធាតុនៅលើ (ឬខាងក្រោម) នៃតម្លៃកម្រិតក្បែរចុងខាងលើ (ឬចុងខាងក្រោម) នៃការមកម្រិតអថេរដែលបានសង្កេត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុត្រជាក់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុមិនក្តៅពេក មិនរងារពេក គឺល្មមតែឱ្យស្រួលខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុកាលបុរាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា អាកាសធាតុនៅកាលសម័យដែលមិនទាន់មានឧបករណ៍សម្រាប់វាស់វែងរួមទាំងប្រវតិ្តកាល និងធរណីកាល ដែលនៅកាលសម័យ​នោះ មានតែកំណត់ត្រាអាកាសធាតុជំនួសមួយគត់ (ក្រយៅលើ លក្ខណៈរបស់ផ្កាថ្ម… ) ដែលអាចប្រើប្រាស់បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា លក្ខខណ្ឌបរិយាកាស និងបាតុភូតឧតុភូតមធ្យមនៃរដូវទាំងអស់ គិតជាស្ថិតិមធ្យមភាគរបស់តំបន់ណាមួយ ដែលពិនិត្យឃើញរយៈពេលយូរឆ្នាំ /៣០ឆ្នាំ។ លក្ខខណ្ឌបរិយាកាស /វិសមរូបអាកាសធាតុមានសម្ពាធបរិយាកាស សីតុណ្ហភាពសូរ្យការ សំណើម ទឹកភ្លៀង ពពក ខ្យល់ ។ អ្នកជំនាញភូមិវិទ្យាបានបែងចែកអាកាសធាតុជាប្រាំក្រុមគឺ ៖ ១ -អាកាសធាតុក្រៅ ២​​​​​ -អាកាសធាតុក្បែរត្រូពិក ៣ -អាកាសធាតុត្រជាក់បង្គួរ ៤ -អាកាសធាតុត្រជាក់ ៥ -អាកាសធាតុភ្នំ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារព័នអាកាសបាតុភូត (សីតុណ្ហភាព សម្ពាធបរិយាកាស ខ្យល់) ដែលជាគ្រឿងឱ្យសម្គាល់ពីសភាពមធ្យមនៃបរិយាកាស ក្នុងភូមិភាគណាមួយ តាមគោលការណ៍សីតុណ្ហភាពតែងតែចុះជាលំដាប់ តាំងពីភូមធ្យរេខាទៅដល់ អក្ខោសាន គឺពីក្តៅទៅជារងាររហូតដល់កកទឹក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសដ្ឋក​ទេវតា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​ដែល​ស្ថិត ​ឬ​អាស្រ័យ​នៅ​នា​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសចរណ៍ស៊ីវិល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត សម្រាប់សិក្សាពីគមនាគមន៍ព្ធដ៏អាកាសវេហាស៍ ខាងផ្លូវជំនួញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាសគ្រឹះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដាច់ពីគេនៅស្រុកស្រែ នៅជើងភ្នំ ឬមាត់សមុទ្រជាទីសម្រាកយកខ្យល់អាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកាឝ) ប្រទេសវាលល្ហល្ហេវធ្លុងត្លេវ, ទីវាលធេងទទេ, ចន្លោះធេងទទេ; លំហមេឃ; ទីឱកាសដែលមានផ្លូវខ្យល់; ចន្លោះដែលមានខ្យល់ចេញចូលបាន។
ឧទាហរណ៍៖ សត្វហើរនាអាកាស, កណ្ដាលអាកាស ។

