Author: videoslearning.com

អភិរាម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( សំ. ) ល្អ, ប្រពៃ, ថ្លៃថ្លា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិរាជ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) អធិរាជ ( ម. ប្រ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិរម្យ

មានន័យថា ដូចគ្នានឹង អភិរម កិ. ដែរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិរម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) រីករាយឬត្រេកអរក្រៃពេក; ពេញចិត្ត; នៅអាស្រ័យឬសម្នាក់អាស្រ័យដោយសប្បាយ ( ប្រើជា អភិរម្យ ក៏បាន, អ. ថ. —រំ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ឆត្ររួតមានរំភាយដូចក្លស់ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងរុងរឿងក្នុងក្បួនហែក្នុងព្រះរាជពិធីណាមួយ ( ច្រើនសរសេរ អភិរំ ជាង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិរដ្ឋមន្ត្រី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. ស.; បា. អភិ + រដ្ឋ + មន្តី; សំ. អភិ + រាឞ្ត្រ + មន្ត្រិន៑ ) ពាក្យសន្មតប្រើតាមសម័យនិយម សំដៅសេចក្ដីថា “មហាមាត្រឬមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត” ( ម. ព. អភិ, រដ្ឋ, រាស្ត្រ និង មន្ត្រីផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិរក្សថាមពល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា ការកាត់បន្ថយថាមពលតាមរយៈការប្រើប្រាស់សេវាកម្មថាមពលដែលមានបរិមាណតិចជាងមុន ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិរក្ខ ឬ–រក្ស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា រក្សា​ដោយ​ប្រយ័ត្ន; ការ​រក្សា​ដោយ​ប្រយ័ត្ន
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើ​អភិរក្ស (ន. ប្រើ​ជា អភិរក្ខា ឬ–រក្សា ក៏​បាន)

                       អ្នកត្រូវ ឬមានភារៈរក្សាទុកឱ្យគង់នូវអ្វីមួយ, ឈ្មោះគណបក្សមួយនៅប្រទេសអង់គ្លេស ដែលប្រកាន់ថាត្រូវតែរក្សាឱ្យគង់វង្សនូវរបៀបគ្រប់គ្រងតាមទម្លាប់ ដោយប្រឆាំងទល់នឹងការបដិវត្តដែលនឹងកើតឡើងយ៉ាងដាច់ខាត ។
ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិមានៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការប្រកាន់ខ្លួនឯងហួសហេតុ ទាល់តែទៅមើលងាយអ្នកដទៃថា គេមិនស្មើនឹងខ្លួន មិនចេះដឹងស្មើនឹងខ្លួន សេចក្តីប្រកាន់ថា ខ្លួនគ្រាន់បើជាងអ្នកដទៃ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិមានី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលមានអធ្យាស្រ័យធ្ងន់ក្នុងអភិមានៈក្រអឺតក្រទម (ម.ព នោះ)។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិមានិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា អ្នកមានបំណងចង់បាន ឬចង់តោងទាមអ្វីមួយក្សត្រដែលប្រាសចាករាជសម្បត្តិ ហើយចង់តោងទាមយកវិញ កូនកម្លោះជាគូបម្រុងនៃស្រ្តីក្រមុម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិមង្គល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) មង្គលដ៏ឧត្តម, ហេតុដែលនាំឲ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង, អភិវុឌ្ឍករណ៍ ( ព. កា. ប្រើជា អភិមង្គល៍ ( អៈភិមង់ ) ក៏បាន។
ឧទាហរណ៍៖ ព្រះពុទ្ធស្ដេចទ្រង់ ប្រទានអភិមង្គល៍ ដោយព្រះឱវាទ ឲ្យសត្វលោក តាំងចិត្តឲ្យស្អាត កុំឲ្យគ្រោតគ្រាត ច្របូកច្របល់ ។ ប្រព្រឹត្តប្រតិបត្តិ កម្ចាយកម្ចាត់ ធម៌ជាអកុសល ជម្រះសន្ដាន ឲ្យបានលុះដល់ អរិយមគ្គផល ដល់និព្វានហោង ។ ឬ មួយបែបទៀតថា : អ្នកកាន់សីលគង់ កបដោយអភិមង្គល៍ សព្វទិនរាត្រី ប្រាកចាកឧបទ្រព កបដោយសិរី ចម្រើនសួស្ដី ឥតបីមោះហ្មង។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិភវ័ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការជិះជាន់ដោយប្រើអំណាច។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិប្រាយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ.; បា. អភិប្បាយ, អធិប្បាយ ) សេចក្ដីប្រាថ្នា, បំណង; សេចក្ដីត្រូវការ; សេចក្ដីរាយការណ៍; អធិប្បាយ ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. ផងក៏បាន, សំដៅសេចក្ដីថា “និយាយរៀបរាប់, និយាយថ្លែងការណ៍, រាយការណ៍; អធិប្បាយ”
ឧទាហរណ៍៖ អភិប្រាយកម្ចាយសេចក្ដីឲ្យភ្លឺច្បាស់។

                      ប្រើជា គុ. ក៏បាន “ដែលអធិប្បាយ”
ឧទាហរណ៍៖ ពាក្យអភិប្រាយ ( ម. ព. អភិនេស្ក្រម៍ ផង ) ។

                      ពាក្យសំដីដែលគេនិយាយសាសងរកគ្នា សំដីព្រោកប្រាជ្ញ ហើយមិនសូវបានការ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិប្រណិប័តន៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អភិ + ប្រណិបតន ឬ ប្រណិបាត ) ការសម្ដែងសេចក្ដីគោរពយ៉ាងក្រៃលែង, ការគំនាប់ដោយគោរព
ឧទាហរណ៍៖ នៅវេលានោះ ព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់ព្រះរាជទានឱកាសឲ្យអស់ប្រជាពលរដ្ឋចូលមកធ្វើអភិប្រណិប័តន៍ចំពោះព្រះអង្គ។

                       ប្រើជា កិ. ក៏បាន សរសេរជា អភិប្រណិប័ត ដូច ប្រណិប័ត កិ. ដែរ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិប្រណិប័ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ
មានន័យថា ម. ក្នុង ព. អភិប្រណិប័តន៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិប្រណិបាត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អភិប្រណិប័តន៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាល—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភិបាល )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលហិរញ្ញវត្ថុ/មន្រ្តីត្រួតពិនិត្យហិរញ្ញវត្ថុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា មន្រ្តីត្រួតពិនិត្យហិរញ្ញវត្ថុនៃក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ដែលបានទទួលការតែងតាំងនិងប្រគល់សិទ្ធិចុះទិដ្ឋាការលើធានាចំណាយ និងលើអាណត្តិបើកប្រាក់តាមកម្រិតទឹកប្រាក់ ដែលទទួលបានការប្រទានសិទ្ធិពីរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។ អភិបាលហិរញ្ញវត្ថុ អាចជាប្រធានក្រុមមន្រ្តីត្រួតពិនិត្យហិរញ្ញវត្ថុនៅអមផ្ទាល់នៃក្រសួង ស្ថាប័នចំណាយ ប្រធាននាយកដ្ឋានហិរញ្ញកិច្ច អនុរដ្ឋលេខាធិការ ឬរដ្ឋលេខាធិការទទួលបន្ទុកក្រសួង ស្ថាប័នចំណាយ និងរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលបណ្តោះអាសន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ធានារ៉ាប់រង
មានន័យថា អ្នកគ្រប់គ្រងបណ្តោះអាសន្ន ដែលតែងតាំងដោយក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីបំពេញភារកិច្ចក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងមុនពេលធ្វើការជម្រះបញ្ជីដើម្បីវាយតម្លៃលើស្ថានភាពសាធនភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលបណ្តោះអាសន្ន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ធានារ៉ាប់រង
មានន័យថា អ្នកគ្រប់គ្រងបណ្តោះអាសន្ន ដែលតែងតាំងដោយក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីបំពេញភារកិច្ចក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងមុនពេលធ្វើការជម្រះបញ្ជីដើម្បីវាយតម្លៃលើស្ថានភាពសាធនភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង ស្រុក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា អាណាប័កក្នុងនាមក្រុមប្រឹក្សា និងមានសិទ្ធិពេញលេញលើការអនុវត្តចំណូល ចំណាយ ស្របតាមថវិកាដែលបានអនុម័ត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលដ្ឋាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការិយាល័យជាទីទុកដាក់នូវក្បាលសៀវភៅ បញ្ជីផ្សេងៗ សម្រាប់ពិនិត្យត្រួត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលខេត្ត-ក្រុង

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ
មានន័យថា អាណាប័កតាមការប្រទានសិទ្ធិ សម្រាប់ចំណាយគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលស៊ីវិល លើមណ្ឌលទឹកដីខេត្ត-ក្រុងរបស់ខ្លួន ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ “សិទ្ធិប្រទាននៃឥណទាន” ដែលធ្វើឡើងដោយអាណាប័កដើមខ្សែ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលកិច្ចអាកាសធាតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បច្ចេកសព្ទបរិស្ថាន
មានន័យថា កិច្ចការទូត យន្តការ និងវិធានការនានាក្នុងគោលបំណងដឹកនាំប្រព័ន្ថសង្គមឆ្ពោះទៅរកការទប់ស្កាត់ កាត់បន្ថយ ឬបន្សុំាទៅនឹងហានិភ័យទាំងឡាយដែលបង្កឡើងដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាលកិច្ច

👉ថ្នាក់ពាក្យជា មូលដ្ឋាន
មានន័យថា ការរួមបញ្ចូលនូវដំណើរការ និងរចនាសម្ព័ន្ធដែលថ្នាក់ដឹកនាំ ឬក្រុមប្រឹក្សាភិបាលបាន អនុវត្តដើម្បីជូនព័ត៌មាន ដឹកនាំ គ្រប់គ្រង និងត្រួតពិនិត្យសកម្មភាពរបស់អង្គភាព សំដៅសម្រេចនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិបាល

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) អ្នកគ្រប់គ្រង; អ្នកបីបាច់រក្សា, អ្នកថែរក្សា ។ ការគ្រប់គ្រង; ការបីបាច់, ការថែរក្សា ។ អភិបាលខេត្ត ឬ —ខែត្រ មន្ត្រីរក្សាខែត្រ គឺមន្ត្រីអ្នកត្រួតត្រាការរាជការក្នុងខែត្រទាំងមូល ( ចៅហ្វាយខែត្រ ) ។ អភិបាលខែត្ររង មន្ត្រីមានឋានៈរងពីអភិបាលខែត្រមក ។ អភិបាលស្រុក មន្រ្តីរក្សាស្រុកក្នុងខែត្រ ( ចៅហ្វាយស្រុក ) ។ អភិបាលស្រុករង មន្រ្តីមានឋានៈរងពីអភិបាលស្រុកមក ។ ប្រើជា កិ. ផងក៏បាន “គ្រប់គ្រង; បីបាច់, ថែរក្សា” : មាតាបិតាអភិបាលបុត្រ ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ. ថ. អៈភិប៉ាល៉ៈ, ដូចជា អភិបាលជន ជនអ្នកអភិបាល ។ អភិបាលជេដ្ឋ អ្នកដែលជាធំក្នុងអភិបាល ។ អភិបាលភាព ភាវៈនៃអភិបាល ។ ល ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃក៏បាន អ. ថ. —បាល, ដូចជា ក្សេត្រាភិបាល ឬ ខេត្តាភិបាល អ្នករក្សាខេត្ត; អ្នកចំាស្រែ ។ គ្រឹហាភិបាល ( គ្រឹះហ៊ា— ) អភិបាលផ្ទះ; អ្នកចាំផ្ទះ ។ ទេសាភិបាល អ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេស; អធិបតីខែត្រ ។ ទ្វារាភិបាល ឆ្មាំទ្វារ ។ រោគាភិបាល អភិបាលរោគ; អ្នករក្សាជំងឺ ។ សុខាភិបាល អភិបាលឲ្យបានសេចក្ដីសុខ ( មិនឲ្យមានជំងឺ ) : ក្រុមសុខាភិបាល ក្រុមពេទ្យអ្នកថែរក្សាការពារមិនឲ្យសាធារណជនមានជំងឺ . . . ។ ក្រសួងសាធារណសុខាភិបាល ( —រៈណៈ— ) ឈ្មោះក្រសួងពេទ្យក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ, គណនេយ្យ
មានន័យថា វាក្យសព្ទនេះមាននិយមន័យច្រើន ដូចខាងក្រោម៖ ១. អាណាប័កក្នុងនាមក្រុមប្រឹក្សារបស់ខ្លួន។ ២. សមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរបស់ក្រុមហ៊ុន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនេស្ក្រម៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អភិនិឞ្រ្កមក; បា. អភិនិក្ខមក ) អ្នកដែលលះទ្រព្យសម្បត្តិហើយចេញទៅប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ឬអ្នកចេញបួស, បព្វជិត។
ឧទាហរណ៍៖ ( ព. កា. ) កុំទុកចិត្តបរទេស កុំទុកចិត្តអភិនេស្ក្រម៍ កុំទុកចិត្តអភិប្រាយ ប្រើទំលែងខ្ពស់ រំពឹងឲ្យឆ្ងាយ ស្ដាប់ពាក្យបរិយាយ បណ្ដាំមេជី ( សាស្រ្តាច្បាប់រាជនេតិ; ម. ព. អភិនិស្ក្រមណ៍ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនេស្ក្រមណ៍

មានន័យថា ( ម. ព. អភិនិស្ក្រមណ៍ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនីហារសម្បន្នា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភិនីហារ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនីហារសម្បន្ន

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភិនីហារ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនីហារ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ) ការតំាងចិត្តប្រាថ្នា; សេចក្ដីប្រាថ្នា; បំណង; ការកសាងសន្សំបុណ្យកុសល; ការអប់រំបន្ទុំបារមី
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សមានអភិនីហារក្រាស់ មនុស្សមានបុណ្យខ្លាំងឬមានបុញ្ញាភិនីហារ ។

                      អភិនីហារសម្បន្ន ( —រៈសំប័ន ) អ្នកដែលមានអភិនីហារគ្រប់គ្រាន់ ( បើស្ត្រីជា អភិនីហារសម្បន្នា អ. ថ. —រៈស័ម-ប៉័ន-ន៉ា ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនិស្ក្រំមណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អភិនិឞ្រ្កមណ; បា. អភិនិក្ខមន ) ការលះទ្រព្យសម្បត្តិហើយចេញទៅប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌; ការចេញបួស
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអភិនិស្រ្កមណ៍ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនិស្ក្រមណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អភិនិឞ្រ្កមណ; បា. អភិនិក្ខមន ) ការលះទ្រព្យសម្បត្តិហើយចេញទៅប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌; ការចេញបួស។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអភិនិស្រ្កមណ៍។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនិវេស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. —និវេឞ ) ការតាំងចិត្ត, សេចក្ដីព្យាយាម; ការខំប្រឹងសិក្សា។
ឧទាហរណ៍៖ ធ្វើអភិនិវេស។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិនន្ទនាការ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការសំដែងសេចក្តីគួរសម គោរពចំពោះអ្នកផង ពាក្យសរសើរដោយបញ្ជោរ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិធាយក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ដែលសម្រាប់ចេញ ប្រាប់ឈ្មោះ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិធានសព្ទ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អភិធាន និង សព្ទ ឬ ស័ព្ទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិធាន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) ឈ្មោះ ។មេពាក្យដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់អក្សរឬដែលប្រមូលមករៀបរៀងដោយពួកៗ ( ហៅ អភិធានសព្ទ ក៏បាន ) ។ វេវ. វចនានុក្រម, បទានុក្រម, លិបិក្រម, អក្ខរានុក្រម, សព្វវចនានុក្រម, សព្វវចនាធិប្បាយ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិធម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. —ធម៌ ) ធម៌មានសេចក្ដីល្អិតក្រៃលែង . . .; ធម៌និយាយអំពីចិត្ត, ចេតសិក, រូប, និព្វាន ( ព. ពុ. ) ។ ឈ្មោះបិដកមួយ ក្នុងបិដកទាំងបី ( ហៅឲ្យពេញថា អភិធម្មបិដក )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិធជមហារដ្ឋគុរុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. ស.; បា. អភិទ្ធជ + មហា + រដ្ឋ + គរុ ; សំ. អភិធ្វជ + មហា + រាឞ្រ្ត + គុរុ ) គ្រូនៃមហារដ្ឋដូចជាទង់ដ៏ខ្ពស់ ។ ឋានន្តរជាសមណស័ក្ដិថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ឡើងពីថ្នាក់ អគ្គមហាបណ្ឌិត មក, ជាសមណស័ក្ដិដែលរដ្ឋាភិបាលតាំងព្រះមហាថេរជាអ្នកប្រាជ្ញក្នុងសហភាពភូមា ។ ក្នុងបុរាណសម័យ, កាលដែលប្រទេសភូមាមានព្រះមហាក្សត្រិយ៍គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិនៅឡើយ, ព្រះរាជាទ្រង់តាំងព្រះមហាថេរជាអ្នកប្រាជ្ញធំអង្គណាមួយជា ព្រះអភិធជមហារាជគុរុ ជាមហារាជគ្រូក្នុងព្រះរាជាណាចក្រភូមា; លុះចំណេរកាលមកដល់បច្ចុប្បន្នសម័យនេះ ប្រទេសភូមាមានឯករាជ្យជាសាធារណរដ្ឋ ហៅថា សហភាពភូមា ទៅវិញ, រដ្ឋាភិបាលក៏បំប្លែងសមណស័ក្ដិនេះជា អភិធជមហារដ្ឋគុរុ តាមសម័យនិយម, បានតាំងមហាថេរថ្នាក់ អគ្គមហាបណ្ឌិត ច្រើនរូបក្នុងសហភាពភូមាឲ្យឡើងកាន់សមណស័ក្ដិនេះ ។ ដល់មក ព. ស. ២៥០០ រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋភូមា បានសុំតាំងមហាថេរបរទេស ៤ រូបគឺ មហាថេរ ប្រទេសស្រីលង្កា, ប្រទេសកម្ពុជា, ប្រទេសថៃឡងដ៍, ប្រទេសលាវ ឲ្យមានសមណស័ក្ដិជា អភិធជមហារដ្ឋគុរុ ផងដែរ ដោយមិត្តភាព ទាំងខាងពុទ្ធចក្រទាំងខាងអាណាចក្រ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិទ្រោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អភិទ្រោហ; ខ្មែរប្រើ ហ > ះ ) ការកំហែង, គំរាម, សង្កត់សង្កិន, ជំលាបដាក់ ( ខ្មែរប្រើជា កិ. ឬ គុ. ក៏បាន )។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ ចូរកាន់ចិត្តស្មោះ កុំប្រើអភិទ្រោះ ឆ្ពោះជនឥតទោស បើឲ្យហ្មត់ចត់ ត្រូវមានសន្ដោស ពុទ្ធោវាទប្រោស ប្រាប់ថាបានសុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិទ្រោះ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. អភិទ្រោហ; ខ្មែរប្រើ ហ > ះ ) ការកំហែង, គំរាម, សង្កត់សង្កិន, ជំលាបដាក់ ( ខ្មែរប្រើជា កិ. ឬ គុ. ក៏បាន )។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ ចូរកាន់ចិត្តស្មោះ កុំប្រើអភិទ្រោះ ឆ្ពោះជនឥតទោស បើឲ្យហ្មត់ចត់ ត្រូវមានសន្ដោស ពុទ្ធោវាទប្រោស ប្រាប់ថាបានសុខ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិទោសកាល ឬ —សម័យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ពេលព្រលប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិទោស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. —ទោឞ ) ព្រលប់ ។ អភិទោសកាល ឬ —សម័យ ( —ទោ-សៈ— ) ពេលព្រលប់។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិណ្ហ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភិណ្ហ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិណ្ហ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អភិណ្ហំ; សំ. អភីក្សណម៑ ) រឿយៗ, ញយៗ, ញឹកញយ ។ សម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ, ដូចជា អភិណ្ហគមនាគមន៍ ( —គៈមៈនាគំ ) ការទៅមករឿយៗ : ធ្វើអភិណ្ហគមនាគមន៍ ។ អភិណ្ហប្បច្ចវេក្ខណៈ ( អៈភិន-ហ័ប-ប៉័ច-ចៈវ៉េក-ខៈណៈ ) ការពិចារណាឃើញរឿយៗ, ការរំពឹងឃើញរឿយៗថា “ខ្លួនអញគេចមិនរួចពីជរា, —ពីព្យាធិ, —ពីមរណៈ, —ពីសេចក្ដីព្រាត់ប្រាសនិរាស, ខ្លួនអញមានអំពើល្អអាក្រក់ជារបស់ខ្លួនអញ” ( ព. ពុ. ) ។ អភិណ្ហសន្និបាត ការប្រជុំគ្នារឿយៗឬញឹកញយ។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិញ្ញាណ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អ-អភិជ្ញាន ) គ្រឿងសម្គាល់; ស្លាកស្នាម; ភិនភាគ ។ ព. ពុ. សេចក្ដីដឹងវិសេសខាងផ្លូវព្រះនិព្វាន។
ញ្ញាណសក្តិជាគ្រឿងនាំឱ្យចេះដឹងស្គាល់នូវអ្វីៗ យ៉ាងជាក់លាក់ ក្នុងពុទ្ធសាសនា ញាណដ៏ពិសេសដែលនាំឱ្យដឹងច្បាស់ក្នុងព្រះនិព្វាន ដូចជាអរហគ្គជលញាណ ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិញ្ញា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. សំ. អភិជ្ញា ) សេចក្ដីដឹងយ៉ាងខ្ពស់; សេចក្ដីដឹងវិសេសដែលកើតអំពីកម្លាំងនៃឈាន។
ឧទាហរណ៍៖ បានសម្រេចអភិញ្ញា ( ព. ពុ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិជ្ឈា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អភិធ្យា ) គំនិតសម្លឹងរំពៃរកទំនងឲ្យបានទ្រព្យអ្នកដទៃមកជារបស់ខ្លួន; ការចង់បានហួសហេតុហួសទំនង; តណ្ហា; អភិលាស។
ឧទាហរណ៍៖ អភិជ្ឈាជាទុច្ចរិតមួយខាងផ្លូវចិត្ត រាប់ចូលជាមនោទុច្ចរិតមួយក្នុងមនោទុច្ចរិត៣យ៉ាង។

                      អភិជ្ឈាភិភូត ( បា. < អភិជ្ឈា + អភិ-ភូត “គ្របសង្កត់” ) ដែលត្រូវអភិជ្ឈាគ្របសង្កត់ឬជិះជាន់ស៊ប់ ( ឥត្ថី. អភិជ្ឈាភិភូតា ) ។ ព. កា. ថា
ឧទាហរណ៍៖ រីជនចិត្តស្លូត អភិជ្ឈាភិភូត បែរជាកាចល្មោភ ឥតអៀនឥតខ្មាស ព្រោះតែក្ដីលោភ នាំឲ្យក្រសោប ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ។ ទោះគេហិនហោច ឈឺចិត្តផ្សាខ្លោច ក៏ដោយឥតស្ងួន កៀរយកប្រយោជន៍ ឲ្យតែបានខ្លួន កាចល្មោភផ្ទួនៗ ឥតក្ដីអៀនខ្មាស។

                      គំនិតរំពៃចង់បានទ្រព្យអ្នកដទៃឱ្យបានមកជារបស់ខ្លួន ការចង់បានហួសហេតុ ខុសទំនងមិនចេះស្កប់ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិជនាធិបតេយ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការគ្រប់គ្រង ដែលអំណាចទាំងពួង ធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្តាប់ដៃជនភាគតិច វណ្ណៈនៃអភិជន និងជនដែលប្រកបដោយឯកសិទ្ធិ ហើយដែលបរិបូណ៌ដោយតំរិះប្រាជ្ញា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិជនភាព, -ចរិយា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា គុណសម្បត្តិរបស់អភិជនមានព្រះរាជវង្សានុវង្សជាដើម ការប្រព្រឹត្តថ្លៃថ្នូររបស់អភិជន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិជន

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា មនុស្ស​ខ្ពង់ខ្ពស់; ជាតិ; វង្ស, ត្រកូល; ជាតិ​ភូមិ ។
សមាជិកនៃអភិជនាធិបតេយ្យ នៃវណ្ណៈដែលប្រកបដោយឯកសិទ្ធិ ជនជាបក្សពន្ធនឹងការគ្រប់គ្រងនៃអភិជន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិច្ឆា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា (បា. < អភិ + ឥច្ឆា “ការ​ចង់​បាន”) ការ​ចង់​បាន​ណាស់, ការ​ចង់​បាន​អន្ទះសា​ខ្វារ-ក; ការ​ចង់​បាន​ហួស​ហេតុ​ហួស​ទំនង; សេចក្ដី​ច្រណែន ។
សេចក្តីស្រេកឃ្លានចង់បានយ៉ាងខ្លាំងនូវវត្ថុ ដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការតាមធម្មជាតិ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិចលនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៃធាតុពុះផុរឡើងយ៉ាងខ្លាំង ភាពច្របូកច្របល់វឹកវរយ៉ាងខ្លាំង ភាពក្រពុលមុខខ្លាំងក្នុងកាមតណ្ហា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិចលនា

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៃធាតុពុះផុរឡើងយ៉ាងខ្លាំង ភាពច្របូកច្របល់វឹកវរយ៉ាងខ្លាំង ភាពក្រពុលមុខខ្លាំងក្នុងកាមតណ្ហា។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិក្រម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការ​ឈាន​ចូល, ការ​ចូល​ជិត; ការ​រុករាន​ចូល, ការ​បុក​រុក​ចូល, ដំណើរ​រឹត​ឡើង​ៗ
ឧទាហរណ៍៖ ជំងឺ​អភិក្រម ជំងឺ​រឹត, ឈឺ​ខ្លាំង, ឈឺ​ធ្ងន់ ។

                      ដំណើរទៅមុខ ការដុះដាល រីកទូលាយ ការចម្រើន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភិ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា និបាតសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. ) និបាតសព្ទឬឧបសគ្គសព្ទសម្រាប់ប្រើជាបុព្វបទ រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ មានសេចក្ដីថា “ក្រៃ, ក្រៃលែង, ក្រៃពេក, ពេកក្រៃ; ណាស់; លើសលែង; ឆ្ពោះ, ចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់; សង្កត់; គ្របពីលើ; . . . “; ឬកាលបើរៀងភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទណា អាចបង្វែរសព្ទនោះឲ្យងាកសេចក្ដីប្លែកពីប្រក្រតីដើមក៏មាន ដូចជា ភូ “កើត; មាន”, អភិ-ភូ “គ្របសង្កត់” ជាដើម ។ អភិក្កន្តព័ណ៌ ឬ —វណ្ណ ( អៈភិក-ក័ន-តៈ—) ឬ អភិក្កាន្តព័ណ៌ ( —កាន-តៈ— ) ព័ណ៌ឬសម្បុរល្អ; ដែលមានព័ណ៌ឬសម្បុរល្អ ។ អភិក្រម ( —ក្រំ ) ការឈានចូល, ការចូលជិត; ការរុករានចូល, ការបុករុកចូល, ដំណើររឹតឡើងៗ : ជំងឺអភិក្រម ជំងឺរឹត, ឈឺខ្លាំង, ឈឺធ្ងន់ ។ អភិក្រោធ ក្រោធខ្លំាង ( វេវ. អភិរោធ ) ។ អភិខ្យា ឈ្មោះ; ការឲ្យឈ្មោះ ។ អភិគម ឬ —គមន៍ ( —គំ ) ការប្រសព្វចូល; ការប្រសព្វមុខគ្នា; ការចួបគ្នា; ការរួបរួមគ្នា; ការភប់ប្រសព្វ : ទន្លេអភិគម ទន្លេប្រសព្វមុខ ។ អភិគោត្ត ឬ —គោត្រ ឧត្តមគោត្រ ( ត្រកូលខ្ពស់ ) ។ អភិឃាត ការចោមវាយ; ការរុករានចូលវាយ; ការវាយសំពង : ធ្វើអភិឃាត ។ ប្រើជា កិ. ក៏បាន : បានអភិឃាតគ្នា បានវាយសំពងគ្នាទៅវិញទៅមក ។ អភិច្ឆា ( បា. < អភិ + ឥច្ឆា “ការចង់បាន” ) ការចង់បានណាស់, ការចង់បានអន្ទះសាខ្វារ-ក; ការចង់បានហួសហេតុហួសទំនង; សេចក្ដីច្រណែន ។ អភិជន ( —ជន់ ) មនុស្សខ្ពង់ខ្ពស់; ជាតិ; វង្ស, ត្រកូល; ជាតិភូមិ ។ អភិជ័យ ជម្នះយ៉ាងសម្បើម ។ អភិជាត មានត្រកូល, មានពូជ; មានប្រាជ្ញា, ឈ្លាសវៃ ( បើស្ត្រីជា អភិជាតា ) ។ អភិជិត ដែលមានជម្នះយ៉ាងសម្បើម : កងទ័ពអភិជិត ។ អភិជេដ្ឋ ដែលជាច្បងឬជាចម្បងជាងគេ ( បើស្ត្រីជា អភិជេដ្ឋា ) ។ អភិញ្ញាត ដែលប្រាកដ; ដែលចេះចាំស្ទាត់ប្រាកដ; ដែលស្គាល់ជាក់ឬដឹងច្បាស់ : សាក្សីអភិញ្ញាត ឬ អភិញ្ញាតសាក្សី ( —តៈ— ) សាក្សីដែលបានឃើញឬដឹងឮប្រាកដ ។ អភិញ្ញាតការណ៍ ( —តៈ— ) ហេតុប្រាកដ, ហេតុដែលគេដឹងជាក់ ។ អភិញ្ញាតជន ជនដែលមានគេស្គាល់ច្រើន ។ អភិញ្ញាតធម៌ ( —តៈធ័រ ) ធម៌ប្រាកដ; អ្នកដែលគេចេះធម៌ប្រាកដ ។ អភិតរុណ ( —តៈរុន ) ក្មេងណាស់; ខ្ចីណាស់ ( ឥត្ថី. អភិតរុណី ) ។ អភិធាវ័ន ការស្ទុះរត់; ការរត់ដេញតាម, ការរត់ដេញប្រកិត ។ អភិធេយ្យ ឬ —ធៃយ ( —ធៃ ) ឈ្មោះ; ពាក្យជាគ្រឿងសម្គាល់ ( រ. ស. ប្រើជា នាមាភិធេយ្យ ឬ —ធៃយ ក៏មាន : ព្រះនាមាភិធេយ្យ ព្រះនាមក្សត្រិយ៍; ព្រះបរមនាមាភិធេយ្យ ព្រះបរមនាមក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យឬឋានន្តរដែលទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទាន ) ។ អភិនន្ទ ( —នន់ ) ត្រេកអរខ្លំាង ។ អភិនន្ទន៍ ( —នន់ ) អំណរខ្លាំង ។ អភិនន្ទនភាព ( —នន់-ទៈនៈភាប ) ភាពឬភាវៈនៃអំណរខ្លំាង ។ អភិនន្ទនាការ ( —នន់-ទៈ— ) អាការអភិនន្ទន៍ ។ អភិនព ( —នប់ ) គុ. ( បា. អភិនវ ) ថ្មីណាស់, ថ្មីសន្លាង, ថ្មីចែស : របស់អភិនព ។ អភិនវកម្ម ( —នៈវៈក័ម ) ការដែលទើបបង្កើតថ្មី ។ អភិបូជា បូជាចំពោះ, ការថ្វាយឬជូនគ្រឿងសក្ការៈដោយគោរព ។ អភិមរ កាប់សម្លាប់; ទ្រុស្តមិត្រ; ការកាប់សម្លាប់; ការទ្រុស្តមិត្រ; សង្គ្រាម ។ អភិមាន សេចក្ដីប្រកាន់ហួសពេក; ការកាន់ខ្លួន; សេចក្ដីព្រហើន; សេចក្ដីមើលងាយគេ ។ អភិមុខ ប្រមុខ, ប្រធាន; អ្នកនំាមុខគេ, អ្នកដែលជាមេគេ ។ កិ វិ. ចំមុខ, ចំពោះមុខ ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃក៏បាន, ដូចជា កម្មាភិមុខ អ្នកដែលជាប្រធាននៃកិច្ចការ ( មេការ ) ។ សេនាភិមុខ ឬ អគ្គសេនានាយក អ្នកដែលជាប្រធាននៃសេនា ( មេទ័ពធំ; បារ. Maréchal ) ។ អភិយោគ ការព្យាយាមខ្លាំង, ការខំប្រឹងពេញកម្លាំង : ធ្វើការដោយអភិយោគ ។ អភិរក្ខ ឬ —រក្ស ( —រ័ក ) រក្សាដោយប្រយ័ត្ន; ការរក្សាដោយប្រយ័ត្ន : ធ្វើអភិរក្ស ( ន. ប្រើជា អភិរក្ខា ឬ —រក្សា ក៏បាន ) ។ អភិរតិ ឬ —រ័តិ ( —រៈតិ ឬ —រ័ត ) សេចក្ដីរីករាយក្រៃពេក; តម្រេកខ្លំាង ។ អភិរូប មានរូបល្អ, មានលម្អ ( បើស្ត្រីជា អភិរូបា អ. ថ. —ប៉ា ) ។ អភិរោធ ( —រោត ) ក្រោធខ្លាំង ។ អភិលាប ពាក្យ, ពាក្យពេចន៍; សត្យាធិស្ឋាន ។ អភិលាស សេចក្ដីប្រាថ្នា; អភិជ្ឈា ។ អភិលាសក ( —សក់ ) អ្នកដែលមានអភិលាស ( បើស្ត្រីជា អភិលាសិកា ) ។ អភិសន្ដាប ( —សន់-ដាប ) កម្ដៅខ្លាំង; សេចក្ដីក្ដៅក្រហាយខ្លាំង; សេចក្ដីនឿយពន់ពេក; ការច្បាំងគ្នា, សង្គ្រាម ។ អភិសាប ឬ —សាបន៍ ការស្បថបំពាន; ការដាក់សម្បថ គឺការពោលពាក្យសច្ចាប្រណិធានដាក់សម្បថឲ្យធ្លាក់ទុក្ខទោសទៅលើគេ ។ អភិសារ ការបានចួបឬបានប្រទះ, ការពើបពះ ។ អភិសិទ្ធិ ( —សិត ) សេចក្ដីសម្រេចសព្វគ្រប់ឬដាច់ខាត ។ អភិហារ ការដណ្ដើមឬឆក់យកអីវ៉ាន់; ការតស៊ូពេញកម្លាំង ។ អភិហារិន ឬ —ហារី ចោរអ្នកដណ្ដើមឬឆក់យកអីវ៉ាន់ ( បើចោរស្ត្រីជា អភិហារិនី )។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( សំ. បា. អភាវ; ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជា ព ) ការឥតភាព; ការមិនមាន; សេចក្ដីស្លាប់ ។ ព. ផ្ទ. ភាព, ភាវៈ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភវនីយភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពដែលគ្មានទំនងក្នុងការពិត ដែលគ្មានផ្លូវនឹងកើតមានបាន។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភយ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភ័យ ) ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភយូ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភ័យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភព្វ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភ័ព្វ ឬ អភ័ព្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភព្វោ

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភ័ព្វ ឬ អភ័ព្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភព្វា—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភ័ព្វ ឬ អភ័ព្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អភព្វា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អភ័ព្វ ឬ អភ័ព្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្វោហារិកំ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អព្វោហារិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្វោហារិកោ

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អព្វោហារិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្វោហារិកា

មានន័យថា មើលក្នុងពាក្យ អព្វោហារិក។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្វោហារិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < ន > អ “មិន, ពុំ, មិនមាន, ឥត” + វោហារ “ពាក្យ, សម្ដី” + ឥក “ប្រកប, មាន”, ផ្លាស់ វ ជា ព > ព្វ ឲ្យមានសំឡេងធ្ងន់ស្មើគ្នានឹង សំ. ព្រោះ សំ. អវ្យាហារិក < អ + វ្យាហារ + ឥក ) ដែលមិនប្រកបដោយវោហារឬដែលមិនមានវោហារ គឺដែលប្រាកដជាមាន ប៉ុន្តែល្អិតណាស់ឬកំបាំងណាស់ ពិបាកនិយាយប្រាប់គ្នា ឬនិយាយប្រាបគ្នាមិនកើត ( ដូចជា ថ្មឬក្រួស សឹងមានវត្ថុ ៨ យ៉ាងនៅនោះគឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, សម្បុរ, ក្លិន, ចំហាយ, ឱជារស; វត្ថុ ៣ យ៉ាងគឺ ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់ ដែលប្រាកដជាមាននៅនាថ្មឬក្រួសនោះជា អព្វោហារិក ព្រោះគ្រាន់តែមានមែន ប៉ុន្តែល្អិតណាស់កំបាំងណាស់ ពិបាកនិយាយប្រាប់គ្នា ។ ពុំនោះដូចសុរាដែលគេដាក់បន្តិចបន្តួចក្នុងសម្ល ផ្សំជាគ្រឿងកាត់ចម្អាប មានក្លិនមិនប្រាកដជាសុរាឡើយយ៉ាងនេះក៏ជា អព្វោហារិក . . . ។ ព. កា. ប្រើជា អព្វោហារិកា, —កោ, —កំ ក៏បាន )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្វុទៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( ម. ព. អព្វុទ )។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អព្វុទ ន. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្វុទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា បកតិសំខ្យា
មានន័យថា ( បា. អព្វុទ; សំ. អព៌ុទ ) សំខ្យាចំនួនមួយរយសែនវិន្ទុ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា កូនដែលទើបចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃក្នុងសប្ដាហៈទី ២ មានអាការសណ្ឋានដូចទឹកលាងសាច់; ខ្នែងដែលទើបដុះខ្ចី; ចង្រៃ; ពុតត្បុត។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្រហ្មចារ្យ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អព្រហ្មចារ្យ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្រហ្មចារី

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អព្រហ្មចារិន៑ ) អ្នកដែលមិនមែនជាព្រហ្មចារី ( បើស្ត្រីជា អព្រហ្មចារិនី ) ។ ព. ផ្ទ. ព្រហ្មចារី, ព្រហ្មចារិនី ( ម. ព. នេះផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្រហ្មចារិនី

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អព្រហ្មចារី )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្រហ្មចរិយ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. ឬ សំ. —ចាយ៌ ) ការមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយឬព្រហ្មចារ្យ ( ហៅ អព្រហ្មចរិយធម៌ ក៏បាន ) ។ ព. ផ្ទ. ព្រហ្មចរិយ ឬ ព្រហ្មចារ្យ ( ម. ព. នេះផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យ័ត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា​​ ( ម. ព. អព្យត្ត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាបាទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អវ្យាបាទ ) ការមិនព្យាបាទ គឺការមិនចងគំនុំ, មិនគុំកួន។
ឧទាហរណ៍៖ អព្យាបាទជាសុចរិតមួយយ៉ាងខាងផ្លូវចិត្ត រាប់បញ្ចូលក្នុងមនោសុចរិតទាំង ៣ ។ ព. កា. ថា : រីអព្យាបាទ ជាកម្មដ៏ស្អាត កើតក្នុងមនោ ក្នុងពួកសុចរិត វិសិដ្ឋសេដ្ឋោ ព្រះសម្ពុទ្ធោ ទ្រង់ត្រាស់សរសើរ ។ ព. ផ្ទ. ព្យាបាទ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាក្រឹតនិយម

មានន័យថា លទ្ធិ ឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាច និងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព។ លទ្ធិនេះបាននាំមកដល់ការបង្កើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាក្រឹតនិយម

មានន័យថា លទ្ធិ ឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាច និងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព។ លទ្ធិនេះបាននាំមកដល់ការបង្កើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាក្រឹត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អព្យាកត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាក្រិតភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពនៃមនុស្សដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកកណ្តាល ដែលមិនចូលដៃនឹងពួកបក្សខាងណា ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាកតៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( ម. ព. អព្យាកត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាកតភាព ឬ អព្យាក្រឹតភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ភាពជាអ្នកកណ្ដាលៗ, ភាពនៃបុគ្គលដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកកណ្ដាល, ដែលមិនចូលក្នុងបក្សពួកខាងណា ។

                     ភាពនៃមនុស្សដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកកណ្តាល ដែលមិនចូលដៃនឹងពួកបក្សខាងណា។

ឧទាហរណ៍៖ (ឯកសារយោង វាក្យបរិវត្តន៍ សម ថាំង)

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាកតកម្ម

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការបន្សោយបង្អន់កម្លាំង ការប្រកាសថា រដ្ឋ ឬក្រុងណាមួយជាអព្យាក្រឹត្យ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យាកត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. —កត; សំ. អព្យក្ត, អវ្យក្ត ឬ អវ្យាក្ឫត ) ដែលមិនច្បាស់; ពុំប្រាកដ, មិនដាច់ស្រេច; មិនស្រេចជាទៅខាងណា; ដែលជាកណ្ដាល ។
ឧទាហរណ៍៖ ធម៌អព្យាក្រឹត, ចិត្តអព្យាក្រឹត ( ប្រើជា អព្យាកតធម៌, អព្យាកតចិត្ត ក៏បាន )។

                      អព្យាកតភាព ឬ អព្យាក្រឹតភាព ( —កៈតៈ— ឬ —ក្រឹតៈ— ) ភាពជាអ្នកកណ្ដាលៗ, ភាពនៃបុគ្គលដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកកណ្ដាល, ដែលមិនចូលក្នុងបក្សពួកខាងណា
ឧទាហរណ៍៖ ប្រទេសអព្យាក្រឹត ប្រទេសមានភាពជាកណ្ដាល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យយៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. អព្យយ ឬ —សទ្ទ; សំ. អវ្យយ ឬ —ឝព្ទ “សព្ទដែលមិនវិនាស គឺមិនប្រែប្រួល, មិនប្រែចាកភាពដើម” ) និបាតសព្ទ, ឧបសគ្គសព្ទ និងពួកបច្ច័យដែលហៅថា អព្យយបច្ច័យ ជា អលិង្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត ( ព. វ. បា. សំ. )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យយីភាវៈ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អព្យយីភាព )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យយីភាព

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. —ភាវ; សំ. អវ្យយីភាវ ) ឈ្មោះសមាសឬសមាសនាមក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលកំណត់ដោយមានឧបសគ្គនិបាតរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម ហើយប្រើជានបុំសកលិង្គឯកវចនៈ ( ព. វ. បា. សំ. ។ ម. ព. អព្យយៈ ផង )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យយសព្ទ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ស័ព្ទដែលមិនដល់នូវការប្រែប្រួលចាកសភាពដើម គឺមិនរេទៅតាមវចនៈឡើយ ដូចយ៉ាងពួកនិបាត ជាដើម។ (ម. ព. អព្យយៈ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យព

មានន័យថា ពាក្យប្រើក្លាយមកពី អពយព ( មើលក្នុងពាក្យនេះ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យត្ត—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អព្យត្ត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យត្តា

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អព្យត្ត )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្យត្ត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. អព្យត្ត; សំ. អវ្យក្ត ) ដែលមិនឈ្លាស, មិនប៉ិន, មិនវាងវៃ
ឧទាហរណ៍៖ មនុស្សអព្យត្ត ( បើស្ត្រីជា អព្យត្តា ) ។ ព. ផ្ទ. ព្យត្ត ឬ ព្យ័ត្ត; ព្យត្តា។

                      អព្យត្តជន ឬ —បុគ្គល អ្នកដែលមិនឈ្លាស ។ អព្យត្តភាព ភាពជាអ្នកមិនឈ្លាស ។ អព្យត្តវោហារ សម្ដីមិនឈ្លាស; អ្នកមិនឈ្លាសសម្ដី ។ ល ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភ—

មានន័យថា ( មើលក្នុងពាក្យ អព្ភ )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភោកាសិក

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា. < អភិ “ក្រៃពេក, ក្រៃលែង” + ឱកាស “ទីវាល; ទីទំនេរ” + ឥក “ដែលប្រកប; ដែលប្រព្រឹត្តទៅ; មាន” ) ដែលប្រកបការក្នុងទីវាលស្រឡះឥតម្លប់; ការឈរឬអង្គុយហាលថ្ងៃ ។
ឈ្មោះធុតង្គមួយយ៉ាង ដែលយោគីត្រូវតែសម្រេចឥរិយាបថហាលថ្ងៃ មិនឲ្យត្រូវម្លប់ ( ហៅ អព្ភោកាសិកង្គ ឬ អព្ភោកាសិកធុតង្គ ក៏បាន ) ។ អព្ភោកាសិកកម្ម ការហាលថ្ងៃ; ដំណើរធ្វើការហាលថ្ងៃ ។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា. < អភិ “ក្រៃពេក, ក្រៃលែង” + ឱកាស “ទីវាល; ទីទំនេរ” + ឥក “ដែលប្រកប; ដែលប្រព្រឹត្តទៅ; មាន” ) ដែលប្រកបការក្នុងទីវាលស្រឡះឥតម្លប់; ការឈរឬអង្គុយហាលថ្ងៃ ។
ឈ្មោះធុតង្គមួយយ៉ាង ដែលយោគីត្រូវតែសម្រេចឥរិយាបថហាលថ្ងៃ មិនឲ្យត្រូវម្លប់ ( ហៅ អព្ភោកាសិកង្គ ឬ អព្ភោកាសិកធុតង្គ ក៏បាន ) ។ អព្ភោកាសិកកម្ម ការហាលថ្ងៃ; ដំណើរធ្វើការហាលថ្ងៃ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភោកាស

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( ម. ព. អជ្ឈោកាស )។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភូតហេតុ ឬ អព្ភូត​ការណ៍

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការណ៍​ឬ​ហេតុ​ចម្លែក, អស្ចារ្យ ។
ហេតុដ៏ចំឡែក ឬអស្ចារ្យ ផលដែលលេចចេញពីណាមករកគិតមិនយល់ ដូចជាមនុស្សខ្លះដែលដឹងកំណើតពីជាតិមុនជាដើម អំពើអ្វីមួយដែលកម្រនឹងប្រដូចបាន ឬដែលកើតឡើងពីចៃដន្យ ដូចជាមនុស្សដែលបានរួចរស់ជីវិតពីគ្រោះថ្នាក់ ដែលមានអ្នកដទៃស្លាប់អស់ច្រើនគ្នា ជាដើម។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភូតភណ្ឌ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា របស់ចម្លែក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភូតការណ៍ ឬ —ហេតុ

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ការណ៍ឬហេតុចម្លែក, អស្ចារ្យ ។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត

អព្ភូត

👉ថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ
មានន័យថា ( បា.; សំ. អទ្ភុត ) ដែលចម្លែកឬអស្ចារ្យ; សេចក្ដីអស្ចារ្យ ។ អព្ភូត ! ឧ. ប្លែកណាស់ ! អស្ចារ្យណាស់ ! ។ អព្ភូតការណ៍ ឬ —ហេតុ ( —តៈ— ) ការណ៍ឬហេតុចម្លែក, អស្ចារ្យ ។ អព្ភូតភណ្ឌ របស់ចម្លែក។ល។

👉ថ្នាក់ពាក្យជា គុណនាម
មានន័យថា ( បា.; សំ. អទ្ភុត ) ដែលចម្លែកឬអស្ចារ្យ; សេចក្ដីអស្ចារ្យ ។ អព្ភូត ! ឧ. ប្លែកណាស់ ! អស្ចារ្យណាស់ ! ។ អព្ភូតការណ៍ ឬ —ហេតុ ( —តៈ— ) ការណ៍ឬហេតុចម្លែក, អស្ចារ្យ ។ អព្ភូតភណ្ឌ របស់ចម្លែក។ល។

ដកស្រង់ពីវចនានុក្រមសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត