Category: Dictionary

អាខ្យាត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះប្រភេទមួយនៃវេយ្យាករណ៍ភាសាសំស្រ្កឹតនិងបាលី និយាយអំពីកិរិយាសព្ទផ្សេងៗ
ឧទាហរណ៍៖ មូលអាខ្យាត; លុះរៀនតទ្ធិតចប់សព្វគ្រប់ហើយ ត្រូវរៀនអាខ្យាតតទៅ ។

                      អាខ្យាតកិរិយា ឬ ––បទ (––តៈ––) កិរិយាអាខ្យាតឬបទអាខ្យាត (សំ. អាខ្យាតក្រិយា ឬ —បទ) ។ អាខ្យាតបច្ច័យ (––តៈប៉័ច-ចៃ) បច្ច័យអាខ្យាត (សំ. អាខ្យាតប្រត្យយ) ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. ) ដែលបានពោលឬនិយាយរួចហើយ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាខ្យា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) នាម, ឈ្មោះ, អធិវចនៈ; ការស្រែកហៅ; ការហៅឈ្មោះ, ការហៅតាមឈ្មោះដែលរៀងក្នុងបញ្ជី ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ អ្នកទាំងអស់គ្នា ប្រុងស្ដាប់អាខ្យា ឮហើយមូលមក កុំបាច់ឲ្យគេ ពិបាកដើររក ជជ្រកមមក នាំឲ្យខាតការ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រោស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាក្រោឝ ឬ អាក្រោឝន) ពាក្យគរហា, ពាក្យនិន្ទា; បណ្ដាសា; ពាក្យជេរប្រទេចឮខ្លាំងៗ; ការស្រែកគំហកឬគំរាម, ការសង្ឃកដាក់ ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះការស្រែក (ដោយមានកំហឹងខ្លាំងភ្លេចគិតដល់សេចក្ដីអៀនខ្មាស) ប្រកាសទោសអ្នកដែលឈ្លោះប្រកែកនឹងខ្លួន ឲ្យអ្នកស្រុកភូមិផងរបងជាមួយបានឮរាល់គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែកអាក្រោសឲ្យអ្នកស្រុកទុកភូមិឮរាល់គ្នា ។

                     មួយយ៉ាងទៀត, ប្រើចំពោះការបណ្ដើរមនុស្សមានទោសឲ្យដើរស្រែកប្រកាសទោសកំហុសរបស់ខ្លួនឲ្យសាធារណជនបានឮទួទៅ (ធ្វើជាផ្លូវរាជការ)។
ឧទាហរណ៍៖ បណ្ដើរអាក្រោស (ប្រើតែក្នុងរជ្ជកាលពីដើម) ។

                     ចួនកាល, ក្មេងដែលប្រហែសឲ្យបែករបស់ស្រួយដូចយ៉ាង ក្អមដី, កែវ, ចានជាដើម, ដើម្បីឲ្យក្មេងនោះរាងចាលចេះប្រុងប្រយ័ត្នមិនប្រហែសឲ្យបែកទៀត, គេយកបំណែកអំបែងនោះ ចងព្យួរនឹងកក្មេងនោះឲ្យវាដើរបីជុំផ្ទះលំនៅ ស្រែកប្រកាសឲ្យគេរាល់គ្នាឮថា អាក្រោសអើយ ខ្ញុំឲ្យបែកក្អម!… (ការផ្ចាលទោសបែបនេះលើសលុបណាស់, អ្នកដែលធ្លាប់ប្រកាន់ធ្វើ គួរលើកលែងធ្វើតទៅ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រោស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាក្រោឝ ឬ អាក្រោឝន) ពាក្យគរហា, ពាក្យនិន្ទា; បណ្ដាសា; ពាក្យជេរប្រទេចឮខ្លាំងៗ; ការស្រែកគំហកឬគំរាម, ការសង្ឃកដាក់ ។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះការស្រែក (ដោយមានកំហឹងខ្លាំងភ្លេចគិតដល់សេចក្ដីអៀនខ្មាស) ប្រកាសទោសអ្នកដែលឈ្លោះប្រកែកនឹងខ្លួន ឲ្យអ្នកស្រុកភូមិផងរបងជាមួយបានឮរាល់គ្នា។
ឧទាហរណ៍៖ ស្រែកអាក្រោសឲ្យអ្នកស្រុកទុកភូមិឮរាល់គ្នា ។

