Category: Dictionary

អាករបន្ថែម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករដែលហូតយកថែមលើសាច់ពន្ធ​ដើម្បីជាប្រយោជន៍អ្វីៗផ្សេងទៀត ដូចជាអាករដែលរាជការហូតយកពីររៀលពីកៅអីមួយក្នុងទស្សនីយភាព ក្នុងពេលមានគ្រោះអាសន្នដោយទឹកជំនន់ តាំងពីថ្ងៃទី១ ដល់ ១៤ តុលា ១៩៦១ នេះ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករនិធិ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស្រទាប់ប្រឹថពីដែលមានលោហធាតុ ឬធាតុខនិជផ្សេងៗ បរិមាណនៃរូបធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករដ្ឋាន ឬ –ស្ថាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​ដែល​មាន​ត្បូង​ ឬ​មាន​លោហ​ធាតុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករចរាចរណ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករហូតលើផលិតផលកមន្តសាលខ្លះ ដូចយ៉ាងលើបារី ឈើគូស ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) គំនរ; ពួក, ក្រុម; លោហធាតុផ្សេងៗ; កំណើតលោហធាតុ ឬកំណើតត្បូងផ្សេងៗ; ត្បូងឬលោហធាតុផ្សេងៗ; រ៉ែ; កំណប់ទ្រព្យ ។ គុ. ល្អលើសលន់, ល្អកន្លង ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា “សួយ, តង្វាយ, ជំនូន; ប្រាក់ពន្ធ”
ឧទាហរណ៍៖ សួយអាករ ឬ សួយសារអាករ (ម. ព. សួយ) ។

                      ទេយ្យទានដែលបព្វជិតបានមកក៏ហៅ អាករ ដែរ
ឧទាហរណ៍៖ ពីម្សិលមិញ លោកគ្រូខ្ញុំនិមន្តទៅទេស្នាបានអាករសន្ធឹក ។

                     (ខ្មែរសម័យបុរាណ លុះតែសួយឬពន្ធដែលហូតយកអំពីពួកអ្នកជីករករបរក្នុងដី មានអ្នកជីករកត្បូងជាដើមឬទ្រព្យដែលបានអំពីគាស់កំណប់ ឬក៏ត្បូងនិងលោហធាតុដែលត្រូវហូតយកពីអ្នកទាំងនោះ, បើពុំនោះដែលគេថ្វាយជារាជបណ្ណាការនោះទើបហៅថា អាករ) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អាកៈរ៉ៈ, ដូចជា អាករកូប អណ្ដូងត្បូង, អណ្ដូងលោហធាតុ ។ អាករដ្ឋាន ឬ ––ស្ថាន ទីដែលមានត្បូងឬមានលោហធាតុ ។ អាករខនិក ឬ អាករាខនិក ( ––ខៈ–– ) អ្នកជីករកត្បូង (បើស្ត្រីជា –– ខនិកា) ។ អាករវិទ ឬ ––វិទូ អ្នកស្គាល់ត្បូង ឬអ្នកស្គាល់កន្លែងកើតត្បូង ។ ល ។
ពន្ធហូតលើគ្រឿងបរិភោគ ឬឧបភោគ ឬលើហិតប្រយោជន៍ដែលបានបំពេញ ឬផលដែលរដ្ឋអនុញ្ញាតឱ្យឯកជនធ្វើអាជីវកម្ម។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ពន្ធដារ
មានន័យថា អាករលើតម្លៃបន្ថែម ហៅកាត់ថា “អតប”។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកប្បកិរិយា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាការនៃរាងកាយ, ដំណើរ ឬលំនាំនៃរាងកាយ ឬក៏នៃឫកពា
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនុះមានអាកប្បកិរិយារម្យទមល្អណាស់; បព្វជិតគួរប្រើអាកប្បកិរិយាស្រគត់ស្រគំឲ្យសមតាមក្រឹត្យវិន័យ ។

                      ជំហរ ដំណើរ លំនាំនៃរាងកាយ ឫកពា។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនេះ បើមើលត្រឹមតែអាកប្បកិរិយា ហាក់ដូចជាង្នកប្រកាន់សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ តែបើសំឡឹងទៅដល់ទ្រព្យសម្បត្តិវិញ ឃើញថាជាមនុស្សលោភលន់ឥតខ្មាសទៅវិញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកប្ប

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកល្ប) គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែង, គ្រឿងតែងខ្លួន; រូបរាង; លំនាំសមសារ, ដំណើរបែបភាពនៃរាងកាយ ។ អាកប្បកិរិយា អាការនៃរាងកាយ, ដំណើរឬលំនាំនៃរាងកាយឬក៏នៃឫកពា។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនុះមានអាកប្បកិរិយារម្យទមល្អណាស់; បព្វជិតគួរប្រើអាកប្បកិរិយាស្រគត់ស្រគំឲ្យសមតាមក្រឹត្យវិន័យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកឌ្ឍនកម្ម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សមសទ្ធា ជំនឿរបស់មនុស្សក្នុងពួកក្រុមដោយស្រុះចិត្ត ការព្រួតដៃគ្នាធ្វើអ្វីមួយ ដំណើរស្រុះគំនិត និងមនោសញ្ចេតនាជាមួយនឹងជនណាមួយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកង្ខា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកាង្ក្សា) បំណង; ចំណង់; ការបន់ស្រន់ឲ្យបានសេចក្ដីសុខ-ចម្រើន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អា!

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ជា ឧ. ពាក្យលាន់មាត់ ដោយការងឿងឆ្ងល់, ដោយការភ័ន្តច្រឡំ; ដោយការភ័យស្លន់, ដោយភ្ញាក់ ឬដោយបានយល់សេចក្ដីជាក់ច្បាស់; ដោយអំណរ ជាដើម។
ឧទាហរណ៍៖ អា! អ្វីហ្ន៎! ; អា! ដូច្នោះទេឬ? ; អា! អញ្ជើញមក! … ។

                      ចេញសំឡេងខ្ពស់ថា អា៎ ក៏មាន។
ឧទាហរណ៍៖ អា៎! មិនទាន់ទៅទេឬ ?

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បុសសព្វនាម
មានន័យថា (ស. ល. អាយ អ. ថ. អាយ់) បុរិសសព្វនាម ជាពាក្យទាប ឥតគួរសម និយាយចំពោះទៅរកមនុស្សប្រុស ដែលជាក្មេងតូចឬមនុស្សតូចទាប, មនុស្សស្មើភាពដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់, ភឿន, ក្លើ ឬហៅ ចោរ, មនុស្សទោស, សត្វតិរច្ឆាន…
ឧទាហរណ៍៖ អាណា ?, អានេះ, អានុះ, អាហ្នឹង, អានោះ, អាឯង; អាណុប, អានាង, អាតូច, អាច្រមក់, អាវ៉ា; អាង៉ែត, អាសម្លាញ់, អាភឿន, អាក្លើ; អាចោរ, អាចោរកំណាច; អាធ្លកសេះអ្នកមានល្បឿនស្មើគ្នានឹងអាខ្មៅសេះខ្ញុំដែរ ។ សុន្ទរោវាទ : យុវជនទាំងឡាយអើយ ! គួរអ្នកកុំហៅគ្នា “អា”, គួរហៅគ្នាអ្នក ថា “បង” ថា “ប្អូន” (តាមបងតាមប្អូន) ឬហៅថា “នាយ” គឺ “នាយនេះ, នាយនោះ” ដូច្នេះវិញ ទើបឈ្មោះថាអ្នករាល់គ្នាជាមនុស្សសុភាព ត្រូវតាមក្រឹត្យដែលអ្នកបានរៀនមក !