                      លំហមានខ្យល់, ផ្លូវខ្យល់។
ឧទាហរណ៍៖ ទីនេះមានអាកាសល្អ, យកខ្យល់អាកាស, ហាលអាកាស ។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អាកាសៈ, ដូចជា អាកាសកក្សា ( ––ក័ក-ក្សា ) កណ្ដាប់មេឃ ។ អាកាសកសិណ ( ––កៈ–– ) កសិណដែលមានអាកាសជាអារម្មណ៍ឬដែលយកអាកាសជាអារម្មណ៍ ។ អាកាសគង្គា គង្គានាអាកាស គឺធារទឹកឬធ្នារទឹកឯអាកាស (ទឹកក្នុងអាកាស) ។ អាកាសគាមិន ឬ–– គាមី អ្នកដែលទៅតាមអាកាសបាន គឺពួកសត្វដែលហើរបាន (ប្រើដោយសន្មតតាមសម័យនិយម, អ្នកជិះយន្តហោះ ក៏គួរហៅដូច្នេះបានដែរ; បើស្ត្រីជា អាកាសគាមិនី ។ វេវ. អាកាសយានិក; ––យានិកា) ។ អាកាសចរណ៍ ការត្រាច់តាមអាកាស; ការធ្វើដំណើរតាមអាកាសដោយយន្តហោះ ។ អាកាសជននិន ឬ ––ជននី ( ––ជៈនៈ–– ) ចន្លោះដែលខ្យល់ចេញចូលបាន, ចន្លោះសម្រាប់បញ្ចេញបញ្ចូលខ្យល់; ទ្វារ; បង្អួច ។ អាកាសដ្ឋកទេវតា (—ស័ត-ឋៈកៈ—) ទេវតាដែលស្ថិតឬអាស្រ័យនៅនាអាកាស ។ អាកាសទីប ឬ ––ប្រទីប ប្រទីបឬគោមដែលអុជដាក់កណ្ដាលវាលឬគោមដែលចងព្យួរនឹងដងខ្ពស់ក្នុងទីវាល ។ អាកាសទេស ឬ ––ប្រទេស ទីវាល; ទីទំនេរ ។ អាកាសធាតុ ធាតុអាកាស (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកធាតុ ៥ យ៉ាងគឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស) ។ អាកាសធាតុសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់សិក្សាពិនិត្យរិះរកខាងអាកាសធាតុ ។ អាកាសនិន្នាទ ឬ ––សព្ទ សូរគឹកកងឯអាកាសឬសូរសព្ទឯអាកាស (សូរផ្គរឬរន្ទះ) ។ អាកាសបថ (––បត់) ឬ ––មាគ៌ា ផ្លូវអាកាស ។ អាកាសបថិក (––ប៉ៈ––) ព្រះអាទិត្យ ។ អាកាសពទ្ធលក្ស ឬ ––ល័ក្ស (––ព័ត-ធៈល័ក) ការសម្លឹងស្ទង់មើលទៅទីឆ្ងាយ, ការស្ទង់ចម្ងាយ ។ អាកាសយាត្រា ការទៅដោយអាកាសយាន (ព. ស. ស. ) ។ អាកាសយាន យានដែលទៅតាមអាកាសបាន, យន្តហោះ (ព. ស. ស. ) អាកាសយានចរណ៍ (––នៈ––ច) ការត្រាច់ទៅដោយអាកាសយាន, ការធ្វើដំណើរតាមអាកាសដោយយន្តហោះ ។ អាកាសយានដ្ឋាន (—ន៉័ត-ឋាន) ឋាននៃអាកាសយាន, ចំណតអាកាសយាន, ទីសម្រាប់យន្តហោះចុះចតនិងចេញដំណើរទៅ ។ អាកាសយានវិជ្ជា ឬ ––វិទ្យា វិជ្ជាផ្នែកខាងធ្វើអាកាសយាននិងផ្នែកខាងត្រាច់ទៅឰដ៏អាកាស ។ អាកាសយានិក អ្នកទៅមកដោយអាកាសយាន, អ្នកជិះយន្តហោះ; អ្នកបើកបរយន្តហោះ; បើស្ត្រីជា អាកាសយានិកា (ព. ស. ស. ) ។ អាកាសវេហាស៍ (––ហ៊ា) កណ្ដាលអាកាស (ព. ទេ. ឬ ព. កា. ) ។ ម. ព. វេហា ឬ វេហាស៍ ផង ។ អាកាសស័យន៍ ឬ ––សយនៈ, ––សយនា (-សៈយ៉ៈន៉ៈ ឬ សៈយ៉ៈន៉ា) ការដេកហាលឬសំដិលខ្លួនកណ្ដាលវាល, ការដេកហាលអាកាស ។ អាកាសានញ្ចាយតន ឬ ––យតនៈ (––ន៉័ញ––ចាយ៉ៈតៈន៉ៈ) ការផ្គងអារម្មណ៍សំដៅឆ្ពោះត្រង់ទៅរកអាកាសរំពឹងរឿយៗថា “អាកាសឥតមានទីបំផុតៗ…” (ព. ពុ. ជាឈ្មោះនៃអរូបជ្ឈានទី ១ ក្នុងអរូបជ្ឈាន ៤) ។ ល ។ (ព. កា. ប្រើជា អាកាសេ “នាអាកាស, ក្នុងអាកាស” ឬ អាកាសោ, អាកាសា “អាកាស” ក៏បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាការសាហាវ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សព្ទអារក្ស ) ស្រា ( មេមត់ខ្លះហៅ ទឹកសាហាវ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាការសន្ធាប់