                      មួយយ៉ាងទៀត, ប្រើចំពោះការបណ្ដើរមនុស្សមានទោសឲ្យដើរស្រែកប្រកាសទោសកំហុសរបស់ខ្លួនឲ្យសាធារណជនបានឮទួទៅ (ធ្វើជាផ្លូវរាជការ)។
ឧទាហរណ៍៖ បណ្ដើរអាក្រោស (ប្រើតែក្នុងរជ្ជកាលពីដើម) ។

                      ចួនកាល, ក្មេងដែលប្រហែសឲ្យបែករបស់ស្រួយដូចយ៉ាង ក្អមដី, កែវ, ចានជាដើម, ដើម្បីឲ្យក្មេងនោះរាងចាលចេះប្រុងប្រយ័ត្នមិនប្រហែសឲ្យបែកទៀត, គេយកបំណែកអំបែងនោះ ចងព្យួរនឹងកក្មេងនោះឲ្យវាដើរបីជុំផ្ទះលំនៅ ស្រែកប្រកាសឲ្យគេរាល់គ្នាឮថា អាក្រោសអើយ ខ្ញុំឲ្យបែកក្អម!… (ការផ្ចាលទោសបែបនេះលើសលុបណាស់, អ្នកដែលធ្លាប់ប្រកាន់ធ្វើ គួរលើកលែងធ្វើតទៅ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រោធនៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាក្រោធន ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រោធន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. អាក្រោធន; បា. អាកោធន) កំហឹងខ្លាំង (ប្រើជា អាក្រោធន៍ ក៏បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រោធចិត្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្តក្រោធខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រោធ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ; បា. អាកោធ ប្រើជា ន.) ក្រោធខ្លាំង, ខឹងច្រឡោត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលខឹងខ្លាំង។
ឧទាហរណ៍៖ អាក្រោធចិត្ត (—ធៈ—) ចិត្តក្រោធខ្លាំង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រីឌ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. ) ការលេង, ការលេងកម្សាន្ត, ល្បែងកម្សាន្ត, កីឡា ។បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ.— ក្រីឌៈ, ដូចជា អាក្រីឌគិរី ឬ— បព៌ត ភ្នំសម្រាប់ឡើងទៅលេងកម្សាន្ត, ភ្នំកីឡា ។ អាក្រីឌស្ថាន ឬ— ភូមិ ទីសម្រាប់លេង, ទីលេងកម្សាន្ត, កីឡាឋាន ឬ កីឡាភូមិ ។ ល ។ (ព. កា. ) ។
ឧទាហរណ៍៖ អាក្រីឌស្ថានសម្រាន្តរម្យ គេតែងនិយមទៅកម្សាន្ត ជាទីជិតមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន គេទៅមកបានដោយងាយស្រួល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រាត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម

មានន័យថា ដែលលែងខ្លួនធ្លាំងទទេឥតស្លៀកដណ្ដប់សោះ ឬដែលគ្រាន់តែដណ្ដប់ ប៉ុន្តែមិនស្លៀកបិទបាំងកេរ្តិ៍ខ្មាស, ដែលស្រាតធ្លាំង។

                     អាក្រាតធ្លាំង ។ (ព. ខ្ព. ; ព. សា. ស្រាត) ។
ឧទាហរណ៍៖ អាក្រាតខ្លួនទទេ ។ សមណៈ ឬ ស្រមណ៍អាក្រាត អចេលក៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រាជធានី/​រដ្ឋធានី នៃប្រទេស ហ្កាណា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រមណ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អាក្រម ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រម

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. —ម ឬ —មណ) ការឆ្លងរួចផុត; ការចូលលុក; ការចូលតយុទ្ធគ្នា; ការប្រាបប្រាម។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអាក្រម ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក្រក់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមិនល្អ, ពុំប្រសើរ, ពុំប្រពៃ។
ឧទាហរណ៍៖ អំពើអាក្រក់, រូបអាក្រក់, ចិត្តអាក្រក់ ។ ព. ផ្ទ. ល្អ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក់ទីនីស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ផលិតផលនៃបណ្ដូរគីមីក្នុងសារធាតុដែលបណ្ដាលមកពីកាំរស្មីអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក់ទីនីត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា រាល់ស៊េរីលោហៈវិទ្យុសកម្មទាំង ១៥ នៃធាតុគីមីដែលមានម៉ាសអាតូមិច ៨៩ (អាក់ទីញ៉ូម) ទៅ ១០៣ (ល័ររ៉េនស្យូម)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក់ទីណូគីមី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា ផ្នែកមួយនៃគីមីទាក់ទងជាមួយប្រតិកម្មគីមីដែលកើតឡើងដោយសារពន្លឺ ឬកាំរស្មីដទៃទៀត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាក់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ទើសទាក់, ខកខាន, ឈប់ដោយមានអាការទើសទាក់។
ឧទាហរណ៍៖ អាក់ខានទៅ, អាក់ខានធ្វើការ, អាក់ដំណើរ ។