                      អាមឹង ពាក្យទ្រគោះថា អា ហើយថែម មឹង ទៀតផង។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើជាអ្នកសុភាពត្រូវកុំប្រើសម្ដីអាមឹង ឬ ឯងមឹងរកគ្នា (ម. ព. មឹង ផង) ។ ព. សា. អាអ្ហែង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហំមមំការ

---

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អហង្ការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហំការ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហោសិកម្ម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា.) កម្មដែលគ្រាន់តែមានហើយចេញឲ្យផលមិនកើត គឺកម្មដែលរលុបរលាយសោះសូន្យទទេទៅ ព្រោះកម្មឯទៀតណាមួយចេញឲ្យផលបំបិទផ្លូវផ្ដាច់មុខ, កម្មដែលអស់កម្លាំងឬអស់អំណាចចេញឲ្យផលពុំកើត. . . ។ ព. ប្រ. ដំណើរអស់កម្មអស់ពៀរនឹងគ្នាឬអស់សេចក្តីស្រឡាញ់រាប់រកគ្នាត្រឹមប៉ុណ្ណោះ លែងមានតទៅទៀត ។
ឧទាហរណ៍៖ គេហើយនិងខ្ញុំជាអហោសិកម្មទៅហើយ; សូមឲ្យជាអហោសិកម្មត្រឹមណឹងទៅចុះ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហោរាត្រ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ម. ព. អហោរត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហោរត្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. ) ថ្ងៃនិងយប់, ថ្ងៃមួយនិងយប់មួយ ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅអស់អហោរត្ត នៅអស់មួយថ្ងៃមួយយប់។

                      ប្រើជា កិ. វិ. ក៏បាន “រាល់ថ្ងៃរាល់យប់; ទាំងថ្ងៃទាំងយប់” ។
ឧទាហរណ៍៖ ខំប្រឹងរៀនរាល់អហោរាត្រ ដល់ពេលអធ្រាត្រក៏មិនឈប់. . . ។ បើញៀនជាប់ហួសពេកចំពោះល្បែងគួរប្រដៅចិត្តថា : កើតទុក្ខជូរមុខឥតមានឃ្លាត អហោរាត្រណាក៏សញ្ជប់ គិតទៅគិតមកឃើញសព្វគ្រប់ គួរឈប់លះលែងល្បែងហ្នឹងទៅ ។ ព្រោះបើខំប្រឹងតទៅមុខ ក្ដីទុក្ខនិងចេះតែងំនៅ គួរគិតឲ្យឃើញការណ៍រាក់ជ្រៅ ណ្ហើយត្រូវលែងទៅកុំអាល័យ !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហោ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ជា ឧ. (សំ. បា. ) ឱ !
ឧទាហរណ៍៖ អហោទុក្ខំ ! ឱ សេចក្ដីទុក្ខ !; អហោ ពុទ្ធោ ! ឱ ព្រះពុទ្ធ ! ( ព. កា. ញុំាងចិត្ដឲ្យមានសង្វេគ ) : អហោឱរូបអនិច្ចំ ទុក្ខំមានទាំងអនត្តា បីនេះជាត្រៃលក្ខណា សត្វក្នុងលោកាគេចពុំផុត ! ; បើគ្រាន់តែដឹងចោលទទេ ចេះតែធ្វេសទ្វេឃា្លតបរិសុទ្ទិ៍ ធ្វើម្ដេចនឹងបានដល់វិមុត្ត និរោធនិរុទ្ធក្ដីទុក្ខបាន !

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហេសា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហិង្សា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហេតុក–

---

មានន័យថា អហេតុក–

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហេតុកៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហេតុក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហេតុកភ័យ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភ័យផ្អើល, មិនដឹងមុខ, មិនដឹងរឿងហេតុ ដូចជាក្នុងកាលខ្លះ មហាជនភ័យផ្អើល ដោយឥតដឹងហេតុ។
ឧទាហរណ៍៖ ការបាត់បង់ទំនុកចិត្តភ្លាមៗរបស់សាធារណជនលើប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ។

                     ការបាត់បង់ទំនុកចិត្តភ្លាមៗរបស់សាធារណជនលើប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ។

ឧទាហរណ៍៖ អហេតុកភ័យនាំឱ្យធនាគារ និងក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្មទទួលបរាជ័យ តម្លៃភាគហ៊ុនធ្លាក់ចុះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហេតុក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អហេតុក ឬ សំ. អហៃតុក) ដែលមិនប្រកបដោយហេតុឬដែលមិនមានហេតុមិនមានបច្ច័យ។
ឧទាហរណ៍៖ កំណើតអហេតុកៈ កំណើតសត្វដែលមិនប្រកបដោយកុសលហេតុ (ហៅ អហេតុកៈកំណើត ក៏បាន) ។ អហេតុកចិត្ត ចិត្តជាអហេតុកៈ គឺចិត្តដែលពេញដោយលោភៈ, ទោសៈ, មោហៈ (ព. អ. ) ។ អហេតុកទិដ្ឋិ ឬ— មិច្ឆាទិដ្ឋិ ការយល់ឃើញខុសថាសត្វលោកនិងអ្វីៗទាំងអស់ក្នុងលោកសុទ្ធតែឥតមានហេតុឥតមានបច្ច័យតាក់តែងឡើយ (ជាទិដ្ឋិរបស់និគ្រន្ថតិរ្ថិយពួកខ្លះ) ។ អហេតុកប្បដិសន្ធិ ឬ —ប្រតិសន្ធិ ការចាប់កំណើតដោយអហេតុកចិត្ត (ព. អ. ) ។ អហេតុកសត្ត ឬ— សត្វ សត្វដែលចាប់កំណើតដោយអហេតុកចិត្ត (ព. អ. )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហឹសា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហិង្សា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិ––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិរិក––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិរិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិរិកៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហិរិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិរិកា

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិរិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិរិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អហិរិក ) ដែលឥតហិរិ ( ឥតខ្មាស, ឥតអៀនខ្មាស )
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអហិរិកៈ ( បើមនុស្សច្រើននាក់ឬស្ត្រីជា អហិរិកា )។