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការព្រមានដោយគំរាម ដូចយ៉ាងក្រុមប៉ូលិសដែលបង្គាប់ឱ្យបាតុករបំបែកគ្នា ឬទាហាន ដែលនៅយាម បង្គាប់មនុស្សអ្នកដើរឱ្យឈប់ ដើម្បីពិនិត្យ ឆែក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាការរោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ ដែលលេចចេញឱ្យដឹងបានពីប្រភេទនៃរោគ (ម.ព. និមិត្តហេតុ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាការពិសេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាលៈទេសៈ ឬធម្មជាតិយ៉ាងចំម្លែក (ម.ព. វិសេសភាព)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) គ្រឿងសម្គាល់, លក្ខណៈជាគ្រឿងសម្គាល់, ជាគ្រឿងសង្កេត; រូបរាង, ទ្រង់ទ្រាយ; ភិនភេទ, ភិនភាគ; វិធី, បែបបទ, បែបភាព, លំនាំ; ទំនង; ឫកពា, កិរិយា; សភាព; គុណសម្បត្តិ។
ឧទាហរណ៍៖ អាការរោគ, ចេញអាការឲ្យដឹងថាល្អ ឬអាក្រក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកស្សនាសាកល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកស្សនាប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងអង្គសម្ភារទៅវិញទៅមក តាមទំហំនៃដុំ និងចម្ងាយពីគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកស្សនានៃព្រះអាទិត្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា​ កម្លាំងស្រូបទាញនៃព្រះអាទិត្យ គឺកម្លាំងព្រះអាទិត្យស្រូបផ្កាយគ្រោះទាំងឡាយទៅជិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកស្សនានៃព្រះចន្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្លាំងស្រូបទាញរបស់ព្រះចន្ទ ដើម្បីញ៉ាំងទឹកសមុទ្រឱ្យជោរ នាច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកស្សនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្រូបទាញចូលមក លទ្ធផលនៃការស្រូបទាញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករ––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាករ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករ​វិទ ឬ –វិទូ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ស្គាល់​ត្បូង ឬ​អ្នក​ស្គាល់​កន្លែង​កើត​ត្បូង ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករា––

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាករ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករលើផលរបរ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករ ហូតតាមភាគរយ លើចំនួនទឹកប្រាក់ដែលលក់ចេញ។
ឧទាហរណ៍៖ អាករលើផលរបរ​នៅប្រទេសកម្ពុជា បង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករលើតម្លៃបន្ថែម (អ.ត.ប)

មានន័យថា ពន្ធប្រយោលមួយប្រភេទដាក់លើទំនិញ ឬសេវាណាមួយនៅពេលដែលតម្លៃត្រូវបានបន្ថែមនៅគ្រប់ដំណាក់កាលនៃខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពីចំណុចផលិតកម្មទៅដល់ចំណុចលក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករលើការឧបភោគ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករហូតលើទំនិញ ឬផលិតផលដែលប្រើប្រាស់ ដូចយ៉ាងអាករហូតលើថ្នាំជក់ និងអំបិលជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកររំលៀង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករហូតលើទំនិញ ដែលគ្រាន់តែរើពីយានផ្សេងៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករមិនចំពោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករ ដែលមិនហូតតាមបញ្ជី និងតាមឈ្មោះដូចជាអាករហូតលើតែម ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករពន្លើស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករដែលហូតថែមលើអាករធម្មតា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើម្បីការពារកុំឱ្យទំនិញបរទេសចូលមកដេញជើងផលិតផលក្នុងស្រុក រាជការត្រូវយកអាករពន្លើស ជាដរាប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករបន្ថែម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករដែលហូតយកថែមលើសាច់ពន្ធ​ដើម្បីជាប្រយោជន៍អ្វីៗផ្សេងទៀត ដូចជាអាករដែលរាជការហូតយកពីររៀលពីកៅអីមួយក្នុងទស្សនីយភាព ក្នុងពេលមានគ្រោះអាសន្នដោយទឹកជំនន់ តាំងពីថ្ងៃទី១ ដល់ ១៤ តុលា ១៩៦១ នេះ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករនិធិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រទាប់ប្រឹថពីដែលមានលោហធាតុ ឬធាតុខនិជផ្សេងៗ បរិមាណនៃរូបធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករដ្ឋាន ឬ –ស្ថាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​ដែល​មាន​ត្បូង​ ឬ​មាន​លោហ​ធាតុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករចរាចរណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករហូតលើផលិតផលកមន្តសាលខ្លះ ដូចយ៉ាងលើបារី ឈើគូស ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាករ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) គំនរ; ពួក, ក្រុម; លោហធាតុផ្សេងៗ; កំណើតលោហធាតុ ឬកំណើតត្បូងផ្សេងៗ; ត្បូងឬលោហធាតុផ្សេងៗ; រ៉ែ; កំណប់ទ្រព្យ ។ គុ. ល្អលើសលន់, ល្អកន្លង ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា “សួយ, តង្វាយ, ជំនូន; ប្រាក់ពន្ធ”
ឧទាហរណ៍៖ សួយអាករ ឬ សួយសារអាករ (ម. ព. សួយ) ។

                      ទេយ្យទានដែលបព្វជិតបានមកក៏ហៅ អាករ ដែរ
ឧទាហរណ៍៖ ពីម្សិលមិញ លោកគ្រូខ្ញុំនិមន្តទៅទេស្នាបានអាករសន្ធឹក ។

                     (ខ្មែរសម័យបុរាណ លុះតែសួយឬពន្ធដែលហូតយកអំពីពួកអ្នកជីករករបរក្នុងដី មានអ្នកជីករកត្បូងជាដើមឬទ្រព្យដែលបានអំពីគាស់កំណប់ ឬក៏ត្បូងនិងលោហធាតុដែលត្រូវហូតយកពីអ្នកទាំងនោះ, បើពុំនោះដែលគេថ្វាយជារាជបណ្ណាការនោះទើបហៅថា អាករ) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អាកៈរ៉ៈ, ដូចជា អាករកូប អណ្ដូងត្បូង, អណ្ដូងលោហធាតុ ។ អាករដ្ឋាន ឬ ––ស្ថាន ទីដែលមានត្បូងឬមានលោហធាតុ ។ អាករខនិក ឬ អាករាខនិក ( ––ខៈ–– ) អ្នកជីករកត្បូង (បើស្ត្រីជា –– ខនិកា) ។ អាករវិទ ឬ ––វិទូ អ្នកស្គាល់ត្បូង ឬអ្នកស្គាល់កន្លែងកើតត្បូង ។ ល ។
ពន្ធហូតលើគ្រឿងបរិភោគ ឬឧបភោគ ឬលើហិតប្រយោជន៍ដែលបានបំពេញ ឬផលដែលរដ្ឋអនុញ្ញាតឱ្យឯកជនធ្វើអាជីវកម្ម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា អាករលើតម្លៃបន្ថែម ហៅកាត់ថា “អតប”។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកប្បកិរិយា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាការនៃរាងកាយ, ដំណើរ ឬលំនាំនៃរាងកាយ ឬក៏នៃឫកពា
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនុះមានអាកប្បកិរិយារម្យទមល្អណាស់; បព្វជិតគួរប្រើអាកប្បកិរិយាស្រគត់ស្រគំឲ្យសមតាមក្រឹត្យវិន័យ ។