                      មានថ្នាំងថ្នាក់ក្នុងចិត្តនាំឲ្យមិនចង់ចួបមិនចង់ឃើញ។
ឧទាហរណ៍៖ អាក់ចិត្ត ។ អាក់អន់, អន់អាក់ ឬ អាក់អន់ស្រពន់ចិត្ត អន់ចិត្តមានថ្នាំងថ្នាក់ឬស្រយង់ចិត្ត, តូចចិត្ត, រវាតគំនិតបន្តិចៗ; អន់ចិត្តស្រឡេត ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អ័ក្ស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកោដ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា (បា. ) វាយ, សំពង, ទួង; ដំ; គោះ ។ អាកោដកម្ម ការវាយ, សំពង, ទួង; ដំ; គោះ ។ អាកោដទណ្ឌ អន្លូង ។ អាកោដសព្ទ សូរវាយ, សំពង, ទួង; ដំ; គោះ ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកោ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឈ្មោះនំចំហុយមួយប្រភេទ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយលាយស្ករ ដាក់ក្នុងពែងចំហុយ មានមេដាក់លាយផង ដើម្បីឲ្យឡើងសាច់ធូរៗ។
ឧទាហរណ៍៖ នំអាកោ, ចំហុយអាកោ, ពែងអាកោ ។ អាកោត្នោត អាកោដែលធ្វើដោយលាយសាច់ត្នោតទុំជាមួយនឹងម្សៅខ្សាយ និងស្ករ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកេ្រកាត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គីមី
មានន័យថា បណ្ដុំនៃភាគលិ្អតផេ្សងៗរបស់ដី។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកូល

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សេចក្ដីវឹកវរ; ដំណើរសុកមម៉ុក; ដំណើរច្របូកច្របល់; ពួក, បន។
ឧទាហរណ៍៖ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ សរសេរជា អាកុល (តាមរូបដើមនៃ សំ. បា. ) អ. ថ.— កុល៉ៈ, ដូចជា អាកុលកម្ម អំពើសៅហ្មង, ពុំប្រសើរ ។ អាកុលចិត្ត ចិត្តវិលវល់, ចិត្តសៅហ្មង ។ អាកុលចិន្ដា (—ចិន-ដា) គំនិតវិលវល់; គំនិតតេងតាង ។ អាកុលដ្ឋាន ឬ— ស្ថាន ទីសុកមម៉ុក ។ ល ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (សំ. បា. អាកុល) ដែលច្រឡូកច្រឡំ, ច្របូកច្របល់, អាកិណ្ណ; សៅហ្មង; ដែលវីវរ, វឹកវរ; វិលវល់; សុកមម៉ុក; មិងមាំង, មមិងមមាំង, ស្រឡាំងកាំង; តេងតាង, តតេងតតាង; ដែលខ្វល់ខ្វាយ, ខ្នះខ្នែង។
ឧទាហរណ៍៖ អំពើអាកូល អំពើច្របូកច្របល់ (អំពើពុំប្រសើរ) ។ ចិត្តអាកូលដោយបាប ចិត្តច្របូកច្របល់ឬច្រឡូកច្រឡំដោយបាប ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកូដម័យ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលធ្វើដោយស្ពាន់, ដែលយកស្ពាន់ធ្វើ, ដែលជាស្ពាន់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកុល––

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អាកូល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកុល​ចិន្តា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គំនិត​វិលវល់; គំនិត​តេងតាង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកុល​ចិត្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចិត្ត​វិលវល់, ចិត្ត​សៅហ្មង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកុលតា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការព្រួយបារម្ភ សេចក្តីតានតឹង ការខ្វល់ក្នុងចិត្ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកុលដ្ឋាន ឬ –ស្ថាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​សុកមម៉ុក ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកិណ្ណ––

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកិណ្ណ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកិណ្ណ​សន្និបាត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រជុំ​ជន​ច្រើន​ណែនណាន់​ប្រជ្រៀត​ប្របៀត​គ្នា ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកិណ្ណ​វិហារ ឬ–វាស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​នៅ​ច្របូក​ច្របល់​គ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកិណ្ណ​មនុស្ស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្ស​ច្រើន​ត្រៀបត្រា ឬ​ណែន-ណាន់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកិណ្ណ​ភណ្ឌ ឬ–វត្ថុ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អីវ៉ាន់​ដែល​ដាក់​លាយ​ឡំ​ ឬ​ច្របូក​ច្របល់​គ្នា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកិណ្ណ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកីណ៌) ដែលលាយគ្នា, លាយឡំ, ច្របូកច្របល់, ច្រឡំបល់; កុះ; កុះកុំ; ណែនណាន់, ថ្តែរថ្តុក, តាន់តាប់ឬណែនណាន់តាន់តាប់; ត្រៀបត្រា;ដេរដាស, ពាសពេញ (ព. កា. )
ឧទាហរណ៍៖ ភូមិនោះមានផ្ទះអាកិណ្ណ ផ្ទះខ្មែរផ្ទះចិន នៅលាយចម្រុះកុះកុំ ។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ.— កិន-ណៈ, ដូចជា អាកិណ្ណគ្រឹះ ផ្ទះកុះកុំ; ភូមិដែលមានផ្ទះកុះ, ដែលមានផ្ទះច្រើនត្រៀបត្រា។
ឧទាហរណ៍៖ ភូមិអាកិណ្ណគ្រឹះ ។

                       អាកិណ្ណភណ្ឌ ឬ —វត្ថុ អីវ៉ាន់ដែលដាក់លាយឡំឬច្របូកច្របល់គ្នា។ អាកិណ្ណមនុស្ស មនុស្សច្រើនត្រៀបត្រាឬណែនណាន់ ។ អាកិណ្ណវិហារ ឬ —វាស ការនៅច្របូកច្របល់គ្នា ។ អាកិណ្ណសន្និបាត ប្រជុំជនច្រើនណែនណាន់ប្រជ្រៀតប្របៀតគ្នា ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស––

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ស័យន៍ ឬ–សយនៈ, –សយនា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ដេក​ហាល​ ឬ​សំដិល​ខ្លួន​កណ្តាល​វាល, ការ​ដេក​ហាល​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​វេហាស៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កណ្តាល​អាកាស (ព. ទេ. ឬ ព. កា.) ។ ម. ព. វេហា ឬ វេហាស៍ ផង ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​យាន​វិជ្ជា ឬ–វិទ្យា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិជ្ជា​ផ្នែក​ខាង​ធ្វើ​អាកាស​យាន​និង​ផ្នែក​ខាង​ត្រាច់​ទៅ​ឰដ៏​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​យានិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ទៅ​មក​ដោយ​អាកាស​យាន, អ្នក​ជិះ​យន្ត​ហោះ; អ្នក​បើក​បរ​យន្ត​ហោះ; បើ​ស្ត្រី​ជា អាកាស​យានិកា (ព. ស. ស.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​យានដ្ឋាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឋាន​នៃ​អាកាស​យាន, ចំណត​អាកាស​យាន, ទី​សម្រាប់​យន្ត​ហោះ​ចុះ​ចត​និង​ចេញ​ដំណើរ​ទៅ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​យាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា យាន​ដែល​ទៅ​តាម​អាកាស​បាន, យន្ត​ហោះ (ព. ស. ស.) អាកាស​យាន​ចរណ៍ (–នៈ-ច) ការ​តា្រច់​ទៅ​ដោយ​អាកាស​យាន, ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​អាកាស​ដោយ​យន្ត​ហោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​យាត្រា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ទៅ​ដោយ​អាកាស​យាន (ព. ស. ស.) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​បថិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ព្រះ​អាទិត្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​បថ ឬ មាគ៌ា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវ​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​និន្នាទ ឬ–សព្ទ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សូរ​គឹកកង​ឯ​អាកាស​ ឬ​សូរ​សព្ទ​ឯ​អាកាស (សូរ​ផ្គរ​ឬ​រន្ទះ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ធាតុ​សាស្ត្រ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យា​សាស្រ្ត​សម្រាប់​សិក្សា​ពិនិត្យ​រិះ​រក​ខាង​អាកាស​ធាតុ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ធាតុ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ធាតុ​អាកាស (រាប់​បញ្ចូល​ក្នុង​ពួក​ធាតុ ៥ យ៉ាង​គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ទេស ឬ–ប្រទេស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទី​វាល; ទី​ទំនេរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ទីប ឬ–ប្រទីប

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ប្រទីប​ ឬ​គោម​ដែល​អុជ​ដាក់​កណ្តាល​វាល​ឬ​គោម​ដែល​ចង​ព្យួរ​នឹង​ដង​ខ្ពស់​ក្នុង​ទី​វាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ជននិន ឬ –ជននី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ចន្លោះ​ដែល​ខ្យល់​ចេញ​ចូល​បាន, ចន្លោះ​សម្រាប់​បញ្ចេញ​បញ្ចូល​ខ្យល់; ទ្វារ; បង្អួច ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​ចរណ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ត្រាច់​តាម​អាកាស; ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​អាកាស​ដោយ​យន្តហោះ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​គាមិន ឬ–គាមី

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ដែល​ទៅ​តាម​អាកាស​បាន គឺ​ពួក​សត្វ​ដែល​ហើរ​បាន (ប្រើ​ដោយ​សន្មត​តាម​សម័យ​និយម, អ្នក​ជិះ​យន្តហោះ ក៏​គួរ​ហៅ​ដូច្នេះ​បាន​ដែរ; ប្រើ​ស្ត្រី​ជា អាកាស​គាមិនី ។ វេវ. អាកាស​យានិក; –យានិកា) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​គង្គា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គង្គា​នា​អាកាស​គឺ​ធារ​ទឹក​ ឬ​ធ្នារ​ទឹក​ឯ​អាកាស (ទឹក​ក្នុង​អាកាស) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស​កសិណ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កសិណ​ដែល​មាន​អាកាស​ជា​អារម្មណ៍​ ឬ​ដែល​យក​អាកាស​ជា​អារម្មណ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសោ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសេ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសា––

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាកាស ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសានញ្ចាយតន ឬ –យតនៈ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ផ្គង​អារម្មណ៍​សំដៅ​ឆ្ពោះ​ត្រង់​ទៅ​រក​អាកាស​រំពឹង​រឿយ​ៗ​ថា “អាកាស​ឥត​មាន​ទី​បំផុត​ៗ…”

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយានិក

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកបើកបរអាកាសយាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយានវិទ្យា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិជ្ជាធ្វើឱ្យអាកាសយាន និងវិជ្ជាត្រេចចរព្ធដ៏អាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយានរដ្ឋ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អាកាសយានរបស់យោធា ស្ថាប័នគយ និងនគរ-បាល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយានមានសញ្ជាតិខ្មែរ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា អាកាសយានចុះបញ្ជីនៅប្រទេសណា និងមានសញ្ជាតិជាប្រទេសនោះ។ ឧទាហរណ៍ បើអាកាសយានចុះបញ្ជីនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នឹងមានសញ្ជាតិខ្មែរ, បើចុះបញ្ជីនៅសហរដ្ឋអាមេរិក នឹងមានសញ្ជាតិអាមេរិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយានដ្ឋាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារព័ននៃឋបនភណ្ឌដែលរៀបចំ ដើម្បីឱ្យយន្តហោះចុះចត និងចេញដំណើរទៅ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា តំបន់កំណត់ជាក់លាក់នៅលើដី ឬទឹក ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ដើម្បីការហោះហើរឡើង ឬចុះចត ឬការធ្វើសកម្មភាពរបស់អាកាសយាន និងរួមមានការកសាង ឬការរៀបចំបោះទីតាំងនៃអគារ និងបំពាក់ឧបករណ៍នៅក្នុងតំបន់កំណត់នោះ ព្រមទាំងទីជិតខាងផងដែរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយានចរណ៍

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការគោចរព្ធដ៏អាកាសវេហាស៍ ដោយយន្តហោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសយាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (ម.ព យន្តហោះ នឹងសកុណាយន្ត)។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ
មានន័យថា យានទាំងឡាយណា ដែលអាចរក្សាទម្របានក្នុងលម្ហអាកាស ដោយបានមកពីផល នៃប្រតិកម្មខ្យល់ក្នុងសម្ពាធបរិយាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសបាតុភូត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា បាតុភូតដែលកើតមានព្ធដ៏អាកាស ដូចជាផ្គរ រន្ទះឥន្ធធនូ ភ្លៀង និងទឹកកក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសបថ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្លូវអាកាស គឺផ្លូវព្ធដ៏អាកាសវេហាស៍ជាទីគោចរនៃអាកាសយាន របស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុឧបនិវត្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុតាំងនៅក្នុងចន្លោះភូមធ្យរេខា និងនិវត្តន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុអក្ខោសាន

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុ នៅត្រង់កំពូលផែនដីខាងត្បូង និងខាងជើង (ម.ព អក្ខោសាន)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុសាស្រ្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា វិទ្យាសាស្រ្តដែលបរិយាយ និងសិក្សាពីអាកាសធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុរងា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុរងាបណ្តាលឱ្យទឹកទៅជាកក ដូចយ៉ាងអាកាសធាតុនៅប្រទេសប៉ែកខាងជើង មានប្រទេសក្នុងសហភាពសូវៀត ជាដើម​។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុភូមធ្យរេខា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុនៅត្រង់ខ្សែកាត់ពុះផែនដីយ៉ាងក្តៅបំផុត ដូចជានៅវាលខ្សាច់សាហារាទ្វីបអាហ្វ្រិក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុបមាណយុត្ត

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុកណ្តាលមិនក្តៅពេក មិនត្រជាក់ពេក ដូចយ៉ាងអាកាសធាតុនៅប្រទេសខ្លះ មានប្រទេសបារាំង ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុនិវត្

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុយ៉ាងក្តៅ ដែលកើតឡើងនៅភូមិភាគនៃដែនដីត្រង់និវត្តន៍ (ម.ព. នោះ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការកើតមានឡើងនៃតម្លៃអថេរធាតុអាកាស ឬអាកាសធាតុនៅលើ (ឬខាងក្រោម) នៃតម្លៃកម្រិតក្បែរចុងខាងលើ (ឬចុងខាងក្រោម) នៃការមកម្រិតអថេរដែលបានសង្កេត ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុត្រជាក់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកាសធាតុមិនក្តៅពេក មិនរងារពេក គឺល្មមតែឱ្យស្រួលខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុកាលបុរាណ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា អាកាសធាតុនៅកាលសម័យដែលមិនទាន់មានឧបករណ៍សម្រាប់វាស់វែងរួមទាំងប្រវតិ្តកាល និងធរណីកាល ដែលនៅកាលសម័យ​នោះ មានតែកំណត់ត្រាអាកាសធាតុជំនួសមួយគត់ (ក្រយៅលើ លក្ខណៈរបស់ផ្កាថ្ម… ) ដែលអាចប្រើប្រាស់បាន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសធាតុ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា លក្ខខណ្ឌបរិយាកាស និងបាតុភូតឧតុភូតមធ្យមនៃរដូវទាំងអស់ គិតជាស្ថិតិមធ្យមភាគរបស់តំបន់ណាមួយ ដែលពិនិត្យឃើញរយៈពេលយូរឆ្នាំ /៣០ឆ្នាំ។ លក្ខខណ្ឌបរិយាកាស /វិសមរូបអាកាសធាតុមានសម្ពាធបរិយាកាស សីតុណ្ហភាពសូរ្យការ សំណើម ទឹកភ្លៀង ពពក ខ្យល់ ។ អ្នកជំនាញភូមិវិទ្យាបានបែងចែកអាកាសធាតុជាប្រាំក្រុមគឺ ៖ ១ -អាកាសធាតុក្រៅ ២​​​​​ -អាកាសធាតុក្បែរត្រូពិក ៣ -អាកាសធាតុត្រជាក់បង្គួរ ៤ -អាកាសធាតុត្រជាក់ ៥ -អាកាសធាតុភ្នំ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា សារព័នអាកាសបាតុភូត (សីតុណ្ហភាព សម្ពាធបរិយាកាស ខ្យល់) ដែលជាគ្រឿងឱ្យសម្គាល់ពីសភាពមធ្យមនៃបរិយាកាស ក្នុងភូមិភាគណាមួយ តាមគោលការណ៍សីតុណ្ហភាពតែងតែចុះជាលំដាប់ តាំងពីភូមធ្យរេខាទៅដល់ អក្ខោសាន គឺពីក្តៅទៅជារងាររហូតដល់កកទឹក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសដ្ឋក​ទេវតា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ទេវតា​ដែល​ស្ថិត ​ឬ​អាស្រ័យ​នៅ​នា​អាកាស ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសចរណ៍ស៊ីវិល

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត សម្រាប់សិក្សាពីគមនាគមន៍ព្ធដ៏អាកាសវេហាស៍ ខាងផ្លូវជំនួញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាសគ្រឹះ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ដាច់ពីគេនៅស្រុកស្រែ នៅជើងភ្នំ ឬមាត់សមុទ្រជាទីសម្រាកយកខ្យល់អាកាស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកាស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. ; សំ. អាកាឝ) ប្រទេសវាលល្ហល្ហេវធ្លុងត្លេវ, ទីវាលធេងទទេ, ចន្លោះធេងទទេ; លំហមេឃ; ទីឱកាសដែលមានផ្លូវខ្យល់; ចន្លោះដែលមានខ្យល់ចេញចូលបាន។
ឧទាហរណ៍៖ សត្វហើរនាអាកាស, កណ្ដាលអាកាស ។

                      លំហមានខ្យល់, ផ្លូវខ្យល់។
ឧទាហរណ៍៖ ទីនេះមានអាកាសល្អ, យកខ្យល់អាកាស, ហាលអាកាស ។

                      បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អាកាសៈ, ដូចជា អាកាសកក្សា ( ––ក័ក-ក្សា ) កណ្ដាប់មេឃ ។ អាកាសកសិណ ( ––កៈ–– ) កសិណដែលមានអាកាសជាអារម្មណ៍ឬដែលយកអាកាសជាអារម្មណ៍ ។ អាកាសគង្គា គង្គានាអាកាស គឺធារទឹកឬធ្នារទឹកឯអាកាស (ទឹកក្នុងអាកាស) ។ អាកាសគាមិន ឬ–– គាមី អ្នកដែលទៅតាមអាកាសបាន គឺពួកសត្វដែលហើរបាន (ប្រើដោយសន្មតតាមសម័យនិយម, អ្នកជិះយន្តហោះ ក៏គួរហៅដូច្នេះបានដែរ; បើស្ត្រីជា អាកាសគាមិនី ។ វេវ. អាកាសយានិក; ––យានិកា) ។ អាកាសចរណ៍ ការត្រាច់តាមអាកាស; ការធ្វើដំណើរតាមអាកាសដោយយន្តហោះ ។ អាកាសជននិន ឬ ––ជននី ( ––ជៈនៈ–– ) ចន្លោះដែលខ្យល់ចេញចូលបាន, ចន្លោះសម្រាប់បញ្ចេញបញ្ចូលខ្យល់; ទ្វារ; បង្អួច ។ អាកាសដ្ឋកទេវតា (—ស័ត-ឋៈកៈ—) ទេវតាដែលស្ថិតឬអាស្រ័យនៅនាអាកាស ។ អាកាសទីប ឬ ––ប្រទីប ប្រទីបឬគោមដែលអុជដាក់កណ្ដាលវាលឬគោមដែលចងព្យួរនឹងដងខ្ពស់ក្នុងទីវាល ។ អាកាសទេស ឬ ––ប្រទេស ទីវាល; ទីទំនេរ ។ អាកាសធាតុ ធាតុអាកាស (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកធាតុ ៥ យ៉ាងគឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស) ។ អាកាសធាតុសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់សិក្សាពិនិត្យរិះរកខាងអាកាសធាតុ ។ អាកាសនិន្នាទ ឬ ––សព្ទ សូរគឹកកងឯអាកាសឬសូរសព្ទឯអាកាស (សូរផ្គរឬរន្ទះ) ។ អាកាសបថ (––បត់) ឬ ––មាគ៌ា ផ្លូវអាកាស ។ អាកាសបថិក (––ប៉ៈ––) ព្រះអាទិត្យ ។ អាកាសពទ្ធលក្ស ឬ ––ល័ក្ស (––ព័ត-ធៈល័ក) ការសម្លឹងស្ទង់មើលទៅទីឆ្ងាយ, ការស្ទង់ចម្ងាយ ។ អាកាសយាត្រា ការទៅដោយអាកាសយាន (ព. ស. ស. ) ។ អាកាសយាន យានដែលទៅតាមអាកាសបាន, យន្តហោះ (ព. ស. ស. ) អាកាសយានចរណ៍ (––នៈ––ច) ការត្រាច់ទៅដោយអាកាសយាន, ការធ្វើដំណើរតាមអាកាសដោយយន្តហោះ ។ អាកាសយានដ្ឋាន (—ន៉័ត-ឋាន) ឋាននៃអាកាសយាន, ចំណតអាកាសយាន, ទីសម្រាប់យន្តហោះចុះចតនិងចេញដំណើរទៅ ។ អាកាសយានវិជ្ជា ឬ ––វិទ្យា វិជ្ជាផ្នែកខាងធ្វើអាកាសយាននិងផ្នែកខាងត្រាច់ទៅឰដ៏អាកាស ។ អាកាសយានិក អ្នកទៅមកដោយអាកាសយាន, អ្នកជិះយន្តហោះ; អ្នកបើកបរយន្តហោះ; បើស្ត្រីជា អាកាសយានិកា (ព. ស. ស. ) ។ អាកាសវេហាស៍ (––ហ៊ា) កណ្ដាលអាកាស (ព. ទេ. ឬ ព. កា. ) ។ ម. ព. វេហា ឬ វេហាស៍ ផង ។ អាកាសស័យន៍ ឬ ––សយនៈ, ––សយនា (-សៈយ៉ៈន៉ៈ ឬ សៈយ៉ៈន៉ា) ការដេកហាលឬសំដិលខ្លួនកណ្ដាលវាល, ការដេកហាលអាកាស ។ អាកាសានញ្ចាយតន ឬ ––យតនៈ (––ន៉័ញ––ចាយ៉ៈតៈន៉ៈ) ការផ្គងអារម្មណ៍សំដៅឆ្ពោះត្រង់ទៅរកអាកាសរំពឹងរឿយៗថា “អាកាសឥតមានទីបំផុតៗ…” (ព. ពុ. ជាឈ្មោះនៃអរូបជ្ឈានទី ១ ក្នុងអរូបជ្ឈាន ៤) ។ ល ។ (ព. កា. ប្រើជា អាកាសេ “នាអាកាស, ក្នុងអាកាស” ឬ អាកាសោ, អាកាសា “អាកាស” ក៏បាន) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាការសាហាវ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សព្ទអារក្ស ) ស្រា ( មេមត់ខ្លះហៅ ទឹកសាហាវ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាការសន្ធាប់

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការព្រមានដោយគំរាម ដូចយ៉ាងក្រុមប៉ូលិសដែលបង្គាប់ឱ្យបាតុករបំបែកគ្នា ឬទាហាន ដែលនៅយាម បង្គាប់មនុស្សអ្នកដើរឱ្យឈប់ ដើម្បីពិនិត្យ ឆែក ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាការរោគ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ហេតុ ដែលលេចចេញឱ្យដឹងបានពីប្រភេទនៃរោគ (ម.ព. និមិត្តហេតុ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាការពិសេស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កាលៈទេសៈ ឬធម្មជាតិយ៉ាងចំម្លែក (ម.ព. វិសេសភាព)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាការ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (សំ. បា. ) គ្រឿងសម្គាល់, លក្ខណៈជាគ្រឿងសម្គាល់, ជាគ្រឿងសង្កេត; រូបរាង, ទ្រង់ទ្រាយ; ភិនភេទ, ភិនភាគ; វិធី, បែបបទ, បែបភាព, លំនាំ; ទំនង; ឫកពា, កិរិយា; សភាព; គុណសម្បត្តិ។
ឧទាហរណ៍៖ អាការរោគ, ចេញអាការឲ្យដឹងថាល្អ ឬអាក្រក់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកស្សនាសាកល

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាកស្សនាប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងអង្គសម្ភារទៅវិញទៅមក តាមទំហំនៃដុំ និងចម្ងាយពីគ្នា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកស្សនានៃព្រះអាទិត្យ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា​ កម្លាំងស្រូបទាញនៃព្រះអាទិត្យ គឺកម្លាំងព្រះអាទិត្យស្រូបផ្កាយគ្រោះទាំងឡាយទៅជិត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកស្សនានៃព្រះចន្ទ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កម្លាំងស្រូបទាញរបស់ព្រះចន្ទ ដើម្បីញ៉ាំងទឹកសមុទ្រឱ្យជោរ នាច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកស្សនា

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការស្រូបទាញចូលមក លទ្ធផលនៃការស្រូបទាញ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករ––

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាករ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករ​វិទ ឬ –វិទូ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នក​ស្គាល់​ត្បូង ឬ​អ្នក​ស្គាល់​កន្លែង​កើត​ត្បូង ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករា––

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អាករ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករលើផលរបរ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករ ហូតតាមភាគរយ លើចំនួនទឹកប្រាក់ដែលលក់ចេញ។
ឧទាហរណ៍៖ អាករលើផលរបរ​នៅប្រទេសកម្ពុជា បង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករលើតម្លៃបន្ថែម (អ.ត.ប)

---

មានន័យថា ពន្ធប្រយោលមួយប្រភេទដាក់លើទំនិញ ឬសេវាណាមួយនៅពេលដែលតម្លៃត្រូវបានបន្ថែមនៅគ្រប់ដំណាក់កាលនៃខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពីចំណុចផលិតកម្មទៅដល់ចំណុចលក់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករលើការឧបភោគ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករហូតលើទំនិញ ឬផលិតផលដែលប្រើប្រាស់ ដូចយ៉ាងអាករហូតលើថ្នាំជក់ និងអំបិលជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាកររំលៀង

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករហូតលើទំនិញ ដែលគ្រាន់តែរើពីយានផ្សេងៗ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករមិនចំពោះ

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករ ដែលមិនហូតតាមបញ្ជី និងតាមឈ្មោះដូចជាអាករហូតលើតែម ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---

អាករពន្លើស

---

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អាករដែលហូតថែមលើអាករធម្មតា។
ឧទាហរណ៍៖ ដើម្បីការពារកុំឱ្យទំនិញបរទេសចូលមកដេញជើងផលិតផលក្នុងស្រុក រាជការត្រូវយកអាករពន្លើស ជាដរាប។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

---