                      អហិរិកបុគ្គល បុគ្គលឥតហិរិ ។ អហិរិកភាព ភាពជាអ្នកឥតហិរិ ។
ឧទាហរណ៍៖ ទៅមករកគ្នាដោយអហិរិកភាព ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិម––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិមៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហិម )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អហិម) ដែលឥតទឹកសន្សើម; ដែលមិនមែនរងា ។ ព. ផ្ទ. ហិមវន្ត ។ អហិមកាល រដូវឥតទឹកសន្សើម (គិម្ហរដូវ, រដូវក្ដៅ ។ ព. ផ្ទ. ហិមកាល ឬ ហិមវន្តកាល) ។ អហិមដ្ឋាន ឬ— ស្ថាន ទីឬកន្លែងឥតទឹកសន្សើមឬដែលមិនរងា (ព. ផ្ទ. ហិមដ្ឋាន ឬ ហិមវន្តដ្ឋាន,— ស្ថាន) ។ អហិមប្បទេស ឬ— ប្រទេស ប្រទេសឥតទឹកសន្សើមឬមិនមានរងា (ព. ផ្ទ. ហិមប្បទេស ឬ —ប្រទេស)។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិតេ––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិតា––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អហិត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដំណើរមិនមែនជាផលប្រយោជន៍ឬមិនមែនជាការទំនុកបម្រុង; សត្រូវ ។ ព. ផ្ទ. ហិត ។ អហិតករ ឬ ––ការកៈ, ––ការី អ្នកដែលធ្វើអំពើឥតផលប្រយោជន៍ឬអ្នកដែលធ្វើឲ្យឥតផលប្រយោជន៍; បើស្រ្តីជា អហិតការិកា ឬ ––ការិនី (ព. ផ្ទ. ហិតករ, ––ការកៈ, ––ការី; ហិតការិកា, ––ការិនី ) ។ អហិតកម្ម អំពើឥតផលប្រយោជន៍ ( ព. ផ្ទ. ហិតកម្ម ) ។ អហិតប្រឹថពី ដីឥតផលប្រយោជន៍ គឺដីដែលធ្វើរបរអ្វីពុំកើត ( ព. ផ្ទ. ហិតប្រឹថពី ) ។ អហិតពាក្យ ឬ ––វាចា, ––វាទ សម្ដីឥតផលប្រយោជន៍ ( ព. ផ្ទ. ហិតពាក្យ, ––វាចា,––វាទ) ។ អហិតវាទិន ឬ ––វាទី អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឥតផលប្រយោជន៍; បើស្ត្រីជា អហិតវាទិនី ( ព. ផ្ទ. ហិតវាទិន ឬ ––វាទី; ហិតវាទិនី ) ។ អហិតានុគ្រោះ ( សំ. អហិត + អនុគ្រហ ; បា. អហិត + អនុគ្គហ ) អនុគ្រោះដោយការឥតផលប្រយោជន៍ ( ព. ផ្ទ. ហិតានុគ្រោះ ) ។ អហិតេសី ( បា. < អហិត + ឯសី “អ្នកស្វែងរក, អ្នកត្រូវការរក” ; សំ. អហិតៃឞិន៑ < អហិត + ឯឞិន ) អ្នកស្វែងរកឬត្រូវការរកតែអំពើឥតផលប្រយោជន៍; បើស្រ្តីជា អហិតេសិនី (ព. ផ្ទ. ហិតេសី; ហិតេសិនី)។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលឥតផលប្រយោជន៍; ដែលមិនមែនជាការទំនុកបម្រុងឬផ្ចុងផ្តើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិង្សា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. អហឹសា ឬ អហេសា) ការមិនបៀតបៀនគេ, ការមិនធ្វើទុក្ខគេឲ្យបានសេចក្ដីលំបាក, ការមិនធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគេ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សត្រូវប្រើប្រាស់សត្វពាហនៈដោយអហិង្សា ; ប្រសិនបើសត្វលោកទាំងអស់មានអហេសាដូចគ្នា ក្នុងសកលលោកសមនឹងបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីសុខសម្រាន្តយ៉ាងក្រៃលែង ។ វេវ. អវិហិង្សា, អវិហេសា ។ ព. ផ្ទ. ហិង្សា. វិហិង្សា, វិហេសា។ ព. កា. ប្រាប់ផលអហិង្សា : អហិង្សាជាធម៌ដ៏សំខាន់ ប្រសិនបើកាន់បានគ្រប់គ្នា សមលោកទាំងមូលនឹងសះជា ការឈ្លោះទាស់គ្នាក៏នឹងគ្មាន ។ ព្រោះអហិង្សាជាធម៌ស្ងប់ ឲ្យរាប់ឲ្យរកគ្នារាល់ប្រាណ អាចនាំឲ្យមានសុខសម្រាន្ត ធ្វើម្ដេចនឹងបានដូចថាអ្ហើយ ។ ប្រសិនបើអាចប្រជុំគ្នា ទួទាំងលោកាពុំកន្តើយ ជជែកប្រឹក្សារកកោះត្រើយ បើបានឃើញហើយព្រមកាន់តាម ។ ឲ្យអហិង្សាមានរាល់ទ្វីប ភ្លឺដូចប្រទីបនៃលោកភ្លាម នោះលោកទាំងមូលនឹងមាននាម ថាបានរួចផុតចាកហិង្សា ។ ល ។ ( ប្រទីបនៃលោក គឺព្រះអាទិត្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហិ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) ពស់ ។ អហិតុណ្ឌិក ហ្មពស់ (អ្នកចាប់ពស់), អាលម្ពាយ ។ អហិទដ្ឋ (––ទ័ត) ដែលត្រូវឬប្រទះពស់ចឹក ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអហិទដ្ឋ; បើស្ត្រីឬមនុស្សច្រើននាក់ជា អហិទដ្ឋា (សម្រាប់ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ)។

                     អហិពិស ពិសពស់, អាសីពិស ។ អហិភ័យ ភ័យអំពីពស់, ការខ្លាចពស់ ។ អហិមន្ត ឬ–– មន្ត្រ អាគមសម្រាប់ស្ដោះផ្លុំបន្សាបពិសពស់ឬមន្តសម្រាប់សូត្រសែកចាប់ពស់ ។ អហិវាតរោគ ឬ អហិវាតករោគ (––តៈរោក ឬ–– តៈកៈរោក) រោគកើតអំពីខ្យល់មានពិសដូចជាពិសពស់ គឺជំងឺខ្យល់ដែលបណ្ដាលឲ្យចុះផងក្អួតផង (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អហិវាត ឬ រោគអហិវាត, ជំងឺអហិវាត ក៏បាន; ពាក្យធម្មតាច្រើនហៅ អាសន្នរោគ ឬ ជំងឺខ្យល់, ជំងឺខ្យល់ព្យុះ; ព. ព. ហៅ ជំងឺចុះក្អួត ឬ ជំងឺលោកិយ, ជំងឺរំបល់ ប៉ុន្តែពុំគួរប្រើឡើយ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហហៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា (បា. អហហ) សំខ្យាចំនួនមួយរយសែននិរព្វុទៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហង្ការី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការិន )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការិន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហង្ការិនី

---

មានន័យថា ( ម. ព. អហង្ការិន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហង្ការិន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ––រិន៑; បា. ––រី) ដែលមានអហង្ការ; ដែលប្រកាន់មានះខ្លាំង; ដែលរឹងត្អឹងឬមុខរឹងក្រៃពេក; អ្នកដែលមានអហង្ការ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអហង្ការិន; បើស្ត្រីជា អហង្ការិនី, ប្រើជា អហំ–– ក៏បាន ( ម. ព. អហង្ការ ផង )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ––រិន៑; បា. ––រី) ដែលមានអហង្ការ; ដែលប្រកាន់មានះខ្លាំង; ដែលរឹងត្អឹងឬមុខរឹងក្រៃពេក; អ្នកដែលមានអហង្ការ។
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអហង្ការិន; បើស្ត្រីជា អហង្ការិនី, ប្រើជា អហំ–– ក៏បាន ( ម. ព. អហង្ការ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហង្ការនិយម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អធ្យាស្រ័យនៃមនុស្ស ដែលលើកកម្ពស់ខ្លួនហួសប្រមាណ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អហង្ការ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អហំការ ឬ ប្រើជា អហង្ការ ក៏មាន ) សេចក្ដីប្រកាន់ថាអញ គឺសេចក្តីប្រកាន់ថាអញថាគេ; សេចក្តីប្រកាន់ខ្លួន ។
ឧទាហរណ៍៖ មិនព្រមចុះចាញ់គ្នា ដោយមានអហង្ការទាំងពីរខាង។

                      ខ្មែរប្រើជា កិ. វិ. សំដៅសេចក្តីថា “ដាច់ខាត, ម៉ឺងម៉ាត់” ក៏មាន
ឧទាហរណ៍៖ ប្រកែកដាច់អហង្ការ ប្រកែកដាច់ខាត ។

                     អហង្ការមមង្ការ ឬ អហំមមំការ (––មៈម័ង–– )សេចក្តីប្រកាន់ថាអញ ថារបស់អញ; មានៈក្រៃពេក
ឧទាហរណ៍៖ មានអហង្ការមមង្ការតែរៀងរាល់ខ្លួន ឥតអ្នកណាស្ដាប់អ្នកណា; ពួករេហ៍ពលទាំងពីរខាង សុទ្ធតែមានអហំមមំការដូចៗគ្នា (ម. ព. មមង្ការ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ស––

---

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អស្វ ឬ អស្ស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សុ––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស្សុ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សុពាហ៍

---

មានន័យថា ពាក្យប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី អស្សពាហ៍ (មើលក្នុងពាក្យ អស្វ ឬ អស្ស; គួរលើកលែងប្រើ, ត្រូវប្រើពាក្យ អស្សពាហ៍ ឬ អស្វពាហ៍ វិញ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សុត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ; សំ. អឝ្រុត) ដែលមិនធ្លាប់បានស្ដាប់, មិនដែលបានរៀនបានស្ដាប់សោះ; ដែលឥតចំណេះ; ល្ងង់ ។ អស្សុតជន ឬ ––បុគ្គល ជនឬបុគ្គលអ្នកមិនដែលបានស្ដាប់, មិនដែលបានរៀន; ជនល្ងង់។
ឧទាហរណ៍៖ ធម្មតាអស្សុតបុគ្គលរមែងតែមានសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ជានិច្ច, ច្រើនតែជឿស្មានៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សុជ

---

មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អស្សយុជ ( ម. ព. អស្វយុជ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សុគ្រន្ថី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គ្រន្ថីជាទីបញ្ចេញទឹកភ្នែក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សុ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អឝ្រុ) ទឹកភ្នែក (រ. ស. ព្រះអស្សុ) ។ អស្សុជល (––ជល់) ទឹកភ្នែក (ដែរ) ។ អស្សុជលន័យន៍ ឬ អស្សុជលនេត្ត (––ជៈលៈ––) ភ្នែកដែលទទឹកជោកដោយទឹកភ្នែក) រ. ស.
ឧទាហរណ៍៖ ស្ដេចទ្រង់ព្រះកន្សែងខ្លាំង មានព្រះអស្សុជលន័យន៍ប្លែកពីធម្មតា។

                      អស្សុធារា ទនៃទឹកភ្នែក គឺទឹកភ្នែកដែលហៀរហូររហាម ។ អស្សុមុខ មុខដែលទទឹកជោកដោយទឹកភ្នែក ។ អ្នកដែលមានមុខពេញពោរដោយទឹកភ្នែក (បើស្ត្រីជា អស្សុមុខី) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សា––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស្វ ឬ អស្ស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាសៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អស្សាស ; សំ. អាឝ្វាស) ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ (ច្រើននិយាយថា)
ឧទាហរណ៍៖ ខ្យល់អស្សាសៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាសប្បស្សាសៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អស្សាស + បស្សាស ; សំ. អាឝ្វាស + ប្រឝ្វាស ) ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញនិងខ្យល់ដកដង្ហើមចូល ( ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល ) ។
ឧទាហរណ៍៖ រលត់អស្សាសប្បស្សាសៈ។

                      រ. ស. ព្រះអស្សាសប្បស្សាសៈ ។ (សរសេរជា អស្សាសៈបស្សាសៈ ក៏បាន ប៉ុន្តែឃ្លាតឃ្លៀងពីវិធីវេយ្យាករណ៍; ព. កា. ប្រើជា អស្សាសប្បស្សាស ក៏បាន) ។ ម. ព. អានាបាណ ផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាសៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អស្សាស ; សំ. អាឝ្វាស) ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ (ច្រើននិយាយថា) ។
ឧទាហរណ៍៖ ខ្យល់អស្សាសៈ។

                      រ. ស. ព្រះអស្សាសៈ ។ ព. កា. ប្រើជា អស្សាស ឬ អាស្វាស ក៏បាន ។ ព. ផ្ទ. បស្សាសៈ (ម. ព. អានាបាណ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាសបស្សាសៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការដកដង្ហើម ឬដង្ហើមចេញចូល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សារោហនវិជ្ជា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សិល្បៈខាងការជិះសេះ ការបង្ហាត់ឱ្យជិះសេះ​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាមីករណ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការដកហូតយកកម្មសិទ្ធិ ពីជនណាមួយតាមគន្លងច្បាប់ ដើម្បីជាប្រយោជន៍សាធារណៈ ដោយចេញតម្លៃបង់ខាតឱ្យខ្លះ។
ឧទាហរណ៍៖ កម្មសិទ្ធិនៃជនម្នាក់ៗ ឋិតនៅក្នុងការឃុំំគ្រងនៃច្បាប់ និងធ្វើអស្សាមីករណ៍បាន​ លុះតែដើម្បីជាប្រយោជន៍សាធារណៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាមិកា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ឬ សំ. ) ដែលឥតស្វាមី (ឥតប្តី); ដែលពុំទាន់មានប្ដីនៅឡើយ។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រ្តីអស្សាមិកា ។ ព. ផ្ទ. សស្សាមិកា “ដែលមានស្វាមី (មានប្ដី), ដែលមានប្ដីហើយ” ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាមិករណ៍

---

មានន័យថា ការដកហូតកម្មសិទ្ធិលើអចលនវត្ថុ ឬសិទ្ធិប្រត្យក្ស លើអចលនវត្ថុរបស់រូបវន្តបុគ្គល នីតិបុគ្គលឯកជននិងនីតិបុគ្គលសាធារណៈ រួមមាន ដី សំណង់ និងដំណាំដាំដុះសម្រាប់បម្រើការស្ថាបនា ស្ដារ និងពង្រីកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តសាធារណៈ ដែលបម្រើប្រយោជន៍សាធារណៈ និងផលប្រយោជន៍ជាតិ ព្រមទាំងផ្ដល់នូវសំណងជាមុនដោយសមរម្យនិងយុត្តិធម៌។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាមិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ឬ សំ. ) ដែលឥតម្ចាស់; ដែលឥតនាយចៅហ្វាយ ។
ឧទាហរណ៍៖ របស់អស្សាមិក; មនុស្សអស្សាមិក ។ ព. ផ្ទ. សស្សាមិក “ដែលមានម្ចាស់; មានចៅហ្វាយនាយ” ។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. ––មិកៈ, ដូចជា អស្សាមិកដ្ឋាន ឬ អស្វាមិកស្ថាន ទីឥតម្ចាស់ ។ អស្សាមិកទ្រព្យ ឬ អស្វាមិក–– ទ្រព្យឥតម្ចាស់ ។ អស្សាមិកភណ្ឌ របស់ឥតម្ចាស់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាភរណ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបំពាក់ប្រដាប់ឱ្យសេះ គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់បំពាក់ឱ្យសេះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សានិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទ័ពសេះ ឯកភាពសឹកខាងទាហានជិះសេះ ជិះរថគ្រោះ មានចំនួនប៉ុនកងអនុសេនាធំ។
ឧទាហរណ៍៖ អស្សានិកជាឯកភាពសឹក ដែលស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់នៃអនុសេនីយឯក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាទនីយ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ឆ្ងាញ់ពិសា មានឱជារស ក្រអូបក្រៃលែង គួរឱ្យចង់បរិភោគមិនចេះឆ្អែត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាទកម្ម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការត្រូវមាត់ក្នុងអាហារភោជន ក្នុងគ្រឿងភេសជ្ជៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាទ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីរីករាយ កាមរតី សុភមង្គល (ម.ព.នោះៗ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សវនកៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​បាន​ស្ដាប់​ គឺ​អ្នក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ស្ដាប់​សោះ ក៏​ស្រាប់​តែ​បាន​ស្ដាប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វយុជ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អឝ្វយុជ៑ ឬ បា. ) ការទឹមសេះពីរ ។ ឈ្មោះផ្កាយនក្សត្រឫក្ស ។ (សំ. អាឝ្វយុជ៑) ឈ្មោះខែទី១១ នៃចន្ទគតិកាល ( ខែអស្សុជ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សត្ថព្រឹក្ស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. និង សំ. ក្ល. ; បា. អស្សត្ថ + រុក្ខ ; សំ. អឝ្វត្ថ + វ្ឫក្ស ) ដើមពោធិ៍។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះសក្យមុនីគោតមទ្រង់បានត្រាស់ក្នុងម្លប់នៃអស្សត្ថព្រឹក្ស ។ វេវ. ពោធិព្រឹក្ស, ពោធិទ្រុម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អស្វ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វ––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស្វ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វៃរិនី

---

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អសេរី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វៃរិន

---

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អសេរី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វិន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អឝ្វិន៑) អ្នកជិះសេះ; អ្នកបង្ហាត់សេះ; ទាហានសេះ; ឈ្មោះផ្កាយនក្សត្រឫក្ស . . .។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វា––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស្វ ឬ អស្ស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វាមិកា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អស្សាមិកា )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្សាទ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្តីរីករាយ កាមរតី សុភមង្គល (ម.ព.នោះៗ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វាមិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អស្សាមិក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វយុជ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អឝ្វយុជ៑ ឬ បា. ) ការទឹមសេះពីរ ។ ឈ្មោះផ្កាយនក្សត្រឫក្ស ។ (សំ. អាឝ្វយុជ៑) ឈ្មោះខែទី១១ នៃចន្ទគតិកាល ( ខែអស្សុជ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វត្ថព្រឹក្ស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អស្សត្ថព្រឹក្ស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្វ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ក្ល. ឬ បា. ; សំ. អឝ្វ) សេះ ។ អស្វកុដី ឬ អស្សកុដិ រោងសេះ (វេវ. អស្វសាលា ឬ អស្ស––) ។ អស្វកោវិទ ឬ អស្ស––អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញខាងសេះ គឺអ្នកដែលប៉ិនប្រសប់ខាងបង្ហាត់សេះ, ប្រើសេះ, ជិះសេះ។ អស្វឃោសៈ (សំ. អឝ្វឃោឞ; បា. អស្សឃោស) សម្រែកសេះ ។ នាមបព្វជិតពុទ្ធសាសនិក ១ រូបខាងពួកមហាយាន ជាអ្នកប្រាជ្ញមាននាមល្បីល្បាញក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកខាងលិច (ក្នុងបុរាណសម័យ) បានតែងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាជាភាសាសំស្រ្កឹតច្រើនគម្ពីរ មានគម្ពីរ ពុទ្ធចរិត ជាដើម… ។ អស្វជពន៍, អស្ស–– (––ជប់) ឬ អស្វជវ័ន, អស្ស–– ល្បឿនសេះ ។ អស្វតរ ឬ អស្ស— ( —ដរ) សេះល្អ; សេះលឿន ។ អស្វទូត ឬ អស្ស–– អ្នកជិះសេះនាំសំបុត្រឬនាំដំណឹងទៅមក ។ អស្វធន ឬ អស្ស–– សេះជាទ្រព្យ; អ្នកដែលមានសេះជាទ្រព្យ គឺអ្នកដែលមានសេះជារបរ ។ អស្វនាយ អ្នកបរសេះ ។ អស្វបតី ឬ អស្ស–– (––ប៉ៈដី) ម្ចាស់សេះ; អ្នកត្រួតត្រាខាងការរក្សាសេះ (នៃព្រះរាជាជាដើម) ។ អស្វបាល ឬ អស្ស–– អ្នករក្សាសេះ; គង្វាលសេះ ។ អស្វបោសក ឬ អស្ស–– (––ប៉ោសៈកៈ ឬ ––ប៉ោសក់) អ្នកចិញ្ចឹមសេះ (បើស្ត្រីជា —បោសិកា) ។ អស្វពាណិជ្ជ ឬ អស្ស–– (––និច) ឈ្មួញសេះ ។ អស្វពាណិជ្ជ, -ពាណិជ្យ ឬ អស្ស–– (––និច) ជំនួញសេះ ។ អស្វពាហ៍ ឬ អស្ស–– ពាហនៈសេះ ឬសេះជាពាហនៈ (ខ្មែរប្រើក្លាយជា អស្សុពាហ៍ ក៏មាន, គួរលើកលែងប្រើ) ។ អស្វពេទ្យ ឬ អស្ស–– (សំ. អឝ្វវៃទ្យ ; បា. អស្សវេជ្ជ) ពេទ្យព្យាបាលសេះ, ពេទ្យសេះ (ហៅដោយរួបរួមថា បសុពេទ្យ “ពេទ្យព្យាបាលសត្វចិញ្ចឹម ឬពេទ្យសត្វ” ក៏បាន) ។ អស្វភារៈ ឬ អស្ស–– អ្វីៗជាគ្រឿងធ្ងន់ដែលដឹកនាំទៅមកដោយខ្នងសេះ ។ អស្វមេធ ឬ អស្ស–– ឈ្មោះពិធីមហាយញ្ញមួយយ៉ាងគេលែងសេះសមួយឲ្យចេញដើរទៅ, មានព្យុហយាត្រាតាមទៅជាមួយផង សំដៅទៅត្រង់ប្រទេសឬក្រុងដែលគេត្រូវការយកជាចំណុះ…, ចេញទៅពេញមួយឆ្នាំតាមកាលកំណត់នៃយញ្ញពិធីនោះ…, លុះដល់ត្រឡប់មកវិញ (ក្នុងខែថ្ងៃត្រូវនឹងខែថ្ងៃ កាលដែលចេញទៅ) គេពិឃាតសេះសនោះធ្វើបូជាយញ្ញ (ជាព្រះរាជពិធីប្រកាសមហាតេជានុភាព យកប្រទេសឯទៀតៗជាចំណុះ នៃព្រះរាជាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ ដែលប្រតិបត្តិជឿកាន់តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, មានតំណាលតែក្នុងរឿងរ៉ាវពីព្រេងនាយ) ។ អស្វយាត្រា ឬ អស្ស––យាត្រាដោយសេះ; ដំណើរទៅដោយសេះ ។ អស្វយាន ឬ អស្ស–– យានសេះ ។ អស្វយុគ ឬ អស្ស–– សេះមួយគូឬសេះមួយនឹម ។ អស្វយុទ្ធ ឬ អស្ស–– ការប្រយុទ្ធគ្នានៃសេះនិងសេះ (សេះប្រខាំគ្នា); ការច្បាំងគ្នាដោយកងទ័ពសេះ, ចម្បាំងទ័ពសេះ ។ អស្វរ័ត្ន ឬ អស្សរ័តន៍ សេះរ័ត្ន (សេះកែវ សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ) ។ អស្វរថ ឬ អស្ស–– រថទឹមសេះ (រទេះសេះ) ។ អស្វរាជ ឬ អស្ស–– ស្ដេចសេះ គឺសេះដែលមានអានុភាពជាងអស់សេះ ឬសេះព្រះទីន័ងនៃព្រះរាជា, សេះមង្គល ។ អស្វឫទ្ធិ , អស្ស–– ឬ អស្វរឹទ្ធិ, អស្ស–– ឫទ្ធិនៃសេះ ។ ពាក្យនេះខ្មែរសន្មតប្រើតាមសម័យនិយមហៅគ្រឿងឥស្សរិយាភរណៈ ឬគ្រឿងឥស្សរិយយសដែលបារាំងសែសហៅ សឺវ៉ាលីយេរ (Chevalier)
ឧទាហរណ៍៖ គ្រឿងឥស្សរិយយសអស្សឫទ្ធិ ឬ មេដាយអស្សឫទ្ធិ (ហៅឥស្សរិយាភរណៈអស្សឫទ្ធិ ក៏បាន)។

                     អស្វសាទិន (សំ. អឝ្វសាទិន៑) ទាហានសេះ; អ្នកជិះសេះ ។ អស្វសាលា ឬ អស្ស–– (សំ. អឝ្វឝាលា; បា. អស្សសាលា) រោងសេះ (វេវ. អស្វកុដី ឬ អស្សកុដិ) ។ អស្វសាវ (សំ. អឝ្វឝាវ) កូនសេះ ។ អស្វសិល្ប ឬ អស្សសិប្បៈ សិល្បសាស្ត្រខាងសេះ ។ អស្វសូត ឬ អស្ស- សារថី, អ្នកបររថសេះ ។ អស្វាជានេយ្យ ឬ អស្សា–– (អ. ថ. ––នៃ; សំ. អឝ្វ + អាជានេយ; បា. អស្ស + អាជានេយ្យ ឬ អាជានីយ) សេះអាជានេយ្យ (សេះដែលមានល្បឿនលឿនឆាប់ទាន់ចិត្ត) ។ អស្វានិក, អស្សា–– ឬ ––នីក (សំ. អឝ្វ, បា. អស្ស + អនីក “កងទ័ព, ក្បួនទ័ព”) កងទ័ពសេះ, ក្បួនទ័ពសេះ (ម. ព. អនីកលក្ខណៈ ផង) ។ អស្វារោហៈ, អស្សា–– ឬ អស្វារោហ៍, អស្សា–– (សំ. អឝ្វ, បា. អស្ស + អារោហ “អ្នកជិះ”) អ្នកជិះសេះ, ជំនិះសេះ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្រី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អសិរី )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អសិរី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្មិមានះ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. អស្មិមាន”សេចក្តីប្រកាន់ថាអញមាន”) សេចក្ដីប្រកាន់ចិត្តរឹងត្អឹងថាអញថាគេឬថាយើងថាគេមិនព្រមទទួលជឿស្ដាប់អ្នកណា
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សនុ៎ះមានអស្មិមានះខ្លាំងណាស់; អស្មិមានះជាឫសគល់ ឬ ជាមាតានៃសេចក្ដីវិនាស។

                      ព. សា. ប្រើត្រឹមតែ អស្មិ ក៏មាន ។
ឧទាហរណ៍៖ មានអស្មិ, ប្រកាន់អស្មិ ។

                      ព. ពុ. ថា អស្មិមានះ, ដោយសង្ខេប, មាន ៣ យ៉ាងគឺ ១- ប្រកាន់ថាស្រេចនឹងអញ គ្មានអ្នកណាដល់អញ; ២- ប្រកាន់ថាគេម៉េចអញម៉េច ដូចៗជាគ្នា; ៣- ប្រកាន់ថាខ្លួនអញថយថោកអាប់អន់ទន់ខ្សោយជាងគេ មិនដល់នឹងគេ គេដោយគេ អញដោយអញ…(ម. ព. មានះ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្មិ

---

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អស្មិមានះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដា––

---

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អស្ដា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដាង្គ––

---

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អស្ដា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដាង្គិក––

---

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អស្ដា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដាង្គ

---

មានន័យថា (មើលក្នុងពាក្យ អស្ដា)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា (សំ. អឞ្ដ; បា. អដ្ឋ) ប្រាំបី (៨) ។ លេខអស្ដា ឬ អស្ដាលេខ លេខ ៨ ។ ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងមានសណ្ឋានជាលេខប្រាំបី (៨) សម្រាប់ដាក់លើអក្សរទោលនាំអក្សរនោះឲ្យមានសំឡេងកញ្ឆក់ខ្លីរហ័ស, ដូចជា ក៏បាន, ក៏ដែរ, ក៏ដោយ, ដ៏បវរ, ដ៏ប្រសើរ, ដ៏ហើយដោយមាស, ឰដ៏អាកាស; ហ៏!, ហ៏យកចុះ!, ន៏!, នុ៎ះន៏!, អុញន៏! ជាដើម (ម. ព. លេខអស្ដា ទៀតផង) ។ អស្ដាង្គ (អ័ស-ស្ដាង, បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អ័ស-ស្ដាង-គៈ) អង្គ ៨
ឧទាហរណ៍៖ អស្ដាង្គសីល ឬ អស្ដាង្គិកសីល សីលមានអង្គ ៨ គឺសីលមាន ៨ សិក្ខាបទ (សីល ៨)។

                      វេវ. អដ្ឋង្គសីល ឬ អដ្ឋង្គិកសីល ។ អស្ដាពីស ម្ភៃប្រាំបី (២៨) ។ អស្ដារ្យសង្ឃ (អ័ស-ស្ដារ-យ៉ៈសង់) អរិយសង្ឃឬអារ្យសង្ឃ ៨ ពួក (ព. ពុ. ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដង្គមន៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អស្ដំគមន; បា. អដ្ឋង្គមន ឬ អត្ថង្គមន) ដំណើរលិចបាត់ទៅ; សេចក្តីវិនាសបាត់រូបបាត់អង្គ; ដំណើរលិចនៃព្រះអាទិត្យឬវេលាព្រះអាទិត្យលិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដង្គត––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស្ដង្គត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ដង្គត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អស្ដំគត; បា. អដ្ឋង្គត ឬ អត្ថង្គត) ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអាទិត្យអស្ដង្គត ព្រះអាទិត្យលិច ។ ពេលអស្ដង្គត ពេលថ្ងៃលិច។

                     បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អ័ស-ស្ដ័ង-គៈតៈ, ដូចជា អស្ដង្គតកាល ឬ ––វេលា, ––សម័យ កាលឬវេលា, សម័យនៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច) ។ អស្ដង្គតសូរ្យ, ––សូរ្យា, ––សូរ្យោ (––សូរ, ––សូរយ៉ា, ––សូរ-យ៉ោ) ព្រះអាទិត្យលិច (ព. កា. ) ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. អស្ដំគត; បា. អដ្ឋង្គត ឬ អត្ថង្គត) ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ ។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះអាទិត្យអស្ដង្គត ព្រះអាទិត្យលិច ។ ពេលអស្ដង្គត ពេលថ្ងៃលិច។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អ័ស-ស្ដ័ង-គៈតៈ, ដូចជា អស្ដង្គតកាល ឬ ––វេលា, ––សម័យ កាលឬវេលា, សម័យនៃព្រះអាទិត្យលិច (ពេលថ្ងៃលិច) ។ អស្ដង្គតសូរ្យ, ––សូរ្យា, ––សូរ្យោ (––សូរ, ––សូរយ៉ា, ––សូរ-យ៉ោ) ព្រះអាទិត្យលិច (ព. កា. ) ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស្ចារ្យ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. ក្ល., សំ. អាឝ្ចយ៌, បា. អច្ឆរិយ) ដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក, ដែលគួរទះដៃស្ងើចសរសើរ; ដែលគួរស្ងែងក្រៃពេក ។
ឧទាហរណ៍៖ ហេតុអស្ចារ្យ, រឿងអស្ចារ្យ (ម. ព. អច្ឆរិយ ផង)។

                      ខ្មែរប្រើជា ន. ផងក៏មាន “ហេតុឬដំណើរដែលគួរស្ងើចក្រៃពេក, …”
ឧទាហរណ៍៖ មានអស្ចារ្យ, ឥតមានអស្ចារ្យអ្វីប៉ុន្មានទេ ។ ព. ផ្ទ. អនស្ចារ្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស់––

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស់ កិ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស់អ្នក

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស់ កិ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស់អញលំគេញ

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស់អញ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស់អញ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលអស់ពីចិត្តពីថ្លើមរបស់ខ្លួន, ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការអស់អញ; ការអស់អញ។

                     អស់អញលំគេញ ឬ អស់អញលំគេញអាត្មា ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី ដោយចង់ឲ្យបានសម្រេចការឆាប់, ឲ្យបានដូចបំណងយ៉ាងឆាប់, ឲ្យបរិសុទ្ធល្អ ។ ប្រើជា ន. ផងក៏បាន “ការយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី;…” ។

ឧទាហរណ៍៖ ខំប្រឹងធ្វើការដោយអស់អញលំគេញ (ម. ព. លំគេញ ផង) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាវិសេសន៍
មានន័យថា ដែលអស់ពីចិត្តពីថ្លើមរបស់ខ្លួន, ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី ។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើការអស់អញ; ការអស់អញ។

                     អស់អញលំគេញ ឬ អស់អញលំគេញអាត្មា ដែលយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី ដោយចង់ឲ្យបានសម្រេចការឆាប់, ឲ្យបានដូចបំណងយ៉ាងឆាប់, ឲ្យបរិសុទ្ធល្អ ។ ប្រើជា ន. ផងក៏បាន “ការយកចិត្តទុកដាក់ពេញទី;…”
ឧទាហរណ៍៖ ខំប្រឹងធ្វើការដោយអស់អញលំគេញ (ម. ព. លំគេញ ផង) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស់លោក

---

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អស់ កិ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អស់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា មិនមាន, លែងមាន; មិនសល់, ឥតសេសសល់; ចប់; ស្រេច; ផុត; រលត់; សូន្យ។ល។
ឧទាហរណ៍៖ អស់ទ្រព្យ; អស់ប្រាក់ចាយ ។ អស់កម្ម រដោះបាប ។ អស់កម្មនឹងគ្នា លាកចិត្តលែងរាប់រកគ្នាជាគូស្រករតទៅទៀត ។ អស់កម្លាំង ថយឬស្បើយកម្លាំង ។ អស់កាស (ព. ប្រ. ) ខ្សត់ខ្សោយជាងពីដើម : ឡើងដៃអស់កាស ឡើងបុណ្យស័ក្ដិ ប៉ុន្តែថយខ្សោយទ្រព្យជាងពីមុន (ព. ទ. បុ. ) ។ អស់ក្បាច់ (ព. ប្រ. ) ទ័លគំនិតទ័លប្រាជ្ញា; ទ័លឧបាយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ ។ អស់កើត លែងកើត, ធ្វើមិនកើត, មិនសម្រេច ។ អស់ក្បួន អស់ចំណេះ; អស់ពីចិត្ត ។ អស់ក្លាក់ (ព. សា. ) អស់កែទៅទៀតបាន; ដែលគេរកឧបាយស្ដីប្រដៅឬជួយជ្រោមជ្រែងតទៅទៀតពុំកើត : មនុស្សអស់ក្លាក់ ។ អស់ខុស លែងខុស ។ អស់ខ្យល់ ស្ងប់លែងមានខ្យល់ ។ ផុតរលត់ខ្យល់ដង្ហើម (ស្លាប់) ។ អស់គេ ឬ អស់ទាំងគេ គេទាំងឡាយ : អស់គេរាល់គ្នា, មិនដូចអស់ទាំងគេ ។ អស់ចង់ ឬ អស់ចំណង់ លែងចង់ឬលែងមានចំណង់; ពេញចំណង់ ។ អស់ចិត្ត ស្កប់ចិត្ត, ល្មមដល់ចិត្ត ។ អស់ចំណេះ ផុតការចេះ, លែងចេះតទៅទៀត : ធ្វើអស់ចំណេះប៉ុណ្ណឹងហើយ! ។ អស់ច្បាប់ ពេញច្បាប់, ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់; ពេញលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់ ។ អស់ជើង សព្វគ្រប់, គ្រប់គ្រាន់; ពេញល្បិច, ពេញបន្ទុក ។ អស់ជំនុំ (ព. បុ. ) ប្រជុំសេនាបតីអ្នកជំនុំសម្រេចការផែនដី (ច្រើនហៅ) : អស់លោកអស់ជំនុំ ឬ ព្រះបាទអស់ជំនុំ ( សព្វថ្ងៃនេះលើកលែងមិនប្រើ ) ។ អស់ជម្រើស ដែលសល់ពីគេជ្រើសសម្រាំងយកតែល្អៗអស់ទៅហើយ : របស់អស់ជម្រើស ។ មនុស្សអស់ជម្រើស មនុស្សមិនបានការ ។ អស់ដៃ អស់កម្លាំងដៃ ។ ព. ប្រ. ធ្វើទៅទៀតមិនកើត, ធ្វើលែងកើត ។ អស់ដៃអស់ជើង អស់កម្លាំងដៃជើង ។ ព. ប្រ. អស់ពីចិត្ត, អស់បែប, អស់យ៉ាង : នាំគ្នាប្រឹងឲ្យអស់ដៃអស់ជើង! ។ អស់តម្រិះ អស់គំនិតត្រិះរិះ, ត្រិះរិះតទៅទៀតមិនលេចឬមិនចេញគំនិត, ទ័លគំនិត ។ អស់ទំហឹង ពេញទំហឹង : ចោលអស់ទំហឹងដៃ។ អស់ទាំង ទាំងឡាយ : អស់ទាំងគេៗនៅជាសុខ ឯងរងទុក្ខ ឥតអ្នកណាជួយកើត! ; អស់ទាំងគេរាល់គ្នា ។ អស់នេះ ទាំងនេះ : កូនអស់នេះ, អ្នកអស់នេះ, របស់អស់នេះ ។ អស់នុ៎ះ ឬ អស់នោះ ទាំងនុ៎ះ, ទាំងហ្នឹង, អស់ហ្នឹង, ឬទាំងនោះ ។ អស់បែប គ្រប់បែប, ពេញបែប : ធ្វើឲ្យអស់បែប ។ អស់ពិស លែងមានពិស ។ ព. ប្រ. អស់អំណាច, អស់ពុតកំណាច ។ អស់ពីរួចពី : អស់ពីនុ៎ះនោះ រួចពីនុ៎ះហើយនោះទៀត ។ អស់យ៉ាង គ្រប់យ៉ាង គ្រប់បែប; សព្វគ្រប់; ក្រៃពេក, ណាស់, ពេកណាស់ : លេងឲ្យអស់យ៉ាង; ពិបាកអស់យ៉ាង; ឆ្ងាញ់អស់យ៉ាង ។ អស់រាជ្យ អស់ព្រះជន្ម (ក្សត្រិយ៍អស់ព្រះជន្ម) ។ ព. ប្រ. ពោធិ៍អស់រាជ្យ ដើមពោធិ៍តាយសាក (ចំពោះតែដើមពោធិ៍ដែលមានគេគោរព) ។ អស់រឿង គ្រប់សព្វ : អធិប្បាយឲ្យអស់រឿង ។ អស់លោក ពួកមន្ត្រី : រៀបកៅអីជូនអស់លោក ។ សព្ទអារក្សថា “បង់បត់, មេមត់, បិសាច, ខ្មោចអារក្ស” : អាស្រមអស់លោក, បន់អស់លោក, អស់លោកមកសណ្ឋិត។ អស់លោក-អ្នក លោកនិងអ្នកទាំងឡាយ : សូមអស់លោក-អ្នកអញ្ជើញទៅចួបជុំកុំខាន! ។ អស់សាច់ (ព. ប្រ. ) អស់ស្ដីថាកើត, លែងស្ដីប្រដៅកើត; អស់កែកើត ។ អស់ហើយ គ្មានហើយ, ឥតមានសេសសល់ឡើយ; សព្វគ្រប់ហើយ, ល្មមដល់ការហើយ; ស្រេចហើយ, ស្រេចបាច់ហើយ : អស់ហើយត្រឹមប៉ុណ្ណឹង ។ អស់ហ្នឹង ទាំងហ្នឹង, អស់នុះ : អ្នកអស់ហ្នឹង, ក្មេងអស់ហ្នឹង, របស់អស់ហ្នឹង ។ អស់អង្គ អស់ទាំងខ្លួន, សព្វសព៌ាង្គកាយ : ល្អអស់អង្គ, ឈឺអស់អង្គ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ។ អស់អថ៌ ឬ អស់អាថ៌ អស់សេចក្តី, អស់ដំណើរសេចក្តី; ដោយសព្វគ្រប់ : និយាយឲ្យអស់អថ៌ (ប្រើជា អស់អាថ៌សេចក្តីក៏មាន) ។ អស់អ្នក អ្នកទាំងអស់គ្នា : អស់អ្នករាល់គ្នាចាំស្ដាប់ខ្ញុំ! ។ ស្រ្តីព្រះស្នំ : ពួកអស់អ្នក; បងខ្ញុំគាត់មានកូនស្រីម្នាក់ធ្វើអស់អ្នក ។ អស់ឯង ឯងទាំងអស់គ្នា : អស់ឯងរាល់គ្នាកុំអាលទៅណា ចាំអាស្រ័យបាយសិន ។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា អាយតនិបាត
មានន័យថា (ព. វ. ) ពាក្យជាអាយតនិបាតប្រាប់សេចក្តីថា “ប្រព្រឹត្តទៅរហូត, លុះដល់, កំណត់ត្រឹម” គឺតាំងនៅឬប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមានកំណត់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះៗ។
ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងស្រុកនោះអស់កាលយូរ; ដើរផ្លូវអស់មួយយប់មួយថ្ងៃ; ខ្ញុំបាទឈឺ ទៅទទួលទានដំណេកពេទ្យអស់បីខែ ទើបបានជា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អសំហារិមៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អសង្ហារិមៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អសំហារិមៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អសង្ហារិមៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អសោចិ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អសោច )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---