                      ជំហរ ដំណើរ លំនាំនៃរាងកាយ ឫកពា។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនេះ បើមើលត្រឹមតែអាកប្បកិរិយា ហាក់ដូចជាង្នកប្រកាន់សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ តែបើសំឡឹងទៅដល់ទ្រព្យសម្បត្តិវិញ ឃើញថាជាមនុស្សលោភលន់ឥតខ្មាសទៅវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកប្ប

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកល្ប) គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែង, គ្រឿងតែងខ្លួន; រូបរាង; លំនាំសមសារ, ដំណើរបែបភាពនៃរាងកាយ ។ អាកប្បកិរិយា អាការនៃរាងកាយ, ដំណើរឬលំនាំនៃរាងកាយឬក៏នៃឫកពា។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនុះមានអាកប្បកិរិយារម្យទមល្អណាស់; បព្វជិតគួរប្រើអាកប្បកិរិយាស្រគត់ស្រគំឲ្យសមតាមក្រឹត្យវិន័យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកឌ្ឍនកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមសទ្ធា ជំនឿរបស់មនុស្សក្នុងពួកក្រុមដោយស្រុះចិត្ត ការព្រួតដៃគ្នាធ្វើអ្វីមួយ ដំណើរស្រុះគំនិត និងមនោសញ្ចេតនាជាមួយនឹងជនណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អាកង្ខា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកាង្ក្សា) បំណង; ចំណង់; ការបន់ស្រន់ឲ្យបានសេចក្ដីសុខ-ចម្រើន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អា!

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ជា ឧ. ពាក្យលាន់មាត់ ដោយការងឿងឆ្ងល់, ដោយការភ័ន្តច្រឡំ; ដោយការភ័យស្លន់, ដោយភ្ញាក់ ឬដោយបានយល់សេចក្ដីជាក់ច្បាស់; ដោយអំណរ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អា! អ្វីហ្ន៎! ; អា! ដូច្នោះទេឬ? ; អា! អញ្ជើញមក! … ។

                      ចេញសំឡេងខ្ពស់ថា អា៎ ក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ អា៎! មិនទាន់ទៅទេឬ ?

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បុសសព្វនាម
មានន័យថា (ស. ល. អាយ អ. ថ. អាយ់) បុរិសសព្វនាម ជាពាក្យទាប ឥតគួរសម និយាយចំពោះទៅរកមនុស្សប្រុស ដែលជាក្មេងតូចឬមនុស្សតូចទាប, មនុស្សស្មើភាពដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់, ភឿន, ក្លើ ឬហៅ ចោរ, មនុស្សទោស, សត្វតិរច្ឆាន…
ឧទាហរណ៍៖ អាណា ?, អានេះ, អានុះ, អាហ្នឹង, អានោះ, អាឯង; អាណុប, អានាង, អាតូច, អាច្រមក់, អាវ៉ា; អាង៉ែត, អាសម្លាញ់, អាភឿន, អាក្លើ; អាចោរ, អាចោរកំណាច; អាធ្លកសេះអ្នកមានល្បឿនស្មើគ្នានឹងអាខ្មៅសេះខ្ញុំដែរ ។ សុន្ទរោវាទ : យុវជនទាំងឡាយអើយ ! គួរអ្នកកុំហៅគ្នា “អា”, គួរហៅគ្នាអ្នក ថា “បង” ថា “ប្អូន” (តាមបងតាមប្អូន) ឬហៅថា “នាយ” គឺ “នាយនេះ, នាយនោះ” ដូច្នេះវិញ ទើបឈ្មោះថាអ្នករាល់គ្នាជាមនុស្សសុភាព ត្រូវតាមក្រឹត្យដែលអ្នកបានរៀនមក !

                      អាមឹង ពាក្យទ្រគោះថា អា ហើយថែម មឹង ទៀតផង។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើជាអ្នកសុភាពត្រូវកុំប្រើសម្ដីអាមឹង ឬ ឯងមឹងរកគ្នា (ម. ព. មឹង ផង) ។ ព. សា. អាអ្ហែង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហំមមំការ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អហង្ការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហំការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហោសិកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.) កម្មដែលគ្រាន់តែមានហើយចេញឲ្យផលមិនកើត គឺកម្មដែលរលុបរលាយសោះសូន្យទទេទៅ ព្រោះកម្មឯទៀតណាមួយចេញឲ្យផលបំបិទផ្លូវផ្ដាច់មុខ, កម្មដែលអស់កម្លាំងឬអស់អំណាចចេញឲ្យផលពុំកើត. . . ។ ព. ប្រ. ដំណើរអស់កម្មអស់ពៀរនឹងគ្នាឬអស់សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់រកគ្នាត្រឹមប៉ុណ្ណោះ លែងមានតទៅទៀត ។
ឧទាហរណ៍៖ គេហើយនិងខ្ញុំជាអហោសិកម្មទៅហើយ; សូមឲ្យជាអហោសិកម្មត្រឹមណឹងទៅចុះ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហោរាត្រ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អហោរត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហោរត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ថ្ងៃនិងយប់, ថ្ងៃមួយនិងយប់មួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅអស់អហោរត្ត នៅអស់មួយថ្ងៃមួយយប់។

                      ប្រើជា កិ. វិ. ក៏បាន “រាល់ថ្ងៃរាល់យប់; ទាំងថ្ងៃទាំងយប់” ។
ឧទាហរណ៍៖ ខំប្រឹងរៀនរាល់អហោរាត្រ ដល់ពេលអធ្រាត្រក៏មិនឈប់. . . ។ បើញៀនជាប់ហួសពេកចំពោះល្បែងគួរប្រដៅចិត្តថា : កើតទុក្ខជូរមុខឥតមានឃ្លាត អហោរាត្រណាក៏សញ្ជប់ គិតទៅគិតមកឃើញសព្វគ្រប់ គួរឈប់លះលែងល្បែងហ្នឹងទៅ ។ ព្រោះបើខំប្រឹងតទៅមុខ ក្ដីទុក្ខនិងចេះតែងំនៅ គួរគិតឲ្យឃើញការណ៍រាក់ជ្រៅ ណ្ហើយត្រូវលែងទៅកុំអាល័យ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហោ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ជា ឧ. (សំ. បា. ) ឱ !
ឧទាហរណ៍៖ អហោទុក្ខំ ! ឱ សេចក្ដីទុក្ខ !; អហោ ពុទ្ធោ ! ឱ ព្រះពុទ្ធ ! ( ព. កា. ញុំាងចិត្ដឲ្យមានសង្វេគ ) : អហោឱរូបអនិច្ចំ ទុក្ខំមានទាំងអនត្តា បីនេះជាត្រៃលក្ខណា សត្វក្នុងលោកាគេចពុំផុត ! ; បើគ្រាន់តែដឹងចោលទទេ ចេះតែធ្វេសទ្វេឃា្លតបរិសុទ្ទិ៍ ធ្វើម្ដេចនឹងបានដល់វិមុត្ត និរោធនិរុទ្ធក្ដីទុក្ខបាន !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហេសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហិង្សា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហេតុក–

មានន័យថា អហេតុក–

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហេតុកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហេតុក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហេតុកភ័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភ័យផ្អើល, មិនដឹងមុខ, មិនដឹងរឿងហេតុ ដូចជាក្នុងកាលខ្លះ មហាជនភ័យផ្អើល ដោយឥតដឹងហេតុ។
ឧទាហរណ៍៖ ការបាត់បង់ទំនុកចិត្តភ្លាមៗរបស់សាធារណជនលើប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ។

                     ការបាត់បង់ទំនុកចិត្តភ្លាមៗរបស់សាធារណជនលើប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ។

ឧទាហរណ៍៖ អហេតុកភ័យនាំឱ្យធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្មទទួលបរាជ័យ តម្លៃភាគហ៊ុនធ្លាក់ចុះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហេតុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អហេតុក ឬ សំ. អហៃតុក) ដែលមិនប្រកបដោយហេតុឬដែលមិនមានហេតុមិនមានបច្ច័យ។
ឧទាហរណ៍៖ កំណើតអហេតុកៈ កំណើតសត្វដែលមិនប្រកបដោយកុសលហេតុ (ហៅ អហេតុកៈកំណើត ក៏បាន) ។ អហេតុកចិត្ត ចិត្តជាអហេតុកៈ គឺចិត្តដែលពេញដោយលោភៈ, ទោសៈ, មោហៈ (ព. អ. ) ។ អហេតុកទិដ្ឋិ ឬ— មិច្ឆាទិដ្ឋិ ការយល់ឃើញខុសថាសត្វលោកនិងអ្វីៗទាំងអស់ក្នុងលោកសុទ្ធតែឥតមានហេតុឥតមានបច្ច័យតាក់តែងឡើយ (ជាទិដ្ឋិរបស់និគ្រន្ថតិរ្ថិយពួកខ្លះ) ។ អហេតុកប្បដិសន្ធិ ឬ —ប្រតិសន្ធិ ការចាប់កំណើតដោយអហេតុកចិត្ត (ព. អ. ) ។ អហេតុកសត្ត ឬ— សត្វ សត្វដែលចាប់កំណើតដោយអហេតុកចិត្ត (ព. អ. )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហឹសា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហិង្សា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិ––

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិរិក––

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិរិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិរិកៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហិរិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិរិកា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិរិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិរិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អហិរិក ) ដែលឥតហិរិ ( ឥតខ្មាស, ឥតអៀនខ្មាស )
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអហិរិកៈ ( បើមនុស្សច្រើននាក់ឬស្ត្រីជា អហិរិកា )។

                      អហិរិកបុគ្គល បុគ្គលឥតហិរិ ។ អហិរិកភាព ភាពជាអ្នកឥតហិរិ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទៅមករកគ្នាដោយអហិរិកភាព ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិម––

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិមៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហិម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អហិម) ដែលឥតទឹកសន្សើម; ដែលមិនមែនរងា ។ ព. ផ្ទ. ហិមវន្ត ។ អហិមកាល រដូវឥតទឹកសន្សើម (គិម្ហរដូវ, រដូវក្ដៅ ។ ព. ផ្ទ. ហិមកាល ឬ ហិមវន្តកាល) ។ អហិមដ្ឋាន ឬ— ស្ថាន ទីឬកន្លែងឥតទឹកសន្សើមឬដែលមិនរងា (ព. ផ្ទ. ហិមដ្ឋាន ឬ ហិមវន្តដ្ឋាន,— ស្ថាន) ។ អហិមប្បទេស ឬ— ប្រទេស ប្រទេសឥតទឹកសន្សើមឬមិនមានរងា (ព. ផ្ទ. ហិមប្បទេស ឬ —ប្រទេស)។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិតេ––

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិតា––

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរមិនមែនជាផលប្រយោជន៍ឬមិនមែនជាការទំនុកបម្រុង; សត្រូវ ។ ព. ផ្ទ. ហិត ។ អហិតករ ឬ ––ការកៈ, ––ការី អ្នកដែលធ្វើអំពើឥតផលប្រយោជន៍ឬអ្នកដែលធ្វើឲ្យឥតផលប្រយោជន៍; បើស្រ្តីជា អហិតការិកា ឬ ––ការិនី (ព. ផ្ទ. ហិតករ, ––ការកៈ, ––ការី; ហិតការិកា, ––ការិនី ) ។ អហិតកម្ម អំពើឥតផលប្រយោជន៍ ( ព. ផ្ទ. ហិតកម្ម ) ។ អហិតប្រឹថពី ដីឥតផលប្រយោជន៍ គឺដីដែលធ្វើរបរអ្វីពុំកើត ( ព. ផ្ទ. ហិតប្រឹថពី ) ។ អហិតពាក្យ ឬ ––វាចា, ––វាទ សម្ដីឥតផលប្រយោជន៍ ( ព. ផ្ទ. ហិតពាក្យ, ––វាចា,––វាទ) ។ អហិតវាទិន ឬ ––វាទី អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឥតផលប្រយោជន៍; បើស្ត្រីជា អហិតវាទិនី ( ព. ផ្ទ. ហិតវាទិន ឬ ––វាទី; ហិតវាទិនី ) ។ អហិតានុគ្រោះ ( សំ. អហិត + អនុគ្រហ ; បា. អហិត + អនុគ្គហ ) អនុគ្រោះដោយការឥតផលប្រយោជន៍ ( ព. ផ្ទ. ហិតានុគ្រោះ ) ។ អហិតេសី ( បា. < អហិត + ឯសី “អ្នកស្វែងរក, អ្នកត្រូវការរក” ; សំ. អហិតៃឞិន៑ < អហិត + ឯឞិន ) អ្នកស្វែងរកឬត្រូវការរកតែអំពើឥតផលប្រយោជន៍; បើស្រ្តីជា អហិតេសិនី (ព. ផ្ទ. ហិតេសី; ហិតេសិនី)។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលឥតផលប្រយោជន៍; ដែលមិនមែនជាការទំនុកបម្រុងឬផ្ចុងផ្តើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិង្សា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អហឹសា ឬ អហេសា) ការមិនបៀតបៀនគេ, ការមិនធ្វើទុក្ខគេឲ្យបានសេចក្ដីលំបាក, ការមិនធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគេ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សត្រូវប្រើប្រាស់សត្វពាហនៈដោយអហិង្សា ; ប្រសិនបើសត្វលោកទាំងអស់មានអហេសាដូចគ្នា ក្នុងសកលលោកសមនឹងបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីសុខសម្រាន្តយ៉ាងក្រៃលែង ។ វេវ. អវិហិង្សា, អវិហេសា ។ ព. ផ្ទ. ហិង្សា. វិហិង្សា, វិហេសា។ ព. កា. ប្រាប់ផលអហិង្សា : អហិង្សាជាធម៌ដ៏សំខាន់ ប្រសិនបើកាន់បានគ្រប់គ្នា សមលោកទាំងមូលនឹងសះជា ការឈ្លោះទាស់គ្នាក៏នឹងគ្មាន ។ ព្រោះអហិង្សាជាធម៌ស្ងប់ ឲ្យរាប់ឲ្យរកគ្នារាល់ប្រាណ អាចនាំឲ្យមានសុខសម្រាន្ត ធ្វើម្ដេចនឹងបានដូចថាអ្ហើយ ។ ប្រសិនបើអាចប្រជុំគ្នា ទួទាំងលោកាពុំកន្តើយ ជជែកប្រឹក្សារកកោះត្រើយ បើបានឃើញហើយព្រមកាន់តាម ។ ឲ្យអហិង្សាមានរាល់ទ្វីប ភ្លឺដូចប្រទីបនៃលោកភ្លាម នោះលោកទាំងមូលនឹងមាននាម ថាបានរួចផុតចាកហិង្សា ។ ល ។ ( ប្រទីបនៃលោក គឺព្រះអាទិត្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ពស់ ។ អហិតុណ្ឌិក ហ្មពស់ (អ្នកចាប់ពស់), អាលម្ពាយ ។ អហិទដ្ឋ (––ទ័ត) ដែលត្រូវឬប្រទះពស់ចឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអហិទដ្ឋ; បើស្ត្រីឬមនុស្សច្រើននាក់ជា អហិទដ្ឋា (សម្រាប់ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ)។

                     អហិពិស ពិសពស់, អាសីពិស ។ អហិភ័យ ភ័យអំពីពស់, ការខ្លាចពស់ ។ អហិមន្ត ឬ–– មន្ត្រ អាគមសម្រាប់ស្ដោះផ្លុំបន្សាបពិសពស់ឬមន្តសម្រាប់សូត្រសែកចាប់ពស់ ។ អហិវាតរោគ ឬ អហិវាតករោគ (––តៈរោក ឬ–– តៈកៈរោក) រោគកើតអំពីខ្យល់មានពិសដូចជាពិសពស់ គឺជំងឺខ្យល់ដែលបណ្ដាលឲ្យចុះផងក្អួតផង (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អហិវាត ឬ រោគអហិវាត, ជំងឺអហិវាត ក៏បាន; ពាក្យធម្មតាច្រើនហៅ អាសន្នរោគ ឬ ជំងឺខ្យល់, ជំងឺខ្យល់ព្យុះ; ព. ព. ហៅ ជំងឺចុះក្អួត ឬ ជំងឺលោកិយ, ជំងឺរំបល់ ប៉ុន្តែពុំគួរប្រើឡើយ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហហៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា (បា. អហហ) សំខ្យាចំនួនមួយរយសែននិរព្វុទៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហង្ការី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការិន )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការិន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អហង្ការិនី

មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការិន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត